Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "ЗУРВАСХАН БОДЛУУД"

Jun 03

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 29

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

“ЮМ ГАНЦААР ДУУСДАГГҮЙ”

Бүх “юм ганцаар дуусдаггүй”. Бид заримдаа хэн нэгнийг анхны харц болон уулзалтаар дүгнэж, хэн нэгэнд нэг л удаагийн санаанд хүрээгүй үйлдлийн төлөө гомдож, үзэн яддаг. Анхны харцын дурлал, анхны уулзалтын таагүй сэтгэгдэл бүхэн заавал “үнэн” байх албагүй л дээ. Олон жилийн нөхөрлөлийн дараа “Би чамайг анх хараад … гэж бодож, дүгнэж байж билээ” хэмээн дотно сэтгэлээр хуучлах нь бий. Анх уулзахдаа “ямар мундаг залуу вэ?” хэмээн биширч байсан сэтгэгдэл, хөөрүү онгиргон араншинг нь анзаарах тусмаа бүдгэрч, шоолонгүй мушилзах шалтгаан болж хувирах нь бий. “Энэ ч дээ…” хэмээн тоомжиргүйхэн хандсан тэр хүн нь, хожим нь ойртож дотносоод сэтгэлээ хуваалцах, яриаг нь сонсоод л суугаад баймаар тийм эрхэм хүн нь болж хувирах нь бий. Амьдралд урьдчилан таах аргагүй элдэв учралууд, тохиолдлуудын нэг нь энэ юм. Зүгээр л бид биенийхээ амьдралд тохиолдож байгаа сайн муу зүйлүүдийн талаар тэр болгон мэдэж чадахгүйтэй адил, өөрт тань тохиолдож байгаа баяр гунигийг ч хүмүүс тэр болгон анзаарч мэддэггүй. Заавал мэдэх албагүй ч, бусдад баярлаж гомдох үйлдэл тань нэг удаагийн тохиолдлуудын шалтгаан ч бас биш. Гэхдээ бид заримдаа алддаг л даа.

Итгэж явсан хүн тань нэг удаа танд худлаа хэлэхэд, ирэх байх гэж хүлээсэн дотно анд чинь ирж амжсангүйд, найдаж байсан найдвар тань тэр өдөр алдагдахад, итгэж байсан итгэл нэг өдөр алдуурахад бид бухимдаж гомддог. “Ямар өөдгүй юм бэ?” гэх харуусал, нөхөрлөл итгэлийн зангилаасыг тасдаж орхино. Заримдаа бид тэр зангилаасыг эргүүлж зангидаж амжилгүй цаг хугацааг элээнэ. Заримдаа уярал уучлал дээр тэр зангилаасыг зангидаж амжих боловч, тэр нь тийм ч бат бөх болж чадахгүй тохиолдол бий. Элээж эвхсэн олон олон он жилүүдийн дараа уулзан хуучилж суухад, бие биедээ гомдож тунисан тэрхэн хормыг “эргүүлж болдог сон бол” гэх харуусал сэтгэлийг сэмлэж, цээжийг хорсгоно.” Тэр үед тэсч тэвчээд, уучилж ойлголцсон бол…” ямар их зүйлийг одоогийнхоос амар байлгаж чадах байсныг сэтгэлдээ эргэцүүлнэ. Тэр үед түүнийг ойлголгүйгээр гомдоож байсан үйлдэл олон жилийн дараа бидэн дээр давтагдахад сэтгэл дотроо “ичингүйрнэ”. Чамд худлаа хэлэхдээ “айж тэвдсэн” байж болохыг, амалсандаа ирж чадаагүй нь “чамайг гомдоож уурлуулахыг хүсээгүй” байж болохыг, найдаж даалгасан зүйлийг нь хичээгээд хийж чадаагүй болохыг, итгэсэн итгэлийг тань алдчихаад “ичиж зовсон” байж болохыг бид анзаардаггүй ч байж мэднэ. Дахиад боломж олгож чадаагүйдээ бид тэр чигтээ алддаг ч байж болох.

Энэ ертөнцийн 7 тэрбум хүмүүс дотроос “учрах ёстой хүмүүс л учирч, уулзах тавилантай хүмүүс л уулздаг” гэдэг юм билээ. Бидний амьдралд уулзаж учирч байгаа хүн болгон бидний тавилан, бас бидний аз завшаан. Уулзахгүй зөрж өнгөрөх олон тэрбум хүнээс уулзаж учирч байгаа хүн болгон бидэнд эрхэм. Олон дахин уулзаж учирч байгаа хүмүүс бүр ч дотно. Бид бие биендээ дурлаж, бие биенээ хайрлаж, бие биенээсээ суралцаж байгаа нь хамгийн нандин учрал. Бас азтай тохиолдол. Зүгээр л бид бие биенээ ойлгож, өөрийн чадах зүйлээрээ бие биендээ тусалж байхад л болоо. Уулзаж дотносож байгаа хүн бүрийн төрх сэтгэлд минь хадгалагдаж, тусалж дэмжсэн болгон нь тархинд минь талархал болон үлдэж, хайрлаж халамжилж энхрийлсэн болгон нь зүрхэнд минь хайр болон шингэж байгаа нь бидний дотоод гэрэл гэгээ юм. Заримдаа баярлаж, заримдаа гомдож байгаа үйлдэл болгон нь бидний олон олон учралын шалтгаан. Ганц удаагийн үйлдэл гэдэг бидний дүгнэх мөч, баярлах бас гомдох шалтгаан огт биш. Өчигдөр цэлмэг байсан тэнгэрт өнөөдөр үүлс хуралдаж, аадар асгардагтай адил. Уучлал, ойлголцол гэдэг аугаа ухаан. Заавал бие биенээ үзэн ядаж, уурлаж уцаарлах хэрэг юун. Маргааш бидэнд ав адилхан учрал тохиолдох л болно. ЮМ ГЭДЭГ ГАНЦААР ДУУСДАГГҮЙ, ОЛОН УЧРАЛУУДААР ҮРГЭЛЖИЛДЭГ.

ҮРТЭЙ ХҮН

… Жаргал зовлон, үнэн худал, хар цагаан сүлэлдсэн энэ орчлонд өөрийнхөө үйлийг үүрээд ирэхдээ цав цагаахан байдаг бяцхан үр минь. Амьдралын нугачаанд будрэхдээ бүдэрч, тэнцэхдээ тэнцэж яваа ээжий аавдаа ухаарал, хайр нь болж ирдэг бяцхан үр минь. Чамайг энэ ертөнцөд ирснээ зарлан чанга дуугаар бархиран уйлах мөчид, бид энэ ертөнцөд яах гэж ирснээ гэнэт ухаардаг. Чи бол миний үргэлжлэл, бас миний буцахдаа эргэж харах гэгээн мөр юм. Нүв нүцгэн тарвалзахад чинь дааруулахгүй гэж эдээр хучихдаа “нүцгэн ирээд нүцгэн буцах” хорвоогийн жамыг дотроо нэг анзаарна. Чи бол миний ухаарал, бас жаргаж зовохдоо харьцуулдаг эргэцүүлэл минь юм. Элгэнд минь наалдаж хургаад, эрхэлж үнэгчлэхэд чинь зүрхэнд минь өөрийн эрхгүй хайр урсдаг. Чи бол шаралхаж мөчөөрхсөн сэтгэлийн минь тэртээд царцаж орхисон хайрыг урсган ундруулдаг шидтэн юм. Зулайг чинь зөөлөн үнэрлэхэд тэр гэж төсөөлөхийн аргагүй, сүү хайр сүлэлдсэн гайхамшигтай үнэр үнэртэнэ. Чи бол миний энэ хорвоод сэрж мэдрэх уярал, бас гэгээнээс гэгээн ертөнц юм.

Элчилгүй талд зоргоороо давхиж, тоосондоо бусгаж явсан эмнэг залуу насыг минь бугуйлдаж тогтоосон үр минь. Энэ ертөнцөд зөвхөн “би” гэж омогшин бардамнаж, онгирч сагаж явсан залуу насны араншинг минь аргамжиж номхруулсан үр минь. Чамайг миний хэлсэн сайн муу үгэнд минь баясан инээж, өвөр рүү минь зүтгэн авирахад чинь би өөрийгөө уул шиг түшиг гэж гэнэт боддог. Чи бол талын жижиг толгодоос нөмөр нөөлөгтэй сүрлэг уулс болон өндийхэд минь тулгуур болдог түлхээс юм. Өдөр хоногоор “тохуурсан” юм шиг намайг дуурайн элэглэж, өмнө минь гэмгүй царайлан инээж зогсоход чинь би өөрийнхөө тухай гэнэт эргэцүүлнэ. Чи бол арчаагүй төрхийг минь надад харуулж, мөн чанарыг өөрт минь харуулж өгдөг амьд толь минь юм. Уцаарласандаа чанга дуугаар бархирч, гомдсондоо урсгах том том нулимсан дуслууд чинь миний сэтгэлийн гүн дэх “үрээ өмөөрөх” омогшилийг бадрааж, чиний төлөө юуг ч үйлдэх мунхаглал рүү хөтөлдөг. Чи бол миний сэтгэлийн тэртээд унтарсан галыг асаагч, омогшил бардамналыг минь дэврээгч цучил юм.

…”Үртэй хүн жаргадаг” хэмээн хүмүүс хэлэлцдэг. Жаргалаа хэрхэн төсөөлөх нь хүн бүрийн сэтгэлийн хэмжүүр. “Сайн үртэй бол жаргаж, саар үртэй бол зовдог” хэмээн зарим нь өгүүлэх нь бий. Сайн ч явсан, саар ч явсан миний л үр болохоор гомдож хэзээ ч чаддаггүй юм, ээжий аавууд. Дэлхийг онохгүй халамцуу гишгэчиж, дээлэндээ багтахгүй сагаж, бурхангүй газар бумба галзуурч, буурал өтгөсдөө өтлөхгүй юм шиг мунхаглаж байхад чинь, дайраад өнгөрсөн залуу насны чинь сүүдэр болсон аав ээжүүд чинь чамд бус өөрсөддөө гомдож байдаг юм. Балчир насны чинь сүүн үнэр гашилж, багад чинь хайрлаж байсан халуун хайр ээдэж, чиний өмнө сөгдөж байсан өвдөг борхирч байхад, чамайг гэсэн итгэл найдвар царцаж байхад тэд чамд гомдож чадалгүй, өөрсдийгөө л буруутгаж байдаг юм. Гэхдээ чи нэгэн цагт үртэй болохоороо ухаажиж эхэлдэг. Яг л би чамайг уяран тэвэрч байсан шиг, үрээ хайрлаж уярах болно. Ээжий аавтайгаа жишиж нэг хайлна, энгэрт дэвтсэн хайрыг мэдэрнэ. Намайг анзаарахгүй ч үрээ хайрлах сэтгэлийн эргүүлэг насны эцэст чамд эргээд л ирнэ. Үртэй хүн сэтгэлдээ дандаа жаргаж, бас зовж явдаг юм. Үүрч ирсэн үйл гэдэг эргэх энэ орчлонгийн эргүүлэг нь байдаг юм. Үртэй хүн гэдэг хичнээн сайхан гээч.

ГЭРИЙН ЖИЖҮҮР \Бага насны дурсамж\

…Биднийг бага байхад аав ээж 2 минь хуваарь гарган гэрийн “жижүүр” хийлгэдэг байв. Гэрийн жижүүр хийх хуваарьтай хүүхдэд урьд шөнө нь ээж минь 12 мөнгөний дэвтэр дээр, маргаашийн хийх ажлын хуваарийг жагсааж бичиж өгнө. Тэр нь үндсэндээ ийм дараалалтай.

  • Өглөө босч ороо хураана
  • Гар нүүрээ угааж, өглөөний цайгаа ууна
  • Аяга халбагуудаа угааж арчин далд хийнэ
  • Муу усаа асгана
  • Гэрээ цэвэрлэн тоос арчина
  • Хичээлээ давтана
  • Хичээлдээ явна
  • Хичээлээсээ ирээд гар нүүрээ угааж, ундаа ууна
  • Аяга халбагуудаа угааж арчин далд хийнэ
  • Данхаа, галын өртэй хамт арчиж цэвэрлэнэ
  • Түлшээ оруулна
  • Даалгавраа хийнэ
  • Гэрээ цэвэрлэж тоосоо арчина
  • Оройн хоолны гурил зуурч мах хөшиглөнө
  • Орой хоолны дараа аяга халбагаа угааж арчин далд хийнэ
  • Муу усаа асгана
  • Түлшээ оруулж хөвх дүүргэнэ гэх мэт дараалалтай.

Орой унтахаас өмнө ээж бүх ажлыг нэгбүрчлэн дүгнэж, ард нь дүн тавьж нийт оноог гаргадаг. Хэрэв жижүүрийн ажлыг муу хийсэн бол “дахих” дүрэмтэй. Тийм болохоор их л хичээдэг сэн. Дараагийн жижүүр Абаа \миний ах\ маргаашийн жижүүрээ хүлээж авахын тулд миний өнөөдөр хийсэн бүх ажлыг шалгах. Цэвэрлэсэн газраас тоос олохын тулд цагаан хөвөн бариад орны доогуур мөлхөн орж орос цагаан орны хөндлөвчөөс яаж ийгээд л тоос олж миний дүнг бууруулна. Хорссондоо нулимсаа залгих шахам суусан би, маргааш нь Абаагийн жижүүрээс алдаа олох гэж хэрдээ л нүд буландан ажиглана. Орой нь яаж ийгээд тоос олох гэж хичээвч Абаа “гэнэдэнэ” гэж үгүй. Хүүхэд насны цагаахан мөчөөрхлөөс гэр минь ихэд цэвэрхэн байж, бид гэрийн ажлыг их л дараалалтайгаар хийж сурсан сан. Хожим нь бид энэ тухай дурсан ярьж байхад Абаа бид хоёрын нууцхан өрсөлдөөнийг дүү нар минь давтаж байсныг мэдээд ихэд инээлдэж асан. Аав ээж хоёр минь биднийг ихэд анхаарч хөгжүүлж, хүмүүжүүлж байсан олон аргуудын нэг нь энэ.

…Олон олон жилийн дараа би өөрийгөө бас дүү нараа хэрхэн төлөвшиж чадсаныг анзаарах бүрдээ гэрийн “жижүүр”, бидний амьдралд ямар сайнаар нөлөөлж чадсаныг мэдэрдэг юм. Зүгээр л энгийн, бас ялимгүй юм шиг санагдах ийм үйлдлүүд бага насанд минь бидэнд хэвшил болон шингэж, тэр хэрээрээ насан туршид минь сайнаар нөлөөлсөөр байгааг мэдрэх бүрдээ аав ээждээ чин сэтгэлээсээ талархдаг. Бидэнд юуг төлөвшүүлсэн байсан гээч.

-Алив ажлыг заавал төлөвлөж, төлөвлөснөө заавал гүйцэтгэж, гүйцэтгэлдээ хяналт тавихад сургана. Өглөө нойрноосоо сэрээд “юу хийж амжих тухайгаа бодож, үдэш унтахдаа “юу хийж амжсан тухайгаа эргэцүүлэх” мөчүүд хүний сэтгэл ханамжинд эерэгээр нөлөөлдөг байж болох.

-Хүүхэд эхэндээ залхуурч, заримдаа “аргалах”-ыг боддог боловч бие биендээ тавих хяналтын улмаас, “дэмий залхуурч байхаар нэгэнт хийх л ёстой болохоор сайн хийсэн нь дээр юм байна” гэж ухаардаг. Магадгүй энэ нь сэтгэлийн залхуугаа дарж, хийх учиртай ажлаа чанартай сайн хийхэд сургадаг байж болох.

-Хариуцлагатай байж сурдаг. Муу хийсэн, хийж чадаагүй ажлаа заавал дахин хийх нь амаргүй мэт боловч, өөрийн алдааны төлөө өөрөө ухамсартайгаар хариуцах дадалд сургаж байгаа хэрэг. Өөрийн амьдралдаа тохиолдох сайн муу алив үйлдлийн төлөө бусдад гомдохгүйгээр өөрөө шийдвэр гаргаж сурах нь, алдаад хагалсан аягаа нуухгүйгээр шударга хэлж, буруугаа хүлээж сурахаас л эхэлдэг байж болох.

-Өөрөө жижүүр хийгээд ах, эгч эсвэл дүүдээ шалгуулж, хянуулж байх нь бие биедээ тавих хяналтаас бие биедээ туслах сэтгэл рүү аажим аажмаар шилждэг. Бие биенээ ойлгох, бие биенээ хайрлах, бие биендээ санаа тавих сэтгэл бүхэн эндээс л төлөвшинө. Учир нь бид бүгдээрээ нэгэн гэр бүлд ав адилхан ажлыг хийцгээдэг болохоор бие биенийхээ мөн чанарыг маш сайн мэдэрдэг. Магадгүй энэ нь бидний ойлголцолд илүү нөлөөлдөг байж болох.
-Аяга халбагаа угаахаас муу усаа асгах хүртэл, гаднаас түлшээ оруулж гал түлэн хоол хийх хүртэлх үйлдэл жилийн дөрвөн улиралд тасралтгүй үргэлжлэх нь бидэнд амьдралын хатуу хэцүүг, бас амар амгалан бүхнийг мэдрүүлдэг байсан. Тэр хэрээрээ бид хатуужиж, амьдралын мөн чанарыг таньж ухаарахад тусалсан байж болох. Хүйтэнд бээрсэн гар, халуунд урсах хөлс болгон бидэнд ухаарал болон шингэж байсан.

…Одоо цаг өөр болсон. Бид хүүхдүүдээ их хайрлаж, бөөцийлэх болж. Өөрөө ядарч өссөн амьдралаа үр хүүхэддээ үзүүлэхгүй гэж эрхлүүлэх болж. Өөрт нь ил хэлэхгүй мөртлөө “үргэлж хайртай” гэж фейсбуукээр олон байнга зарлах болж. Ширүүхэн хэлэхэд уцаарлахаас нь айж, тал засан инээдэг болж. Өөрийг нь шоолж инээхэд дагаж мушийдаг болж, үрээс нь өөр “гайхамшиг үгүй” хэмээн бусдад бардамнадаг болж. Унтаж босоод ороо хураахаа больж, ууж идээд аяга тавгаа угаахаа больж, тоосоо арчихаа больж, тоглоомоо хураахаа ч больж. Өргөн нарийн дэлгэцтэй гар утсаараа оролдоцгоож, өөдөөсөө хараад ярилцахаа больж, нэгэн ширээнд суугаад хамтдаа хоол идэхээ ч больж. Тэгсэн мөртлөө гэр бүлдээ хайртай, бас аз жаргалтай байгаагаа фейсбуукээр бусдад сурталчлан зарладаг болж дээ. БИД ЕР НЬ ХЭНИЙГ ДАГААД ХААШАА ЯВААД БАЙНА ДАА.

May 20

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 28

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

НАМАЙГ ЗҮГЭЭР Л ХАЙРЛАХАД БОЛНОО

Намайг зүгээр л хайрлахад болноо.  Заавал өөрийн болгох гэж өмчлөөд юухэв, зоргоороо байгаа сэтгэлийг минь зээрийн хуйлрах талд  тоостой нь орчихчих, би цахилж яваад буцаад л ирнэ. Уулсын бэлд аргамжаад ганцаараа манаж суух гэж шаналаад яахав, үүлтэй тэнгэрт нь дураар нь нисгээд орхичих, би дүүлж яваад буцаад л ирнэ. Усны мандалд хөвөхөд  эрэгт нь бөөцийлэх гэж тэвдээд яах юм бэ, дураар нь орхичих, би зугаацаж яваад эргээд л ирнэ. Тэнгэрт газарт усанд хичнээн дураараа дургивч чиний сэтгэлийн хайранд хоргодоод заавал эргээд л ирдэг юм. Тэр нь тоостой тал, үүлтэй тэнгэр, цэнгэг уснаас ч илүү ойр ертөнц. Хичнээн бардам онгиргон байлаа ч сүүлийн мөчид хайрын сэтгэлд хоргоддог нь хорвоогийн жам. Чин сэтгэлийн хайр гэдэг зоргоороо сэтгэлийн аргамжаа, дураараа араншингийн даруулга, бардам төрхийн уяа. Бас энэ амьдрал дахь ухаарлын зангилаа, эргэж ирэх халуун дулаахан гэр, чиний гар дээр дэрлээд тайван унтах мөч.

Намайг зүгээр л хайрлахад болноо. Ядрахад гарыг минь зөөлхөн илбэж, уцаарлахад минь хацрыг минь зөөлхөн илбэж, гуниж цөхрөхөд минь зүрхийг минь зөөлөн аргадахад би чинийх л байсаар байх болно. Алдаж эндэхэд нүд рүү минь эгц харж байгаад уучилж, заримдаа онгирч сагахад нулимстай нүдээр зөөлөн инээмсэглэж, хааяа бодлогоширч санаашрахад мөрөөр минь тэвэрч духан дээр минь зөөлхөн үнсэхэд би чинийх л байсаар байх болно. Чамд гомдсон бухимдлыг минь өвдгөн дээр минь дэрлэн аргадаж, чамайг гомдоосон үйлдлийг минь өмнө минь суугаад учирлан уучилж, хатуу бардам занг минь хаврын бороо шиг зөөллөн зөөлрүүлэхэд би чинийх л байсаар байх болно. Заримдаа чамайг орхиод явчих юм шиг сэтгэлийн түгшүүрийг чиний чин сэтгэлийн хайр л арилгаж байдаг юм, замын хүмүүсийн дайгуул үгсэд итгээд чамайг хаяад явсан мөчийг чиний чин сэтгэлийн хайр л буцааж авчирдаг юм, чамайг санаж бэтгэрсэн шаналал үүлсийн цаанаас цухуйх сарны гэрэлд чам руу замчилж хөтөлж аваачдаг юм.

Намайг зүгээр л хайрлахад болноо. Заавал бусадтай жишиж өөрчлөх гээд яана, чиний анх хараад дурласан төрх хэвээрээ байхад болно доо. Бусдад гоё харагдуулах гэж элдэв зүүсгэл углаад яана, тэднийг дурлуулж, тэдэнтэй амьдрахгүйгээс хойш. Өрөөлөөс илүү болгох гэж хоосон магтаад яана, чамайг дурлуулсан ааш минь хэвээрээ байвал болно доо. Бусдын төлөө бус өөрсдийнхөө төлөө амьдрах энэ хорвоод бусадтай барьцаж өөрсдийгөө зовоож, шаналааж яана. Бидний амьдрал бидэндээ л болж байхад, бидний зүрх бие биенээ л хайрлаж байхад, бид холдохдоо бие биенээ санаж бэтгэрч байхад жаргал бус уу. Чамайг тэвэрсэн цээжинд минь хайрын зүрх цохилож, чамайг хайрласандаа уярлын үгс урсгаж, чамайг санасандаа урсах нулимсыг минь чи инээн арчиж байхад, хайрласандаа духан дээр чинь зөөлхөн үнсэж, хариуд нь чи намайг чанга тэвэрч уруул дээр минь озон үнсэж байхад өөр юу хэрэгтэй гэж, энэ ертөнцөд. Худал хуурмаггүйгээр бие биесээ чин сэтгэлээсээ хайрлаж байхад ороолж давхисан хүлэг морь үүрсэн янцгааж эргэн ирдэг юм, одтой шөнийн одод бидэн хоёрт баярлаж тэнгэртээ гялалзаж байдаг юм, омголон залуу насны ааг омог чиний энгэрт тайтгарч байдаг юм. Бид бие биесээ чин сэтгэлээсээ хайрлахад л амьдрал өнгөтэй байдаг.

СЭТГЭЛДЭЭ УЯНГАТАЙ ХҮМҮҮС РҮҮ ЗОРЬЖ ОЧНО

Сэрүүн намрын уулнаа бугын урамдах дуунд
Сэтгэл сэмэрч аньсага чийгтэх шиг
Тийм л уярам уянгатай шадууд байна
Чи анхаарч  нэг сонсооч
  Сэрж чадамгүй зүүдэндээ нутгаа багтаан жаргаж
  Сэрчихээд зүрхнийхээ гүнд санаа алдах шиг
  Тийм л өгүүлэмжтэй мөрүүд байна
  Чи уярч  нэг сонсооч
Харийн нутагт эгшиглэх найргийн түмэн хэлхээс
Халуун тулганд гал мэт дүрэлзэх шиг
Тийм л гайхамшигтай өдрүүд байна
Чи нэг хүрээд ирээч, хамтдаа сонсоё

Тэртээх намрын шаргал өдөр Денверт ассан их найргийн тулгын галыг зорьж очиж байснаас яг таван жилийн дараа тэдэн рүү зорьж очих гэж байна. Онгоцны тийз минь тэгж таарснаас ч юм уу, таван жилийн өмнөх шиг намайг тоссон машин дотор хувцсаа сольж амжаад л ёслолд очих нээ. Бодвол он цагийн урсгал яг хэвээрээ гэдгийг надад сануулах гэсэн буйз. Гэхдээ урсан урссан таван жилийн хугацаанд зөндөө их зүйл өөрчлөгдсөн. Денверээс буухиалсан найргийн гал Чикаго, Вашингтон ДС, Лос-Анжелес хотуудаар аялсаар өдгөө голомт дээрээ эргэн ирж буй нь энэ. Анхлан Денверт энэ наадмыг үүсгэж байсан гэр бүлүүд зөндөө өнөр өтгөн болж, Америкийн уудам хязгаарын олон хотуудаас зорьж очдог олон олон анд найзуудтай болцгоов. Тэд жил жилийн энэ өдрийг сэтгэлээ чилээж хүлээдэг. Сэтгэлдээ жил шившиж ширээсэн найраг уянгын их гангаа энэ л өдөр, хаврын зөөлөн бороо шиг уярал хайрын дунд уяраадаг. Сэтгэлдээ багтааж ядсан их онгод дуудлагаа энэ л өдөр үзэгчдийн өмнө тогтоож хайлдаг. Сайхан даа сайхан.

Би таван жил энэ наадамд өөрийн дотоод сэтгэлээ чагнах гэж, амьдралаас олсон ухаарлаа хуваалцах гэж, харь оронд монгол найраг уянгын аялгууг эгшиглүүлж байгаа тэдний бахдам царайг харах гэж, энэ бүхний төлөө сэтгэл оюунаа чилээж явдаг хэдэн муусайн найз нараа харах гэж очлоо. Зүгээр л сархадад биш сайхан найрагт согтох гэж, сайхан найзуудтайгаа хууч хөөрч инээлдэх гэж, ойрхон байгаа сэтгэлээ чагнах гэж, он жилүүдийн урсгалд монгол яруу эгшигээ сонсон бахдах гэж очдог. Сэтгэлд нь найраг эгшиглэж байгаа хүмүүс шиг сайхан нь хаана билээ. Тийм хүмүүс инээд баяраар бялхаж, дотоод сэтгэлээсээ гэрэлтэж байдаг юм. Тэдэнд бас дасч орхижээ. Хааяадаа тааралдахад хүртэл дотно, халуун сэтгэлээсээ заримдаа надад талархахад хүртэл сайхан, харийн энэ тэнгэр дор зовлон жаргалыг минь хуваалцахад сэтгэлд минь даанч ойр. Сайхан даа сайхан.

Денверийн “Тулга” клубийнхэн энэ жил таван жилийн баяраа тэмдэглэнэ. Лхамаа маань шилсэн юм шиг сайхан бүсгүйчүүд голдуу багийнхныгаа учирлаж нэг, уурлаж нэг, аашилж нэг, аргадаж нэг удирдаж байгаа. Алсаас ирэх олон гийчдийнхээ арга эвийг олох гэж ухааны чагтагаа зангидаж суугаа. Арга хэмжээгээ аятайхан болгочих гэж ур авьяасаа тэмтэрч л суугаа. Та нар минь Америк хэмээх энэ том гүрэнд Монголын их найраг уянгын галыг асааж, олон олон хотуудад түгээн бадамлуулсан гавьяатай. Олон олон хүмүүсийн сэтгэлд бас гал асааж, халуун илчинд нь нөхөрлүүлсэн ачтай. Эх болсон монгол хэлнийхээ гайхамшигийг ирээдүй үе болсон залуустаа өвлүүлж байгаа зүтгэлтэй. Та нартаа талархья. “Сэтгэлд гал байхад зууханд гал олдоноо” гэдэг шиг сэтгэлээс ундарсан зүтгэл байхад, талархаж дэмжих хүмүүс зөндөө олдоно. Монголыг минь санагдуулсан их уулсын бэл дэх Денвер хотод удахгүй очноо. Сэтгэлдээ найрагтай, бас уянгатай олон найзууд дээрээ очно. Нэгэн үдэш монгол найргаар уянгалж байхад харь энэ орны тэнгэр нь хүртэл чив чимээгүй сонсож, хааяа бас уярлын дусал унагааж байдаг юм. Сайхан даа сайхан.

ЯДРАЛ хийгээд СЭТГЭЛ ХАНАМЖ

…Нэг их уудам хөндий рүү гүйгээд л гүйгээд л, тэгснээ хавцал дундаас өндөр уулын орой хэсэг рүү авирч гараад амьсгаагаа дарж тэртээх дор хөндий рүү хараа билчээхдээ монгол хүний сэтгэл нь ханаж, өөртөө омогшдог. Хараа цуцаам тэр хөндийд бэлчих мал сүрэг,тэртээх өндрөөс хараачлан хүссэн ангаа сонгох бүргэдийн дэвэлт, уулсын бэл дэх амьд амьсгал, уур савсуулах харзны ус. Олон хүмүүс өндрөөс айдаг хэдий ч монгол малчид уулсын өндөрлөг дээрээс хараа сунган алсыг ажихдаа сэтгэлийн их таашаал авч, яг л уулын бүргэд шиг омог бардам бас омголон сүрлэг болдгийг би мэднэ. Тэнгэрээс заяасан тавилан нь тэр буйз. Заримдаа хүмүүс өөрийгөө ядраахаас эмээж тэртээх өндөрлөг рүү зүглэдэггүй. Амьсгаа нь давхцаад, даралт нь ихсээд, зүрх нь савлан зовоодог биз. Тэнгэрийн тавилан тэнгэртээ, газрын тавилан газартаа. Намгийн мэлхий намагтаа гуаглаж байхад тэнгэрийн бүргэд тэнгэртээ элин халин дэвж байдаг. Хичнээн хүсэвч намгийн мэлхий тэнгэрт бүргэд шиг дэвдэггүйн үлгэр нь буй. Хүн бүрт өөр өөрийн оноосон тавилан гэж буй.

Өөрийн амьдралаасаа илүү гаргаад, өвөр дэх түрүүвчээ дэлгэн бусдын сайн сайхны төлөө зориулах гэдэг тийм ч амар биш. Өөрийн сэтгэл дэх их ухаарлаа өөртөө хадгалж нуулгүйгээр бусдад учирлан ойлгуулах гэдэг бас л амаргүй. Зарим нь ойлгож дэмжинэ, нөгөө нэг нь шоолж инээнэ, дотно нэг нь санаа зовсондоо шивнэж учирлана. Зөндөө олон хүмүүс энэ тухай бодож, зарим нь бичнэ, нөгөө нэг нь нэвтрүүлэг бэлтгэнэ, өөр нэг нь кино хийнэ, өрөөл бусад нь дуулж бас шүлэглэнэ. Бусдын ухаарлын төлөө дуугарсан болгон нь бусдад ад болж, бас шоолуулж доромжлуулна гэдэг амаргүй. Сэтгэлээсээ хийсэн болгоных нь өөдөөс цэр хаяж нулимуулах гэдэг хэцүү, цэцэрхэж өөрөөс тань илүүг сургах атлаа өөрөө юу ч хийдэггүй нь гачлантай, тэгсэн мөртлөө бусдаас нууж чамд долигонох нь даан ч зовлонтой. Зүгээр л алгаа дэлгээд чамайг тэврэх хүсэл нь, өрөөл бусдад шоолуулахгүй гэсэндээ алгаа хумиж чиний өөдөөс салаавч гаргах үйлдэлтэй тэрсэлдэх нь дэндүү хорсолтой. Өөрийнх нь нүүр улайх хэрнээ, өөр нэгний өөдөөс зусардан инээх төрх нь дэндүү хар.

Зөндөө олон хүмүүс бусдын сэтгэлд гэрэл асаах гэж хийсэн бүхний минь төлөө намайг “тэнэг” гэж зэмлэж байвч, зүдэрч ядарсан хэдий ч хоосон түрүүвчээ дэлгээд би сэтгэлдээ инээмсэглэдэг. Зүрх сэтгэл минь өнгө мөнгөний боол болоогүй болохоор сүүлчийн ганц зоосоо бусдын төлөө зориулахдаа би өөртөө баярладаг. Сөгдөж цөхөртлөө ядарч туйлдахдаа сүүлчийн мөчид бусдыг баярлуулсан бас ухааруулсан зүтгэлдээ би сэтгэл ханадаг. Тэгээд л би цэв цэх нуруугаа тэнийлгэн бардам алхаж чаддаг. Хөлөрсөн алгандаа атгасан зоос бүхнийхээ төлөө хүн чанараа алдаж орхивол наймаа хийгээд яанам билээ. Хэдэн зууны тэртээд хэн нэгний зохиож хэрэглэсэн цаасан мөнгөний өмнө хүний мөн чанараа арилжиж орхивол “хүн” байгаад ч яанам билээ. Халаас хөхөвчиндөө бусдаас нуун хадгалах өчүүхэн мөнгөний төлөө хичнээн ухаан заль, хөөрхөн төрхөө нуун далдлаад бид хаа холдох билээ. Өлгийнөөс авс хүртэлх богинохон зайд өөрийн үнэ цэнээ шавартай хутгаад ч яах билээ. Бусдын төлөө үйлдсэн буянтай үйлс болгон сэтгэл ханамж болон хувирах орон зай түүнээс илүү холыг туулах ч билүү? үгүй ч билүү? Бид энэ их мөнгийг авсандаа авч ороод тайтгарах ч билүү? үгүй ч билүү? Зүгээр л сэтгэлийн их таашаал гэдэг жаргал буюу.

May 19

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 27

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

ИХ ТӨЛӨӨС

Гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа монголчууд бие болоод сэтгэлийн маш их өр төлөөсийг өөрсдийн хувь заяагаараа төлж байдаг. Таарч тохирохгүйдээ салж сарнисан их шаналалаа, орхиод ирсэн үр хүүхдүүдийнхээ гомдол цөхрөлийг, үлдээгээд ирсэн өөрөө үүрэх учиртай өр төлөөсөө, өөрөө үүрэх тавилангаа бүгдийг тэд өөрсдийн зовлон жаргалтайгаа хамтад үүрдэг. Өөрийг нь  ирэхийг хүлээж цонхны цаанаас шөнөжингөө хүлээх үрийнхээ цөхрөлийг, эргээд ирэхийг нь хүлээж дэрээ норгон хөрвөөх амрагийнхаа шаналлыг, өдөр шөнийн уртах халиран хүлээх итгэлийг, дотно нэгний үгүйлэн санах сэтгэлийг бид мартаж чаддаггүй, гэхдээ түүний төлөө дэрэн дээрээ урсгасан их нулимсын дусалд хэн ч нордоггүй. Аадрын бараан үүлс сэтгэлд нь хуралдаж, аянгын гал цахилаан сэтгэлийнх нь гомдолд нь ниргэж, харин өөрөө гал шиг асч, зул шиг бадамлаж байхад ойлгох хүн олон гэж үү? Харь орны хөнжил нь дулаахан ч дэр нь хэзээ ч зөөлөн байдаггүй юм.

Тэд урсах хөлснөөсөө холдож одсон хайрын нулимсын шорвог амтыг залгилж байдаг юм, хатуу ч гэлээ зөөлөн сэтгэлээ нулимсаараа дэрэн дээрээ норгон амталж байдаг юм, хүлээж шаналсан үрийнхээ сэтгэлийн гомдлыг хатуу дарстай хамтад залгилан өөрийгөө аргадаж байдаг юм. “За яахав дээ, хорвоо уужим шүү дээ” хэмээн өөртөө үгэлж, зөвтгөх шалтгаа хайж байдаг юм. “Эргээд очих нэгэн өдөр бүгдээрээ ухаарна шүү дээ” гэж өөрийгөө аргадаж байдаг юм. “Эх орон минь бүрэн бүтэн байхад бүх л зүйл болж л орхино шүү дээ” хэмээн ухаарлаа учирлалаар даруулж байдаг юм. Эхлэл төгсгөлийн монгол учиганд итгэл найдвар хамтдаа зангидагдаж байдаг юм. Ийм болохоор л монголчууд хэзээ ч найдвар итгэлээ алдаж байгаагүй юм. Харь газар хичнээн идээшивч эх орноо хэзээ ч мартаж чаддагүйн учиг нь энэ. Сүвлэх зүүний утас нь миний Монгол орны хил хязгаар, зангидах учиг нь бидний сэтгэлийн хязгаар. Энэ хоёрын сүлэлдээнд монгол хүний ухааны цараа оршиж, бас омогшил оршиж байдаг. Эх орон минь бидний сэтгэлийн зөөлөн өлгий, бас бидний авс.

Гадаадад байгаа монголчууд ямар их өр төлөөсийг сэтгэлээрээ төлж байдгийг та нар анзаарахгүй дээ. Өлгийнөөс авс хүртэлх богинохон зайд ертөнцийн түмэн үзэгдэл, буман үйлдлийг мэдрэх гэж бид тэнүүчилдэг юм. Энэ орон зайд МОНГОЛ эх орон минь ямархан үнэ цэнэтэй болохыг өөрсдөө ухаарах гэж, өрөөл бусдад учирлах гэж бид цагаачилдаг юм. Алдаа онооны дэнсээ ухаарлын учигаар зангидах гэж бид зовлон жаргалаа өөрсдөө үүрдэг юм. Энэ бол бидний өөрсдөө сонгосон тавилан. Үүний өр төлөөс нь их ухаарал. Алдаа онооныхоо дэнсийг та нарын өмнө учирлаж байдаг юм, алдаж оносон тавилангаа бид өөрсдөө үүрч гардаг юм, гэхдээ та нарт хэзээ гомдоллохгүйгээр. Заримдаа бид өөртөө гомддог ч, эх орондоо хэзээ ч гомддогүй ээ. Тэртээд дүнсийх буурал түүхийн гэрч уулс минь сүрлэг хэвээрээ, зэрэглээн дундаа урсах их говийн минь толгод нь урсгалаараа, талд нь цахилах зээр гөрөөс нь догшин хэвээрээ, нүүдэлчин монголчуудын бэлэгдэл болсон чононууд нь хийморлиг хэвээрээ, тэнгэрийн их тамгатай монголчууд минь бардамнал онгиргон хэвээрээ, хацар гоо охидын үзэсгэлэн гоо хэвээрээ. Харин үүний төлөө харь газар бадарчлах монголчууд, их ухаарал, монголчуудын үнэ цэний төлөө өөрсдийгөө золиослох өчүүхэн. ИХ ТӨЛӨӨС ИХ УХААРАЛ ЭНЭ ДЭЛХИЙН ОРОН ЗАЙД. Харин бид нүүдэлчин аугаа монголчууд хэвээрээ үлдэх сэн дээ.

ГЭГЭЛЗСЭН СЭТГЭЛ

Сэтгэлийг минь сэмэлчихээд санаа алдах ч үгүй холдоод явсан чиний алхаа шиг хаврын борооны дуслуудын чимээ сэтгэлийг минь гэгэлзүүлнэ. Санаа алдмаар ч юм шиг, бас гунигламаар ч юм шиг. Сэхүүн бардам занг минь халирааж орхичихоод тоомжиргүйхэн төрхөөр ширвээд өнгөрсөн чиний харц шиг хаврын  нарны  хурц гэрэл сэтгэлийг минь гэгэлзүүлнэ. Далдирмаар ч юм шиг, бас дурсмаар ч юм шиг. Чамд дурласан зүрхийг минь зөөлхөн илбэчихээд хацар дээр минь үнсэлгүй холдоод одсон чиний араншин шиг хаврын орой сэтгэлийг минь гэгэлзүүлнэ. Гарч алхмаар ч юм шиг, хэн нэгэнд хуучилмаар ч юм шиг. Хавар дурлал хоёр дандаа хөтлөлцөж явдаг гэж хэн мэдлээ.

ДУРГҮЙ ХҮН

…Энэ ертөнцөд бидэнтэй хамтдаа аж төрж байгаа энэ олон хүмүүс өөр өөрийн тавилантай байдаг лугаа өөр өөрийн араншинтай. Хэзээ ч давтагдашгүй. Өрөөнийхээ цонхоор гадагш хараа билчээхэд гудамжаар урсаж буй үй олон хүмүүсийн урсгал хэзээ ч давтагддаггүй, эргээд алгаараа хутгаж боломгүй голын хүчит урсгал лугаа адил. Бид голын эрэг дээр нэгэн урсгалыг ажих авч нүдний өмнүүр урсан өнгөрөх тэр л долгис хэзээ ч бидэнд эргэж ирдэггүй. Яг түүн лугаа адил энэ ертөнцийн тоо томшгүй хүн урсгал дунд “Уулзах учиртай хүмүүс уулзаж, учрах тавилантай хүмүүс л учирдаг” гэнэм. Ямар үйлийн барилдлагатайг би үл мэдэх авч зөндөө хүмүүстэй учирч дурлаж дургүйцэж, сайдалцаж муудалцаж, хайрлаж бас үзэн ядацгаадаг. Нэгэн өдөр тэврэлдэн баяр жаргалаа хуваалцаж, нөгөө өдөр үзэн ядаж хашгиран маргалдах тохиолдол зөндөө. Сонин юм шүү тэр болгонд бидний зүрх сэтгэл савлаж, баяр бахдал уйтгар гунигийн дунд хэлбэлзэж байдаг. Бид яг л тэр араншингаараа энэ амьдралыг хэмжиж, хайрлах үзэн ядахын хязгаар дунд амьдарцгаана. Хэзээ хойно ийм дурсамжууд сэргэхэд зүрхний минь тэртээд үлдэж хоцорсон баяр гунигийн сүлэлдээнд өөрийн мөн чанараа хайн тэмтчинэ. Олох нь ч бий, ор сураггүй мартах нь ч бас бий.

Хэрэв өөрийн тань санаж бодож байгаагаас өөр авир гарахад л хүмүүс “чи өөр болжээ” хэмээн дургүйцлээ илэрхийлдэг гэж хэн нэгэн фейсбуук дээрээ бичсэн байхыг уншиж билээ. Хүмүүс өөрийн дотны хүн нь өөрийн бодсоноос огт өөрөөр амьдралд хандаж эхлэхэд дургүйцэж эхэлдэг гэсэн утга юм уу даа. Тийм ч юм шиг, бас үгүй ч юм шиг. Миний амьдралд тийм хүмүүс зөндөө тохиолдож байв. Сайн сайхнаар төсөөлж, салшгүй итгэлээр нөхөрлөлөө аргамжиж байсан дотны хүн минь нэгэн өдөр төсөөлж байгаагүй муу араншин гаргахад би итгэж ядан уцаарлаж, түүндээ өөрөө ядран бухимдаж ухаангүй мунхаг үгсийг мэдрэлгүй шахам урсгах нь зөндөө. Нэгэнт хиртсэн итгэл сэтгэлийг юугаар ч цайруулж үл чаддагийн адилаар би түүнд эргээд сайдаж хэзээ ч чадахгүй. Хэзээ хойно сэдэрсэн гунигтай дурсамж дундаа тэр хүний үйлдлийг санамсаргүй байдлаар “зөвтгөж” уучлах тохиолдол нэг биш. Бид заримдаа дотны хүнээ бие хүнийх нь хувьд өөрийн санаанд таацуулж бодохоос бус тэр хүний ард байгаа гэр бүл болоод олон асуудлыг олж харж чадаагүй байдаг. Би өөрөө энэ амьдралд шийдвэр гаргахдаа өөртөө хамааралтай зөндөө хүмүүсийн санаа бодол, хүсэлтэд таацуулж байдаг хэрнээ, өрөөл бусдыг тэр л хамтын орчингоос нь салгаж “ганц бие хүний” орон зайд олж хараад байдаг нь сонин. Тэр чинь бас л нуруун дээрээ амьдралын ачааг үүрч яваа гэдгийг бид тэгтлээ анзаарч боддоггүй.

Бид энэ амьдралд зөндөө олон хүмүүстэй өөрийн санаа бодол, итгэл үнэмшлийнхээ төлөө муудалцдаг. Тэртэй тэргүй эвлэж нийлэхгүй санаа бодлынхоо төлөө бусдыг үзэн ядаж, өрөөл бусдад муучлан ярьж, хамтдаа үзэн ядахыг ятгадаг нь бидний муу араншин. Тэгээд л сэтгэлийн мухарт хоргодсон үзэн ядалтаасаа болоод дахин дахин муудалцаж, уяан дээрээ эргэлдэх ноход шиг дахин дахин хуцан боргодог. Тэр тусмаа бидний сэтгэл дэх үзэн ядалтын хорсол буцалж, “заавал түүнийг чадах” муу хорлолдоо автан элдвийн мууг үйлдэх аж. Үзэн ядалт, өс хонзон  тэр хүнийг дандаа муу үйл рүү хөтөлж байдаг хорлолтой. Уг нь байна шүү дээ, бид дургүй хүмүүсээсээ зүгээр л зай барьж холдоод, дуртай сайн хүмүүсээ олж нөхөрлөх боломж энэ амьдралын орон зайд хангалттай бий. Дургүйцэж хорсоод байгаа тэр хүнээсээ зай барьж холдоод, мэндийн зөрөөтэй явах нь сэтгэлийн их амар амгаланг бидэнд авч ирдэг. Ирээд буцдэг энэ хорвоод, учраад салах тэр хүмүүсийн төлөө заавал сэтгэлдээ үзэн ядалт буцалгаж яана. Тэр хүн чамд таалагдахгүй байгаатай адил чи ч бас өөр зөндөө хүмүүст таалагдахгүй байгаа. Өөрийгөө бурхан юм шиг өмөөрч, өрөөл бусдыг шулам юм шиг муучлах нь бидний арчаагүй араншин. Заавал зууралдаж, өөрийгөө, бас өрөөл бусдыг тарчилгах хэрэг юун.

Надад таалагддаг хүмүүс зөндөө байдагтай адил, надад таалагддагүй хүмүүс зөндөө, амьдрал л юм чинь. Дургүй хүмүүсээсээ өөрөө холдож, энэ ертөнцөд хамтдаа хүн болж төрсөн заяанд нь талархан мэндэлж, дуртай сайн хүмүүсээ олж нөхөрлөхөд чиний амьдрал хүрэлцэнээ. Өөртөө таалагдаагүйн төлөө хэн нэгнийг заавал үзэн ядаж муулах хэрэг юун. Чи төгс төгөлдөр биш учраас чамайг хэн нэгэн үзэн ядаж, бас хэн нэгэнд муулж л суугаа. Зүгээр л дотоод сэтгэлээ ариусган санаа нийлэхгүй байгаа хэн нэгнийг ууч сэтгэлээр өршөөж, өөрийн хазайхгүй байгаа итгэл үнэмшилтэй адил төст нэгнийг олж сэтгэлээ хуваалцаж болно. Санаа нийлэхгүй байгаа хүмүүсийн сөргөлдөөнд өөрийгөө аваачиж нэг тавин эргэцүүлж бас болно. Сэтгэлд тань уучлах орон зай бий болдог юм. Цавуугаар наасан биш заавал өөрийнхөөрөө байлгах гэж зүтгэх шаардлага юун. Тэр хүн өөрийн итгэл үнэмшил, өөрийн хүмүүжилтэй. Тэр хүн чамайг заавал үзэн ядахгүйгээр адил төст санаа бодолтой хэн нэгэн учирч л таараа. Их олон хүмүүс бидний амьдралд учирдаг. Заримыг нь хайрлан дурлаж, заримыг нь үзэн ядна. Энэ амьдралд УЧРАХ ЁСТОЙ ХҮМҮҮС УЧИРЧ, УУЛЗАХ ТАВИЛАНТАЙ ХҮМҮҮС УУЛЗДАГ” гэдэг юм билээ. Зүгээр л өөрийнхөөрөө амьдарч, өрөөл бусдыг ойлгон уучилж сур. Тэр хүмүүс заавал танд таалагдах албагүйтэй адил, та ч бас өөрөө хүн болгонд таалагдах албагүй. Гэхдээ олон хүмүүст таалагдаж байгаа бол та тийм ч муу хүн биш юм аа.

Apr 07

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 26

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

БУСДАД БҮҮ НАЙД…

…Заримдаа бид өөрсдөө хийж чадах зүйлсээ бусдад найдаж орхиод, түүнээ бүтэлгүй болоход учиргүй шаналж тэвддэг.
-Найз нь бүхнийг амжуулж орхиноо, чи санаа зоволтгүй

Найздаа ийнхүү амалж байхдаа тэрээр хорон муу санаагүйгээр найздаа тусалж баярлуулах гэж бодсон хэрэг. Амьдрал дахь олон янзын тохиолдлуудаас шалтгаалан амалсан зүйлээ биелүүлж чадахгүй тохиолдол зөндөө. Амалснаа биелүүлж чадаагүй ичингүйрлээсээ шалтгаалан “За яахав ээ, энэ удаад амжсангүй, гэхдээ заавал болгоноо” хэмээн амалж, тэртэй тэргүй хүндэрсэн нөхцөл байдлыг өөр дээрээ ачааллан улам хүндрүүлэх тохиолдол бишгүй. Итгэл найдвар, бүтэлгүй амлалтын огтлолцол дээр сайн найзууд бие биенээ “хуурч”, үүнийхээ улмаас муудалцан холдох нь нэг биш. Амлалтанд нь итгэж найдсан сэтгэлээ, уцаар бухимдлын хар үүлээр хучиж орхихдоо хүмүүс зүгээр л дотно сайхан нөхөрлөлөө хиртээж орхидог. Хичнээн хичээгээд ч өмнөх сайхан нөхөрлөл дээр хиртсэн хар бараан өнгийг цайруулж үл чадна. Бид нэг л зүйлийг, чамд туслах гэж хичээсэн дотны тэр хүмүүс тань ардаа өөрийн гэсэн амьдрал, шийдэхэд төвөгтэй олон асуудлуудыг яг л чам шиг дагуулж байдгийг анзаардаггүй. Уг нь байна шүү дээ, “Уучлаарай би хичээсэн боловч үнэхээр амжихгүй нээ” гэсэн чин сэтгэлийн учирлал, найзын тань сэтгэлд уучлах зайг үлдээдгийг бид ухаардаггүй. Ичсэндээ, нэр хичээсэндээ учруулах бүтэлгүйтэл болгон тань найзын дотно сэтгэлд эргэж наалдахгүй цав болон хагарч байдаг.

…Ах дүүсийнхээ дунд санхүүгийн боломжтой болсон нэг нь “сайн садан” болох гэж тэдний өмнөөс ачааллыг нь үүрэх гэж оролдох үзэгдэл бишгүй. Цөөн биш тэр хүмүүсийн амьдрал дахь санхүүгээс хамааралтай болоод хамааралгүй олон асуудлыг нэг хүн шийднэ гэж хэзээ ч байхгүй. Учир нь тэр гэр бүлийн цаана өөрийн ах дүүс хийгээд хамаатан садан, хадмын талын ах дүүс гээд олон ам бүлүүд бие биенээ санаатай болоод, санамсаргүй байдлаар “хянаж” байдаг юм шүү дээ. Гэр бүлүүдийн доторх хов жив хийгээд, “барьцсан сэтгэлгээ” тэр л “хяналт” -аас үүдэн, хэн ч ялж чаддаггүй хэрүүл маргааны шалтгаан нь болж байдаг. Гэнэт баяжсан нэгэн садан нь тэднийгээ учиргүй “харж үзэн”, бүгдийнх нь амьдралыг өөрийн хяналтдаа байлган “Крестний отец”-ийн Дон Корлеоны дүрд тоглох сонирхол бишгүй бий. Гэхдээ энэ нь кино биш амьдрал юм болохоор, тэдний амьдралын тогоонд бусдаас хамаарах шаардлагагүй олон асуудлууд буцалж байдаг болохоор, ихэнхдээ ийм оролдлогууд амжилтанд хүрдэггүй. “Сайн садан” гийн энэрэнгүй тусламжинд найдсан ах дүүс хэзээ ч өөрсдийн боломжоо ашиглаж чаддаггүй, тэдний арчаагүй дорой байдал нь үүлэн дунд замхрах “хөөсөн” мөрөөдөл болж хувирдаг. Тэд ийм байдлаасаа хэзээ ч гарч чаддаггүйгээр үл барам, харин “өөх өгсөн хүнтэйгээ өглөө босоод заргалдах ” нь даанч элбэг.

…Бид заримдаа бие биендээ тусламж болгон мөнгө зээлдүүлдэг. Хүнд хэцүү үед тусламж болгон өгч байгаа тэр мөнгө үнэнч нөхөрлөлийн бэлэг тэмдэг, бас сайхан сэтгэлийн илрэл. Хэнд ч мөнгө хэзээ ч илүүддэггүй бичигдээгүй хуулиар чамд зээлж байгаа мөнгөн дэвсгэртийн цаана чамайг хайрласан хайр, туслах гэсэн чин сэтгэл, нөхөрлөлдөө хэвээр үлдэх гэсэн сайхан сэтгэл оршиж байдаг. Тусч сэтгэлд хэзээ ч “хүү” байдаггүй, харин чиний төлөөх шаналал бас сэтгэлийн зовинол агуулагдаж байдаг. Баярлаж бахадсан сэтгэлээр тэр мөнгийг нь авчихаад амалсан хугацаандаа төлж чадахгүй бол, анд нөхдийн цав цагаан сэтгэл дундуур хав хар муур гүйж одно. Эхлээд шаналж байснаа, дараа нь уцаарлаж, эцэстээ утсаа авахгүй салгаж одоход сайн найз тань гомдож цөхөрдөг. Чамд итгэсэн итгэл, чамайг хайрласан хайр, чамайг өрөвдсөн халуун сэтгэл хөхөө өвлийн хүйтэн жавар шиг царцаж, сэтгэлд нь жавар хургаж орхиход найзын тань сэтгэлийн баяр бахдал, инээд хөөр, баяр гунигаа хуваалцах дотно сэтгэл үгүй болж орхино. Хичнээн дотно анд нөхдийн халуун сэтгэл дундуур мөнгөний “хар муур” гүйхэд л энэ амьдралын цав цагаан өнгө хав хараар солигдож, итгэл урам ав адилхан хугардаг. Амьдрал утга учиргүй мэт санагдан сэтгэл хиртэх үе зөндөө. Гэхдээ үнэн учирлал, итгэлийн хариу итгэл үүнийг давж гарах гэрэл гэгээ болж байдаг.

Амьдрал хүн болгонд өөрийнх нь тавиланг оноодог. Бусдыг хайрлах хайр, идэх хоол хүнс, эдлэх эд хөрөнгө, өргөж тэтгэх үр хүүхэд, найзалж нөхөрлөх андууд, энэрч тэтгэх ээжий аав гээд бүгдийг нь. Чи өөртөө оногдсон тавилангаа өөрөө л үүрэх учиртай. Бусдад найдаж, лаахайдах хэрэг үгүй. Учир нь хүн болгон өөр өөрсдийн тавилангаа үүрч байгаа болохоор чиний тавилангаас үүрэлцэх боломж үгүй, бас даахгүй. Хичнээн амаргүй хэцүү байлаа ч өөрийнхөө өмнө тулгарсан сайн муу асуудлаа өөрөө л шийдэж бай. Алдвал алдаагаа өөрөө л үүрэн зовж, оновол өөрөө сайн үр дүнг нь эдэлж, боломж олдвол хэн нэгэнд “ашиг, бас хүү” харахгүйгээр тусалж байх хэрэгтэй. Өөрт тань тусалж дэмжсэнгүй хэмээн хэн нэгэнд гомдож, цухалдах хэрэггүй дээ. Тэд чинь өөрийн тавилангаа үүрч л яваа, яг л чам шиг. Хэн нэгэнд гомдол хорслын улмаас муудалцаж гомдохдоо сэтгэлдээ заавал эвлэрэх орон зайг үлдээж бай. Магад түүний зовлон чам дээр нэгэн өдөр тохиож магад. “Нэгэн өдөр чи уйлж тэр инээж байхад, маргаашийн өдөр чи инээж тэр уйлж байх болно” хэмээн Б.Дашбалбар шүлэглэж билээ. Зүгээр л чи бусдад найдахгүйгээр өөртөө итгэж, өөрийн асуудлаа бусдын “халамжгүй” гээр шийдэж чадахдаа, нэгэн өдөр өөр шиг тань шаналж яваа нэгэнд тусалж байхдаа чи хүчтэй бас аз жаргалтай байх болно. Бусдад нэг их бүү найдаа, харин өөртөө л итгэ.

ХЭРҮҮЛ – Сэтгэлийн буртаг

-Чи муу юу юм бэ? Хэзээ ийм болчихсон юм
-Би юу, би хүн. Харин чи юу юм бэ? баас шүү дээ

Хүмүүс ямар нэгэн таагүй асуудлаас болж муудалцан улам ширүүсэхдээ ийнхүү хэрэлддэг. Уур уцаар нь сэтгэл зүрхний хэм хэмжээгээ давахаараа амьсгаа нь давхцан, нүд нь харанхуйлж, хэл нь ээдэрч хэлэх муу олох гэж гацна. Сэтгэлийн дотроос хар хэрээ нисэн гарч энд тэндгүй гуагалан, уурласан араншин ойр орчмын хамаг муухай хогийг хийсгэн хуйлруулж, зүрхний чанадад нар хиртэн аянга цахилан аадар асгарч, бид өөрсдийн мөн чанараа хоромхон зуур алдаж орхидог. Өөр рүү нь үсчих нус шүлсэнд холилдсон хорон муу үгсийн эсрэг, түүнээс ч хорон муу үгсийг олох гэж хар хорын сэтгэл дэх хорсол, тэчьяадлаа тэмтчинэ. Бас өөрийн нус нулимсаа, шүлсэндээ холин байж түүн рүү тургилдаг. Хорсол заналын бараан сүүдэр дор бидний сэтгэл хиртэж, бас сэтгэл нь даарч жиндэж, хайр халамж нь царцаж орхидог. Түүнийг давах гэж хашхирсан дуундаа бид өөрсдөө сульдаж, хоолой нь арган сөөнгөтөж, нүднээс нь хорсол бухимдлын хав хар нулимс хацар хорсгон урсах аж. Бидний эргэн тойронд байгаа хүмүүс бидний стэгэлээс урсах хар хирэнд хиртэн жихүүцэж, балчир хүүхэд айсандаа чарлан бачимдана. Тэр бол хиртэй, харанхуй орчин.

“Хэрүүлд хэзээ ч ялагч байдаггүй”, би нэгэнтээ энэ тухай ч бас бичиж байсан. Хэрэлдэж муудалцсан тэрхэн хоромд хэн ч өөрийгөө буруутгадаггүй. Намжиж тайвширсан төдийд ч ” үгүй ер тэр муу юу юм бэ? ёстой” гэж амандаа бус, сэтгэлдээ үгэлж өөрийгөө зөвтгөж болох түмэн шалтгийг дүүрэн хог новшийг хаман агаарт хуйлрах нүд хорсгосон хуй салхин дундаас эрж хайх аж. Оволзсон амьсгаагаа дарж ядах агшин бүр хиртсэн сэтгэлийг ариусгаж үл чадан, хааяадаа зүрхний тэртээд ёг хийтэл хатгуулан шаналгана, ядарч туйлдсан зүрхнээс харууслын хөлс дусална. Бие биенээ хайрлах сэтгэл нь холдсоны улмаас чанга чанга хашгирсан дууны цуурай, сэтгэлийн мухраас арилж өгөхгүй, дахин дахин сонсдож, түүнийгээ сонсох бүртээ сэтгэл нь гундан шаналдаг. Эргэн тойрноо ичгүүртэйгээр харж, өөрийг нь шоолсон, үзэн ядсан, өрөвдсөн бусдын харцан дор гэр рүүгээ алхахдаа сэтгэлийн хирээ нуруун дээрээсээ авч үл чадан, улам улмаар бөгтийн аажим аажмаар гуйвлан алхах нь өрөвдөлтэй. Хүмүүс бид бусадтай хэрэлдэх тэрхэн хоромд, өөрийн мөн чанараа огоорч мунхаг араншингаараа сэтгэлээ хиртээж, өөрийн үнэ цэнээ шавартай хольж орхидогоо анзаардаг билүү? Ердөө л хэдхэн хором, хэрэв тэсч чадсан бол өөртөө хэзээ ч харамсахгүй хором.

Хэрүүлд хэзээ ч ялагч байдаггүй. Хэрүүл өдсөн хүнийг ялах цорын ганц боломж нь тэсээд л дуугүй өнгөрөх. Сэтгэл дотор оволзсон бараан шуургаа тэвчиж, хорон муу үгсийн дайралтыг тэсч, сэтгэл доторх сөргөлдсөн муу бодлоо аргамжиж чаддаг бол чи ялагч болдог. Тэвчиж, тэсч дуугүй өнгөрснийхөө төлөө хүн энэ амьдралдаа цөөхөн харамсдаг. Тан руу дайрч давшилсан түүний өмнө дув дуугүй суухдаа сэтгэл дотроо “хэрэлдэж” байсан үгсээ тэрхэн хоромд уруул давуулж хэлээгүйнхээ төлөө хүмүүс хожим нь өөртөө талархдаг. “Яаж би тэр үед тэр үгийг хэлсэнгүй тэсч чадав аа” гэж, уучлал хүсч эвлэрсэн тэр хүний гэмшсэн харцны өмнө сэтгэлдээ сэмхэн дуу алддаг. Уруул давуулж хэлэх байсан тэр хорон үгс тань өнөөдрийн уучлал гэмшлийг хөтөлж тан руу аваачихгүй, улам их хорсол занал бухимдал руу түлхэх байсан гэдгийг ухаарахдаа хүмүүс “бага ярьж, их сонсч бай хэмээн нэг ам, хоёр чих заяасан” учрыг ойлгодог. Уурлаж бухимдаж, хорсож занаж хашгирсан бүхний өөдөөс хэрэлдэж зодолдолгүй тэсч өнгөрөх тусам таны сэтгэлд хир буртаг бус, гэгээлэг ухаарал төлөвшиж байдаг. Тэр хэрээрээ хүмүүсийг үзэн ядах бус, өрөвдөж уучлах сэтгэлтэй болдог. Хорсол заналын өмнө дуугүй байна гэдэг нь сул дорой байна гэсэн үйлдэл огтхон ч биш.

…Хэн нэгэнтэй хэрэлдэж яах юм бэ? Тэсээд л дуугүй өнгөрчих. Хожим нь үүнийхээ төлөө чи харамсахгүй, харин ч өөртөө баярлах болно. Чи тэсээд л дуугүй байж чадах юм бол тэр хүн тань өөрөө өөртэйгээ хэрэлдээд, сэтгэлээ урж тасдан нүцгэлээд, бас хиртээгээд өөрөө л цөхөрдөг. Тэсвэр тэвчээр бүхэн тань сэтгэлээ хиртээхгүй байх боломж. Сэтгэл тань хиргүй байхдаа та бусдын өмнөөс ямагт инээмсэглэж, буруу муу үйлдлийг нь уучилж, гадна төрх тань эрхэмсэг бардам, царай тань үргэлж гэрэлтэж явах болно. Сайхан шүү дээ. Дотроосоо гэрэлтэж байгаа сэтгэл шиг сайхан нь хаана байна. Та нээрээ сайхан харагдаж байна шүү.

СЭТГЭЛИЙН АНИР

Хүний сэтгэлийн орон зай хязгааргүй, яг л бидний аж төрж буй энэ ертөнцийн гаднах төсөөлөхийн аргагүй уудам орон зай шиг. Гариг эрхэс энэ орон зайд эргэлдэж байдагтай адил, бидний бодол санаа мөч хором бүрт эргэлдэж байдаг. Заримдаа санааширч, хааяадаа баярлаж гуниглаж, гэнэтхэн орилж хашгирч, бас уйлж уярч, үгүйдээ бодлогоширч, юуны ч юм бэ? хариуг олох гэж гиюүрч, сэмхэндээ мөрөөднө. Бидний амьдрал дахь олон учралуудтай хамаатай ч юм шиг, бас огт хамаагүй ч юм шиг, учраа олохгүй гайхашрах үе зөндөө. Бид сэтгэлийн анираа чагнаж, үгүй бол сэтгэлийн анираа огтоос чагнахгүйгээр бусдын сэтгэл хөөрлийн давалгаанд автаж шийдвэр гаргах тохиолдол бишгүй. Дараа нь эрэгцүүлж санаашрахдаа, тэр үед шийдвэрт минь нөлөөлөх гэж хэрэндээ сөөнгө боловч хоолойгоор бидэнд учирласан анирыг сонсоогүй л байсан юм даа, сонин шүү. Хэрэв тэр үед сэтгэлийн анираа сонсож чадсан бол…

Сэтгэлийн анираа чагна даа. Өвлийн хөр цасыг бие жиндээх хүйтэнд ч хайлуулан ууршуулж, өнгө цэнхэр яргуй газрын хөрснөөс хэнзлэн ургахад нь баярлан дуу алдмаар, зуны аагим халуунд урсан мяралзах зэрэглээнд уусаж, намрын шувууд нуурандаа хоргодон хоргодсоор тэртээх тэнгэрийн мандалд зэллэн нисэх шиг монгол уртын дуу хязгааргүй орон зайд наран зүгт дуурсан дуурсаж уусахад, сэтгэлийн их анир аньсган дунд нэгэн дусал болж, зүрхний тэртээд санаа алдан бөнжийнө, сэтгэлийн минь монгол анир. Тэртээх уудам хөндийд тодрох цав цагаан гэрээс сайхан монгол бүсгүй гарч, саалийн хувингаа сугандаа хавчуулан гүүн зэл рүү суналзан алхахуйяа, сувдан даруулгатай хав хархан гэзэг нь салхины зөөлөн сэвшээнд гэнэ гэнэхэн савлаж сэтгэлийн тэртээд дурлалын гал сүүмэлзэж, зүрхний тэртээд хайрын эгшиг аялгуулна, уярмаар ч юм шиг, гэнэтхэн дуу аялмаар ч юм шиг, зүрхний минь монгол анир. Аав минь хааяадаа хөмсгөө зангидан гэнэн буруу үйлдлийг минь сэтгэлийн суран бүсээр шавхуурдах нь, сайхан ээж минь хонины ээлжний дараа өрөм хөвсөн цайнд дэвтсэн боорцгоо амаа олохгүй үмхлэх миний духан дээр минь бурзайсан шорвог хөлсийг минь гараараа аяархан илбэж, хайраараа амтлан үнсэх нь сэтгэлийн минь ухаарлын монгол анир.

Сэтгэлийн анираа чагна даа. Сэтгэлийн тань нууранд цав цагаан хун шувууд хөвж байдаг бол хав хар хэрээ ирж гуагалах зай байдаггүй юм даа. Сэтгэлийн тань тэртээд хайрын нар мандаж байдаг бол атаархал хар хорын сүүдэр жиндээн хиртээж чаддаггүй юм даа. Сэтгэлийн тань орон зай тал шиг уудам байж чаддаг бол чамайг гомдоож цөхрүүлсэн бүхнийг уучилж өршөөж чаддаг юм даа. Сэтгэлийн тань орчилд савлах баяр жаргал, гомдол цөхрөл, хайр дурлал, үзэн ядалт, урвалт шарвалт, үнэнч сэтгэл бүхнийг тэнцүүлж чаддаг бол сэтгэлийн амар амгаланг эдлэж чаддаг юм даа.

Сэтгэлийн анираа чагна даа. Чи өөртөө байгаа боломжоо ашиглаад бусдад тус болж, түүний хариуд бусдын баярлаж талархсан царайг харах ямар сайхан гээч. Чамайг гомдоож цөхрөөсөн нэгний гарыг атган нүд рүү нь эгц харж байгаад, “би чамайг уучилсан” гэж хэлэхэд түүний ичингүйрсэн нүднээс урсах харамслын нулимсыг хурууныхаа өндгөөр зөөлхөн арчих ямар сайхан гээч. Зовж шаналсан нэгнийг тайтгаруулсан чин сэтгэлийн үгэнд тань тайтгарсан түүнийг, цээжиндээ тэвэрч, нурууг нь зөөлхөн илбэх ямар сайхан гээч. Нэг их уянгалаг аялгууг сонсоод уярч хайлахдаа бусдаас нулимсаа нуун арчихад яг л над шиг уярсан нэгний нууцхан нулимсыг хараад бие бие рүүгээ уярмаар сайхан харах ямар сайхан гээч. Уулзалгүй зөндөө удчихаад гэнэт уулзахдаа, санаж бэтгэрсэн сэтгэлээ ч барьж дийлэлгүй тэврэлдэн уйлахад, миний эргэн тойронд байгаа хүмүүс биднийг хайрлан уярч харахыг мэдрэх ямар сайхан гээч. Хайрлаж явдаг хүн маань миний гарыг чангаас чанга атгаж байгаад “би чамд ямар их хайртайг чи мэдэхгүй дээ” гэж хэлэхийг сонсох ямар сайхан гээч. Миний дотны найз минь над дээр зочилж ирээд, задалсан хундага дарсныхаа өмнө “анд минь” гэж хэлэх ямар сайхан гээч.

Хүний сэтгэл, бодол санаа хязгааргүй орон зайд тэнүүчилнэ. Хэрвээ анхаараад чагнах аваас хэн ч сонсож чадамгүй чухал үгсийг бидэнд хэлж байдаг. Бусад хэн ч сонсож чадахгүй, зөвхөн би л сонсдог тэр анир миний мөн чанар. Би хэнтэй ч адилгүйн адил, миний мөн чанар хэнтэй ч зүйрлэшгүй. Би эжийгээсээ төрөхдөө тэр л анир дунд төрдөг. Би авсанд орохдоо тэр л анираа аваад л одно. Давтагдашгүй, бас хэнд ч нялзаамааргүй тэр араншин миний сэтгэлийн анир. Сайхан хөгжим сонсоод би заримдаа асгартал уйлдаг, сархадад халуурахдаа би өөртэйгээ л учирлаж ярьдаг, сайхан бүсгүйд би өөрөө л дурладаг, сав шимийн энэ ертөнцөд би өөрийгөө дэндүү хайрладаг. Энэ бол миний сэтгэлийн анир, өөр хэнийх ч биш.

Mar 19

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 25

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

НАЙЗ

…Урсаж элэх амьдралын урсгал дунд заримдаа түүн рүү зүгээр л зорьж очдог. Зүгээр л уулзаж хуучилмаар, зүгээр л царайг нь хармаар, зүгээр л хамт суумаар тийм найзууд байдаг, бидний амьдралд. Хайртай хүндээ ч хэлж чадмааргүй зовлон шаналлын гунигийг минь тэр л маш сайн ойлгодог, би юу ч хэлж амжаагүй байхад царай руу минь нухацтай гэгч нь харснаа “юу болоо вэ?” гэж ганцхан тэр л чин сэтгэлээсээ асуудаг, миний уйтгартай төрхийг ажсанаа гэнэт инээд алдан дал мөрөн дээр минь дотносон алгадахад л уйтгар гунигийн шувуухай түүний инээднээс үргэн нисдэг. Зусардаж долигономгүй, хуурч мэхлэмгүй, нууж чадамгүй тэр л ид шидтэн миний найз. Уурлахад нь алгадаж чадамгүй дотно, уйлахад нь аргадаж чадамгүй ариухан, уулзалгүй удахад нь санаж бэтгэрэх миний дотно найз. Би заримдаа баяр хөөрөө багтааж ядахдаа хуваалцах гэж түүн рүү алгаа дэлгэн тэмүүлдэг, багтраад гаргаж чадахгүй зовлонгоо гагц түүний мөрөн дээр асгаж мэлмэрдэг, бас нүүдлийн шувуу шиг холдоод нисэхэд нь сэтгэлдээ үгүйлж санадаг.

Хар цагаан сүлэлдсэн амьдралын харгалдаанд тэвчсэн сэтгэлээ задлах гэж түүн рүү зорьж очдог, найз минь хаалгаа дэлгэн угтахад нь би итгэл урмаа багтаан байж түүгээр нь алхаж орно. Хов жив, атаархал хорсолд туйлдаж цөхөрсөн сэтгэлээ аргадуулах гэж түүндээ дарс халаасалж очдог. Духыг минь чичлэн, үсийг минь өрвийлгэн байж миний хор шарыг малтан байж инээхэд нь би хурцлагддаг, магад шаралхан байж яах байснаа өөрөө ойлгодог, тэгээд тайвширдаг. Эхнэртэй болж хайрын балыг амтлахдаа, үртэй болж элэг дэвтээн уярахдаа би найздаа л дуулгах гэж яарна. Ямар ч тал засалт, ямар ч ёсорхуу араншингүйгээр миний төлөө баярлах сэтгэлд нь би уярч түүнийг хэзээ хэзээнээс илүү хайрлаж, түүнд хэзээ хэзээнээс илүү итгэнэ. Миний алдаа онооны төлөө ямар ч ухаантнаас илүү хэрэгтэй үгийг тэр л надад хэлдэг, намайг дэндүү сайн мэддэг болохоор. Миний зовлон жаргалын төлөө ямар ч их хайртай хүмүүсээс минь илүү баярлаж гунидаг, надтай дэндүү ойр сэтгэлтэй болохоор. Заримдаа гомдож цөхөрсөндөө бухимдсан сэтгэлийг тэр л уучилдаг, миний муу араншинг мэддэг болохоор.

Тэр Эйнштен шиг ухаантан биш, тэр Чайковский шиг уянгалаг биш, тэр Далай лам шиг гэгээрсэн хүн биш, ердийн л хүн, миний дотны найз. Тэр зүгээр л бусдаас илүү намайг маш сайн мэддэг, юунд баярлаж, юунд гунидгийг мэднэ. Би түүний хувьд хамгийн дотны хүн нь. Магтаал хэлэхдээ хариу хүлээдэггүй, мөнгө өгөхдөө эргэж нэхдэггүй, гомдсондоо согтуурхаж агсамнахад минь зүгээр л гарыг минь түлхээд инээж суудаг миний найз. Ханьтайгаа муудалцаад агсамнаж ирэхэд минь юу ч асуулгүй ор засаад л өгнө, аав ээжээсээ зөрүүдлээд зугатаж ирэхэд минь юу ч хэлэлгүй намайг аргадна, гэхдээ л маргааш нь нэхэл хатуугаар буцаж очихыг шаардана, тэр миний сэтгэлийн давалгааг сайн мэддэг болохоороо. Хурим найран дээр намайг сагаж онгироход тэр зүгээр л нүдээ ирмэж, хөгжилтэй нь аргагүй над руу инээж суудагсан. Харилхаж нэг нь над руу гараа зангидан зодох гэж дайрахад, харин тэр арслан барс шиг омогшиж өмөөрнө. Яагаад тэгдгийг нь би мэдэхгүй хэрнээ яг тэгэх ёстойг нь дэндүү сайн анзаардаг. Энэ ертөнцөд сайн найзтай байх гэдэг дэндүү сайхан, бас бардам. Түүний зүрх сэтгэл миний зүрх сэтгэлтэй зэрэгцэн оршдгийг би мэддэг юм. Зүгээр л түүний мэдрэмжээр би омог бардам явдаг. Хүмүүс НАЙЗААР МИНЬ НАМАЙГ ТАНЬДАГ шиг, би ч хүмүүсийг НАЙЗААР НЬ ШИНЖДЭГ. САЙН НАЙЗ ГЭДЭГ АМЬДРАЛЫН НЭГЭН ТОМ ТҮШИГ БИЛЭЭ.

АМЬДРАЛ БУРУУГҮЙ

…Хүний амьдралд юу эс тохиолдох билээ. Эдгэхгүй өвчин, эргэж ирэхгүй үхэл хоёроос бусад нь тийм ч хэцүү зовлон биш. Заримдаа бид дутуу бодсон, буруу ухаарсан үйлдлээсээ болж шаналахдаа амьдралыг “новш” гэж хараадаг. Сархадад толгойгоо мэдүүлж саад бэрхшээл болгоны өмнө сөхрөхдөө өөрийгөө бус амьдралыг буруутгадаг хүмүүс бишгүй бий. Сайхан хайртай учраад сачий нь дутаж, өөрийн болгож чадаагүйдээ амиа егүүтгэсэн тохиолдол бага бус. Өнгө мөнгө, эрх мэдлийн боол болж сагаж даварчихаад, адаг сүүлд нь лайгаа даахгүй үйлээ эдлэхдээ өөрийгөө бус амьдралыг зүхдэг өчүүхнүүд зөндөө бий. Бусадтай барьцаж тэдний энд хүрэхгүйдээ бачимдан өрөөлийг бас, энэ амьдралыг “тэгш бус” байна хэмээн гомдогсод нилээд бий. Арчаагүйдээ амьдралаа авч явж чадахгүй мунгинаж, дутуу дундуур яваа тавилангаа амьдралд тохож, буруутгагсад багагүй бий.

Амьдрал, өдөр хоногийн ээлжлэх урсгалыг алтан нарны гэрэл гэгээгээр сүлж, амарч тухлах мөч бүрийг шөнийн харанхуйгаар бүүвэйлж, бухимдаж цухалдах бүрийд чинь тайвшруулах гэж өндөр уулс дүнхийж, уйлж шаналахдаа урсгах нулимсыг тань хурын усаар угааж, уужирч тайвшраг хэмээн сэвэлзүүр салхиар нүүрийг тань илбэдэг юм. Амьдрал, сэтгэлийн уянгыг тань хөглөх гэж нууранд шувуудыг чуулуулж, хайрандаа баясаж бай хэмээн цэцэгсийг газарт ургуулж, хатуу бэрхийн өмнө бүү сөгдөж байг хэмээн дөрвөн улирлыг бидэнд мэдрүүлдэг. Амьдрал, өсөх насанд жаргал эдлүүлж, идэр насанд гоо үзэсгэлэн ид хаваараа гайхуулж, өтөл насанд ухааруулах гэж тэгш нурууг бөхийлгэн, толигор нүүрэнд үрчлээ суулгаж, сагаж онгирох араншингаас санаа алдах хүртэл сэтгэлийг тань элээдэг юм. Амьдрал, баяр жаргалын хослоон, зовлон жаргалын тэнцүүр, сайн муугийн туйлын бэлэгдэл болгон хар цагаан өнгийг зэрэгцүүлж, өдөр шөнийг ээлжлүүлж, ялалт ялагдлыг бидэнд тулгадаг.

Төрөхдөө бусдыг баярлуулж, үхэхдээ бусдыг уйлуулдаг энэ л амьдралдаа өөр хэн ч биш, бид өөрсдөө л эзэн нь байдаг. Амжилтандаа баярлаж, алдаандаа гутрах амьдралын хэмнэл бидний л тавилан. Өөрт нь тулгарсан асуудал бүрийнхээ төлөө өөр хэн ч биш, гагц чи л шийдвэр гаргадаг. Гаргасан шийдвэрийнхээ сайн үрийг эдэлж, муу үр дагаврыг чи өөрөө л үүрнэ, өөр хэн ч биш. Бусдыг буруутгах огт хэрэггүй, хүн болгон өөрсдийн ачаагаа үүрч яваа, чиний ачаанаас үүрэлцэх боломж үгүй. Хэцүү бэрх зовлон чамайг нөмрөхөд, тайтгарах гэж тэртээх уулсын өндөрлөг рүү зүтгэн гарч болно, өндрөөс бэлийг харахад хүний сэтгэл уужирдаг юм. Аз жаргал чамайг ивээхэд чи сэтгэл дотроо өөрийгөө магтан хашгирч бас онгирч болно, бусад хүмүүс сонсдоггүй юм. Айдсаа дарах гэж гадаа гарч тааваараа алхаж болно, гэрэлт наран чиний сэтгэлийг дулаацуулж бас аргаддаг юм. Бусдын зовлонг хуваалцаж, тэдний сэтгэлийг баярлуулахдаа чи өөрийн сэтгэлээ талархлаар тэтгэж байдаг юм, энэ нь тийм ч хэцүү биш. Өөрөө амжилтад хүрээд бусдад чин сэтгэлээсээ зааж өг, чамаас юу ч алдагддаггүй юм. Хэцүү шаналалынхаа төлөө өрөөл бусдаас бус, өөрөөсөө алдаагаа хай, ухаардаг юм. Амьдрал бидний тавилан хэдий ч түүнд ямар ч буруу байхгүй, муу явбал чи л буруутай, өөр хэн ч биш. Дотоод сэтгэлээ чагна даа, чи бүхнийг чадна.

ЭЭЖ ХҮН БУРХАНЫ ЭЛЧ

…Бурхан энэ ертөнц дээр амьдарч байгаа хүн болгоныг бүгдийг нь зэрэг хайрлаж амжихгүй болохоороо бүсгүй хүнийг ээж болгон, хувь заяаг нь хайрын элчээр өргөмжилдөг гэнэ. Бүсгүй хүний хэвлийд нь амь бүрэлдэж, хөхөнд нь сүү ивлэх цагаас л сэтгэлд нь хайр ундардаг. Урсгал усны долгисонд уянгын хөг эгшиглэх шиг , уудам талын зэрэглээнд туяхан галбир бүжиглэх шиг, хөх тэнгэрээс асгарах сувдан хэлхээс хайр болон урсаж сэтгэлийг нь зөөллөн уяраана. Хэвлийд нь цохилох бяцхан зүрхний хэмнэл хайрын хаалгыг зөөлхөн тогшихуйяа, тийчлэх жижигхэн хөлийг нь хэвлийн гаднаас илбэж, өхөөрдлийн ялдам инээмсэглэл бүсгүйн үзэсгэлэнт царайд нар болон гэрэлтэнэ. Хүүхдээ хүлээх сэтгэл нь гэгээн наранд гэрэлтсэн үлгэрийн ертөнц, хиртээхийн аргагүй цав цагаан мөрөөдөл, дуусаж дундаршгүй их хайр. Хөл хүндтэй бүсгүй хүн, тэр чигээрээ хайраар хучигдсан амьд бурхан. Энэ ертөнцийн юутай ч зүйрлэмгүй гоо үзэсгэлэн.

Үрээ төрүүлэх мөчдөө хичнээн их өвдөж зовж, шаналж тарчилж, заримдаа “дахиад хэзээ ч” гэж амандаа шивнэж байсан бүсгүй хүн, өөрөөс нь хүйгээ тасалж, өндөр энэ хорвоод хувь заяагаа холбох мөчид бүхнийг ор тас мартдаг. Үр нь ээждээ мянган цэцэгсийн шүүдэр дундуур нүцгэн хөлөөрөө туучиж, нарны буман сацрагаас жижигхэн гараараа атгаж, мөнх тэнгэрийн хөх өнгийг хондлой дээрээ үүрч ирдэг. Ирэхдээ газраас тэнгэрт уйлах дуугаа дуурсган байж, ирээдүйн тавилангаа тэврэх гэж сарвалзан, ээжээсээ холдохгүй гэж энгэр рүү нь тэмүүлэн зүтгэж ирдэг. Тэр мөчид тасарсан хүйн холбоо, насан туршийн сэтгэлийн холбоос болон хайраар залгагдана. Зүгээр л дэрвэж явсан бүсгүй хүн үрээ төрүүлэн ээж болохдоо амьдралын зовлон жаргалыг хайраараа тэнцүүлж эхэлдэг. Нэгэн биеийг хуваан байж төрүүлсэн үрс нь хувь заяаных нь хагас нь, баярлах гомдохын хязгаар нь болдог тавилан эх хүнээс өөр хэнд заяах гэж? Идэх хоолныхоо хагасыг үрдээ хадгалж, эдлэх учиртай баялгийнхаа талыг үрдээ зориулж, элээх ёстой тавилангаа бүхэлд нь үрдээ зориулдаг сэтгэл, зориг эх хүнээс өөр хэнд буй гэж?

Хайрын элч болгон бурханаас газарт илгээгдсэн эхчүүд хайрандаа хамгийн үнэнч байдаг. Өөрөө бурхан шиг гэгээлэг мөртлөө, өөрийнхөө үрийг “амьд бурхан минь” гэж хайрладаг хайраас аугаа нь хаана билээ. Нэгэн шөнө бүлээрэхэд нь аялж эхэлсэн бүүвэйн дуугаа насан туршид нь үрдээ дуулдаг ээжүүд, нэгэн хоромд уйлж бархирахад нь аргадаж энхрийлсэн учирлалаа насан туршид нь үрдээ учирладаг ээжүүд, нэгэн мөчид баярлуулсан тохиолдлыг нь насан туршдаа бусдад гайхуулан хуучилдаг ээжүүд. Жигүүрээ дэлгэх цагт нь хадан халил дээрээс үрээ түлхдэг бүргэд шувуу, хортон дайснаас дайжихдаа бэлтрэгээ амандаа зуугаад зугатдаг чоно шиг араншин зөвхөн эх хүнээс л гардаг. Заримдаа бидний огт төсөөлж чадамгүй эрсдлийг гагц эх хүн л үүрч чаддаг. Буруу муу үйлдлийн төлөө гаднаа хашгичин загнаж байвч, дотор сэтгэлдээ харуусан уйлж байдаг араншин зөвхөн эх хүнийх. “Үртэй хүн жаргадаг” гэж чин сэтгэлээсээ итгэдэг ээжүүдээ бид чин сэтгэлээсээ хайрлаж, жаргааж чаддаг билүү?

Бурхан бүх хүнийг зэрэг хайрлаж амжихгүй болохоороо эх болох хүнийг энэ ертөнцөд илгээсэн гэдэг. Үрээ тэврээд аз жаргалтай алхаж яваа бүсгүй хүн бол бурханы элч. Тэр бүсгүй хайраараа бүгдийг амилуулдаг.

Feb 06

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 23

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

ААВ

Би нэгэн дотны найзтайгаа аавын тухай хүүрнэв. “Чи аавдаа учиргүй хайртай байж, бэтгэртлээ санаж шаналж байсан уу?” гэж асуусан миний асуултын хариуд тэрээр эрс шүүд “үгүй” гэж хариулж билээ. Аав минь ажлаасаа тарж гэртээ орж ирэхэд нь бүгд л дуугаа хурааж, болгоомжлонгүй харцаар аавыгаа хардаг сан. Биднийг тэвэрч энхрийлж үнсэхгүй хэрнээ, яагаад ч юм бэ? аав минь сүрлэг уулс шиг л бидэнд харагддагсан. Ээжийг минь тэвэрч зөөлхөн үнсэхэд нь талд хургасан жавар хаа нэгтээ хийсэн одож, халуун дулаан амьсгал уулсын бэл дэх хөндийг дүүргэн сэвэлзэх шиг. Олон үгс яншиж бидэнд үглэхгүй ээ. Зүгээр л харцан дахь зэмлэл нь биднийг айлгаж орхидог сон. Бид дор бүрнээ дуугаа хурааж, болгоомжтой нь аргагүй аав руугаа харц билчээн, тэр зүгээс инээмсэглэх урин харцыг тэсч ядан хүлээнэ. Бидний хүссэн тэр л харцын гэгээн дунд бид учиргүй баясан хөөрч, заримдаа аавынхаа хүзүүгээр тэвэрч, хацар зүсэм ширүүн хацранд нь нүүрээ наан эрхлэх. Гэрийн минь тэр л хаалгаар багтаж ядсан уулсын оройн бэлийнх нь толгод дунд эрхлэн тонгочих янзага мэт.

Ээж шиг минь уурандаа багтарч биднийг зэмлэж аргадах араншингийн хажууд, өглөөний нарыг тайвуухан тосч, үдшийн нарыг жаргахад нь мишээж үдэх аавын араншин даанч тогтуухан. Хааяадаа санаа алдах нь, сүрлэг уулсын оройд тогтож ядан тэнгэртээ хөөрөх манан мэт дүнсгэр. Заримдаа намайг өргөж тоононы цамхагт хүргэх гэж шидлэн инээх нь бүрхэг тэнгэрийн үүлс дундаас гэнэт шагайн гэрэлтэх наран мэт гэрэлтэй. Уяан дээр үүрсэх хүлэг мориндоо алавхийн мордож, тэртээх өндөр даваа руу ташуур өгөн хурдлах нь, талын жавар дунд хурган эргэцэх эрх чөлөөг задлан, өөрөө өөртөө эрх чөлөөг хүсэмжлэн өөрийгөө ташуурдан давирах мэт. Өндөр уулсын орой дээр мориныхоо цулбуурыг өвдгөндөө хумиж, тал дүүрэн хараа билчээн өөрийн сэтгэлээ уужруулан тайвшруулах нь ухаан мэт. Тэгэхдээ гэнэт мишээх нь, бидний танхил үрсээ сэтгэлдээ энхрийлэн аргадаж, эрхлүүлэх мэт. Бидэнд хашгирч, гомдоллож зэмлэхгүй ээ. Гэхдээ л аавын минь зүрх сэтгэлд хайр нь багтаж, багтарч байдгийг бид анзаардаггүй. Харин зуусан гаансныхаа утааг тэнгэр рүү санаашран үлээхдээ үр болсон биднийхээ сэтгэл рүү шившиж байдгийг бид ухаардаггүй ээ.
Би амьдад нь аавдаа учиргүй хайртай байгаагүй ээ, бас санаж бэтгэрч байгаагүй ээ. Харин гэгээн алсад одсон хойно нь орон зайг нь учиргүй үгүйлсэн. Нэг л их нөмөртэй уулс шиг амьдралын жаврыг хаацайлж байсныг нь хожим нь мэдэрсэн. Учирлаж хэлсэн цөөхөн үгэнд нь ямар их хайр, шаналал багтаж байсныг нь дараа нь ухаарсан. Зүүдэнд минь ирээд намайг аргадаж учирласан хормын дараа дэрэн дээрээ норсон сэтгэлээс таныгаа үгүйлж уйлсан. Тэр цагт хатуугаас хатуу байсан сахлын ором тань зөөлнөөс зөөлөн байсныг зүүдэндээ илбэж ухаарсан. Тантайгаа зүүдэндээ уулзаж мэлмэрсэн шөнийн дараах өдөр би зөндөө ихийг бодож эргэцүүлэв. Яг л тан шиг аав байх сан гэж үрсээ санан өөртөө учирлав. Та өвдөхдөө ч үр биднийгээ зовоохгүй гэж ёолдоггүй. Та шаналахдаа ч үр биднийгээ тарчлаахгүй гэж үглэдэггүй. Та зовохдоо ч үр биднийгээ дагуулахгүй гэж уйлдаггүй, бас хашгирдаггүй. Тэнгэрт мандсан наран дулаан илчээрээ биднийг баярлуулдаг шиг гийж, бүрхэж аадар асгаруулдаг шиг заримдаа асгарч, аянга цахилдаг шиг хааяадаа агсамнаж, тэгэхдээ дандаа гэрэлтэж үүлсийг яран биднийг дулаацуулдаг аав минь. Та миний зүүдэнд ирэхдээ дандаа хацрыг минь илбэж аргадаж, надад учирладаг. Та яг л нар шиг, аав минь.

ГЭГЭЭН АЛС

Би хөлд орох гэж тэнцэж ядахдаа хөлөөрөө тэмтчиж мэдэрсэн хөрст дэлхий минь, газар унаж амаараа үмхэж тургисан шороо минь, өвдөхийг нь зүрхэндээ хүртэл мэдэрч, шалбарч урссан цусаа гараараа арчсан хатуу гэмээ нь хатуугаас хатуу хорвоо минь. Миний бие цогцсыг ариун усаараа угаасан гол мөрөн минь, тэнцвэр алдан амаараа ус залгилсан тавилан минь, өчнөөн жилийн хойно ч гэлээ сэтгэлийн минь гүнд давалгаалсан зовлон жаргалын урсгал минь. Энэ хорвоод мэндлэн нүдээ нээгээд харахад цэв цэлийсэн тэнгэр минь, нэгэн хормын дотор үүлс бүрхэж сүүдэр дунд нь даарч жиндсэн тавилан минь, зовлонгийн дунд дээшээ сарвайх алган дунд минь нэгэн сацрагаар сэтгэлийг минь дулаацуулсан итгэл минь. Газар шороо, урсах ус гол, ээвэр хэрнээ дулаахан наран цагираг миний амьдралыг тэжээгч эх булаг. Ээжээсээ төрөхдөө тасалсан хүйг минь дарж амаржсан чулуу. Би энэ л орчил дунд өөрийн тавилангаа өөрөө л үүрч уусах бодьгал. Намайг төрүүлсэн ээжийн минь хөхөнд ивэлсэн сүү зовлон дунд ээдэхэд би гэнэт ухаардаг. Нарыг аргамжсан мэт удаан цаг хугацааны урсгал дунд би мөрөөддөг. Мөрөөдөлдөө хүрэх алсын харгуйг ширтэхдээ би өөрийн сэтгэлийн эгшгийг анирлана.

Сайхан бүсгүйд сэтгэл алдран дурласан мөчүүд эжий ааваас минь намайг холдуулдаг, богинохон магадгүй урт хугацаанд ч гэлээ. Тэднийгээ тээршаах мөч бүхэн, тэр л бүсгүйд барьж гүйсэн сарнайн дэлбээтэй тэнцдэг. Уцаарлан хашгирч, уурлан бухимдаж, халшран тэнэгтэх араншин бүхэнд тэдний сэтгэл минийхээс илүүтэй шаналж, хав харанхуй орчинд үрийнхээ төлөө шаналж хашгирах дууг нь бид сонсдоггүй л юм даа. Бид заримдаа шаналлын өмнө гараа зангидан атгах мөчдөө тэдний бүлээхэн алга яг дэргэд минь гарыг минь атгах гэж тэмүүлэхийг анзаардаггүй л юм даа. Цөхөрсөндөө асгарах нулимсыг минь арчих гэж яг л миний дэргэд гартаа арчуур барин зогсоог нь мэдэрдэггүй л юм даа. Намуухан урсах хэрнээ, хааяадаа үерлэж догшрон улаан хоормогоор эргэлдэх урсгал дундаас таныхаа сэтгэлийн шаналлыг ухаардаггүй л юм даа. Таны сэтгэлээс эгшиглэх хайрын дууг бид анзаарч сонсдоггүй байхаа. Тэгсэн мөртлөө харь хамаагүй нэгний зохиосон сайн муу дууны эгшигэнд хайлж уярах бид тэнэг ч юм шиг. Сайтар анзаараад сонсох аваас миний эжий аавын минь сэтгэлээс хамгийн гайхамшигтай аялгуу эгшиглэж байдгийг бид мэдэрч чадах билүү?
Өчнөөн олон жилийн дараа бид өөрсдийн сэтгэл дэх хөг аялгуугаа сонсож эхэлдэг. Зүрх минь тэр л аялгуунд уярахдаа сэтгэлийн чанадаас яг л голын намуухан урсгал мэт нулимсыг минь хацар даган урсгана. Яг л би хайртдаа цэцэг барин гүйхдээ аав ээжийнхээ учирлалыг сонсоогүй аялгууг одоо л зогтусан сонсох мэт. Хүүгийнхээ тэнэглэлийг тэртээд мандсан нарны гэрэлд анивчин байж уучлах мэт. Бас ялимгүйхэн мөртлөө инээвхийлэх өөрийн төрхөө толинд харах мэт. Аргамжаанаас алдуурсан наран өдөр шөнийн хэмнэлийг арай хурдан эргүүлэн мэт тавиланд би өөрөө дасан, өөрийгөө аргадна. Холын холд салаалан одох харгуй замын эхэнд зогсон би өөрийн сэтгэлийн анираа чагнана. Б.Шаравын “Сэтгэлийн эгшиг” аялгуу зүрхэнд дунд минь урсахад л би энэ ертөнцөд яах гэж ирснээ, би энэ ертөнцөд хэн байснаа, миний мөрөөдлийн дунд урсах долгисоо анзаарч харна. Би тэр л зөрөг замын урсгал дунд гараа цээжиндээ авч омог бардам алхах хүсэлтэй. Миний ард над руу гараараа даллан үлдэх хүмүүс рүү инээмсэглэн даллаж, юунд ч торолгүй зөрөг даган алхах мөрөөдөлтэй. Би юу ч мэдэхгүй хэрнээ тэр л гэгээн алс руу тэмүүлнэ. Гэхдээ нэгэнтээ эргэж, өөрийн мөрөө тодхон харахдаа бардмаас бардам алхалнам би. Аяа гэгээн алс, зах хязгаар нь үл харагдах холын харгуй.

СҮҮЛЧИЙН ДУРСГАЛТ ӨДӨР

Олон өдөр өвдсөний эцэст эмнэлэг дээр очин оношоо тодруулахад “Та хорт хавдар тусч эцсийн шатандаа оржээ. Шулуухан хэлэхэд бид таны төлөө юу ч хийж чадахгүй” хэмээн эрс хатуу хэлсэн эмчийн үгс миний тархин дундуур татаад л авах шиг болсон. Зүгээр л гэрэлт наран мандсан тув тунгалагхан тэнгэрт гэнэт бараан үүлс хуралдаж, асгарсан аадар дунд миний тархин дундуур гэнэт аянга цахилах мэт тийм л огцомхон мөч. Би яах ч учраа олохгүй эхнэр рүүгээ аврал хүсэх мэт горьдсон арчаагүй харцны өөдөөс тэрээр харцаа бууруулан санаа алдсан сан. Тэр аймшигт өдрөөс хойш миний амьдрал, миний сэтгэл санаа бараан үүлс дунд хөвөх мэт арчаагүй. Юугаа ч мэдэхгүй, юугаа ч мэдрэхгүй үүлгэртсэн өдрүүд. Би сэтгэлдээ өөрийнхөө үхлийг хүлээж, миний хайртай дотно хүмүүс намайг өрөвдөж үүлгэртсэн харцаар харж, битүүхэндээ тал засах мэт магтаж саймширах нь өрөөл бусдад хэл надад хүртэл тээртэй. Хүүхдүүд минь над руу тэмүүлэх авч, нэг л хөндий. Ээж нь учрыг хэлсэн бололтой. Би ч гэж би. Урьдынхаараа байх гэж хичнээн хичээвч удахгүй холд одох тавиландаа тэднийгээ дасгахгүй санаатай. Толгойгоо салаавчлан орон дээрээ хэнгэнэтэл санаа алдах авч, түүнийг минь сарниулахаас бүгд эмээн болгоомжтой намайг харах харцанд нь гунигийн сүүдэр халхалсан нь надад анзаарагдах.

Миний төрсөн өдрөөр эхнэр маань дотны хэдэн найзуудаа урьж нэгэн караокид тэмдэглэх болсноо надад дуулгалаа. Дандаа гуниглаж, түүнээ нуух гэж хэрдээ хичээх түүний нүүрэнд намайг баярлуулах гэж хэрдээ царайчлах түүнийгээ өрөвдөн байж би зөвшөөрөв. Магадгүй миний хувьд сүүлчийнх байж болох энэ өдөр түүнийгээ гомдоохыг хүссэнгүй. Хань минь учиргүй баярлан, урьсан найзуудынхаа тухай хуучлан, намайг аргадах мэт зөндөө л учирлана. Би түүнийхээ үрчлээ суусан төрхийг нэгэнтээ анзаарч, түүнийхээ уруул дээр зөөлөн үнсэхдээ залуу цагийн халуун дулаан амтыг мэдрэв. Тэр минь миний хүзүүгээр тэврэн уруул дээр минь шуналтай нь аргагүй озохдоо “би чамдаа хязгааргүй хайртай шүү” хэмээн шивнэхдээ “алдчих вий” хэмээх айдас нь зүрхнийх нь лугшилтаар миний зүрхэнд хүртэл шивнэнэ. Миний өмссөн костюмийг тэрээр магтаж, зангиаг минь засахдаа хөгжилтэй нь аргагүй аалигүйтэх нь, тэр л цагийн годгорхон охин төрхийг надад сануулж өхөөрдөл төрүүлэх аж. Би ажил амьдралын нугачаанд мартагдаж орхисон, гэхдээ сэтгэлийн мухарт шингэж үлдсэн тэр л хайрлам төрхийг түүнээсээ олж харахдаа баярлан өөрийн эрхгүй мишээн өхөөрдөнө. Миний сэтгэлийн мартагдсан дурсамж энэ л хоромд сэргэх.

Бид хэрдээ л гоёж караокид очлоо. Зөндөө олон найзууд минь ирж, бидэнтэй мэндчилж тэврэлдэн дал мөр рүү минь алгадах нь нэг л дотно. Тэд юу ч болоогүй мэт авирлах авч, тэдний нүднээс намайг өрөвдсөн харцыг би л олж харж асан. Тийм эмзэгхэн болсноо тэгэхэд л би анзаарав. Бид зэрэгцэн сууж зөндөө их идээ будааны дунд хундага дарсаа сөгнөнө. Бүгдээрээ эхний хундагаа шинэ оны төлөө, аугаа их хүсэл мөрөөдлийн төлөө, түүнийгээ гүйцэлдүүлэх эрүүл энхийн төлөө өргөцгөөв. Хоолой зуран зүрхэнд гулсан очих тэр л хундага дарс миний сэтгэлийг хөгжөөж “Амьдрал гэдэг чинь аугаа ертөнц шүү дээ. Ирж буцах энэ тавиланд хүний мөртэй л явж гэмээ нь барав” хэмээн миний тархинд зурвас бодлын учгийг хэлхэнэ. Дараа дараагийн хундага дарснууд миний зүрхний хэмнэлийг түргэтгэж, би бодол санаандаа мансуурна. “Амьдрал сайхан шүү дээ” гэж миний сэтгэлийн хөг аясыг энэ л орчин хөглөнө. Эхнэр минь халамцсандаа жаргалтайяа дуу алдах авч, сэм сэмхэндээ над руу харах харц нь болгоомжтойгоор эргэлдэнэ. Би түүн рүүгээ жаргалтай нь аргагүй мишээж, “чи минь бүү санаа зов доо” гэж харцаараа түүнийгээ тайвшруулах. Найзууд минь бүгдээрээ бүжиглэж, миний гараас хөтлөн талбай дээр эргэлдэнэ. Би өөрөө ч мэдэлгүй инээж тэднийхээ мөрөөр тэврэн дуулж бас бүжиглэнэ.
Миний хос найзууд өхөөрдөм хөөрхөн охиноо дагуулж иржээ. Түүний эвлэгхэн бүжиглэх хөдөлгөөн, ээж аав нь дагуулж бусдад бардамнах төрхийг ажихдаа би инээмсэглэнэ. Нэг л халуун дулаан амьсгал. Найзууд минь дуулж бүжиглэхдээ намайг хуруугаар занган дуудаж дундаа оруулан эргэлдэнэ. Бид бүхнийг умартан юу ч болоогүй юм шиг инээлдэн хөгжилдөх. Дуулсан дуундаа өөрсдөө уярч, бүжиглэх бүжигэндээ өөрсдөө баясаж, халамцсан сэтгэлдээ бие биенээ тэвэрч, халуун амьсгал дундаа бие биенээ хайрлах гэдэг юутай сайхан. Бид бие биенээрээ дутаж амьдардаг хорвоод, зовлон жаргалын учгийг хамтдаа зангидаж, буцсан нэгнийхээ араас хамтдаа гашуудан, ирсэн нэгнийхээ баярыг хамтдаа хуваалцдаг тавилан. Караокигаас гараад эхнэр минь намайг тааламжтай нь аргагүй сугадан, миний мөрөн дээр толгойгоо наан жаргалтай нь аргагүй мишээнэ. Гэнэтхэн залуугийн зангаараа миний хамрыг сөргөөн, түүндээ баясан аалигүйтэн инээнэ. Бид ингэлгүй хичнээн удаж вэ. Нэг л их яарч давчидсан хүмүүс. Гэнэтхэн би түүнийгээ тэврэн энгэртээ нааж, духан дээр нь үнэрлэж, дараа нь уруул дээр нь шунамхайран үнслээ. Санаа алдах амьсгалыг нь түгжин байж, нэгэн цагт тачаадан байж үнссэн шигээ удаан үнсэв. Нүдээ анин байж миний өөдөөс тэмүүлэх хөдөлгөөнд ямар их хайр шингэсэн байсан гээ. Үүний дараа би үхэхэд ч огт харамсмааргүй санагдаж байв. Амьдралын амт аа гэж. Бид юугаар ч дутаж амьдраа вэ?

Feb 06

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 23

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

ААВ

Би нэгэн дотны найзтайгаа аавын тухай хүүрнэв. “Чи аавдаа учиргүй хайртай байж, бэтгэртлээ санаж шаналж байсан уу?” гэж асуусан миний асуултын хариуд тэрээр эрс шүүд “үгүй” гэж хариулж билээ. Аав минь ажлаасаа тарж гэртээ орж ирэхэд нь бүгд л дуугаа хурааж, болгоомжлонгүй харцаар аавыгаа хардаг сан. Биднийг тэвэрч энхрийлж үнсэхгүй хэрнээ, яагаад ч юм бэ? аав минь сүрлэг уулс шиг л бидэнд харагддагсан. Ээжийг минь тэвэрч зөөлхөн үнсэхэд нь талд хургасан жавар хаа нэгтээ хийсэн одож, халуун дулаан амьсгал уулсын бэл дэх хөндийг дүүргэн сэвэлзэх шиг. Олон үгс яншиж бидэнд үглэхгүй ээ. Зүгээр л харцан дахь зэмлэл нь биднийг айлгаж орхидог сон. Бид дор бүрнээ дуугаа хурааж, болгоомжтой нь аргагүй аав руугаа харц билчээн, тэр зүгээс инээмсэглэх урин харцыг тэсч ядан хүлээнэ. Бидний хүссэн тэр л харцын гэгээн дунд бид учиргүй баясан хөөрч, заримдаа аавынхаа хүзүүгээр тэвэрч, хацар зүсэм ширүүн хацранд нь нүүрээ наан эрхлэх. Гэрийн минь тэр л хаалгаар багтаж ядсан уулсын оройн бэлийнх нь толгод дунд эрхлэн тонгочих янзага мэт.

Ээж шиг минь уурандаа багтарч биднийг зэмлэж аргадах араншингийн хажууд, өглөөний нарыг тайвуухан тосч, үдшийн нарыг жаргахад нь мишээж үдэх аавын араншин даанч тогтуухан. Хааяадаа санаа алдах нь, сүрлэг уулсын оройд тогтож ядан тэнгэртээ хөөрөх манан мэт дүнсгэр. Заримдаа намайг өргөж тоононы цамхагт хүргэх гэж шидлэн инээх нь бүрхэг тэнгэрийн үүлс дундаас гэнэт шагайн гэрэлтэх наран мэт гэрэлтэй. Уяан дээр үүрсэх хүлэг мориндоо алавхийн мордож, тэртээх өндөр даваа руу ташуур өгөн хурдлах нь, талын жавар дунд хурган эргэцэх эрх чөлөөг задлан, өөрөө өөртөө эрх чөлөөг хүсэмжлэн өөрийгөө ташуурдан давирах мэт. Өндөр уулсын орой дээр мориныхоо цулбуурыг өвдгөндөө хумиж, тал дүүрэн хараа билчээн өөрийн сэтгэлээ уужруулан тайвшруулах нь ухаан мэт. Тэгэхдээ гэнэт мишээх нь, бидний танхил үрсээ сэтгэлдээ энхрийлэн аргадаж, эрхлүүлэх мэт. Бидэнд хашгирч, гомдоллож зэмлэхгүй ээ. Гэхдээ л аавын минь зүрх сэтгэлд хайр нь багтаж, багтарч байдгийг бид анзаардаггүй. Харин зуусан гаансныхаа утааг тэнгэр рүү санаашран үлээхдээ үр болсон биднийхээ сэтгэл рүү шившиж байдгийг бид ухаардаггүй ээ.
Би амьдад нь аавдаа учиргүй хайртай байгаагүй ээ, бас санаж бэтгэрч байгаагүй ээ. Харин гэгээн алсад одсон хойно нь орон зайг нь учиргүй үгүйлсэн. Нэг л их нөмөртэй уулс шиг амьдралын жаврыг хаацайлж байсныг нь хожим нь мэдэрсэн. Учирлаж хэлсэн цөөхөн үгэнд нь ямар их хайр, шаналал багтаж байсныг нь дараа нь ухаарсан. Зүүдэнд минь ирээд намайг аргадаж учирласан хормын дараа дэрэн дээрээ норсон сэтгэлээс таныгаа үгүйлж уйлсан. Тэр цагт хатуугаас хатуу байсан сахлын ором тань зөөлнөөс зөөлөн байсныг зүүдэндээ илбэж ухаарсан. Тантайгаа зүүдэндээ уулзаж мэлмэрсэн шөнийн дараах өдөр би зөндөө ихийг бодож эргэцүүлэв. Яг л тан шиг аав байх сан гэж үрсээ санан өөртөө учирлав. Та өвдөхдөө ч үр биднийгээ зовоохгүй гэж ёолдоггүй. Та шаналахдаа ч үр биднийгээ тарчлаахгүй гэж үглэдэггүй. Та зовохдоо ч үр биднийгээ дагуулахгүй гэж уйлдаггүй, бас хашгирдаггүй. Тэнгэрт мандсан наран дулаан илчээрээ биднийг баярлуулдаг шиг гийж, бүрхэж аадар асгаруулдаг шиг заримдаа асгарч, аянга цахилдаг шиг хааяадаа агсамнаж, тэгэхдээ дандаа гэрэлтэж үүлсийг яран биднийг дулаацуулдаг аав минь. Та миний зүүдэнд ирэхдээ дандаа хацрыг минь илбэж аргадаж, надад учирладаг. Та яг л нар шиг, аав минь.

ГЭГЭЭН АЛС

Би хөлд орох гэж тэнцэж ядахдаа хөлөөрөө тэмтчиж мэдэрсэн хөрст дэлхий минь, газар унаж амаараа үмхэж тургисан шороо минь, өвдөхийг нь зүрхэндээ хүртэл мэдэрч, шалбарч урссан цусаа гараараа арчсан хатуу гэмээ нь хатуугаас хатуу хорвоо минь. Миний бие цогцсыг ариун усаараа угаасан гол мөрөн минь, тэнцвэр алдан амаараа ус залгилсан тавилан минь, өчнөөн жилийн хойно ч гэлээ сэтгэлийн минь гүнд давалгаалсан зовлон жаргалын урсгал минь. Энэ хорвоод мэндлэн нүдээ нээгээд харахад цэв цэлийсэн тэнгэр минь, нэгэн хормын дотор үүлс бүрхэж сүүдэр дунд нь даарч жиндсэн тавилан минь, зовлонгийн дунд дээшээ сарвайх алган дунд минь нэгэн сацрагаар сэтгэлийг минь дулаацуулсан итгэл минь. Газар шороо, урсах ус гол, ээвэр хэрнээ дулаахан наран цагираг миний амьдралыг тэжээгч эх булаг. Ээжээсээ төрөхдөө тасалсан хүйг минь дарж амаржсан чулуу. Би энэ л орчил дунд өөрийн тавилангаа өөрөө л үүрч уусах бодьгал. Намайг төрүүлсэн ээжийн минь хөхөнд ивэлсэн сүү зовлон дунд ээдэхэд би гэнэт ухаардаг. Нарыг аргамжсан мэт удаан цаг хугацааны урсгал дунд би мөрөөддөг. Мөрөөдөлдөө хүрэх алсын харгуйг ширтэхдээ би өөрийн сэтгэлийн эгшгийг анирлана.

Сайхан бүсгүйд сэтгэл алдран дурласан мөчүүд эжий ааваас минь намайг холдуулдаг, богинохон магадгүй урт хугацаанд ч гэлээ. Тэднийгээ тээршаах мөч бүхэн, тэр л бүсгүйд барьж гүйсэн сарнайн дэлбээтэй тэнцдэг. Уцаарлан хашгирч, уурлан бухимдаж, халшран тэнэгтэх араншин бүхэнд тэдний сэтгэл минийхээс илүүтэй шаналж, хав харанхуй орчинд үрийнхээ төлөө шаналж хашгирах дууг нь бид сонсдоггүй л юм даа. Бид заримдаа шаналлын өмнө гараа зангидан атгах мөчдөө тэдний бүлээхэн алга яг дэргэд минь гарыг минь атгах гэж тэмүүлэхийг анзаардаггүй л юм даа. Цөхөрсөндөө асгарах нулимсыг минь арчих гэж яг л миний дэргэд гартаа арчуур барин зогсоог нь мэдэрдэггүй л юм даа. Намуухан урсах хэрнээ, хааяадаа үерлэж догшрон улаан хоормогоор эргэлдэх урсгал дундаас таныхаа сэтгэлийн шаналлыг ухаардаггүй л юм даа. Таны сэтгэлээс эгшиглэх хайрын дууг бид анзаарч сонсдоггүй байхаа. Тэгсэн мөртлөө харь хамаагүй нэгний зохиосон сайн муу дууны эгшигэнд хайлж уярах бид тэнэг ч юм шиг. Сайтар анзаараад сонсох аваас миний эжий аавын минь сэтгэлээс хамгийн гайхамшигтай аялгуу эгшиглэж байдгийг бид мэдэрч чадах билүү?
Өчнөөн олон жилийн дараа бид өөрсдийн сэтгэл дэх хөг аялгуугаа сонсож эхэлдэг. Зүрх минь тэр л аялгуунд уярахдаа сэтгэлийн чанадаас яг л голын намуухан урсгал мэт нулимсыг минь хацар даган урсгана. Яг л би хайртдаа цэцэг барин гүйхдээ аав ээжийнхээ учирлалыг сонсоогүй аялгууг одоо л зогтусан сонсох мэт. Хүүгийнхээ тэнэглэлийг тэртээд мандсан нарны гэрэлд анивчин байж уучлах мэт. Бас ялимгүйхэн мөртлөө инээвхийлэх өөрийн төрхөө толинд харах мэт. Аргамжаанаас алдуурсан наран өдөр шөнийн хэмнэлийг арай хурдан эргүүлэн мэт тавиланд би өөрөө дасан, өөрийгөө аргадна. Холын холд салаалан одох харгуй замын эхэнд зогсон би өөрийн сэтгэлийн анираа чагнана. Б.Шаравын “Сэтгэлийн эгшиг” аялгуу зүрхэнд дунд минь урсахад л би энэ ертөнцөд яах гэж ирснээ, би энэ ертөнцөд хэн байснаа, миний мөрөөдлийн дунд урсах долгисоо анзаарч харна. Би тэр л зөрөг замын урсгал дунд гараа цээжиндээ авч омог бардам алхах хүсэлтэй. Миний ард над руу гараараа даллан үлдэх хүмүүс рүү инээмсэглэн даллаж, юунд ч торолгүй зөрөг даган алхах мөрөөдөлтэй. Би юу ч мэдэхгүй хэрнээ тэр л гэгээн алс руу тэмүүлнэ. Гэхдээ нэгэнтээ эргэж, өөрийн мөрөө тодхон харахдаа бардмаас бардам алхалнам би. Аяа гэгээн алс, зах хязгаар нь үл харагдах холын харгуй.

СҮҮЛЧИЙН ДУРСГАЛТ ӨДӨР

Олон өдөр өвдсөний эцэст эмнэлэг дээр очин оношоо тодруулахад “Та хорт хавдар тусч эцсийн шатандаа оржээ. Шулуухан хэлэхэд бид таны төлөө юу ч хийж чадахгүй” хэмээн эрс хатуу хэлсэн эмчийн үгс миний тархин дундуур татаад л авах шиг болсон. Зүгээр л гэрэлт наран мандсан тув тунгалагхан тэнгэрт гэнэт бараан үүлс хуралдаж, асгарсан аадар дунд миний тархин дундуур гэнэт аянга цахилах мэт тийм л огцомхон мөч. Би яах ч учраа олохгүй эхнэр рүүгээ аврал хүсэх мэт горьдсон арчаагүй харцны өөдөөс тэрээр харцаа бууруулан санаа алдсан сан. Тэр аймшигт өдрөөс хойш миний амьдрал, миний сэтгэл санаа бараан үүлс дунд хөвөх мэт арчаагүй. Юугаа ч мэдэхгүй, юугаа ч мэдрэхгүй үүлгэртсэн өдрүүд. Би сэтгэлдээ өөрийнхөө үхлийг хүлээж, миний хайртай дотно хүмүүс намайг өрөвдөж үүлгэртсэн харцаар харж, битүүхэндээ тал засах мэт магтаж саймширах нь өрөөл бусдад хэл надад хүртэл тээртэй. Хүүхдүүд минь над руу тэмүүлэх авч, нэг л хөндий. Ээж нь учрыг хэлсэн бололтой. Би ч гэж би. Урьдынхаараа байх гэж хичнээн хичээвч удахгүй холд одох тавиландаа тэднийгээ дасгахгүй санаатай. Толгойгоо салаавчлан орон дээрээ хэнгэнэтэл санаа алдах авч, түүнийг минь сарниулахаас бүгд эмээн болгоомжтой намайг харах харцанд нь гунигийн сүүдэр халхалсан нь надад анзаарагдах.

Миний төрсөн өдрөөр эхнэр маань дотны хэдэн найзуудаа урьж нэгэн караокид тэмдэглэх болсноо надад дуулгалаа. Дандаа гуниглаж, түүнээ нуух гэж хэрдээ хичээх түүний нүүрэнд намайг баярлуулах гэж хэрдээ царайчлах түүнийгээ өрөвдөн байж би зөвшөөрөв. Магадгүй миний хувьд сүүлчийнх байж болох энэ өдөр түүнийгээ гомдоохыг хүссэнгүй. Хань минь учиргүй баярлан, урьсан найзуудынхаа тухай хуучлан, намайг аргадах мэт зөндөө л учирлана. Би түүнийхээ үрчлээ суусан төрхийг нэгэнтээ анзаарч, түүнийхээ уруул дээр зөөлөн үнсэхдээ залуу цагийн халуун дулаан амтыг мэдрэв. Тэр минь миний хүзүүгээр тэврэн уруул дээр минь шуналтай нь аргагүй озохдоо “би чамдаа хязгааргүй хайртай шүү” хэмээн шивнэхдээ “алдчих вий” хэмээх айдас нь зүрхнийх нь лугшилтаар миний зүрхэнд хүртэл шивнэнэ. Миний өмссөн костюмийг тэрээр магтаж, зангиаг минь засахдаа хөгжилтэй нь аргагүй аалигүйтэх нь, тэр л цагийн годгорхон охин төрхийг надад сануулж өхөөрдөл төрүүлэх аж. Би ажил амьдралын нугачаанд мартагдаж орхисон, гэхдээ сэтгэлийн мухарт шингэж үлдсэн тэр л хайрлам төрхийг түүнээсээ олж харахдаа баярлан өөрийн эрхгүй мишээн өхөөрдөнө. Миний сэтгэлийн мартагдсан дурсамж энэ л хоромд сэргэх.

Бид хэрдээ л гоёж караокид очлоо. Зөндөө олон найзууд минь ирж, бидэнтэй мэндчилж тэврэлдэн дал мөр рүү минь алгадах нь нэг л дотно. Тэд юу ч болоогүй мэт авирлах авч, тэдний нүднээс намайг өрөвдсөн харцыг би л олж харж асан. Тийм эмзэгхэн болсноо тэгэхэд л би анзаарав. Бид зэрэгцэн сууж зөндөө их идээ будааны дунд хундага дарсаа сөгнөнө. Бүгдээрээ эхний хундагаа шинэ оны төлөө, аугаа их хүсэл мөрөөдлийн төлөө, түүнийгээ гүйцэлдүүлэх эрүүл энхийн төлөө өргөцгөөв. Хоолой зуран зүрхэнд гулсан очих тэр л хундага дарс миний сэтгэлийг хөгжөөж “Амьдрал гэдэг чинь аугаа ертөнц шүү дээ. Ирж буцах энэ тавиланд хүний мөртэй л явж гэмээ нь барав” хэмээн миний тархинд зурвас бодлын учгийг хэлхэнэ. Дараа дараагийн хундага дарснууд миний зүрхний хэмнэлийг түргэтгэж, би бодол санаандаа мансуурна. “Амьдрал сайхан шүү дээ” гэж миний сэтгэлийн хөг аясыг энэ л орчин хөглөнө. Эхнэр минь халамцсандаа жаргалтайяа дуу алдах авч, сэм сэмхэндээ над руу харах харц нь болгоомжтойгоор эргэлдэнэ. Би түүн рүүгээ жаргалтай нь аргагүй мишээж, “чи минь бүү санаа зов доо” гэж харцаараа түүнийгээ тайвшруулах. Найзууд минь бүгдээрээ бүжиглэж, миний гараас хөтлөн талбай дээр эргэлдэнэ. Би өөрөө ч мэдэлгүй инээж тэднийхээ мөрөөр тэврэн дуулж бас бүжиглэнэ.
Миний хос найзууд өхөөрдөм хөөрхөн охиноо дагуулж иржээ. Түүний эвлэгхэн бүжиглэх хөдөлгөөн, ээж аав нь дагуулж бусдад бардамнах төрхийг ажихдаа би инээмсэглэнэ. Нэг л халуун дулаан амьсгал. Найзууд минь дуулж бүжиглэхдээ намайг хуруугаар занган дуудаж дундаа оруулан эргэлдэнэ. Бид бүхнийг умартан юу ч болоогүй юм шиг инээлдэн хөгжилдөх. Дуулсан дуундаа өөрсдөө уярч, бүжиглэх бүжигэндээ өөрсдөө баясаж, халамцсан сэтгэлдээ бие биенээ тэвэрч, халуун амьсгал дундаа бие биенээ хайрлах гэдэг юутай сайхан. Бид бие биенээрээ дутаж амьдардаг хорвоод, зовлон жаргалын учгийг хамтдаа зангидаж, буцсан нэгнийхээ араас хамтдаа гашуудан, ирсэн нэгнийхээ баярыг хамтдаа хуваалцдаг тавилан. Караокигаас гараад эхнэр минь намайг тааламжтай нь аргагүй сугадан, миний мөрөн дээр толгойгоо наан жаргалтай нь аргагүй мишээнэ. Гэнэтхэн залуугийн зангаараа миний хамрыг сөргөөн, түүндээ баясан аалигүйтэн инээнэ. Бид ингэлгүй хичнээн удаж вэ. Нэг л их яарч давчидсан хүмүүс. Гэнэтхэн би түүнийгээ тэврэн энгэртээ нааж, духан дээр нь үнэрлэж, дараа нь уруул дээр нь шунамхайран үнслээ. Санаа алдах амьсгалыг нь түгжин байж, нэгэн цагт тачаадан байж үнссэн шигээ удаан үнсэв. Нүдээ анин байж миний өөдөөс тэмүүлэх хөдөлгөөнд ямар их хайр шингэсэн байсан гээ. Үүний дараа би үхэхэд ч огт харамсмааргүй санагдаж байв. Амьдралын амт аа гэж. Бид юугаар ч дутаж амьдраа вэ?

Jan 07

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 22

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

ХҮНИЙ МӨН ЧАНАРААС РОБОТ РУУ…

Бид өнгөрсөн зуунд “их жаргалтай байж” хэмээн хааяа надад бодогддог юм. Венесуэлийн “Халтар царайт” нэртэй кино гарахад, бараг л Монгол орон даяараа “амьсгаа даран” үзэж маргаашийн маргааш дахь өдрүүдэд энэ л киноны үйл явдлаар амьсгалдаг байж. Эхнэр минь догдолсондоо миний мөрөн дээр толгойгоо нааж, хааяа сэм сэмхэн санаа алдах нь миний зүрхэнд тод сонсогддог сон. Хүүхдүүд минь бүлтэлзэж, хэрэндээ амьдралыг ойлгох гэж бидэнтэй адил хичээн, эротик хэсэг дээр бидэн рүү харах мөртлөө сэмхэн нүдээ аньдагсан. Бидний харцыг сэтгэлдээ мэдэрч, бидэнд өөрсдийгөө “сайн хүүхэд” гэж хэлүүлэх хүслийн мэдрэмж нь тэр л байсан байх. Бид их ч аз жаргалтай байж дээ, элдэв бусын муу мэдрэмжийг эс тооцох аваас. Үзэж мэдэрч байгаа зүйлдээ нэгэн гэр бүлээрээ догдлолоо хувааж мэдэрдэг байсан нь, өнөөдөр түүний “хэн болох”-ын мэдрэмж, зүрхэн дэх догдлолоор мэдрэгддэг байсан нь, тэр л халуун дулаан амьсгал дунд зүрх зүрхээ чагнан мэдэрдэг байсны илрэл байж болох. Тэр л гэгээн мэдрэмж биднээс алсран холджээ, харамсалтай нь.

Мэдээллийн технологи бидний амьсгалаас ч хурдацтай хөгжиж байгаа энэ л зуунд бид өөрсдийн “хүн чанар” аа робот болгон хувиргаж байгаа мэт. Гэр орны тань халуун амьсгал тасарч, гартаа барьсан том жижиг дэлгэцээр нүүрээн халхалж, тэгсэн мөртлөө бие биендээ “хайртай” гэдгээ өөрт нь бус өрөөл бусдад зарлан бичиж, өөртэй нь зөрөн өнгөрөх мөчдөө хяламхийн харах нь даанч хуурмаг. Үрдээ, хайртдаа чин сэтгэлээсээ “хайртай” гэж хэлэхгүй мөртлөө, өрөөл бусдын өмнө тэдэнд “хайртай” гэж бичиж, элдэв зураг постлох нь нэг л арчаагүй. Элдэв маягаар нүүрээ үрчилзүүлсэн зургаа тавьж, энхрий дотно хүмүүстээ хэлж үзээгүй халуун үгсийг урсгах нь, бусдын атаархлыг төрүүлэх ядмагхан арга мэт. Элдэв бичлэгийн дор мэдэмхийрсэн коммент бичиж, улстөр болоод олон асуудлаар “хэтэрхий мэргэн жараахай” мэт “жиргэвч”, амьдрал дээр хулчийн үнэний гэрлээс сүүдэр дор нуугдан зугатах. Үнэн төрхөөсөө нуугдан амьдрал дээр арчаагүйтэх атлаа бусдаас like гуйн өөрийгөө өргөх гэж ядна, өрөөл бусдын бичлэгийг copy хийн бусдад tag лан өөртөө оноо цуглуулна, үнэн төрхөө бусдаас нуун байж бусдын бичлэгээр өөрийгөө рекламдан share хийж бусдад тоогдох гэж “гүрийнэ”.

Бид бие биенээсээ алсран холдож байна. Нүд нүдээ хайрын харцаар ширтэн байж, даарч хөрсөн гарыг нь халуун дулаан амьсгалаар дулаацуулан атгаж, догдлон цохилох зүрхээ чагнан байж, чин сэтгэлийн хайраар бие биенээ түшихээ больж орхиж. Нэг л завгүй хүмүүс, урсан урсах амьдралын хэмнэлд. Секундийн зүү шиг хурдан эргэх цаг хугацааны урсгалд чамд тэврүүлэх гэж зүтгэх үрээ ч умартан байж, чиний төлөө шаналах зүрхний хэмнэлийг ч сонсохоо больж, харь хүмүүсийн “нүүр ном” онд тачаадан дурлаж, гагц тэдэнд таалагдах гэж бодит амьдралаа ч үл хайхрана. Тэр хүмүүс яг л чамтай адил хуурмагаар “өвчилж”, яг л чам шиг бусдад тоогдох гэж тогос шиг гоёсон зургаараа гангарч, яг л чам шиг бухнийг мэддэг “Ванга шиг” мэргэлж, яг л чам шиг бусдын түүвэр бичлэгээр Эйнштэйн шиг “ухаантай” царайлж байгаа. Гэхдээ энэ бол хийсвэр орон зай. Чи өөрийгөө бодитоор харах юм бол бусадтай л адил амьдралын нугачаанд бөхийсэн нуруу, зовлон жаргалын дунд үрчлээтэж ядарсан царай, хүүхэддээ үмх талх олж ирэх гэж шаналсан зүтгэл. Хэзээ ч хувирч өөрчлөгдөж чадахгүй, бурхнаас заяасан хувь заяа.

Мэдээллийн энэ хязгааргүй орон зай, технологийн дэвшилт технологи, хэзээ ч төсөөлж байгаагүй “танилын хүрээ”, өөрийгөө илэрхийлэх мөрөөдлийн орон зай биднийг яг л “хар тамхи” шиг мансууруулж буй. Хэрвээ зөвөөр ашиглаж чадваас сайн орон зай, хэрвээ буруугаар ашиглах аваас “гутамшиг”. Бид үдшийн зоогонд халуун ам бүлээрээ бие биенээ харан хамтдаа суух сайхан. Хайртай түүнийхээ гарыг атган, мөрөөр нь тэвэрч бусдаас ичингүйрэх нь мартаж чадамгүй мөч. Дугтуйнаас нь гараа салгануулан байж задалж унших хайрын захиа хэзээ ч давтагдашгүй гэгээн ертөнц. Нүднийх нь харцнаас “хайртай” гэж унших мэдрэмж хэнд ч тохиохгүй хувь заяа. Зүгээр л цээжиндээ тэврэн, догдолсондоо амьсгаадан байж хайраа илчлэх нь юугаар ч сольж боломгүй, бас орлуулж боломгүй мөч. Ээжийгээ санасан сэтгэлээ учирлан байж энгэрт наалдан мэгших нь энэ л амьдралын үнэтэй агшин, эцгийн дүнсгэр төрхний өмнө “аав аа” гэж дуудан өмнө нь сөгдөх нь юугаар ч орлуулж боломгүй нандин хором. БИД ХҮНИЙ МӨН ЧАНАРААСАА ХОЛДОЖ, РОБОТ БОЛОН ХУВИРЧ БУЙ МЭТ. УГ НЬ ХҮНЭЭРЭЭ Л ҮЛДВЭЛ МӨН САЙН САН ДАА.

Яг үнэндээ Ifhone, ipad, imac, facebook, tvitter гэдэг чинь хувь хүмүүст зориулсан давчхан орон зай юм шүү дээ. “Би” гэдэг давчхан орон зайгаас “Бид” гэдэг хязгааргүй орон зай хүртэл их ч хугацаа байна даа. Тэр хугацааны орчилд хүн чанараараа үлдэнэ гэдэг их ухааны цараа юм даа. Ухаарваас хязгааргүй, мунхаглаваас давчхан орон зай. Хэрхэхийг та өөрөө мэдтүгэй.

УУЧ СЭТГЭЛ

Бид энэ амьдралын харилцаандаа зөндөө л хүмүүстэй муудалцдаг. Яг үнэндээ бидний хүмүүстэй муудалцах шалтгааны цөм нь “Энэ хүн миний санаанд хүрсэнгүй, надад таалагдсангүй” гэдгээс үүсдэг юм шүү дээ. Хэдийгээр чи өөрийгөө төгс төгөлдөр хүн биш гэдгээ мэддэг хэдий ч, сэтгэл доторхи олон зөрчилдөөн дундаас өөртөө тогтсон санаа бодлоо “туйлын үнэн хийгээд зөв” гэдэгт 100 % итгэдгээс л хамаг зөрчил үүснэ. Чиний зөвтгөж ярьсан бүхний эсрэг зогсож, “няцааж” байгаа үйлдэл бүхэнд чи хичнээн дургуйцэж байвч, эрүүл саруулаар эргэцүүлэхээс илүүтэй “зэвүүцэж” эхэлдэг. “Энэ муу юу юм бэ?” гэх дургүйцлээс өөрийнхөө санаа бодлын “зөв” гэдэгт тууштай зогсох үзэл бодол нь түүний улаан нүүр рүү гараа зангидан байдаг хүчээрээ “буулгаад авах” зэвүүцэл рүү аваачдаг юм. Түүний нүүрээ гараараа даран газар суун, гарын салаагаараа урсан цусыг газар руу нулиман дургүйцлээ илтгэх араншин хүртэл, чи өөрийнхөө араншинг буруутгаж чаддаггүй. Хавдсан нүүр, хамраас садрах цусыг харах тэр л агшинд чи сэтгэлдээ гэнэт “зогтусдаг”. Магадгүй гэмшинэ.

Өөртэйгээ зөрөлдсөн үзэл бодол болгоны төлөө, бусдын “нармайг нь нээх” бүдүүлэг араншингаар өөрийгөө “зөвтгөнө” гэдэг утгагүй үйлдэл. Бие махбодийг нь тарчлаан өөрийнхөө “үнэн”-г зөвшөөрүүлэх гэдэг цаг зуурын үйлдэл. Гэхдээ хэзээ ч хүний санаа бодол, итгэл үнэмшлийг “нударгаар” зөвшөөрүүлж болдоггүй гэдгийг бид тэгтлээ ухаардаггүй. “Биеийг нь хүлж чадахаас сэтгэлийг хүлж чаддаггүй” гэдэг сургааль үүний тухай л учирладаг юм шүү дээ. Хүний оюун ухаан, санаа бодол хязгааргүй орон зайд дүүлэх шувууд мэт эрх чөлөөтэй, сайн ч муу ч тэр. Хориглож зогсоох, удирдаж захирах ямар ч боломжгүй. Аргадаж зэмлээд ч, аашилж загнаад ч бид сэтгэлд нь хад чулуу мэт тогтсон үзэл бодлыг өөрчилж эргүүлэх гэдэг амаргүй. Хүн болгонд өөр өөрийнхөөрөө заяасан тавиланд, амьдралд учрах сайн муу үйлийг ухаарч гэмших цаг хугацаа янз янз. Бид өөрийн санаа бодлын зөв бурууг бусдын оюун сэтгэхүйд хүчээр “чихэж оруулж” чадах боломж үгүйтэй адил, хүн болгон амьдралд үзэх зүйлээ үзэж ухаарах ухаарал хүртэл өөрийн цаг хугацаатай байдаг. Магадгүй амьсгалаа хураах мөчид бусдыг уучлан учирлах гэмшил нь хамгийн үнэн нотолгоо байж болох.

Хүмүүс бид өөр хоорондын зөрүүтэй үзэл бодлоос болж зөндөө л муудалцдаг. Хэрэв чи түүнийг хайрладаг бол, түүнтэй хичнээн янзаар муудалцахдаа сэтгэлдээ “эвлэрэх орон зай”-г үлдээнэ гэдэг л хамгийн чухал зүйл. Хорссондоо түүнийг “давж гарах” хүсэлдээ хамгийн муухай үгсийг түүн рүү чулуудахаасаа өмнө гэнэт шүлсээ залгин зогтусах нь хэрэгтэй цаг мөч. Маргааш бид “эвлэрч болох юм шүү дээ” гэх ухаарал нь, зүрхийг нь шархлуулах гэж цацах хорон үгсийн өмнө зогтусч, тэр л үгсийг цээжиндээ үлдээх амаргүй мөч. Маргааш нь магадгүй, нөгөөдөр нь бие биенээсээ уучлал хүсч, энгэртээ тэврэх тэр л мөчид, тэр үгсийг цээжиндээ хадгалж үлдээсэндээ чи өөртөө баярлах болно. “Үгээр хүнийг алж, бас аварч болдог” ухааны хэмжүүр нь энэ. Үзэн ядах хийгээд үгээр давж гарах муу араншингийн хортой үр дагавар нь, цээжинд хөндүүрлэж сэтгэл дэх итгэлийг унтраан цөхрүүлэн шаналгаж гомдоох үйл. Хичнээн учирлаж, тэвэрч үнсээд ч түүнийг өөрчлөх нь үгүй. Аажимдаа уусч цөхрөн хөрөх сэтгэлийн мөсийг аашилж аргадаад ч хайлуулах нь үгүй. Тэгэхээр байна шүү дээ. Хичнээн үзэн ядаж муудалцах авч, хэн нэгэнтэй маргааш эвлэрэх орон зайг сэтгэлдээ үлдээж бай. Түүний төлөө зүрхэнд нь хорт сум мэт шархлуулах хорон муу үгсийг бүү хэл. Хэзээ нэгэн цагт дотно хэвээрээ үлдэхийн тулд сэтгэлд дүрэлзэх хорон сэтгэлээ хайраар аргадаж үнтрааж бай.

Ууч сэтгэл гэдэг бидний хувьд амьсгалах агаар мэт чухал зүйл. Хэн нэгнийг насан туршид нь гомдоолоо гээд чи сэтгэлээрээ жаргах нь үгүй. Хайраар бялхах зүрхэн дэх шархийг ууч сэтгэлээр аргадаж бай. Магад үүний төлөө маргааш чи хүмүүст үнэ цэнэтэй үлдэж чадна. Хүмүүс бид энэ л орчлонд үдлээд л буцах хоромхон зайд хэн хэнийгээ гомдоосноор бус, хүн бүхэнд ууч сэтгэлээр хандсаны төлөө бусдын сэтгэл дэх галыг бадамлуулж асааж ч магад. Чиний ууч сэтгэлийн жишээ, үргэлжлэл чинь болох хойч үедээ “буян” болон шингэж юуны магад. Чиний энэ л ертөнцөд үлдээсэн ул мөр, ууч сэтгэлийн нөлөөгөөр тодрон гэрэлтэж бусдад зөв замыг ч зааж магад. Бусдыг үзэн ядлаа гээд бид хэрхэн жаргаж чадах. Бууралтаж яваа энэ л орчлонгийн цээжинд хүн чанараараа үлдэхийн утга энэ байж ч мэдэх. Бусдын гэмийг уучилж бай, ингэлээ гээд чамаас хоргодох юу ч үгүй. Харин чи үүнийхээ төлөө бусдын сэтгэлд нар мэт мандаж үлдэх болно.

БИ ЗАРИМДАА…

Би заримдаа өөрийнхөө сэтгэлийг чагнадаг аа. Дотны хүмүүс маань заримдаа намайг ” гэнэн байна” гэж зэмлэдэг. Зүгээр л өөрийн дотоод сэтгэлээ бусдын өмнө угаах гэж хатаасан цав цагаахан даавуу шиг дэлгэж орхихдоо би харамсдаггүй. Тээлгүүр дээр дэлгэж хатаах гэж өлгөсөн цагаан даавууд салхины аясаар савчин хийсэхдээ, хээрийн салхины хэн ч мэдрэх аргагүй анхилам үнэрийг шингээдэгийг би мэднэ л дээ. Хатаж тэнийсэн тэр даавууг хамартаа ойртуулан үнэрлэхэд “тийм” гэхийн аргагүй ялдам үнэр ханхийн сэтгэлийг тайвшруулна. Ямар одоогийнхтой адил элдэв химийн бодис элбэг байсан биш, барааны савангаар үрчиж, нэдрүүлэг дээр холхиулан хөөсрүүлж, тэр л хөөсний бөмбөгөрхөн дуслуудыг гар дээрээсээ саваагүйхэн үлээх ямар гоё гээч. Урсгал усны тунгалагхан мяралзаан гар дахь хөөсийг минь, угааж мушгисан даавууны хөөстэй нь хамтад урсгаж одох нь нэг сонихон. Би заримдаа бусдад гэнэн сэтгэлээ нээн байж илчлэхэд, түүнийг минь тохуурхан дооглох хэн нэгний хуурмаг инээдийг энэ л давалгаа хамтад урсган одох мэт. Гэхдээ л би үүндээ хэзээ ч харамсаж байгаагүй ээ, магад бусдад тохуутай мэт санагдах авч.

Би заримдаа өөрийнхөө сэтгэлийг чагнадаг аа. Анд нөхдүүд минь заримдаа намайг “тэнэг байна” гэж шоолдог. Зүгээр л бусдад чин сэтгэлээсээ туслах гэсэн оролдлогыг ашиглаж ашиглачихаад л бусдын өмнө тэнэг юм шиг харагдуулах гэж аашлахад заримдаа би балмагддаг. Тэнэг мулгуу, эрээ цээргүй мунхаг араншингийн өмнө амаа ангайлган, юу ч тайлбарлаж амжилгүй тэнэг юм шиг хоцроход, аль хэзээний тэр л хүмүүс намайг “мунхагийн туйл” болгон тохуурхаж орхиход би юу ч хийж чадалгүй шаналж хоцордог. Өглөө сэрэхдээ сэтгэл минь шаналж, өдөржингөө бусдын өмнө буруутай юм шиг л толгой гудайж, шөнийн түнэр харанхуйд хар даран зүүдэлж, түүндээ тарчилж хонох нь зөндөө. “Хүн чанар” минь миний сэтгэлийг тарчлаан зовоож, тэнэг түүний өмнө буруутай юм шиг шаналж, түүнээ аргадах гэж өөрийгөө зөндөө зовоох авч бардам араншин минь гудайх нь үгүй. Хааяадаа “уулын чинээ харыг туулайн чинээ цагаан гүйцдэг” гэж өөрийгөө аргадавч, түүндээ тэгтлээ итгэх нь лав үгүй. Гэхдээ л цаг хугацааны урсгал миний “зөв” гэдгийг нотлоно гэдгийг ухаарах авч, тэгтлээ итгэж бардамнах нь үгүй, миний сэтгэл. Гэхдээ л үүний төлөө бардам байхыг хичээдэг ээ би, магад бусдад мунхаг мэт санагдах авч.

Би заримдаа өөрийнхөө сэтгэлийг чагнадаг аа. Саатаж үдлээд л өнгөрөх энэ амьдралд “мунхаг байлаа” гэж намайг тохуурхдаг. Сайхан төрсөн бүсгүй болгоны хормойг сөхөж чадсангүй гэж шоолно, сарны гэрэл дор үүлэн борооны жаргалыг нүдээ анин байж амссангүй гэж харамсдаг. Зүгээр л өөртөө олдсон боломж болгоныг “жаргал” болгон цэнгэсэнгүй гэж зэмлэнэ, зөрөөд одох боломж болгоноос “од шүүрсэнгүй” гэж миний өмнөөс халаглана. Өөрөөрөө жишин миний арчаагүйг шогширно, өнгөт энэ орчлонд үдлээд буцаж шувуудын тавиланг надад дандаа сануулна. Үгүй дээ, би арчаагүй мунхаг, тэнэг мэт бусдад санагдаж болох авч, өөрийнхөө хэр хэмжээнд энэ хорвоог туулж байгаагаа би мэддэг. Үнэ цэнэ, миний мөн чанар л өнгөт энэ орчлонд миний юу хийхийг надад заадаг. Өрөөл бусдыг дуурайж сармагчин шиг авирлахгүйгээ би мэднээ. Өөрийнхөөрөө байж бусдад шоолуулах үйлээ би мэдэрдэг ч үнэндээ би түүнээс өөрөөр байж чадахгүйгээ мэднэ. Магадгүй би бусдад арчаагүй мунхаг мэт санагдавч, өөрийн сэтгэл зүрхэндээ өөрөө өөртөө “үнэнч” байхаа би мэддэг. Нэг их жаргал цэнгэл надад хэрэггүй дээ. замбуулин энэ хорвоод өөрийн “мөрөө” үлдээхийг би хүсдэг. Буруу ч байж мэднэ, зөв ч байж мэднэ. Зөв буруу байсныг чи биш, цаг хугацаа л нотолдог. Харин би үнэ цэнэтэй л байх гэж хичээдэг. Өөрөө өөртөө л зөв.

Dec 16

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 21

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

СОГТУУ БҮСГҮЙ

…Согтуу бүсгүй урдаас минь гуйвж айсуй. Бусдын сэтгэлд нар мэт гэрэлтдэг тунгалаг ялдамхан харц нь гөлийн сүүмийж, өглөөхөн будсан бололтой сормуус нь гунигийн сүүдэрт харлан хиртэж, тэр хир нь энгэсэг түрхсэн яв ягаахан хацрыг нь эсгэн байж хар зам татуулан урсчээ. Салхины аясаар гоо үзэсгэлэн, баяр бахадлын жигүүр болон намирч хийсдэг хархан үс нь юу ч юм заваан зүйлтэй холилдон ширэлдэж, тэрүүхэн тэндээ савчих төдий. Өнгөлж будсан, инээмсэглэл тодруулахдаа бусдын сэтгэлийг гижигддэг уруул нь хальт арчсан бололтой гарын хэвээр хацарных нь энд тэнд халтартуулсан нь тэр хэлбрээрээ яайжийж үзэгдэнэ. Хэн нэгэн гар хүрсэн ч юм уу, аль эсвэл өөрөө салганасан савраараа үрсэн ч юм уу, хунгийн төст цав цагаахан хүзүүнийх нь энд тэнд нөж хурсан улаан толбонууд нь , гантай цагийн ус нь ширгэсэн газрын хөрс мэт халцгай. Товч нь тасарч унасан цамцнаас хагас ярсан цээжний тэртээд бүсгүй хүний гоо үзэсгэлэнг илтгэдэг хөхнийх нь хагас нь ил шахам гарсан нь зөрж өнгөрсөн хүн болгоны харцыг татах авч, тэд өөрийн мэдэлгүй харцаа бууруулах аж. Бүсгүй биеийн гоо галбир нь, газарт хэдэнтэй унаад босохдоо тоос шороотой хутгалдаж замбараагаа алдсан хувцасны ормоор эзэндээ огт хамаагүй мэт хэлбрээ алджээ.

Энэ ертөнцийн хамгийн гоо үзэсгэлэнт цэцэгстэй л зүйрлэгддэг бүсгүйчүүд минь бор дарсанд шунан дурлаж, хөлчүүрхдэг болсон нь, хараа булаасан гоёмсог цэцэгсийн дэлбээн дээр угаадас асгасантай адил мэт. Цэнгээний газарт орохдоо гүнж мэт эрхэмсэг төрхтэй байсан бүсгүйчүүд цэнгээний газраас гахай мэт шалбааган дунд хөрвөөн гарч ирэх нь, гэрэлт нарны дулаахан илч үүлэн дунд шургаж сүүдэр болон бидэн дээр халхлагдахдаа гэнэт жиндүүлэн дааруулах мэт. Энхрий ялдам төрхөө алдаж энэ тэр рүү гараа савчин хашгирч орилох нь, тогос мэт бардам шувуу нэгхэн хормын дотор орилоо тахиа болон хувирч өд сөдөө зулгаан зэрлэгээр авирлах мэт. Хайрлаж биширч байсан бүсгүйн бардам төрх хэдэн хундага дарсны дараа согтуурч арчаагаа алдахдаа, сэтгэлийн минь тэртээд дүрэлзэж байсан бахархлыг тэрхэн хормын дотор хүйтэн ус асган унтрааж орхих мэт. Харах нүдээр минь сэтгэлд гоо үзэсгэлэн болон дэлгэрдэг сарнай, мэдрэх зүрхээр минь хайр болон шингэдэг эрхэмсэг төрх, сэрэл мэдрэмжээр минь биднийг аргамжиж чаддаг бардам ухаан шингэсэн бүсгүйчүүд минь ингэж согтуурч, хөлчүүрч болно гэж үү?

Бурхан та нарыг бүтээхдээ эрхэмсэг бай хэмээн гоо үзэсгэлэнг, ариун тунгалаг бай хэмээн эхийн сүүг, бусдаар хайрлуулж бай хэмээн бүсгүй аалийг заяасан буйз. Эр хүний тэвэрт багтаж бай хэмээн турьхан биеийг, эргээд тэднийг халамжилж бай хэмээн хатан ухааныг, энхрий үрсээ хайрлан өсгөж бай хэмээн эх хүний зөн совинг заяасан буйз. Амьдралын хатууг зөөллөж бай хэмээн уяхан сэтгэлийг, ариусгаж бүхнийг цэвэрлэж бай хэмээн итгэлийг, арга билгийг сүлэлдүүлж бай хэмээн тэвчээрийг заяасан буйз. Хаврын сайхан цэцэгс ургахдаа гандаж байхыг үзээгүй, харзны тунгалаг ус урсахдаа бохирдож байхыг хараагүй, хайранд ивэлсэн сүү гашилж байхыг мэдрээгүйдээ эрчүүд бид бардам, омгорхог байдаг юм. Элдэв зовлонгийн өмнө сөхөрч болноо магадгүй, архиар өөрийгөө бүү аргад, хувь заяа төөрдөг юм. Эрдэж өөрсдөө мөнхийн залуу юм шиг онгирч болноо магадгүй, дарсаар бүү даруул, гоо үзэсгэлэн хиртдэг юм. Арчаагаа алдаж хэн нэгэнд хорсон гомдож болноо магадгүй, сархадад бүү шуна, төөрөг тавилан тань гомддог юм. Бүсгүй хүн гоо үзэсгэлэнгээрээ, эрхэмсэг төрхөөрөө, бардам зангаараа, уярам аалиараа, эх хүний хайраараа, хатан ухаанаараа, хайр халамжаараа, байгаа байдлаараа л бидэнд хэрэгтэй. Согтуу “цэцэгс”-ийг л хармааргүй байна, бурхан өршөөг та нарыг.

НАДАД ЧИ ДУРЛАХГҮЙ БАЙСАН Ч…

Надад чи дурлахгүй байсан ч хамаагүй ээ
Насаараа би чамд дурлаж, бас хайрлаж явах болно

Ганцаардаж гунигласан сэтгэлийн цогонд хэт цахиж
Ганцхан хормын төдийд гэрэл болон сацрахад
Үүрийн гэгээнд болжмор шувууд баярлан жиргэж
Сэтгэлийн чанадад хайрын дууг надад аялсаан чи

Надад чи дурлахгүй байсан ч гомдохгүй ээ
Насаараа би чамд дурлаж, бас хайрлаж явах болно

Зүүдний минь далайд цагаан хун болон сэлж
Зүрхний минь цалгианаас үргэн тэнгэрт нисч
Хайрын минь нууранд хосоор бууж эрхлэхдээ
Хаврын зөөлөн бороог зүрхэнд минь шиврээсээн чи

Надад чи дурлахгүй байсан ч цөхрөхгүй ээ
Насаараа би чамд дурлаж, бас хайрлах болно

Гомдлоос минь үргэсэн эмнэг адуу холд хулжиж
Ган туурайгаараа харуусал дунд минь цавчилахад
Аргадаж зөөлнөөр номхруулан хөтлөхдөө
Аашны сайхнаар сэтгэлийг минь зөөллөсөөн чи

Надад чи дурлахгүй байсан ч гуниглахгүй ээ
Насаараа чамд дурлаж, бас хайрлах болно

Сэтгэлийн минь тэртээд царцаж орхисон хайрыг
Итгэлийн сүүгээр сүлэн тэнгэрт сацал өргөхдөө
Сэхүүн омголон бүргэд шувуу болгон нисгэж
Намайг эрч хүчтэй бардам болгож чадсаан чи

Надад чи дурлахгүй байсан ч хамаагүй ээ
Насаараа чамд дурлаж, бас хайрлах болно

ХАЙВАЛ “АЛДАА” ЗААВАЛ ОЛДДОГ

Хүмүүс бид өөрийнхөөрөө амьдарч байхдаа ч өөрийгөө заавал өрөөл бусадтай харьцуулж боддог нь “гэм биш зан”. Өөрөөсөө “илүү” яваа нэгний тухай “мундаг юм аа” гэж санах авч, сэтгэлийн гүндээ бяцхан атаархлын дөл улалзахыг анзаардаг ч гадагшаа гаргадаггүй. Тэр хүн нь ойр дотно харилцаатай байсан бол, “яагаад надаас илүү болчихвоо” гэх хардлагыг бага насандаа өөрөөс нь дутуу байсан тохиолдлуудтай дүйцүүлэн итгэж ядах аж. Багадаа “нусгай”, “доожоогүй” байсан нь бодогдоод ” сонин л юм даа” гэдэг бодол нь эргэлзээг нь улам лавшруулж орхих. Сургуульд нэг ангид, эсвэл зэргэлдээ ангид сурч байхад нь багш нарын журнал дээр тавьдаг байсан дүнг “шударга ёсны хэмжүүр” мэт санаж, бүх л насандаа энэ хэмжүүр дотор амьдрах юм шиг санадаг тохиолдол зөндөө бий. Амьдралын маш олон тохиолдлууд, хувь заяаны эргүүлэг, зовлон жаргалын ээдрээ бүхэн, хүмүүсийн сэтгэлгээ хийгээд амьдралд хандах хандлагыг огцом өөрчилдгийг бид тэгтлээ анзаардаггүй. Хэдийгээр бид бусдын алдаатай үйлдлийн тухай тэр цаг үед өөр өөрийн бодлоороо дүгнэж цэгнэн, сайлж муулах авч, тэр болгон нь “үнэн” байх магадлал тун бага, харин цаг хугацааны урсгал л үнэн мөний шүүлтүүр болж байдгийг ч тэгтлээ анхаарч ухаардаг билүү?

Бид өөрсдөөрөө жишээд бодоход л бидний сэтгэл дотор сайн муу бодлууд, сайхан муухай үйлдлүүд, хорон хийгээд буянтай зуршлууд байнга зөрчилдөж байдаг. Бурхан хийгээд чөтгөр шиг сайн муугийн төгс төгөлдөр хэлбэлзэл үгүй. Зүгээр л хүний сэтгэл доторхи сайн муу сэрлийн аль нь илүү давамгай вэ? гэдэгт л хамаг учир байдаг аж. Сайн хүмүүс өөрийн сэтгэл дэх муу чанараа маш сайн дарж чаддаг байхад, муу хүмүүс өөрийн сэтгэл доторхи сайн чанараа гаргаж илэрхийлж чаддаггүй. Хичнээн сайн хүнээс хайгаад л байвал алдаа заавал олддог. Найгаа алдсан муу хүнээс хичээгээд онгичвол сайн чанар заавал олддог. Анх уулзаж учрахдаа “төгс төгөлдөр” мэт харагдах “сайн хүн”-ээс өчүүхэн төдий алдаа олоод гэнэтхэн урам хугарах, арчаагүй дорой мэт санагдах “муу хүн”-ээс хүжийн гал мэт цогшсон сайн чанарыг олоод галын цорволзох дөлд дулаацах мэт баярлах агшнуудын хооронд хүнийг хайрлах, үзэн ядахын хязгаар савлаж байдаг аж.

Өөрөөс нь илүү сайн яваа нэгний тухай баярлаж бахдан бодох хэрнээ, тэр хүнээс санаанд оромгүй араншин, эсвэл төсөөлж чадамгүй муу чанар илрэхэд л хүмүүс бид сэтгэлдээ харамсахаас илүүтэй гэнэт баярладаг. “Өө хө, тийм л байж таарна даа” гэх тавлал нь сэтгэлийг нь гижигдэж, найзууддаа сонин болгож муучлах яриандаа “уг нь надаас л дор амьтан шүү дээ” гэх хачираа давсалж “шорвогдуулах” аа ч умартахгүй. Өөрөөсөө хэдэн алхам дор ядарч зүдэрч яваа нэгнээс арай дөнгүүр чанарыг олж харахдаа “Хөөрхий дөө уг нь гэмгүй, цагаахан амьтан юм шүү дээ” гэж өргөж, “амттан”-аар хачирлахаа ч умартахгүй. Уг нь байна шүү дээ. Ямар ч хүний үйлдэл болоод араншингаас дандаа сайн талыг нь олж хараад байвал хүмүүсийн дотоод сэтгэлээс “хар хор” нь аажимдаа арилж, алив зүйлийг дандаа гэгээлэг сайхнаар мэдэрч, бусдад ууч сэтгэлээр хандан өөрөө сэтгэлийн амар амгаланг эдэлж чадна. Ямар ч хүний үйлдэл болоод араншингаас дандаа муу талыг нь олж хараад байвал дотоод сэтгэл нь үргэлж “хиртэж”, хүн хийгээд амьдралыг үзэн ядаж, сэтгэл дотроо үргэлж бухимдан цухалдаж өөрийгөө зовоон тарчлаана. Сэтгэлд нь таарах зүйл огт үгүй.

Нар мандахдаа дулаахан гэрэлтэй ч жаргахдаа харанхүй хүйтэн болдог. Модны мөчир хавар дэлгэрэн дэлбээлж, намар хийсэн унадаг. Хүн залуу байхдаа гоо үзэсгэлэн төгөлдөр байх авч хөгшрөхдөө үрчийж, намхан болж нуруу нь бөгтийдэг. Чоно хичнээн сортоотой авч, үрээ тэжээх гэж нялх хургыг шүүрэн зугатдаг. Яг түүн лугаа адил амьдрал хүмүүн бидэнд сайн муу бүхнийг адил цогцлоожээ. Ухаан, ухамсартай болохоороо хүн өөрийн сайн талаа хөгжүүлж, муу талаа бусдын өмнө гаргахыг хүсдэггүй. Муу талаа хөгжүүлсэн хэрнээ бусдын өмнө сайн хүн болох гэж “жүжиглэдэг”. Эцсийн дүндээ өөрийн сайн муу чанаруудаа энэ дэлхийгээс салж одохдоо өөрөө л аваад буцна. Харин тэр үед хүмүүс түүнийг сайн сайхан чанараар нь дурсаж үлдэнэ, бас хундага дарсыг түүний төлөө сайны ерөөл өргөж ууна. Яагаад гэвэл тэр эргэж ирэхгүй, дахиад түүнтэй сайдаж муудалцахгүй учраас. Голын ус шиг тасралтгүй урсах амьдралын хэмнэл л тэр хүний энэ амьдралдаа сайн хийгээд муу хүн байсныг нотолж чадна. Алдааг нь бус, дандаа сайн чанарыг нь олж хараад, уучилж чаддаг бол энэ хорвоод “муу хүн” гэж байхгүй дээ. Ууч сэтгэл л хүнийг амар амгалан болгодог.

Dec 03

ЗУРВАСХАН БОДЛУУД – 20

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

ГОО ҮЗЭСГЭЛЭН ӨӨРИЙН ЦАГ ХУГАЦААТАЙ
Намрын ээвэр нарны бүүдгэр туяан дор хашааныхаа гадна санаашран суух өтгөс буурлуудын дэргэдүүр идэр насны залуус хөгжилтэйеэ инээлдэн өнгөрөхдөө оч гялалзсан нүднийхээ булангаар тэдэн рүү хяламсхийн харж, салхины урсгал дунд эргэлдэх санаа алдалтыг ойворгон залуу насны халуун аагиар хийсгэн одно. Эргэн тойрноо нэвт шувт харах дүрлэгэр хар нүд, хадан хясаа ч атаархмаар чийрэг жавхалзсан бие, газрын хөрсөн дээр тэгш хэмээр алхлах шулуун хөл, салхины аясаар намиран хийсэх тас хар үс, модны мөчир дээр суух шувууд дэрхийн үргэж нисэхээр чанга чанга инээд. Зөрж өнгөрөх хүн бүр өөрсдийн мэдэлгүй эргэн харж, шунан дурламаар залуу насны гоо үзэсгэлэнг, бурхан хүн бүрт адил заяадаг. Гэхдээ адилгүй цаг хугацаанд. Хүүхэд наснаасаа л тэсгэл алдан яарч тэмүүлдэг залуу нас, хүмүүний амьдралын жинхэнэ гоёл. Алмаазан зүүлт, алтан ээмэг, сувдан даруулга, эрдэнийн шигтгээтэй бөгжгүй байлаа ч өөрөө очир эрдэнэс шиг гялалзан харагдах залуу насны гоо үзэсгэлэн өөрийн цаг хугацаатай.

Яг л эрдэнэс шиг гялалзан харагдах омголон насандаа залуус биеэ тоомтгой. Өөрсдөө мөнхийн гоо үзэсгэлэнтэй байх юм шиг төөрөлдөх энэ л залуу насандаа өрөөл бусдыг тохуурхан харж, өнгөт энэ орчлонд юм болгоныг голж, бас шилнэ. Өөрсдийг нь төрүүлэхдээ ийм л өтөл байсан юм шиг санаж, элдэв муу араншингаараа ээж аавынхаа сэтгэлийг зовоон үсийг нь сорлож, үрчлээний тоог нь нэмнэ. Өөрийг нь хайрласандаа алдаанаасаа ухаарсан бүхнээ үглэх болгоныг нь тээршааж , “өтөл” бас “зөнөг”-өөр нь сэтгэлдээ дуудан төвөгшөөнө. Энэ ертөнц ганцхан өөрт нь зориулж бүтсэн юм шиг л аяглан маяглаж, бусдыг гомдооно. Үлгэрийн гайхамшигт ханхүү өмнө нь ирж сөгдөн хайраа илчилж, үүлэн дээгүүр дүүлэх шидэт хүлгээр хамтдаа жаргалын оронд очихыг мөрөөдөн хүлээнэ. Үлгэр ингэж биелэхгүй болохоор бусдад гомдож тунин, заримдаа амьдралыг хараана, хэрээ мэдэхгүй бусдыг шаналгана. Өрөөл бусад хүмүүс шунахайран харах гоо үзэсгэлэнгээ мөнхийн юм шиг санаж, өнгө мөнгөний хорвоод заримдаа төөрөлдөн өөрийгөө арилжин сэтгэлээ хиртээнэ. Зоогийн ширээн дээр мөнхөд сөгнөөстэй байх дарс шиг залуу насандаа, зугаа цэнгэлээр цагийг өнгөрөөж, нэгэн цагт намрын навчис шиг хагдран унаж газраар хөглөрөн хийсэх аж.

Тоомжиргүйхэн харж тохуурхан хажуугаар нь өнгөрөх энэ л өтгөс буурлууд нэгэн цагт, яг л чам шиг залуу насны гоо үзэсгэлэнгээрээ гайхуулж явсан гэдгийг бүү март залуус аа. Хавар цагт гайхамшигтай сайхнаар дэлгэрээд намар цагт мөчрөөс хийсэн унах навчис шиг залуу насны гоо үзэсгэлэн өөрийн цаг хугацаатай. Тэр мөчидхөн хугацаанд өөрийн үнэ цэнээ бий болгож амжихгүй бол газраар хийсэх навчис шиг бусдын хөл дор гишгэгдэж хог болон шатаагдах болно. Нэгэн цагт хийх ажилгүй, санаж тэмүүлэх мөрөөдөлгүй хашааны гадна нарлаж суух тавилан оногдох болно. Гаднаа гялалзах гоо үзэсгэлэнгээ дотроосоо гэрэлтэх үнэ цэнэ болгон хувиргаж чадах ахул чи мөнхийн мөнхөд гэрэлтэж, ямагт үнэ цэнэтэй болж чадна. Нэгэн цагт нүүрэнд тань үрчлээ суухад, зүрхэнд тань үрчлээ суухгүйгээр залуугаараа сэтгэ. Нүдний тань гал ямагт итгэлээр гэрэлтэж, өрөөл бусдыг чин сэтгэлээрээ хайрлан дэмжиж чаддаг бол. Амьдралын жаргал зовлон дунд нуруу тань нугарахгүйгээр цэх алхаж сур. Учирсан бэрхийн өмнө өвдөг сөгдөн сөхрөхгүйгээр, уужуу сэтгэлээр тайван хүлээж авч чаддаг бай. Хайгаад олохгүй байгаа аз жаргалаа дотоод сэтгэлээсээ эрж ол. Амар амгалан гэдэг ухааны их далайгаас эхтэй гэдгийг ухаар. Удам залгах үрс чинь энэ тавиланг бас туулна гэдгийг мэдэр.

Балчир насанд өдрийн наран аргамжигдсэн мэт удаан, идэр насанд уулын орой руу мацах мэт жигдхэн, өтөл насанд уулын бэл руу уруудах мэт дэндүү хурдан. Хүмүүний амьдралын эргэх хүрдийг бид хүсэлдээ нийцүүлэн тохируулж чадах билүү? Залуу насны гоо үзэсгэлэн гэдэг харваад одох од шиг, нумнаас тавьсан сум шиг, хавар нь нисч ирээд намар нь буцаад одох нүүдлийн шувууд шиг. Хүмүүний биеийг олсон хэн боловч дайраад өнгөрдөг тавилан. Харин чи өөртөө үнэ цэнээ бий болгож чадсан болов уу? Өлгийнөөс авс хүртэлх энэ л зайд чи үнэ цэнэтэй байж чадах болов уу? Цаг хугацааны энэ л урсгалд эрдэнэс шиг гялалзсаар байж чадах болов уу? Ай даа, гоо үзэсгэлэн төгөлдөр залуу насаа гэж?

ААВ МИНЬ
Уулсын оройг ороож бууралтах манан шиг
Үүлсийн тэртээд ухаан нь тэлж задардаг аав минь
Шаналал тань уулын бэлд бууж саатахдаа
Шүүдрийн дусал болж сэтгэлийг минь норгодог сон
Таныхаа эзгүйд амьдралын хойморт залрах гэж
Хорвоогийн хар цагаантай тэрсэлж л явна даа хүү нь
Аадрын дараа талд нумран татах солонго шиг
Амьдралын олон өнгөнд уусч гэрэлтдэг аав минь
Нарны гэрэлд баяр бахдал тань туяарахдаа
Намрын навчис болж миний алган дээр буудаг сан
Таныхаа эзгүйд амьдралын хойморт залрах гэж
Хорвоогийн хар цагаантай тэрсэлж л явна даа хүү нь
Нутгаа зорихдоо үүрсэж давхисан хүлэг морь шиг
Яагаа ч үгүй эрт хулжиж одсон аав минь
Нулимсаа урсгаж санасан зүүдэнд минь ирэхдээ
Миний сэтгэлийг аргадаж духан дээр минь үнэрлэдэг сэн
Таныхаа эзгүйд амьдралын хойморт залрах гэж
Хорвоогийн хар цагаантай тэрсэлж л явна даа хүү нь
Амьдралын төгсгөлгүй урсгал гол мөрөн шиг
Аав таныхаа үргэлжлэл болж төрсөн хүү тань
Нэрийг тань чулуун дээр биш хүмүүсийн сэтгэлд сийлэхдээ
Удмыг тань бахархал хүндлэлээр хучиж үлдээхсэн
Таныхаа эзгүйд амьдралын хойморт залрах гэж
Хорвоогийн хар цагаантай тэрсэлж л явна даа хүү нь
…Та яасан ч эрт буцаад явчихав даа

СЭТГЭЛИЙН ТАЛАРХАЛ
Бараг 8 жил гаруй хугацаанд тасралтгүй бичжээ. Ном хэвлүүлэх, ТВ нэвтрүүлэг бэлтгэх гээд бишгүй зүйл амжуулж. Амаргүй хэрнээ сэтгэл өөдрөг байх боломжийг энэ бүхэн надад өгдөг. Шүүмжилж, зэмлэж байгаа хүмүүсийн “Чи илүү сайн зүйл хийж чадахгүй байнаа” гэх сануулга, магтаж сайшааж байгаа хүмүүсийн “Чи бидэнд хэрэгтэй зүйл хийж чадаж байнаа” урамшуулал бүхэн тань хийж байгаа зүйлээ үргэлжлүүлж, илүү сайн зүйл хийх хүсэл рүү хөтөлнө. Магтаал зэмлэл холилдсон энэ л амьдралын сүлэлдээн, хүмүүний дотоод сэтгэлд хат болж, оюун санаанд бяд болон сууж байдаг. УНШИЖ, ҮЗЭЖ, ДЭМЖИЖ БАЙДАГ ТА НАРТАА ИХ БАЯРЛАЛАА.

Мөн энэ хугацаанд олон олон хотууд болон газар нутгуудаар бэдэрч, сэтгэл нь дотроосоо гэрэлтсэн зөндөө хүмүүстэй уулзан ярилцаж, дотно сайн анд нөхөд болцгоосон. Хамтдаа байх хором бүрт цаг хугацаа дэндүү хурдан өнгөрч, ярьж байгаа ярианаас нь ухаарал авч, хандаж байгаа хандлагаас нь өөртөө болон бусдад итгэх итгэлийг олж авч байдаг. Учиргүй “Би чамд хайртай шүү, зөндөө их санаж байна” хэмээн нялуурахгүй ч, амьдралд тохиолдох жаргал зовлонгийн дэнсэн дээр итгэж болох, түшиж болох анд нөхөдтэйдээ сэтгэл минь дэндүү баян байдаг. “Өвдөж л болохгүй шүү”, “Бичихээ больж л болохгүй шүү”, “Бүр амаргүй үе тохиолдвол надад заавал дуулгаж байгаарай” гэж тэд чин сэтгэлээсээ л хэлнэ, ямар тал зассан араншингүйгээр. СЭТГЭЛ, УРАМ, ИТГЭЛИЙН СҮҮ БОЛОН ТЭТГЭЖ БАЙДАГ ТА НАРТАА ИХ БАЯРЛАЛАА.

Миний төлөө хором бүрт сэтгэлээ чилээж байдаг эжий бурхан, өлсөж ундаасаж, даарч ядрах вий гэж санаа тавин үгэлж байдаг хэдэн дүү нар, “Аав минь та, биднийхээ төлөө эрүүл саруул байгаарай” гэж үргэлж сануулж байдаг үр хүүхдүүд минь миний амьдралын түшиг, сэтгэлийн болоод хүйн амьд холбоо. Бие биенийхээ төлөө зовинож байгаа тэдний сэтгэлд хир огт байдаггүй юм. Санах дурсах бүрийд зүрхний тэртээд ёгхийтэл гэнэт хатгуулж, аньсганд сувдан дусал бөнжийлгэж, сэтгэлийн тэртээд хайр болон гэрэлтдэг эрхэм хүмүүс минь. Хүний амьдралын хамгийн хүнд хэцүү мөчид тэд л зовж шаналж, хүйн амьд холбоогоо таслахгүй гэж хичээдэг. Хүний амьдралын хамгийн аз жаргалтай мөчид тэд л чин сэтгэлээсээ баярлаж намайг цээжиндээ тэвэрдэг. АМЬДРАЛЫН МИНЬ ХҮЙН АМЬД ХОЛБОО, СЭТГЭЛИЙН САЛШГҮЙ ХЭЛХЭЭ ТА НАРТАА ИХ БАЯРЛАЛАА.

АНУ-д үндэсний хэмжээнд тэмдэглэдэг ТАЛАРХЛЫН БАЯР, монголчуудын маань ТУСГААР ТОГТНОЛЫН ӨДӨР-тэй давхцдагт би бэлэгшээдэг юм. Туурга тусгаар эх орондоо зөв сайн үйлсийн төлөө бие биедээ талархаж байх нь монголчууд бидний эв нэгдэл, хөгжил дэвшилд түлхэц болно доо. Гэхдээ чин сэтгэлээсээ бие биенээ дэмжиж, талархаж байхад шүү дээ. Хүмүүний сэтгэл УРМААР ТЭЖЭЭГДЭЖ байдаг. Өнгө мөнгө үүний хажууд юу ч биш. Тэгээд л монголчууд “БУРМААР ТЭТГЭЭХЭЭС УРМААР ТЭТГЭ” хэмээн сургажээ. Чин сэтгэлийн ТАЛАРХАЛ хүмүүсийн сэтгэл зүрхийг ойртуулж, ирээдүйн сайн сайханд итгэх итгэлд хөтөлж байдаг. ТУУРГА ТУСГААР МОНГОЛ УЛСЫН ЭЛЭГ НЭГТ АХАН ДҮҮС ТА НАРТАА ТАЛАРХЛЫН БАЯРЫН МЭНД ХҮРГЭЖ, ЗӨВТ САЙН СЭТГЭЛИЙН ЕРӨӨЕ.