Надад хэлэх үг байна-1″ \Лос-Анжелос\

helehug

ХЭЛЭЛЦСЭН ИЛТГЭЛҮҮД
Энэ өдөрлөгт “НАДАД ХЭЛЭХ ҮГ БАЙНА” гэсэн хаягны дор 6 илтгэл тавигдан хэлэлцэгдлээ.
1. Б.Номинтана  /California International University/
“Боловсролтой монгол иргэн хөгжлийн гарц”

-1 жилийн дараахыг харья гэвэл тариа тарь
10 жилийн дараахыг харья гэвэл мод тарь
100 жилийн дараахыг харья гэвэл боловсрол мэдлэгтэй бол гэсэн зүйрлэлээр илтгэлээ эхэлсэн тэрээр энэ дэлхийн хүмүүсийг боловсролтой ба боловсролгүй гэж ангилдаг тухай өгүүлсэн.
-Одоо монголд сар бүр иргэддээ тарааж байгаа 21 000 төгрөгийн тухайд тэрээр өөрийн бодлоо илэрхийлэхдээ “энэ бол гэмт үйлдэл” гэж шулуухан тодорхойлсон.

Эхлэл…

Лос-Анжелос хотноо болсон монгол оюутнуудын өдөрлөг
…Эрх чөлөөний орон гэгдэх Америк гүрэнд монголчууд зорчих болсоор 20 орчим жил, идэвхтэй суурьшил бий болж эхэлснээс бараг 10 гаран жилийг үджээ. Ажил амьдралын амаргүй нугачаанд арга эвээ олох гэж, өөрсдийн орон зайгаа бий болгох гэж зүтгэсэн мөчүүд ард хоцорч, өдгөө олон ч зүйлд анхаарлаа хандуулан идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулах хандлага нилээд сэргэж байгаа нь ажиглагдах болсон. Хүссэн ч хүсээгүй ч энэ хандлага идэвхжил нь гадаадад байгаа монголчуудын томоохон нэгдлийн эхлэл болж буй. Тэд өөрийн ухаарч мэдсэн мэдлэгээ, ойлгож мэдэрсэн туршлагаа, хөгжин дэвжих бодол санаа болон боломжоо бусадтайгаа хуваалцаж, бие биедээ тус дэм болохыг хичээх болж. Энэ бол маш сайн үзэгдэл төдийгүй дэмжин дэлгэрүүлэх сайн үйлс мөн.
4 сарын 23 ны өдөр Лос-Анжелос хотын “Мyako”  зочид буудалд Лос-Анжелос хотын монгол оюутны Холбооноос зохион байгуулсан “Надад хэлэх үг байна” нэртэй өдөрлөг болж өнгөрлөө. Энэхүү өдөрлөгт Лос-Анжелос хотын оюутнуудаас гадна Сан-Франциско, Индиана, Денвер хотоос оюутнууд ирж оролцлоо. Уг арга хэмжээг  АНУ-д суугаа Монгол Улсын ЭСЯ, “Иргэний танхим АНУ”, Лос-Анжелосийн Монголчуудын Холбоо, Америк дахь Монголчуудын Худалдааны танхим, Монгол Улсын ЗГ-ын дэргэдэх “Зөгийн үүр” хөтөлбөр зэрэг байгууллагууд дэмжин оролцжээ.
Хамгийн гол нь Америкт суралцаж байгаа монгол оюутнуудаас гарч байгаа энэхүү санаачлагыг бодит ажил хэрэг болгон дэмжих нь чухал байгаагаас бид очиж оролцсон юм. Үйл ажиллагааг сайн муу гэж дүгнэхээс илүүтэй зөв эхлэлд нь талархаж байлаа.
helehug_4

ХЭЛЭЛЦСЭН ИЛТГЭЛҮҮД
Энэ өдөрлөгт “НАДАД ХЭЛЭХ ҮГ БАЙНА” гэсэн хаягны дор 6 илтгэл тавигдан хэлэлцэгдлээ.

1. Б.Номинтана  /California International University/
“Боловсролтой монгол иргэн хөгжлийн гарц”

-1 жилийн дараахыг харья гэвэл тариа тарь
10 жилийн дараахыг харья гэвэл мод тарь
100 жилийн дараахыг харья гэвэл боловсрол мэдлэгтэй бол гэсэн зүйрлэлээр илтгэлээ эхэлсэн тэрээр энэ дэлхийн хүмүүсийг боловсролтой ба боловсролгүй гэж ангилдаг тухай өгүүлсэн.
-Одоо монголд сар бүр иргэддээ тарааж байгаа 21 000 төгрөгийн тухайд тэрээр өөрийн бодлоо илэрхийлэхдээ “энэ бол гэмт үйлдэл” гэж шулуухан тодорхойлсон. 21 000 төгрөгийг бэлнээр тарааснаас
1.Юмны үнэ нэмэгдэж, инфляци 7% хүртэл өссөн
2.Мөнгөний урсгал гадагшаа буюу Эрээн хот болон АПУ компани руу урсаж байна.
3. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн болон хөгжлийн индексийг бууруулж байна.
Мөн АНУ-д гэхэд индиан хүмүүст сар бүр 1200$, хар хүмүүст 400$ тарааж байгаагаас тэднийг арчаагүй залхуу, бүдүүлэг замбараагүй байдлаасаа болж мөхөх байдалд хүрээд буй хэмээн санууллаа.
-Нэг хүнд сард 21 000 төгрөг өгөхөд жилдээ 252 000 төгрөг болно. 2.7 сая хүнээр тооцох юм бол 680 тэрбүм 450 000 төгрөг болж байна. Энэ мөнгөөр 640 хүүхдийн багтаамжтай 680 сургууль барьж болно, Санта Монико шиг коллежид 1700 оюутныг сургаж болно гэж нотлов.
-Төрөөс ингэж ард иргэддээ бэлэн мөнгө тарааж байснаас ард иргэдийн амьдралаа өөрсдөөр нь босгуулах бодлого баримтлах хэрэгтэй. Багш төвтэй сургалтын тогтолцоог шавь төвтэй сургалтын тогтолцоогоор солих хэрэгтэй байна. “Загас барьж өгөх бус загас барих” аргыг нь зааж сургадаг боловсролын тогтолцоотой байж бид хөгжих болно гэж тэрээр итгэл төгс өгүүлнэ билээ.

helehug_2

2.Д.Жанцанноров  /Diablo Yalley College/
“Уул уурхайн баялгийг иргэддээ зөв хүртээе”

-Монголын хөгжлийн ирээдүй хөдөө нутгаас эхэлнэ. Зун нь ган, өвөл нь зуд болдогоос бас дэд бүтцийн хөгжил муу байгаагаас хүмүүс хөдөөнөөс хот руу нүүдэллэж,  Улаанбаатарын утааг нэмэгдүүлэхэд их ч нэмэр болж байгаа. Улаанбаатарт амьдарч байгаа залууст чөлөөт цагаа зөв сайнаар өнгөрүүлэх боломж нь компьютер тоглоомын газар, баар цэнгээний газрууд л байх болж. Тэдэнд тоглоомын талбай, мэдээллийн төвүүд олноор байгуулж ашиглуулбал сайн гэж тэрээр эхний санаагаа илэрхийллээ.
-Одоо Монголын төрд мөнгө хангалттай орж ирж байгаа. Ядаж эхлээд л хогийн асуудалд анхаарлаа хандуулж хог хаягдлыг дахин боловсруулах үйлдвэр байгуулах хэрэгтэй байна. Шил болон цаасны хаягдлыг дахин боловсруулж ашиглах боломж байгаа тухай тэрээр ярьсан юм. Хэрэв энэ асуудалд анхаарч эхэлбэл хүмүүс хог хаягдлаа хаа хамаагүй хаях байдал багасах болно. Энэ нь хүмүүсийг соёлд сургахад ч нөлөөлөх болно.

-Газар тариалан, мал аж ахуйгаа хөгжүүлэх нь монголчуудад хамгийн тохиромжтой болох тухай тэрээр жишээ дурдан өгүүллээ. Энэ нь дэлхийд гайхагдаж байгаа нүүдэлчин соёлоо авч үлдэхээс гадна хөдөөнөөс хот руу суурьших хөдөлгөөнийг ч бий болгоно гэдэгт тэрээр итгэлтэй байв. Аливаа улс орон үндсэний үйлдвэрлэлээ дэмжиж байж хөгждөг тухай тэрээр сануулаад G-Mobile-ээр жишээ татна билээ.
-Хог шатаагаад цахилгаан гаргадаг эвсээрхэн машин байдаг тухай дурдаад хөдөө сумдад үүнийг ашиглавал зүгээр гэж өгүүлсэн. Бас үүнийг судлах тухай ч санаагаа цухалзууллаа.
-Санхүүгийн чиглэлээр суралцаж байгаа тэрээр нилээд хугацааны дараа өөрийн төрсөн нутаг болох Завхан аймгийн Түдэвтэй суманд очиж ажиллан хөгжилд нь нэмэр болох тухай мөрөөдлөө ч ярьсан. Бас Монголын хөдөөгийн бүх замыг МАP-жуулах алсын мөрөөдлийн тухай ч бас өгүүлнэ билээ.

helehug

3. Ж.Өнөрбаяр  /Santa Monica College/
“Боловсролын шинэчлэлд оюутны оролцоо”

-Moнголын сургуульд бидний өмнөөс сонголт хийдэг. Ямар хичээл судлах, тэр хичээлийг хэн гэдэг багш заах, хэдийд хичээллэх хуваарь, ямар өрөө тасалгаанд хичээллэхийг хүртэл сургуулийн захиргаа бидний өмнөөс сонгон шийддэг. Энд тухайн оюутны ямар ч сонголт байдаггүй болохоор оюутнууд яг л утсан хүүхэлдэй мэт болдог. Энэ бол оюутны ардчилал байхгүй байгаагийн тод илрэл хэмээн тэрээр итгэлтэй нотлов.

-Америкийн сургуулиуд оюутнууддаа ямар сонголт өгдөг тухай тэрээр маш олон жишээн дээр сонирхолтой байдлаар өгүүллээ.
1. Оюутнууд судлах хичээлээ хэрхэн сонгох
2. Хичээллээх цаг хугацаагаа хэрхэн сонгох
3. Хичээл заах багшаа хэрхэн сонгох
Сонголтууд чөлөөтэй байдаг болохоор багш нар өөрсдийгөө сурталчлах, өөрийн чадвар боломжоо бусдад санал болгох, өөрийнхөө тухай мэдээллийг байршуулах зэргээр ил тод өрсөлдөөн явагддаг тухай түүний яриа нилээд сонирхолтой байсан.
-Америкт суралцаж байгаа оюутнууд зөвхөн хичээллэх бус өөрсдийгөө хөгжүүлэх маш олон боломжууд байдаг тухай тэрээр өгүүлээд “Оюутны хөгжлийн цаг”-ийн тухай дэлгэрүүлэн ярьсан юм. “Оюутны хөгжлийн цаг”-нь оюутнуудад өөрсдийгөө илэрхийлэх, адил үзэл бодолтой найз нөхөдтэй болж хамтдаа хөгжих, нийгэмд хэрэгтэй олон үйл ажиллагааг өөрсдөө санаачлан зохион байгуулах боломж олгодгоороо маш их ач холбогдолтой зүйл аж. Энэ нь бас оюутнуудыг багаар ажиллаж сурахад их ч түлхэц өгдөг аж. Ер нь өндөр хөгжилтэй орнуудад тухайн мэргэжилтний багаар ажиллах чадварт ихээхэн ач холбогдол өгдөг нь тохиолдлын зүйл биш ажээ.

-“Оюутны Засгийн Газар”-ын тухай өгүүлэхдээ сонгох, сонгогдох эрх болон сургуулийн үйл ажиллагаанд оюутнууд хяналт тавих, өөрсдийн зөв сайн үйл ажиллагаагаа дэмжүүлэх боломжуудын талаар олон ч жишээ өгүүлнэ билээ. Сургуулийн төлбөрийн асуудал энд нээлттэй байдаг бол Монголд “улсын нууц” шахуу боллдог тухай дурдаад, төлбөрийнхээ 1%-ийг номын сангийн фондод зарцуулж байх шаардлагааар жишээ авсан юм. 3000 оюутантай МУИС- жилийн 800 000 төгрөгийн төлбөртэй байна гэхэд түүний 1% болох 2 400 000 төгрөг номын санд зарцуулах боломжтой болно. Төлбөрийн зарцуулалт нь тодорхой, ойлгомжтой байгаа нөхцөлд оюутнуудаас ямар ч сайхан санаачлага гарч болох тухай тэрээр санал болгон ярьсан юм.
-Эцэст нь тэрээр монголд ч сайн багш бас муу багш байдгийн адилаар Америкт ч сайн бас муу багш нар байдаг тухай дурдаад хамгийн гол алхам нь “оюутны ардчилал” юм гэдгийг санал болгож байв. Тэрээр  “Оюутны ардчилал ба Америкт суралцсан тэмдэглэл” номоо бичиж дуусгаад удахгүй хэвлэлд шилжүүлэн оюутнуудад хүргэх гэж байгаа аж. Яг энэчлэнгээр бусад орнуудад суралцаж байгаа найз нөхөддөө санал болгож ийм төрлийн олон ч ном болгон мэдээлэл гаргаж байвал Монголын боловсролын тогтолцоог сайжруулахад их хувь нэмэр болно гэдэгт итгэлтэй байлаа.

helehug_3

4. Э.Дөлгөөн   /University of California/
“Америк vs Монгол оюутнууд”
-Moнголоос ирээд Америкийн дунд сургуульд суралцаж байсан тэрээр Америк ба монголын сургуулиудыг харьцуулсан байдлаар ярьж байлаа. Дунд сургуулийн хичээлийн цаг Америкт 1 цаг байдаг бол монголд 40 минут байдаг. Яг үнэндээ 40 минутад юу ч хийж амжихгүй шүү дээ.
Түүнчлэн сурагчид болон оюутнуудыг сургууль дээр байх цагийг нь ихэсгэх талаар ч анхаарах хэрэгтэй юм гэж жишээ авсан.

Монголд  өглөөний 8 цагаас өдрийн 1 цаг хүртэл
Америкт өглөөний 8 цагаас өдрийн 3 цаг хүртэл
Хятадад өглөөний 7 цагаас  оройн 5 цаг хүртэл  сургууль дээрээ хичээллэдэг гэнэ. Мэдээж сургууль дээр байх цаг бол цаг нөхцөөх бус бага ч гэлтгүй зүйлийг сурч мэдэн, дадлагажих боломжийг өгүүлж байгаа хэрэг.
-Монголд сурагчдад сонголт өгдөг байгаасай гэж тэрээр өгүүлээд Америкт байдаг ийм боломжийн талаар нэмэлт жишээ авсан юм. Албадах байдлаар сургалт явуулах нь сурагчдад өөрийгөө хөгжүүлэх боломж олгодоггүй төдийгүй, бусдыг аялдан дагалддаг муу зуршилд сургаж байгаа аж. Ер нь хүүхдүүд өөрийн авьяас сонирхлыг багаасаа мэдэрч өөрийгөө хөгжүүлэх олон сайн дурын үйл ажиллагаа явуулах нь хувь хүний хөгжилд сайн үр нөлөөтэйг дурдана билээ.
-Дунд сургуульд ч сонирхлын олон бүлгүүд бий болж олон сайн зүйлийг санаачлан хэрэгжүүлэх нь сайн үйл болдог тухай жишээ авч ярилаа. АНУ-д далайн эргийн хогийг цэвэрлэдэг клуб байдаг гэнэ. Тэд хичээлээс гадуур цуглан далайн эрэг хавийн газруудын хогийг цэвэрлэдэг гэнэ. Уламжлал болосн энэ үйл ажиллагаа нь нэр хүндийн баталгаа болж олон ч хүүхдүүд энэ клубт элсэн үйл ажиллагаанд нь оролцохыг хүсэх болж. Ийм санаачлагын клубууд нь цагаа төлөвлөж, зөв сайнаар ашиглаж сурахад хүүхдүүдэд сайнаар нөлөөлдөг аж.
-Мөн АНУ-д IP class /гүнзгийрүүлсэн сургалт/ байдаг тухай дурдаад Монголд ийм сургалтыг жинхэнэ боломжоор нь хөгжүүлбэл маш сайн үр дүнд хүрнэ гэж нотоллоо.

5. Д.Жанцанхорол   /Diablo Yalley College/
“Америк дахь Монголчуудын 2-р үе ба Монгол нийгэм”

-Moнголчуудын гадаад руу нүүх нүүдэл бараг 20 жилийн өмнөөс эхэлж идэвхтэй суурьшил бий болоод 10 гаруй жил болж байна. Энд хүүхдүүд нь төрж, бага наснаасаа ирсэн зарим нь нас биед хүрч үндсэндээ 2-р үе эхэлж байна гэж тэрээр тэмдэглэлээ. Тэдний хийсэн судалгаа, санал асуулгаас харахад Монголдоо буцна гэсэн хандлага 15-аас дээш насныханд байхад 15-аас доош насныхан Монголд буцахгүй гэж хариулдаг гэнэ.
-Тийм болохоор Монгол соёлын төв болон нийгэмлэг олноор байгуулагдан тэдэнд монгол хэл соёл, зан заншлаа зааж сургах нь их чухал болохыг дурдсан юм. Бас Монголыг сурталчлах монгол хүн гэдгээрээ бахархах бахархлыг төрүүлэхэд ч их анхаарах цаг болсныг хэлж байсан юм. Энэ талаар Америкт ажиллаж байгаа эрдэмтэн Ш.Баатарын гаргаж байгаа монгол хүүхдүүдэд монголын түүх соёлыг судлуулах стандарт их сайн зүйл мөн гэж онцлон тэмдэглэв.
-Америкт суралцаж байгаа монгол оюутнуудад хамгийн гол тулгамдаж байгаа асуудал нь сургалтын төлбөрийн асуудал гэдгийг тэмдэглээд энэ талаар нэг биш зүйл хийх гэж оролдсон тухайгаа ярьсан юм. Чанартай боловсрол өндөр үнэтэй байдаг гэдэгчлэн сайн сурахын тулд бас их цаг зав зарцуулах тухай ч сануулж амжив.
-Америкт ирж суралцах хүсэлтэй байгаа оютнуудад зориулан зөвлөмж бэлтгэж, ТВ шоу нэвтрүүлэг бэлтгэж байгаа тухайгаа ч ярилаа. Тэдний гол хүсэл нь өндөр боловсрол мэдлэг эзэмшихийг хүсч байгаа монгол залуустаа “бусдын алдааг давталгүйгээр, өмнөө зорилготойоор хамтдаа урагшлах”-ыг уриалан, туслах явдал юм байна. Тийм ч учраас Америк дахь Монголчуудын 2-р үе илүү оюунлаг байж илүү боломжинд хүрээсэй гэж тэд хүсч бас боломжоороо чадах зүйлээ хийж байгаа аж.

6. Д.Мөнхтүвшин  /California state University-Northridge/
“Модны үндэс”

-Oдоо үед залуусыг байртай, машинтай, ажилтай болгоё гэж асуудлыг тавиад байдаг. Энэ бол зөвхөн хэрэглээ. Тухайн нийгэмд ажиллаж амьдарч чадах хувь хүмүүсийг бэлтгэх асуудлыг огт ярихгүй байна. Хувь хүний хүмүүжил гэдэгт
1. Хувь хүний дотоод хүмүүжил
2. Сургуулиудын олгож буй боловсрол
3. Зөв иргэн төлөвшихэд нийгмийн үзүүлж буй  нөлөө маш их үүрэгтэй гэдгийг онцлон ярьсан юм.
-Монголчууд бид ямар ч ажлыг эхлүүлж чаддаг хэрнээ дунд нь ямар ч хяналт тавьдаггүй мөртлөө шууд үр дүнг шаарддаг муу зуршилтай. Хүүхдээ сургуульд оруулаад яаж сурч байгаад нь хяналт тавьж туслахгүй атлаа “онц” сурсангүй гэж зэмлээд бараг зодох шахуу юм болдог жишээг авч хөгжилтэй ярьж байлаа. Яг үүнтэй адилаар бүх салбар болон нэгжид  тэр ч бүү хэл улстөрд ч ийм үзэгдэл давтагдаж байгааг дурдаж байсан юм.

-Аливаа мод үндэснээсээ эхэлж ургадагийн адилаар эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ хүмүүжил төлөвшилд маш их үүрэг гүйцэтгэдэг. Гэтэл өнөөгийн эцэг эхчүүд өөрсдийгөө завгүй байна, ядарч байна гэдэг шалтгаанаар хүүхдүүддээ цаг гаргаж, хамт байхгүй байгаа тухай нилээд хурцаар шүүмжилнэ билээ. Хүүхдэдээ анхаарал тавьж, цаг гарган сайнаар нөлөөлөхгүй бол модны үндэс сайн ургахгүй, үүнээс болж буруу муу зуршилд автаж, зөв бие хүн болон төлөвшиж чадахгүй гэдгийг нилээд сайн хөндсөн.
-Хувь хүн зөв нийгэмшиж, зөв төлөвшихэд нийгмийн тогтолцоо их үүрэгтэй. Өнөөдөр Улаанбаатар хотоор дүүрэн баар цэнгээний газрууд байгаа. Тэд яагаад оршин тогтноод, ашигтай ажиллаад байна вэ? Монголчууд эрүүл байх ёстой. Гэтэл тэд мөнгөө төлөөд л өвчин худалдаж аваад байна шүү дээ. Ер нь хөгжсөн хүн гэж хэнийг хэлэх вэ? гэдгийг бид олон талаас нь харах хэрэгтэй болж байна.
-Монголчууд оюун санааны асар өндөр IQ-тэй хүмүүс. Энэ дэлхийн хаана ч суралцаж, диплом авч чадаж байна. Мундаг газруудад ажиллаж байна. Харин бидний муу тал нь ажил хийж сураагүйд байна.  Бидний муу тал нь:
шантрамтгай
архи уудаг
ажлаа тасалдаг
ёс суртахуунгүй
Тэгэхээр бид сурч чадаж байгаа шигээ ажиллаж чаддаг болох хэрэгтэй байна.
-Хувь хүнд хүмүүжил олгодог сургууль байгуулья. Залуус бид өөрсдийгөө хайж олж, хөгжүүлэх хэрэгтэй байна.  Ном уншихгүй байна. Би энэ зун монголдоо очоод 1000 оюутанг ном уншуулах хөдөлгөөн өрнүүлнэ. 1 хүнийг хүмүүс дагадаггүй, гэтэл 10 хүнийг дагаж эхэлдэг. Бид бас өнөөгийн нийгмээсээ сайн зүйлийг нь олж харж дэмжье л дээ.
Залуус өөрийгөө сонс. Өөрийнхөө төлөө санаа тавь, бас өөрийгөө хөгжүүл.

ЭНЭ БҮХЭН ЭХЛЭЛ БАЙЛАА
Юуны өмнө Америкт суралцаж байгаа монгол оюутнуудын ийм өдөрлөгийг санаачлан зохион байгуулсан Лос-Анжелосийн монгол оюутны Холбооны тэргүүн Э.Мөнх-Өргөө тэргүүтэй баг болон Лос-Анжелосийн Монголчуудын Холбооны тэргүүн Д.Мөнхзүл, түүний багт талархаж байнаа. Алив ажлын эхлэл болгон амаргүй болохоор учиргүй магтаад, тэгтлээ шүүмжлээд байх зүйл үгүй. Харин энэ бол маш их ирээдүйтэй эхлэл мөн.
Энэхүү уулзалтын дараа Америкт суралцаж байгаа Монгол оюутнуудын нэгдэл бий болгох, тэдний мэдээллийн санг бий болгож бусдад сурталчлах, өөрсдөө санаачлан олон ажил хэрэг зохион байгуулж болох тухай зөндөө л зүйл яригдлаа. Албан бус “зангиагүй” уулзалтын чин сэтгэлийн ярианаас энэхүү уулзалтад оролцогсод өөртөө хэрэгтэй маш олон сайхан санаа болон мэдээлэл, бас урам зориг олж авсан гэдэгт итгэж байна.

-Лос-Анжелос , Сан-Франциско, Денвер хотуудын Монгол Оюутны Холбооныхонтой уулзаж ярилцаж байхад, тэд Америкт суралцахаар ирж байгаа болон дунд сургууль төгсөөд Их, Дээд сургуулиудад элсэн суралцаж байгаа оюутан залуустаа өөрсдийн туршлагаа хуваалцаж, хэрэгтэй зөв мэдээллийг өгч хэрээрээ тусалж дэмжих ажлыг хийж эхэлж байгаа юм билээ. Денвэр хотод үйл ажиллагаа явуулж байгаа  Global Reach Inc- байгууллагаас Америкийн их дээд сургуулиудад монгол оюутныг бэлтгэх сургалт зохион байгуулж байгаа нь нилээд үр дүнгээ өгч байна.
-Америкт суралцаж байгаа Монгол оюутнуудад тулгарч байгаа хамгийн хүндрэлтэй асуудал нь сургалтын төлбөрийн асуудал байдаг. Тэдний зарим нь Монголын Төрийн сангийн зээлээр суралцаж байхад, нөгөө нэг хэсэг нь өөрөө ажил хийж сургалтын төлбөрөө төлдөг, харин зарим хүүхдийн эцэг эх нь ажил хийж төлбөрийг нь төлж байх жишээтэй. Гэхдээ үүнийг сайн боловсролын төлөө өмнөө зорилго тавьж өөртөө хөрөнгө оруулалт хийн, өөрийгөө хөгжүүлж байгаа маш сайн үзэгдэл гэж үзэхээс өөр яах билээ. Тэд өөрсдөө хичээж өөрсдийгөө хөгжүүлж байна. Tэд хатуу бэрхийг өөрсдөө даван туулах тусмаа өнгө орон гялалзаж байгаа.

-Харин тэдний санааг хамгийн ихээр зовоож байгаа асуудал нь сургуулиа төгсөөд ажлын байртай болох явдал. Тэдний ихэнх нь өөрийн сурч мэдсэнээ Монгол орныхоо хөгжлийн төлөө зориулах их эрмэлзлэлтэй байгаа. Энэ асуудлыг олон нийтэд зөв сайнаар гаргаж сурталчлах, зөв сайн шийдэл олохын тулд “Гадаадад суралцаж байгаа монгол оюутнуудын мэдээллийн сан”-г бий болгох явдал юм. Энэ талаар энэхүү уулзалтад оролцсон зарим хүмүүс санаа нэгдэн, бодит ажлын санаачлан хийж эхлүүлэхээр ярилцсан. Удахгүй тэдний хийж эхэлж байгаа бодит ажил хэрэг мэдрэгдэх байх.
-Өдгөө болтол тэгтлээ хөндөгдөөгүй байгаа гадаадын олон оронд суралцаж байгаа монголын оюутан залуусын талаар Монголын төрөөс анхаарч, баримталж болох бичиг баримтыг боловсруулан Монголын Төрд хүргүүлэх талаар ч бас ярилцсан. Тэд ямар нэгэн зүйл шаардах биш “Бид ийм асуудлыг өөрсдөө шийдэж чаднаа. Харин ийм асуудалд Монголын Төрийн оролцоо зайлшгүй хэрэгтэй байна” бодит санал дээр тулгуурлан тавих юм. Уулзалтад оролцогсод Монгол орныг уул уурхай биш, оюунлаг, өндөр боловсролтой залуус хөгжүүлэх болно гэдэг үзэлтэй санаа нэг байсан.
-Энэчлэнгээр зөвхөн Америкт төдийгүй гадаадын өндөр хөгжилтэй орнуудад суралцаж байгаа монгол залуус өөр хоорондоо нэгдэн олон төрлийн ийм арга хэмжээ, ажил хэрэг уулзалт зохион байгуулах биз. Өнөөгийн монголын оюунлаг залуус маань хаа нэгтээ уулзаж ууж наргих биш санаа бодлоо хуваалцаж, санаачлага зүтгэлээ нэгтгэж байваас Монгол орны хөгжлийн ирээдүй маш сайнаар гэрэлтэж харагдах болно. Яагаад гэвэл ирээдүйн монгол орны зөв сайн хөгжлийн бодлогыг эдгээр залуус тодорхойлж, удирдан чиглүүлэх болно.
Тэд энэ арга хэмжээгээ жил бүр уламжлал болгон явуулахын тулд ирэх жил Сан-Францискод зохион байгуулахаар боллоо. Мэдээж ирэх жилийн арга хэмжээ илүү боловсронгуй, илүү олон оюутнуудын оролцоотой, илүү үр дүнтэй болно гэдэгт итгэж байна.

ТӨГСГӨЛ
Өнгөрсөн зун Америк даяар шуугиан дэгдээж байсан J-1 визний талаар буюу “Оюутан солилцооны хөтөлбөр”-ийн талаар асуудал хөндөн Монголоос ирсэн оюутнуудтай уулзаж ярилцаж явахад бидэнд их ч зүйл ойлгогдсон. Тэдэнтэй ярилцаж, тэдний яриаг сонсож, тэдэнтэй ойлголцож байхад ямар сайхан урамтай байсан гээч. Хэдийгээр бидний санаачлага оролдлого тэгтлээ үр дүнд хүрээгүй ч, мөнөөх компаниуд огт халшрахгүйгээр дахиад л “уламжлалт” ажлаа хийж байгаа ч, бид одоо өсч өндийж байгаа Монголын залуусыг харахдаа баярлахгүй байхын аргагүй.
Лос-Анжелосийн энэ арга хэмжээнд оролцож байхад надад мөнөөх л итгэл найдвар дахин мэдрэгдэж байлаа. Тэд ямар ч амбицгүйгээр чин сэтгэлээсээ ярьж байлаа. Тэдэнд бусдад зусардан саймшрах, хэн нэгэнд таалагдах гэж жүжиглэх, хэн нэгнээс хооосон магтаал сонсох ямар ч хүсэл үгүй. Өөрсдийн ирээдүйдээ итгэлтэй байгаа тэдний төрх, надад хамгийн сайхан санагдсан. Аргагүй шүү дээ. Тэд дэлхийн хэмжээнд суралцаж, дэлхийн хэмжээнд сэтгэж байна.
Америкийн Бостонд саяхан монгол оюутнуудын уулзалт болж өнгөрсөн.
Энэчлэнгээр хаа сайгүй монгол оюутнууд “ХЭЛЭХ ҮГ”ээ хэлж дуу хоолойгоо нэгтгэж байна. Энэ бүхэн хүчит давалгаа болж Монголын ирээдүй болсон залуусыг сэргээн, “эх” болсон Монгол орныхоо зөв сайн хөгжлийн төлөөх оюуны дуудлага болох болно. Харин тэдэнд зөв сайн дэмжлэг л хэрэгтэй байгаа.
ЭРДЭМ УХААН ДЭЛГЭРЧ, ЭРҮҮЛ СЭТГЭЛГЭЭ БАДРАГ!

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2011-04-29

Share Your Thoughts