БӨМБӨГ БӨӨРӨНХИЙ

…Бөв бөөрөнхий бөмбөг газраар өнхөрнө, бас тэнгэрт дүүлнэ. Бөмбөг хаана очих, юунд орохыг бөмбөг өөрөө биш, бөмбөгийг эзэмших тамирчид л мэдэх аж. Бөөрөнхий бөмбөгийг ойж бууж, очиж мөргөх, хаа нэгтээ тогтох бүрийд, үзэгчид гайхан биширч, исгэрч шүгэлдэн, дуу алдана. Бөөрөнхий бөмбөг багагүй увидастай.
Бөөрөнхий бөмбөгийн тухай, Вашибгтон ДС-д ажиллаж амьдардаг, найз нөхөддөө “Баска” нэрээр танил болсон, Шагдарын Баасансүрэнтэй ярилцлаа. Баскаг би танина. Хаа нэгтээ болох спортын тэмцээнүүдэд оролцож, зхион байгуулалцаж, Вашингтон орчмын монголчуудын холбооны гишүүнийхээ хувьд тэдний зохион байгуулж байгаа олон ажилд оролцож явдагийг мэдэх юм.
Галаа: Намайг УБДС-д суралцаж байхад, биеийн тамирын салбарт “волейволын”  гэж овогтой Шагдар гэдэг, өндөр цэх нуруутай, нилээдгүй хээнцэр багш байсан. Харин Шагдар багшийг Баасансүрэнгийн аав гэдгийг, өнгөрсөн жил аавынхаа нэрэмжит волейволын тэмцээнийг Вашингтон ДС-д зхион байгуулахад нь мэдлээ.

Баска: -Миний аав Цэндийн Шагдар, Сэлэнгэ аймгийн уугуул. Залуу байхдаа анх боксоо хичээллэж, дараа нь волейволын спорт руу орсон гэдэг. Насаараа л энэ спортын хөгжлийн төлөө чин сэтгэлээсээ зүтгэсэн дээ. Одоо ч Монголын волейволын мундагчууд, аавын минь гараар дамжиж амжилтад хүрч байснаа дурсаж, монголын волейволын “загалмайлсан эцэг”  гэж хүндлэн бахархаж байдгийг сонсоход сайхан санагддаг,
-Тэгээд энд аавынхаа нэрэмжит тэмцээнийг зхион байгуулсан хэрэг үү?
-Яг санаачлагыг манай Чулуундаваа /волейволын спортын мастер, лигийн тамирчин байсан/ гаргаж, олон тамирчид дэмжсэн юм шүү. Харин волейволын ийм тэмцээний анхных нь 2007 онд, Лос-Анжелос хотод, гавьяат дасгалжуулагч А.Доржсүрэнгийн нэрэмжит болон явагдаж байсан. Удаах нь аавын минь нэрэмжит болж, Вашингтон ДС-д болсон хэрэг.
Харин монголдоо бол аавынхаа нэрэмжит тэмцээнийг 3 удаа зохион байгуулж, уламжлал болгон хэвшүүлж байгаа. Энэ жилийн тэмцээн, Сэлэнгэ аймагт болно. Тэмцээний ихэнх зардал, санхүүжилтийг эндээс хийдэг юм. Аавынхаа төлөө миний хийж байгаа зүйл гэж бодохоор сэтгэл өег байдаг юм даа.

-Волейволын спортыг монголдоо хөгжүүлэхэд хүчин зүтгэсэн аав тань ямар шагнал авсан бэ?
-Аав минь 1957 онд Монгол улсыг дэлхийн волейволын холбоонд элсэхэд их үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг. Монголын волейволын холбооны анхны нарийн бичгийн дарга, анхны шигшээ багийн дасгалжуулагч, монгол улсаас волейволын олон улсын зэрэглэлтэй цорын ганц шүүгч. Волейволын олон улсын шүүгч гэдэг л хамгийн том чадвар, бас бахархал нь байсан. 1962 онд Москвад болсон волейволын дэлхийн аваргын тэмцээн, 1973 онд Болгарт болсон олон улсын оюутны спортын “Универсиад”  наадмын волейволын тэмцээний шүүгчээр ажиллаж байсан юм шүү. Хэрийн хүн, ийм боломжийг олж авч чадахггүй шүү дээ. Харин тэтгэвэртээ гарсан хойно нь “Спортын мастер” цол тэмдэг өгсөн юм.
-Чи мундаг аавтай юм аа.
-Харамсалтай нь би аавтайгаа  уулзаж чадаагүй дээ. Намайг энд байхад өнгөрсөн юм. Очих хүсэл байвч, харьд байгаа бидэнд тийм боломж яаж олдох билээ. Гадаадад байгаа олон монголчууд маань надтай адил, аав ээжтэйгээ уулзаж чадахгүй л байна шүү дээ.
-Харин чи УБДС-д орохдоо аавынхаа дэмжлэгээр орсон уу?
-Яалаа гэж. Би чинь анх, инженер болох санаатай ТИС-д конкурсийн шалгалт өгөөд, уначихсан юм. Тэгээд жил гаран ажил хийж байгаад дараа жил нь “ажиллагсадын конкурст” орж байлаа. Намайг элсэлтийн шалгалт өгөх үед, аав Ховдод элсэлтийн шалгалтын ажлаар явсан байсан. Ховдоос ирээд намайг УБДС-д тэнцсэнийг дуулаад “овоо доо, миний хүү”  гэж хэлсэн. Амьдралдаа ааваасаа сонссон хамгийн сайхан урмын үг энэ байсан юм шүү. Тэр үейин сэхээтнүүдтэй адил, шударга зарчимч, алив зүйлд чин сэтгэлээсээ ханддаг, үр хүүхдүүддээ “хайр нь дотроо, хал нь гаднаа”  хүн байсан даа.

-Чи АНУ-д хэзээ ирсэн юм бэ?
-1997 онд ирсэн
-Удаж байгаа юм байна шүү дээ
-12 жил болж байна
-Америкт ирээд спортоо орхиогүй ээ?
-Спорт гэдэг чинь хүний хүсэл мөрөөдөл, сонирхол нь болохоор яаж орхих билээ. Хүн дуртай зүйлээ яаж ч байсан хийхийг л боддог. Би Оклахомад ажиллаж байхдаа анх хэдэн найзуудтайгаа хамт, хөлбөмбөгийн тэмцээн зохиож байв.
2001 оны 5 сарын 13 нд  Арканзаст болсон энэ тэмцээнд, 2 мужийн 6 хотоос 4 баг босгож оролвож билээ. Нэг өдөр ажлынхаа заваар болсон энэ тэмцээний аваргын төлөө, Oklahoma city, Arkansas  raser багууд тоглож тэнцээд, торгуулийн цохилтоор Oklahoma sity  түрүүлж, 780$ шагнал авч байсан. Их ч өндөр шагнал байлаа. Энэ тэмцээнийг миний ажиллаж байсан “Allen woods”-ийн америк эзэн ивээн тэтгэж, баг бүр 110$ гарган оролцож байсан юм. Тэр үед энэ тэмцээнийгхамтдаа зохион байгуулж байсан найзууд маань одоо Америкийн хотуудаар таран суурьшжээ.
Тэмцээний үеэр хөгжилтэй явдал болоод. Бид талдаа 25 минут тоглохоор ярилцаад, нэг залуугаараа цаг бариулсан юм. Талдаа 25 минут байтугай бараг 50 орчим минут болж байх шиг. Асуухаар “цаг болоогүй ээ”  гэнэ. Бүр гайхаад түр зогсоож байгаад очиж цагаа үзсэн чинь, мань залуу маань хөлбөмбөгийг бохир цагаар тоглодогийг мэдэхгүй цэвэр цагаар нь тооцоод байсан хэрэг. Нилээд сунгасан шүү.

-Америкийн монголчуудын хөл бөмбөгийн албан ёсны тэмцээнийг хэзээнээс тоолдог юм бэ?
-2006 онд Денверт болсон тэмцээнээс эхэлж тоолж байгаа бололтой. Энэ тэмцээнүүд 2007 онд Чикагод, 2008 онд Вашингтон ДС-д, 2009 оных нь хэдхэн хоногийн дараа Денверт болох гэж байна.
-Миний ажигласнаар Америкийн монголчуудын дунд, спорт тоглоомын төрлүүд болох сагсан бөмбөг, волейвол, хөл бөмбөгийн төрлүүд их хурдацтай хөгжиж, өөр өөрсдийн лигийн тэмцээнтэй болж байх шиг.
-Тийм шүү. Миний дээр хэлсэн волейволын тэмцээнээс гадна, сагсан бөмбөгийн анхны тэмцээн 2001 онд Алтбишийн санаачлагаар Денверт болж эхэлснээс хойш, Вашингтон ДС, Лос-Анжелос, Чикагод хотуудад нийтдээ 8 удаа болжээ. Жил бүрийн 6 сарын сүүлийн 7 хоногт, уламжлал болгон явагддаг энэ тэмцээн, жилээс жилд улам өргөжиж, их ч чанаржиж байна. Сониноос би 2002 оны сагсан бөмбөгийн тэмцээнд Оклахомагаас нэг баг бүрдүүлж оролцож байлаа.
-Ер нь Америкийн монголчуудын дунд спортын олон төрлүүд, улам ихээр өргөн хөгжиж байгаагийн үндэс нь юу байна?
-Хүн ер нь сэтгэлийн дарамт, шаналал бага байхаар дуртай зүйлээ хийж, спортоор их хичээллэдэг юм шиг. Чи бод л доо. Өнөөдөр Америкт хүн бүр 5-6 өдөр ажиллаж байна. Сайн ажиллаж чадвал, сайн цалин авна. Нэдээж авч буй цалин нь амьдралд нь хүрэлцэж байвал хүн амралтын өдөр чөлөөт цагаа аятайхан өнгөрөөхийг бодно доо. Түүнээс гадна энд тэндгүй байгаа сагсан бөмбөг, хөл бөмбөгийн, волейволын талбайнууд их боломжийг олгож байна шүү дээ. Ийм боломж дунд байгаа хүн чинь ууж идэхээс илүүтэй, спортоор хичээллэхийг бодно. Энэ чинь тэр хүнд өөрт нь илүү хэрэгтэй. Тэгээд ч одоо манай залуус их сайхан болж байнаа.
-Дээр нь эрүүл мэнд, спортын найз нөхөд гээд…
-Америкт ихэнх хүмүүс машин унаж байна. Энэ хэрээрээ хөдөлгөөн багасна. Ядаж л амралтын өдрөөрөө спортоор хичээллэж, дутагдаж буй хөдөлгөөнөө нөхөх, хөлсөө сайхан гаргах нь их сайхан амралт болно доо. Тэгээд ч адил хүсэл сонирхлоороо нэгдсэн найз нөхөд гэдэг, ганцаардал бас элдэв муу зүйлээс аврах боломж. Ядахнаа л зовлон жаргалаа ярилцаж, хэрэгтэй үедээ бие биедээ туслах болно. Бас бие биедээ санаа тавина.

-Спорт тоглоом багийн тоглоом. Баг дотроо тоглолтын үед төдийгүй бусад цагт ч бие биенээ ойлгож, мэдэрнэ гэдэг их чухал юм шиг.
-Тийм шүү. Манай хөл бөмбөгийнхэн гэхэд, баг бүр дотроо өөр өөрийн үүрэг, сахилга бат, өөрийн гэсэн дүрэмтэй. Тоглолт бүрийн дараа, тойрч суугаад тоглолтын талаар ярилцана. Сайн муу бүхнээ, анхаарах зүйлээ илэн далангүй ярилцана. Энэ чины бие биеэ ойлгож мэдрэхэд их тус болдог.
Зарим үед элдэв арга хэмжээнд хамтдаа оролцож, бие биейинхээрээ зочилж, найз нөхдийн хүрээнд илүү дотно ярилцаж, хэрэгтэй үедээ бие биедээ тусална. Энэ бүхэн чинь монголчууд биднийг ойртуулан нөхөрлүүлж, бас эв нэгдэлтэй болоход тусалж байгаа хэрэг. Хүн л юм чинь зарим үед муудалцаж, маргах үе гаралгүй л яахав. Гэхдээ спорт гэдэг чинь ямагт эв нэгдэл, нэг бодол санаатай байхыг шаарддаг болохоор ойлголцож, нөхөрлөх нь илүү байдаг.
-Тэмцээн уралдаан, арга хэмжээгээ яаж санжүүжүүлж байна даа?
-Хүн дуртай зүйлдээ мөнгө зарцуулахдаа ердөө ч харамсдаггүй юм. Өөрсдөөл ихэвчлэн зардлаа гаргана. Одоо Денверийн тэмцээнд өөрсдөө зардлаа гаргаад л явцгаана. Харин энэ дашрамд, бүх арга хэмжээг маань ивээн тэтгэж, сэтгэл санаагаар дэмжин урамшуулж байдаг “Pramid”-ийн М.Дэлгэрцөгт, “Tristate”-ийн Г.Ганзориг, мөн Д.Оюунтүлхүүр нартаа маш их баярлаж явдаг шүү гэдгээ хэлмээр байна. Ямар нэгэн тэмцээн арга хэмжээнд , хэдэн $ бариад л чин сэтгэлээсээ амжилт хүсээд ирдэг энэ хүмүүс, энэ спортын хөгжилд их хувь нэмэр оруулж байгаа шүү.

-Вашингтон ДС-д  хөлбөмбөгийн хэдэн баг байнаа?
-Манайхан чинь 6 багтай. Байнга тэмцээн зохионо. Гадагшаа тэмцээн оролцохдоо шигшээд “монгол морьд”  багаа богочихно. Бусад үед нь багуудад хуваагдаад хоорондоо өрсөлдөнө. Манай  “Монгол морьд ” баг, Америкийн монголчуудын хөлбөмбөгийн тэмцээнээс 2 алт, 1 мөнгөн медаль аваад байгаа.
-Денвэрийн тэмцээнд хэр оролцох бол?
 Бид ч хэрээрээ сайн бэлтгэсэн. Эндээс 2 баг явна. Денвэрт нийтдээ 9 баг оролцох бололтой. Мэдээж түрүүлэх гэж л тэмцээнд оролсдог болохоор их ч хичээнэ. Гэхдээ бөмбөг бөөрөнхий болохоор, ам гарахад хэцүү. Одоо ч хаа сайгүй хөл бөмбөг их ч хөгжиж, бас залуужиж, чанаржиж байнаа. Ёстой л тэр өдрийн тэнгэр мэдэх байхаа. Гэхдээ ийм тэмцээнд оролцоно гэдэг чинь ялалтаас илүү, баяр байхгүй юу.
-Ер нь хөл бөмбөг их хөгжиж байнаа.
-Жилээс жилд улам л өргөжин хөгжиж, дэмжигчид ч их олширч байна. Америкийн монголчуудын хөл бөмбөгийн хөгжилд Сан-Францискогийн Ц.Энхтүвшин /таван цагираг/ Вашингтон ДС-гийн М.Саруул-эрдэнэ, Денвэрийн Баярсайхан, Чикагогийн Амгаа, Жагдагдорж нар их хувь нэмэр оруулсан даа. Эхний үед мэдээлэл их хомс байсан бол одоо мэдээллийн мундаг сүлжээтэй болж байна. “Орлоо”, “Даяармонгол”,  “Замдаан”  гэхчилэн, Эдний хувь нэмэр бас ихээ.
-Зөвхөн хөлбөмбөг гэлтгүй, спортын маш олон төрлүүд их хөгжиж, олон ч хүнийг хамарч байна.
-Спорт бол хүмүүст маш их эрч хүч, урам зоригийг өгдөг. Тэр тусмаа гадаадад байгаа монголчууд их өөдрөг, хүсэл тэмүүлэлтэй. эх орноосоо алсад байгаа тэдэнд энэ спортууд их сайнаар нөлөөлж байгаа. Бие биеэ ойлгож, дэмжиж тусална гэдэг их эв нэгдлийн үүд. Тийм болохоор олон олон хүмүүс спортоор хичээллэж их амжилт гаргаасай гэж хүсч байна даа.
-Цаг гаргаж сайхан ярилцсанд баярлалаа. Чамд эрүүл энх байж, спортын өндөр амжилт гаргахыг хүсье.
-Чамд ч бас баярлалаа. Нийт монголчууддаа хандаж, бүгдээрээ эрүүл энх, цог золбоотой байж, өөдрөг сайхан хүсэл тэмүүлэлтэй байж, их зүйлийг бүтээгээрэй гэж ерөөе.
Бид 2-ын яриа ийн өндөрлөлөө. Удахгүй Денвэрт болох, Америкийн монголчуудын хөлбөмбөгийн тэмцээн амжилттай болж, бөөрөнхий бөмбөг бүхэн оночтой байж, их баяр цэнгэлийг эдлэх болтугай. Та бүхэнд амжилт хүсье.

Share Your Thoughts