“Монголын уул уурхайн тоос” documentary film by Ed Net

Screen Shot 2015-06-03 at 9.07.34 PM

…Moнголын Өмнөгөвь аймгийн нутгаас Хятад улс руу нүүрс зөөж байгаа хүнд даацын машинуудын цуваа. Хүнд даацын автомашинуудын дугуйны ормоор гүн ховил үүсч, орчны агаар машины тоосонд шороон манан дунд бүүдгэр харагдана. Урд талдаа ханз үсгэн бичигтэй тэр машинуудыг жолоодож яваа монгол залуус “Уг нь гэрээ ёсоороо бол энд ажиллах ажилчдын бараг 90 орчим хувь нь орон нутгийн монголчууд байх ёстой гэж заасан юм билээ. Гэтэл яг бодит байдал дээр энэ тоо яг эсрэгээрээ байгаа. Бид өөрсдийн амьдралаа дээшлүүлэхийн тулд л ингэж зүтгэж яваа хэрэг шүү дээ” гэж өгүүлнэ.

…Хөвсгөлийн тайгын гүн дэх цаатан омгийнхон. Тэд цаагаа унаж уралдана. Тэртээд босгосон урцан гэртээ тэд өөрсдийн боломжоороо л амь зуух аж. Гэрийн эзэн залуу, алтны уурхайнуудын  олборлолт хийгээд, нөхөн сэргээлгүй сэглэж орхисон эфелээс гар аргаар алт олборлодог нинжа аж. Ар нуруундаа алт угаах зориулалттай түмпэнгээ үүрсэн нь хүүхэлдэйн кинон дээр гардаг “мэлхий нинжа”-г санагдуулам. “Алтыг нь аваад, авдрыг нь сэглээд орхисон” тэр л газруудад нинжа нар очиж азаа туршицгаана.

“Бурзай бурзай, бандгар сайхан жип бол, бурзай бурзай болж өгвөл бор ногоон 69 бол, бурзай бурзай болохгүй бол буцах зардлыг минь өгч хайрла” хэмээн амандаа шившин шившиж азаа үзэх тэдний ихэнхийг нь “азын тэнгэр” мартаж орхих мэт. Тэд энэ л амьдралын сонголтоо “Амьдралаа дээшлүүлэх гэсэн юм” хэмээн учирлан тайлбарлана билээ.

…Улаанбаатарын гэр хороололд амьдрах бүсгүй бас л “авьяаслаг охиныхоо ирээдүйг бодож, түүнийг хөгжүүлэхийн тулд” Хөвсгөл аймгаас нүүж ирсэн тухайгаа ярьж байсан. Түүний охин нь сайн нугараач болох ирээдүйтэй юм билээ. Эхнэр охиноо хот бараадуулж, тэдний мөрөөдлийг биелүүлэхийн тулд нинжа-гийн амьдралыг сонгосон эр нөхөр нь эргэж ирээгүй гэсэн. Яг л харх мэт газрыг сэндийлэн ухаж, нурж магад шороон ханан дундуур хэдхэн цэн алтны төлөө мөлхөн явахдаа “даруулан” тэндээ нойрссон хичнээн залуусын төлөө өдгөө болтол хэн ч
дуугарахгүй байгаа.

Энэ бол зохиол биш. Энэ сарын 19 ны орой Вашингтон ДС-ийн 800 Connecticut Ave NW -ийн 11 давхарт байрлах уудам танхимд ноён Ed Nef Монголын уул уурхайн өнөөгийн байдлыг харуулсан “Mining Challenges a Civilization of Mongolia” нэртэй баримтат киноныхоо нээлтийг хийлээ. Уригдаж ирсэн үзэгчдийн ихэнх нь амеикчууд цөөхөн нь монголчууд байсан.
Ноён Ed Nef Вашингтон орчмын монголчуудын сайн мэдэх Инлингуа хэлний төвийн үүсгэн байгуулагч төдийгүй Монгол дахь “Сантис” сургуулийн үүсгэн байгуулагч гэдгээр нь хүмүүс таних байх. Харин тэрээр одоо энэ бүхнээ өөр хүмүүст шилжүүлэн өгч, өөрийн сонирхлоороо энэ киног өөрөө санаачлан хийсэн юм билээ. Монголын боловсролын салбарт хөрөнгө оруулалт хийж Монголтой дотно танилцсан энэ хүний сонирхлыг өдгөө дэлхий нийтийн анхаарлыг татаж байгаа Монголын уул уурхайн хөгжил болон хандлага нилээд татсан бололтой.

Гэхдээ ноён Ed монголын уул уурхайн өнөөгийн төрхийг магтаж биш, муучилж биш, энэ хөгжил эгэл жирийн хүмүүст хэрхэн нөлөөлж байна вэ? гэдэг талаас нь харуулж байгаа нь сонирхолтой санагдсан. Энэ бол тэр хүний л бодол. Түүгээр ч үл барам ноён Эд энэ киног хийхдээ танилцсан нилээд олон гэр бүлд сайхан сэтгэлээр тусалж, өвчинд шаналсан нэгэн охиныг нь Америкт авчирч мэс засал хийлгэн эдгээсэн аж. Үүний төлөө ноён Ed Nef танд чин сэтгэлээсээ талархаж байнаа. Харин энэ киноны орчуулга болон дуу оруулах ажлыг Ч. Аюушсүрэн хийсэн юм билээ.

Харин биднийг гадны хүмүүс ийм нүдээр харж, өөр өнцгөөс мэдэрч байгааг анзаарахдаа бид ч бас “их зүйлийг анзаарах хэрэгтэй юм байна даа” гэж санагдаж байлаа. Дандаа л эгц урдаас нь харж, томоотой зогсож байгаад зургаа авахуулж заншсан бид, хажуу тийшээ харсан зургаа харахдаа арай л өөр мэдрэмжийг мэдэрч байлаа. Гэхдээ бас дажгүй шүү.

Энэ их тоосон дундаас гарч, өөрсдөөрөө бахархаж бас гайхуулах цаг ирнээ.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2011-09-20

Share Your Thoughts