Маргаанд ялагч байдаг уу?

Хүмүүс юyнд хамгийн ихээр бухимдаж, бас ядардаг гээч. Маргаан болон хэрүүлд…
-Би чамайг мэднээ. Чи хэн л байлаа.
-За чи битгий тэнэгтээд бай
-Чи ер нь юу юм бэ?
-Чи өөрийгөө хэн гэж бодоод байгаа юм бэ?
Уурлаж бухимдсандаа чанга дуугаар орилж хашгичих ийм үгсийг бид олонтаа сонсдог. Түүнчлэн маргалдагч нөгөө хүнээ давж гарахын төлөө, хорыг нь малтаж, оюун санааг нь хиртээж, итгэл найдварыг нь гутаахын тулд хэлэгддэг, элдэв муухай зүйрлэл бүхий бохир үгсийн цуглуулгын тухай бүр ч ярилтгүй. Хүмүүс санаа нийлэхгүй байгаа асуудлуудаараа маргалддаг. Маргаанд тухайн хүн өөрийн бодол санаагаа хамгаалж тайлбарлахыг оролддог. Харин өөрийн бодол санаагаа бусдад тулгах, үүнийг хүлээн зөвшөөрөхийг шаардах нь хэрүүл маргаанд хүргэдэг. Чанга дуугаар орилж хашгирч, зарим тохойлдолд уйлж унжин, ихэвчлэн харааж зүхэх нь хэрүүл маргааны оргил хэсэг. Айж цочирдсондоо нулимс гүйлгэнэсэн нүдээр, хэн хэнд нь ч тал алдахгүй царайчлан ширтэх, хайртай бяцхан үрийнхээ өрөвдөм төрхийг ч анзаарч харах сөхөөгүй, гацхүү ялалт байгуулан эрх мэдлээ хамгаалахын төлөө үгэн бөмбөгөөр байлдах эцэг эхийн хэрүүл маргаанд ялагч хэзээ ч байдаггүй.
Зодоон нүдээндээ хүрээгүй ч, айж цочсондоо уйлан чарлах бяцхан үрээ тэвэрч, улангассан бухын улаанаар эргэлдэх хилэнт харцаар бие биеэ харж. оволзон давчдах амьсгаа юугаа дарж ядах  “хайртай’ хосуудын зүрхэнд “чи муу гайгүй байлгүй” гэх омогшил бүхий үгс цээж юуг нь хөвсөлзүүлнэ.

Хэзээ нэгэн цагт хайр энхрийлллээр дүүрч агсан ялдамхан харц, бие биедээ тасралтгүй шивнэх хайрын уянгат үгс, өөрийн мэдэлгүй атгалцаж асан халуун бүлээхэн алганы илч ийм хэрцгий дүр төрхөөр солигдоно чинээ хэн санах билээ.
 

Хэрүүл маргаан бол урьдчилан төлөвлөсөн үйлдэл

Ажил болон амьдралын элдэв ээдрээтэй асуудлуудаас болж амраг хос, ахан дүүс. анд нүхдийн хооронд багагүй хэрүүл маргаан гардаг. Уг хэрүүл маргааныг үүсгэгч нь нөгөө этгээдийнхээ ямар нэгэн үйлдэл болон асуудлыг хүлээн зөвшөөрөхгүй буюу буруугаар ойлгосон, эсвэл бусдын ам дамжсан хов живийн нөлөөгөөр хэрүүл маргааныг үүсгэх явцыг урьдчилан төлөвлөдөг. Уулзаж тайвнаар ярилцахын оронд, уур бухимдлаа дарж ядан, нөгөө хүнээ хэрхэн үгээр давж гарахаа тооцоолдог. Би түүнийг “гахай” гэж хэлнэ. Тэр хариуд нь “хуц” гэж хэлнэ. Тэгэхээр нь би “уль’ гэж хэлнэ гэхчилэнгээр бүх үйл явцыг  хэрхэн өрнүүлж улмаар ялалтад хүргэх арга тактикаа болвсруулсан байдаг. Харамсалтай нь Монголчууд бид омог бардам цөс хөөрүү ч юм уу бүх зүйл тэр хүний урьдчилан тооцоолсноор болох нь олонтой.
Тэр ч байтугай бусадтай хэрүүл хийж хорон муу үгээр нөгөө хүнээ хэлэх үггүй болгон, өөрийн сүр хүчээ гайхуулан алдрын титэм өмссөн, “мэргэжлийн” гэмээр болсон хүмүүс ч бидний амьдралд цөөнгүй тааралддаг. Чухамдаа цэцэн цэлмэг, суу билэгтэйдээ ч биш, бүдүүлэг хорон үгс, эрээ цээргүй бүдүүлэг байдлаас нь залхаж хүмүүс маргалдаж чаддагүй болохоор тийм хүмүүс мундаг мэт ойлгогдож байсан үе бий. Ер ньхэрүүл маргааныг өдөөж буй хүн л бүх зүйлийг урьдчилан тооцоолсон байдгаас байдал тэр хүний талд илүү ашигтай байх тохиолдол дийлэнх байдаг.
Үүний эсрэг хамгийн сайн арга нь, тэвчээр хүлээцтэй “дуугүй” өнгөрүүлэх эсвэл маш эелдгээр хэрүүл маргаанаас татгалзах явдал юм.
Хүн дуугүй байсандаа цөөхөн харамсдаг

Би энэ үгийг олонтаа сонсож байсан юм. Хэрүүл маргааны явцад өөрийн бухимдал уур уцаараа барьж чадалгүй, нөгөө хүний амнаас гарч буй хорон муу үгсийг давж гарах гэж хэлсэн хорон муу үгсийнхээ төлөө хүмүүс хожим ихэд харамсдаг. Би “яах гэж тийм муухай үг хэлчихвээ, дуугүй байж болох л байсан шүү дээ’ гэх харамсал хожим амаа барихад хүргэдэг тохиолдол зөндөө л гардаг. Үнэндээ уурлаж бухимдсандаа биеэ барьж чадалгүй хэлж буй хорон муу үгс хүний сэтгэлийг хиртээн сэвтүүлж байдаг. Ээрч мууран, гацаж түгдчин бие биеэ давж гарахын тулд хайр харамгүй цацах хорон муу үгс аадрын бараан үүлнээс буух аянга лугаа адил хүний сэтгэлд “гамшгийг” үлдээнэ. Дараа нь тайвширч, учраа ололцон бие биеэ уучлавч, уур бухимдалдаа бие биедээ хэлсэн хорон муу үг нь мартагдаж өгөхгүй “цээж хөндүүрлүүлэн” сэтгэлд гуниг төрүүлнэ. Ийм муу үгс хожим гунигт үр дагавар авч ирэх нь олонтой.
Харин хэрүүл маргаан өдөөгчийн уур хилэн бухимдлаа илэрхийлэн цацах хорон үгст хариу хэлэлгүй тэвчээр гарган, сэтгэл доторх бухимдлаа дарж дуугүй суугаад байх нь асуудлыг эерэгээр шийдэхэд тун ч сайнаар нөлөөлдөг юм даа. Мэдээжээр нөгөө хүн нь дуугарахгүй суугаад байхад, өөрийн нь төлөвлөсөн явц “нурж унаад” байхад, өөрөө өөртэйгээ хэрэлдээд байлтай биш, бухимдал хорсолдоо шатсан сэтгэл нь уур мэт замхарч, хий л амьсгаадахаас өөр яах ч билээ. Энэ бүхэн ард хоцорч, хэзээ хойно тайвшран өнгөрсөн бүхний тухай эргэцүүлэн бодохдоо, тэрхэн үед сэтгэл дэх хорсол бухимдлаа илэрхийлэн хэлж болох байсан муу муухай хорон үгсийг хэлээгүйнхээ төлөө өөртөө баярлах болно. “Ямар азаар би тэр үед тэр үгийг хэлэлгүй өнгөрөв өө” гэж өөртөө талархана. Тийм ээ. Амандаа шивнэж асан тэр муухай үгсийг гаргаж хэлээгүйнхээ төлөө, тэвчиж хэрүүлийг дуугүй өнгөрөөсөндөө хүмүүс хожим харамсдаггүй. Тэвчээр хүнийг авардаг гэдгийг хэзээ ч санаж байхад илүүдэхгүй.
Хэрүүл маргаанд ялагч байдаггүй

Санaл зөрөлдөөнтэй болон эсрэг тэсрэг үзэл бодолтой асуудлуудаас болж маргалдахдаа хүмүүс өөр өөрийн бодол санааны “зөв” гэдэгтээ итгэлтэй байдаг. Тиймдээ ч өөрийн бодол санааны зөв гэдгээ бусдад тайлбарлаж ойлгуулахыг хичээдэг. Чанга дуугаар орилж хашгирч , бас цухалдаж бүдүүлэг үг хэллэг хэрэглэж байвч энэ нь өөрийн бодол санаагаа хамгаалж, зөвтгөхийг оролдож байгаа нэг хэлбэр. Харин хэрүүл маргаан, бүдүүлэг байдлаар илэрхийлж байгаа энэ хэлбэр нь, ойлголцохоос илүүтэй хүний дотоод сэтгэлийг хиртээн гундааж. бас урам зориггүй болгоно.  Хэрэлдэж маргалдаж өөрийн бодол санааны зөв гэдгээ илэрхийлж байгаа энэхүү үйлдлээс хүмүүс хэзээ чсайн сайхан, өөдрөг сэтгэл, баяр баясгаланг мэдэрдэггүй. Тэр ч бүү хэл хэзээ хойно бүх зүйл өнгөрч, эвлэрч хэвийн байдалд орсон хойноо ч өөрийн бодол санаагаа “зөв” байсан гэдэгт эргэлздэггүй. Тийм ч учраас хэрыыл маргаанд ялагч байдаггүй юм даа.
Санал зөрөлдөөнтэй алив асуудлаар уурлаж бухимдалгүй, тайван ярилцаж суугаад, харьцуулах маягаар асуудлыыг олон талаас ньцэгнэж, өөрсдийн хувьд ‘зөв” байж болоххувилбрыг олж харах ньшал өөр асуудал. Хэрүүл маргаан ньөөрийн бодол санааг бусдад тулгаж, хүчээр зөвшөөрүүлэх гэсэн оролдлогоос үүдэлтэй. Тэр ч бүү хэл нөгөө хүнийхээ санаа бодол тайлбрыг ойшоож сонсохгүйгээр “чи бүү худлаа хэл, ингэсэн байж л таарна’ гэхчилэн нөгөө хүний өмнөөс бодол санааг нь тайлбарлах ч тохиолдол гардаг. Аливаа асуудалд хүлээн зөвшөөрөгдсөн “туйлын үнэн’ гэж байдаггүйтэй адил, “өөрийн бодол өөртөө зөв” байдаг зүй тогтол байдаг.
Энэ үүднээс авч үзвэл хэрыыл маргаанд ялагч байдаггүй.
Төгсгөл

Хэрүүл маргаан нь хүмүүсийн харилцаанд сайн сайхнаас илүүтэй бухимдал, оюун санааны “хир’, сэтгэл зүйн дарамтыг авч ирдэг. “Уул морйиг зовооно, уур биейиг зовооно” гэдэг билээ. Өөрийн бие болон оюун санааг зовоохгүй байх хамгийн сайн арга нь хэрүүл маргаанаас зайлсхийж, түүнээс татгалзаж байх явдал мөн. Үгүй ядахнаа нэг нь уурлаж бухимдаж байхад нөгөө нь тэвчээр гарган дуугүй сууж, маргааныг намжааж байх,  тайвширсны дараа хоюул сууж илэн далангүй ярилцаж бас ойлголцон бие биеэ уучилж байх нь чухал.  Гарцаагүй маргааны дараа энэ тухай бодохдоо бурууг өөрөөсөө эхлэн хайж, дараа нь бусдын бурууг бодож олж байх нь бие биеэ уучилж, эвлэрэх зайг сэтгэлдээ үлдээж байдаг сайн талтай.
Амьдрал ээдрээтэй, хичнээн хатуу хэцүү байлаа ч алив асуудлыг хэрүүл маргаангүйгээр шийдэж болох олон арга бий.
Таны сэтгэл амгалан байг.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2008-05-17

Share Your Thoughts