Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "ЗУРВАСХАН БОДЛУУД"

Sep 12

Нулимстай мөнгө

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

…Өнөөдөр баасан гариг. Зогсолтгүй эцэж цуцатлаа ажилласан өдрүүд ард өнгөрч ажлын хөлсөө авна. Ажил-гэр, гэр-ажил энэ давтамж бол гадаадад ажиллаж байгаа монголчуудын хэллэг. Ажилдаа бүх анхаарлаа хандуулж, зөвхөн ажиллаж, өдөр хоног яаж өнгөрч байгааг ч үл анзаарна. Цаг хугацаа, сэтгэл, хөлс шингэсэн энэ мөнгийг гартаа атган харж суухдаа ” би юуны төлөө ингэтлээ зүтгэнэ вэ?” гэж асуухуйд, “миний төлөө” гэх шиг харь мөнгөний дэвсгэртийн тохуутай дүрс сэтгэл сэрдхийлгэж, дотор давчдуулах аж. Харь газрын хатуу хэцүү, өөрийн хүсээгүй ажлыг бусдын тохуутай харцан дор хийж, хаа нэг хүртэх энэхүү мөнгөн дэвсгэрт хамаг л залуу нас амьдрал, эрүүл мэнд, хүсэл тэмүүллийг минь нугачин дарсны төлөөс мэт харагдана. Хөлсөө урсган, сэтгэлээ хиртүүлэн байж олсон энэ мөнгөө өөрөөсөө ч харамлан, орхиод ирсэн үр хүүхэд, сэглээд орхисон амьдралынхаа төлөөс болгон явуулахдаа “яагаад?”, “яах билээ?” гэдэг асуултаар сэтгэл зүрхээ “урна”.
Ганцаардаж шаналсан сэтгэл, өдрөөс өдөрт алдагдсаар байгаа эрүүл мэнд, холын холд тэнүүчлэх шаналгаа бүхэн өөртөө ч зориулах эрхгүй харь мөнгөн дээр “нулимс” болон дусална. …Өнгөрсөн хавар болон саяхан надад, сэтгэлээ онгойлгож шаналлаа хуваалцах гэж бичиж ирүүлсэн 2 ч бүсгүйн захидал их зүйлийг бодогдууллаа.
Монгол төрийн харалган арчаагүй бодлогын улмаас гадаадад амьдарч ажиллаж байгаа болон одоо гадаад орон руу тэмүүлж байгаа монголчууд бид юуг олох гэж юугаа золиослоно вэ?
…Өнгөрсөн 8 сар гадаадад байгаа монголчуудын хамгийн ачаалалтай үе нь. Бүх шатны сургуулиудын хичээл эхлэх гэж байгаа болохоор хүүхдүүдийн хичээлийн бэлтгэл, сургалтын төлбөр, өвлийн бэлтгэл, хоол хүнс, өдрөөс өдөрт үнэ нь нэмэгдэж байгаа хэрэглээг хангахын тулд явуулсан мөнгөөр Монгол оронд “бороо асгарна”. Энэ мөнгө Монгол орны эдийн засагт их жийрэг болж байхад үүнийг хэн ч анзаараагүй дүр үзүүлнэ. Харин ч тэд харь оронд ажиллаж байгаа монголчуудаа “эх орондоо хайргүй”, ”хувиа бодсон”, “урвагч” гэхчилэн цоллоно.
Харь орноос аав ээжийнхээ илгээсэн мөнгөөр Монголын боловсролын салбрын санхүүжилт, авилгал, урлагийн одонцруудын элдэв гоё нэртэй тоглолтууд, баар цэнгээний болон эрүүлжүүлэх газрын орлогыг бүрдүүлэх хүүхэд залуус.
Виз нь дарагдаж, гадаадад гарах боломжоо алдахгүй гэсэндээ өхөөрдөм бяцхан үрээ аав ээж, ах дүү, анд нөхдийн аль нэгэндээ даатган орхиж, амьдралаа дээшлүүлэх гэж харь мөнгөний төлөө алсад одох аав ээжүүд.
Тийм ээ! Энэ харь мөнгө монголчуудын минь амьдралыг сэглэж, эх үрсийг салган холдуулж, залуу нас, эрүүл мэнд, өөдрөг хүсэл тэмүүллийг нь “залгилж” байна.

Цөхөрсөн сэтгэл
Харь орноос хөдөлмөрлөж олсон мөнгөө илгээж байгаа тэдний сэтгэл хөдөлмөрийг зөвөөр ойлгож тэдэндээ талархан баярлаж, амьдрaлаа, бас өөрийгөө хөгжүүлж сайнаар зарцуулж байгаа нэгэн байгаа байх. Харин энэ мөнгийг утга учиргүй үрэн таран хийж, “сэтгэлийн хорсол”-оо илэрхийлж буй мэт тансаглан зугаацаж байгаа нэгэн бас байгаа. Явуулсан мөнгөөр нь хямд үнэтэй байр худалдан авч байгаа хэмээн ээжийгээ хуурч, эцэс сүүлд нь энэ аргаар бусдыг залилсан хэрэгтээ нилээд хэдэн жилийн ял сонсож хоригдсон дөнгөж 18 нас хүрч байгаа охины тухай хэвлэлээс уншсанаа санаж байна. Эцэг эхийнхээ явуулсан мөнгөөр дэгжирхэн гангарч, бусадтай өрсөлдөн тансаглаж, элдэв муу зүйл руу хальтирч орсон охид хөвгүүдийн тухай бишгүй сонсогдож байгаа. Эцэс сүүлд нь мөнгөнөөс болж эцэг эх, хүүхдүүдийн хооронд зөрчилдөөн маргаан үүсэж, ойлголцож чадаагүйгээс болж “тангараг” тасрах нь бас бий.
Монгол эх үрийн хамгийн нандин “хүйн холбоос” нь тасарчихаар, алдагдсан тэр л хайр халамж, энэрэл, сэтгэлийг эргүүлж залгана гэдэг амаргүй. Учир мэдэхгүй ухаандаа сая саяар нь илгээх тэр мөнгийг амар хялбар олдож буй мэт төсөөлөх тэдний буруу бишээ. Орхиод ирсэнийхээ төлөө, санаж шаналах сэтгэлийнхээ төлөөс болгон хүссэн мөнгийг нь илгээх эхийн буруу бас бишээ. Амьдралын эрхээр дутуу дундуураа дүүргэх гэж, үр хүүхдээ бусдаас дутуугүй амьдрах боломжийн төлөө ийм зам руу түлхсэн төр засгийн буруу бий. Мөнгө бол хэрэгцээ болохоос сэтгэлийн холбоос бишээ.
Юу юунаас илүү яагаад ийм их мөнгө бидэнд хэрэгтэй болох тухай, ийм мөнгийг яаж олдог тухай, яаж зарцуулах тухай, энэ тэвчээр ямар сайхан ”амьдралд” хүргэж болох тухай илгээсэн мөнгийг чинь гартаа авч зарцуулж байгаа үр хүүхэддээ ойлгуулах нь чухал байна. Таны мөнгийг тосч авахдаа, тэр л мөнгөн дээр дуссан таны хөлсний үнэр, нулимсны чинь үнэ цэнийг мэдэрч, зөв зарцуулж байх нь чухал байна. Тэр мөнгийг тойрсон олон муу “сүнснүүд” эргэлдэж байгааг бүү мартаарай.

Нийтээрээ ядуу монгол оронд таны хүүхэддээ илгээсэн мөнгийг хуваалцах, хэрхэн зарцуулахыг зааж зөвлөх, үлгэрлэн дагуулах, санаа тавих “сайхан сэтгэлт” найз нөхөд, ах дүүс, асран халамжлагчид мундахгүй олон байгаа. Тэд мөнгө бол аз жаргалын түлхүүр , мөнгөгүй бүтэх юм гэж хаач үгүй, мөнгөнд дургүй хэн ч байхгүй гэдэг дууг таны хүүхдэд зааж өгч байгаа. Алсад байгаа эх үрсийн сэтгэлийн болон хүйн холбоос энэ бүхнийг давж гарч чадахгүй бол та гэртээ харь даа. Хүүхдээс үнэтэй мөнгө гэж хаа ч байхгүй.
Таны хүүхэд өдөр бүр таны царайг харж сэтгэлээ нар мэт гэрэлтүүлэхийг хүсч байна. Амьдралын оноо алдаа, баяр гуниг бүртээ таны л хайр зэмлэлийг хүсч байгаа. Хоосон ядуу ч гэлээ хамтдаа байж эрхэлж нялхархахын жаргалыг хүсч байгаа. Тэдний эцэг эхээ үгүйлж санасан сэтгэлийг энэ мөнгө төлж дийлнэ гэж үү. Өсөж яваа энэ л насандаа үгүйлж байгаа хайр халамж магтаал зэмлэлийг энэ мөнгө орлож чадна гэж үү? Монгол оронд маань бүтэн мөртлөө хагас “өнчин” бүхэл бүтэн нэгэн үе өсч өндийж байнаа. Тэдний хүсч байгаа хагасхан хайр халамж, амхаарлыг энэ мөнгө төлж чадахгүй ээ.

Сэглэгдсэн амьдрал
Гадаадад гэр бүлээрээ амьдарч байгаа хүмүүсийн хувьд элдэв асуудал шаналал зовлон арай л бага. Харин ганцаараа их зорилго, их мөнгөний төлөө багагүй цаг хугацааг элээн хөдөлмөрлөж байгаа хүмүүсийн хувьд байнгын ганцаардал, цөхрөл, шаналал эргэлдэж байдаг. Хайр сэтгэлийн халуун илчинд, аз жаргалаар бялхаж асан сэтгэл, цаг цагийн урсгалд бүдгэрч аажим аажмаар холдоно. Яг л араа шүд мэт тасралтгүй эргэлдэх харь газрын хатуу амьдрал, сэтгэл итгэлийг нь тасчин ‘сэмрээнэ”. Аргагүйн эрхэнд дутагдаж буй хайр халамж, нөмөр нөөлөг, ганцаардаж шаналсан сэтгэлээ “хамтран амьдрагч”-аар орлуулна. Учиргүй хайрлаж дурлахгүй мөртлөө, үгүйлгэдэн дутагдаж буй бүхэн ийм л сонголтод хүргэдэг. Хэн хэн нь ил гаргаж хэлэхгүй ч сэтгэл зүрхэндээ битүүхэн шаналах.
Аажим аажмаар уусан дасах заримынх нь амьдрал тэр чигтээ “тасарч” эргэн залгаж чадахгүйд хүрнэ. Зарим амьдрал харь мөнгөний золиос болон ‘арилжигдана”. Анхандаа санаж, аажимдаа шаналж, алсдаа холдох сэтгэл харь мөнгөний өмнө хүчгүй.
Өглөө бүр хайртай хүнийхээ өвөрт эрхлэн сэрж, өдөр бүр санан бэтгэрч, үдэш бүр эрхлэн жаргаж асан тэр л сайхан хайр энхрийлэл, өдгөө санаа алдах сэтгэлийн амьсгалд дурсамж болон бүдгэрнэ. Явуулсан мөнгөөр нь худалдаж авсан тансаг байрандаа хайртай хүнээ хүлээсэн сэтгэл нойр хулжааж, өнчин дэрэн дээр дусал нулимс чийг татан сэтгэл жиндээнэ.
Нэгэнтээ Солонгост байгаа миний танил залуу “анх ирээд монголчуудтайгаа тааралдахад яагаад ч юм бэ тэдний нүдний гал нь унтарчихсан юм шиг харагдсан” гэж билээ. Хүний сэтгэлийн гал нь унтрахаар нүдний гал нь унтардаг юм даа. Амьдралаа сүйрүүлчихгүй гэсэндээ хүүхдүүдээ хувааж авч 2 өөр оронд амьдарч байгаа монголчууд цөөнгүй. Хаа нэг ярих яриа нь хүртэл бишүүрхүү тэдний сэтгэлийг энэ харь мөнгө хэзээ нэгэн цагт сэргээх болов уу? Хоосон ядуу байхдаа ч бялхаж асан хайр сэтгэл, тэр л амьдралыг энэ мөнгө эргүүлж өгч чадах болов уу?
Тийм ээ! Хайр сэтгэлээс үнэтэй мөнгө, амьдралаас үнэтэй мөнгө гэж үгүй ээ.
Монгол оронд минь өдгөө хуваагдсан хагас амьдрал, багана нь хазайсан өрх гэр ч олширч байна. Үүнийг энэ харь мөнгө дүүргэж тэгшилж чадахгүй ээ.
Ядахнаа л энэ төр засаг амлаад байгаа ажлын байр, рекламдаад байгаа 40000 айлын орон сууцаа баривал олон ч айлын амьдрал нь өндийж багана нь тэгшрэхсэн дээ.

Алдагдаж байгаа цаг хугацаа
Гадаадад ажиллаж байгаа монголчуудын олонхи нь гадаад болон монголдоо дээд болон тусгай мэрэгжил эзэмшсэн хүмүүс. Тэдэнд мэргэжлээрээ ажиллах боломж үгүй учраас олдсон ажлаа хийж аажимдаа “мэргэшинэ”. Moнгол оронтой харьцуулахад боломжийн юм шиг хэрнээ тухайн орондоо хүнд хэцүүд тооцогддог энэ ажлууд ихэвчлэн хүний эрүүл мэндэд багагүй муу нөлөөтэй. Ажлын өдрүүд нэг л мэдэхэд өнгөрч, авч буй мөнгөө тооцож байхдаа, алдагдсан хугацаа амьдрах наснаас хороож байгааг үл анзаарна. Аажим аажмаар эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлж, алсдаа ямар болохыг ч үл төсөөлнө. Ажил-гэр , гэр-ажил гэсэн энэхүү хэмнэлт амьдралын нугачаанд олж авсан жаахан мөнгө нь алсдаа эрүүл мэндийн алдагдлаа нөхөхөд зарцуулагдах вий гэдэг бяцхан айдас дагуулж байдгийг нуух юун.
Энэ л амьдралаар амьдарч байгаа сурч боловсрох, өөрийгөө хөгжүүлж болох бас сайнаар төлөвших насандаа яваа сайхан залуусыг харахад харамсахгүй байхын аргагүй. Ажил хийж сурч байгаа нь сайн хэдийч амьдралын утга учир нь зөвхөн мөнгө юм гэж ойлговол яах вэ? Хаа нэгтээ олдох чөлөө цагаа хаа хамаагүй баар цэнгээний газар наргиж өнгөрөөх залуу нас нь тэдэнд “мөнх юм шиг” санагдавч үнэндээ “үүлэн чөлөөний нар шиг” гэж ойлгуулах хэцүү. Бусдыг бодвол мөнгөтэй бас эрх чөлөөтэй энэ залуус хожим хойно “тэр л үедээ сурч хөгжиж байх минь яав даа” хэмээн харамсвал хэн буруутан болох бол.
Алдагдсан цаг хугацаа болгон эргэж хэзээ ч олдохгүй.

Төгсгөл
…Өнөөдөр баасан гариг. Ажлын хөлсөнд авсан харь мөнгөний дэвсгэрт дээр алжааж ядарсан магнайны минь хөлс дусална. Хэн нэгнийгээ санаж шаналсан сэтгэл, өөртөө ч зарцуулах эрхгүй, өрөөл бусдад илгээх харамсал нулимс болон дусална. Хааяахандаа “би хэний төлөө юуны тулд ингэж явна бэ?” гэж өөрөөсөө асууна. “Хүн ер нь юуны төлөө амьдардаг юм бэ?”гэж бусдаас асууна.
Харь оронд эцэж цуцатлаа ажиллаад хагартлаа баяжсан хэн нэгэн бий билүү.
Эх орондоо айж шаналах зүйлгүй, элэг бүтэн, хүссэн бас хийж чадах ажлаа хийж тайван амьдарх эрхтэй улсаа бид.
-Монгол руугаа буцах уу? гэсэн асуултанд минь олон монголчууд “буцмаар л байна, харин очоод яаж амьдрах вэ?” гэсэн асуултаар хариулна.
Хувь заяат монгол орны минь эрх барьж тоглож байгаа эрхмүүд газрын доорхи баялаг бүх монголчуудын өмч, одоо хамтдаа баяжиж сайхан амьдрах болноо гэж ухуулж байна. Баялгаар бус хөдөлмөрөөр баяжиж сайхан амьдардаг гэдгийг зөвхөн гадаадад байгаа монголчууд илүү сайн мэднэ. Өөрсөддөө байгаа боломжоо олж харан, бие биеэ дэмжиж, бодол санаагаа нэгтгэх нь өнөө үед юу юунаас илүү чухал байнаа. Бүх зүйлийг арай өөрөөр харах цаг ирж байх шиг.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах.
2008-09-12

Sep 01

Монголын сайхан нутаг ба их мөнгө

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

Монголчууд бид өдгөө өөрсдийгөө “их хувь заяатай” гэж магтан бахдах боллоо. Бээжингийн олимпийн наадмаас алт, мөнгөн медалийг анхлан хүртсэний төлөө, аугаа их “хувь заяандаа” бахархан баярлалгүй яахав. Харин хөрсөн доорх алт мөнгийг минь ухаж аваад, хуваан завшиж баяжих ахул тэдэнд учиргүй их баярлаж , бахдахгүй л болов уу. Саяын сонгуульд эрхэм нэр дэвшигчид олон сая $ зарцуулж, ялсан зарим нь баярлаж хөөрөн, ялагдсан зарим нь гуниж хорссон харшилдаандаа саяхан болж өнгөрсөн 7сарын 1-ний үймээнийг “дэглэж”  монголын ард иргэдийг талцуулан бухимдуулсан. Энэ бол ашигт малтмалын баялгийн хуваарилах эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл юм. Үүний төлөө эдгээр эрхмүүд хүн чанар, шударга ёс, улс орны эрх ашгийг ч уландаа гишгэж, “мөнгө цагаан нүд улаан” гэдгийг харуулж байна. Эцэстээ МАХН, АН төрийн бүх ажлыг гацааж, элдэв асуудлаар бие биеэ ” шантаажилж” , өөр хоорондоо тохиролцон хуйвалдахыг оролдож байна. Ингэж болно гэж үү. Тэд ард иргэдийг тэнэг мангар мэтээр төсөөлөн үл тоож байна. Үүнийг улайрал гэхээс өөрөөр юу гэж нэрлэх вэ? Сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт орсон АН-ын 1 сая, МАХН-ын 1.5 сая төгрөгийн амлалтаар ард иргэдийн тархийг угааж өөр хоорондоо өрсөлдлөө. Хэний мөнгийг хэнд яаж өгөх гээд байгаа юм бол. Тэд ард иргэддээ жил бүр 1.5 сая төгрөг зүгээр өгчихөөд өөрсдөө 1.5 сая $ түүнээс ч их мөнгө жилд авахыг мөрөөсөж байна. Тийм ч учраас энэ сонгууль урд өмнөхөөс илүү ханштай, илүү луйвартай, илүү эрээ цээргүй байлаа. Монголд ардчилсан сонгууль явагдсан энэ 18 жилд тэд улс төрийг бизнес сонгуулийг дуудлага худалдаа болгон хувиргажээ. Ингэж болно гэж үү?Эхлэл… 

Хэнтий Хангай Саяны өндөр сайхан нуруунууд
Хойд зүгийн чимэг болсон ой хөвчийн уулнууд
Мэнэн Шарга Номины өргөн их говиуд
Өмнө зүгийн манлай болсон элсэн манхан далайнууд
Хөвсгөл Увс Буйрын гүн цэнхэр нуурууд
Хүн малын ундаа болсон тойром бүрд уснууд
Хэрлэн Онон Туулын тунгалаг арвин мөрнүүд
Хотол олны эм болсон горхи булаг рашаанууд
Миний төрсөн нутаг
Монголын сайхан орон минь одоо ямар болж байна вэ? Тэртээ нэгэн цагт зохиогдсон их зохиолч Д.Нацагдоржийн энэ шүлгүүдийн мөрүүдийг уншихдаа би ингэж бодно.

Магадгүй хэн нэгэн надаас “Саяны нуруу гэж хаана байдаг юм бэ?” хэмээн асуувал би хариулж мэдэхгүй нь. Хичнээн их ой модод түймэрт шатаж, хичнээн нь “палк” болон зүсэгдэж урд хил даван одсоныг хэн ч үл мэднэ. Нэгэн цагт их ширэнгэ байсан алдарт Тужийн нарс одоо хожуул болон гасалж байна. Хангай Хэнтийн нурууны хичнээн ой модод үгүй болов? Хэн ч тэднийг үгүйлсэнгүй.
Саяхан нэгэн сонин дээр Монгол оронд 15460 гол горхи ширгэжээ гэсэн мэдээлэл байлаа. Цагтаа халгиж цалгиж асан Туул, Идэр, Орхоны голууд өдгөө бохирдож ширгэсэндээ “нулимс” болон урсаж байна. Олон гол мөрнүүд ширгэж алга болсноор Монгол орны хөрс хуурайшиж, гандан зэвэрч байна.

Олон олон хүмүүсийн амар аргаар баяжих гэсэн хүсэл шунал, түүн дээр нь дөрөөлсөн харь газрын “хар бодлого”-ын уршгаар сүрлэг сайхан буга согоо, өхөөрдөм хөөрхөн хэрэм, газар хөдлөх шиг л язганаж асан тарвага өнөөдөр мөхлийн ирмэгт ирээд байна. Төр засаг нь зөнгөөр нь орхисоны гайгаар амьдралаа залгуулах гэж алт жонш нүүрсийг гар аргаар олборлож байгаа ‘нинжа” нарын хэрэглэж байгаа химийн хорт бодис, ухаж сэндийчлэн хаясан газар нутаг ёолон гасалж байна. Нэгэн зуун хүрэхгүй хугацаанд аугаа их өвөг дээдэс минь өвлөгдөж үлдсэн байгаль, уул ус, газар нутаг, амьтан ургамлаа ингэтлээ сүйтгэх эрх бидэнд бий сэн бил үү? Энэ хугацаанд тэгтлээ үйлдвэржээгүй атлаа хүмүүсийн дэвэрсэн шунал, даварсан бодлогын үрээр ийм байдалд хүргэчихээд хожим хойно хэн хариуцлага хүлээх вэ?
Засгийн газрын бүтэцдээ “Байгаль орчны” нэртэй Яамтай монгол оронд байгаль орчноо хамгаалаад байна уу? худалдаад байна уу?
Хөдөө тал минь малаар дүүрэн
Хөвч ой минь ангаар бүрэн
Хөрсөн дор минь эрдэнээр арвин
Хүний хэрэгцээ цөм багтсан
Хөрсөн дээрх баялгаа ихээхэн сүйтгэчихсэн Монгол оронд 21-р зуун гараад хөрсөн доорх баялгаа худалдах их хөдөлгөөн өрнөлөө. Хөрсөн доорх алт мөнгө, жонш нүүрс, фосфор ураны асар их баялгууд зөвхөн монголчууд төдийгүй гадаадын олон орны баячуудын шуналыг хөдөлгөж байна. Бүгд л нүдээ боолгочихсон мэт хөрсөн дээрх  баялгаа хэрхэн яаж сүйтгэснээ ч олж харах сөхөөгүй зөвхөн ‘их мөнгө” гэж үгэлж зүүдэлж, улайран зүтгэж байна. Баялгаа бүгдийг нь ухаж ашиглахын төлөө “Монголчууд бид бүгдээрээ баяжих болно” гэж ухуулан уриална. Бид баяжих гэж монгол оронд амьдарч байгаа бил үү? Хойч үедээ юу ч үлдээлгүй цөмийг нь идэж ашиглан хагартлаа баяжих эрх бидэнд бий бил үү?

Үгүй ээ! бид онгон сайхан байгальтай монгол орондоо хийж чадах ажлаа хийж элдэв айдас дарамтгүй, хүссэнээрээ тайван амьдрахыг хүсч байна. Тэд биднээс юу авч оронд нь бидэнд юу өгөхийг хүсээд байна вэ?
-Оюу толгойн зэс алтны орд. Одоогоор 32 сая тн зэс, 1000 тн алтаар нөөц нь үнэлэгдэж  буй. Оюу толгойн ордод хөрөнгө оруулах гэж буй “Айвенхоу Майнз” компаний 10%-ийг эзэмшиж буй “Рио Тинто”  компани гол санаачлагыг гартаа аваад байна. Энэ ордыг ашигласнаар Монгол улсын төсөвт жилд 300сая $ оруулна гэж амалж буй тэд ордыг ашиглах эрхийн төлөө аль хэдийн бусадтай наймаалцаад эхэлжээ. Монголын засгийн газартай 51%-49% гэх мэтгэлцээний хооронд “Рио Тинто” компаний үнэ ханш уул уурхайн дэлхийн зах зээл дээр 147-189сая $-ийн хооронд хэлбэлзэж байна.
-Таван толгойн нүүрсний орд. Одоогоор нийт нөөц нь 7.5 тэрбүм тн-оор үнэлэгдэж буй. 1989 0ны тайлангаар бүх нөөц нь 411 сая 539 000тн, үүнээс коксждог нүүрс нь 252 сая 101 000- тн, үлдсэн нь чулуун нүүрс гэж дурдагджээ. Өнөөдөр дэлхийн зах зээл дээр коксждог нүүрс тн нь 120$, чулуун нүүрс тн нь 30$ гээд бодохоор монголчууд бид хэрхэн хагартлаа баяжих нь бараг ойлгогдож байна даа.
-Оросуудтай 50%, 50%-иар хамтран шаглах гээд байгаа Асгатын мөнгөний орд 3 сая тн нөөцтэй, Дорнодод одоогоор илрээд Оросуудын сонирхоод байгаа ураны нөөц 1.4 сая тн-ы нөөцтэй гээд дурдаад байвал өдгөө бид ямар их алт эрдэнэс дээр сандайлсан “гуйлгачин” болох нь мэдрэгдэж байна. Хааяа нууцлаг байдлаар хөндөгдөөд чимээгүй болоод байгаа Хөвсгөлийн фосфоритийн ордыг нэмж нэрлэхгүйгээр шүү. Энэ бүх баялгийг ашиглах саналыг гадаадынхан бидэнд тавьж, авах хувь дээрээ бид “хусмаа чамалсан хүүхэд” шиг маргалдаж байна. Өөрөөр хэлбэл гадны хүмүүс ирж авдар саванд байгаа алт эрдэнэсийг чинь авья, оронд нь атга чихэр өгье гэж байгаатай адил. Эцэс сүүлд нь хоосорсон авдрыг минь хаяад явахад дахиад алт эрдэнэс авдарт минь ургахгүй шүү дээ. Өгсөн атга чихрийг нь идэж дуусчихаад хоосон авдраа харан харан харамсаж уйлах жаахан хүүхэд шиг л харагдаад байгаа юм байх даа бид. Тийм ээ! Бид энэ асуудалд учир мэдэхгүй айлын эрх хүүхэд шиг бус, өрх толгойлж амьдрал авч яваа эр хүн шиг хандах цаг болжээ. Алийн болгон ‘гэнэн цагаан , цайлган сэтгэлтэй” бусдын амыг харсан дүү шиг нь явах билээ. ‘Эр өсөж эсгий сунана” гэж монголчууд хэлэлцдэг сэн.
Яндаж болшгүй далай шиг
Яасан баян нутаг вэ
Ямар их хувь заяагаар
Бид нар эзэн нь болж төрвөө
Монголчууд бид өдгөө өөрсдийгөө “их хувь заяатай” гэж магтан бахдах боллоо. Бээжингийн олимпийн наадмаас алт, мөнгөн медалийг анхлан хүртсэний төлөө, аугаа их “хувь заяандаа” бахархан баярлалгүй яахав. Харин хөрсөн доорх алт мөнгийг минь ухаж аваад, хуваан завшиж баяжих ахул тэдэнд учиргүй их баярлаж , бахдахгүй л болов уу. Саяын сонгуульд эрхэм нэр дэвшигчид олон сая $ зарцуулж, ялсан зарим нь баярлаж хөөрөн, ялагдсан зарим нь гуниж хорссон харшилдаандаа саяхан болж өнгөрсөн 7сарын 1-ний үймээнийг “дэглэж”  монголын ард иргэдийг талцуулан бухимдуулсан. Энэ бол ашигт малтмалын баялгийн хуваарилах эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл юм. Үүний төлөө эдгээр эрхмүүд хүн чанар, шударга ёс, улс орны эрх ашгийг ч уландаа гишгэж, “мөнгө цагаан нүд улаан” гэдгийг харуулж байна. Эцэстээ МАХН, АН төрийн бүх ажлыг гацааж, элдэв асуудлаар бие биеэ ” шантаажилж” , өөр хоорондоо тохиролцон хуйвалдахыг оролдож байна. Ингэж болно гэж үү. Тэд ард иргэдийг тэнэг мангар мэтээр төсөөлөн үл тоож байна. Үүнийг улайрал гэхээс өөрөөр юу гэж нэрлэх вэ? Сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт орсон АН-ын 1 сая, МАХН-ын 1.5 сая төгрөгийн амлалтаар ард иргэдийн тархийг угааж өөр хоорондоо өрсөлдлөө. Хэний мөнгийг хэнд яаж өгөх гээд байгаа юм бол. Тэд ард иргэддээ жил бүр 1.5 сая төгрөг зүгээр өгчихөөд өөрсдөө 1.5 сая $ түүнээс ч их мөнгө жилд авахыг мөрөөсөж байна. Тийм ч учраас энэ сонгууль урд өмнөхөөс илүү ханштай, илүү луйвартай, илүү эрээ цээргүй байлаа. Монголд ардчилсан сонгууль явагдсан энэ 18 жилд тэд улс төрийг бизнес сонгуулийг дуудлага худалдаа болгон хувиргажээ. Ингэж болно гэж үү?

Гадаадын хөрөнгө оруулагчид ажиллах таатай нөхцөл, шударга хууль, итгэлцлийг хүсч байна. Харин манай эрхмүүд лобби, үүний төлөөх авилгалыг хүсч байгаа. Хэрэв тэгээгүй юм бол сонгуульд ингэтлээ мөнгө цацах хэрэг юу юм бэ? гэж асууя. “Алт эрдэнэс дээр сандайлсан гуйлгачин”, “Аугаа хувь заяат”  монголчууд бидэнд жил бүр гар дээрээ 1.5 сая төгрөг аваад үрээд байх хэрэг бий юу? Ажиллаж хөдөлмөрлөж биш зүгээр суугаад мөнгө авсныхаа төлөө арчаагаа алдаж, зөнгөөрөө мөхөж байгаа зарим үндэстний тухай нэрт нийтлэлч Баабар, их эмч Б.Болдсайхан нарын сануулж бичсэн нийтлэлийг уншиж байснаа санаж байна.
Цөөн хэдэн бүлэглэлүүд “шинэ оросууд”  шиг хагартлаа баяжиж, үлдсэн хэдэн монголчууд нь ажилгүй залхуу, арчаагүй дорой болон ‘мөхөх”-ийг тэд хүсэж байна гэж үү? Монголчууд бид ийм хувь заяатай байж хэрхэвч таарахгүй.
1.Монгол улсад газар, түүний хэвлий, ой, ус амьтан
ургамал болон байгалийн бусад баялаг гагцхүү ард
түмний мэдэл, төрийн хамгаалалтад байна.  /Монгол улсын үндсэн хуулийн 1-р бүлгийн 6-р зүйл/
Монголчууд бид энэхүү үндсэн хуулийн заалтаа хэрхэн мөрдөж байна вэ? Монгол орны газар, ой ус , амьтан ургамал, байгалийн бусад баялаг маань сүйдэж устаад байхад бид улам л ядуу амьдарч улам бүр хоцрогдсоор байгааг яаж тайлбарлах вэ?

Эх орны минь хөрсөн дээрх баялаг хэрхэн сүйдсэнийг харахад, эгээ л аав нь гэртээ согтуу ирж агсам тавин хамаг бүхнээ сандаачин сүйтгэсэн мэт. Монгол орны баялгийг ард иргэддээ хэрхэн хүртээсэн тухай эргэж нэг санацгаая.
-1990 оны эхээр болсон өмч хувьчлалын цэнхэр болон ягаан тасалбарууд ихэнх эзэддээ үр өгөөжөө өгч чадаагүй. Социализмын дөнгөнөөс дөнгөж салаад, өөртөө ч итгэж ядан байсан тэдэнд учрыг нь сайтар тайлбарлаж ойлгуулаагүйгээс учраа олж ядан байсан тэдний гар дээрээс учрыг нь сайтар ойлгож байсан цөөхөн хүмүүс хямдхан худалдаж авч баяжицгаасан. Хувьдаа малаа авсан нэг хэсэг нь зуданд үхүүлж барснаас нийслэлийн иргэдийн тоог нилээд нэмэгдүүллээ. Хувьдаа орон сууцаа авсан нэг хэсэг нь амьдрах аргаа олж чадалгүй бусдыг дуурайн банкны зээлэнд тавиад алдсан. Өөрийн иргэдээ өмч хувьчлалд мэдээлэл болон сэтгэл зүйгээр нь бэлтгээгүй төр засаг хохь нь гэж арай хэлж болохгүй байх.
-2000 оны эхнээс эхэлсэн газар өмчлөлийн  үр дүн юу болж байгааг одоо ч бид харж байна. Ихэнхи иргэд нь зуслангийн газраа товлож авч амжаагүй байхад Улаанбаатар хот орчмын газрууд аль хэдийн худалдагдаж дуусаад эрх мэдэлтэй, мөнгөтэй зарим нь дархан цаазат газрыг хүртэл авч байгаа энэ үйлдлийг хэн ч юу ч зогсоож дийлсэнгүй. Харин ийм боломжийг олгож байгаа авилгалч эрхмүүд хуулийн өмнө хариуцлага хүлээх бүү хэл эрх мэдлийн төлөө улам ч эрээ цээргүй зүтгэж явна.

Улсын хөрөнгөөр хайгуул хийгдсэн олон газрууд өнөө ч “лиценз” нэрээр Хятад, Солонгос, бас Монголчуудад худалдагдсаар. Бид анзаарч мэдэхгүй явсаар нэг мэдэхэд Монгол улсын газар нутаг худалдагдаад дууссан байх вий.
Энэ бүхнээ эргээд нэг харахад монголын жирийн иргэд энэ баялгаас хэрхэн хүртэж амьдрал нь сайжраа вэ. Аргаа барсандаа олон монголчууд эх орноо орхиж амьдралаа сайжруулах гэж харийн орныг зорьж байна. Харин цөөхөн хэдэн олигархи бүлэглэлүүд хагартлаа баяжиж мөнгөө барж ядан тансаглаж байна. Тэд өнөөдөр газрын доорх баялгаараа хамтдаа баяжицгаая гэж уриалж эхэллээ. Тэд “эх орны хишиг” гэсэн сайхан амлалтаар ард иргэдийг “хошгируулж” байна. Бүх баялгаа одоо хурдхан ашиглахгүй бол бид аз жаргалаа алдах болно гэж ухуулж байна. Дэлхий дахинд хэвлийн баялаг ховордож байгаа энэ цагт хөрсөн доорх баялаг хэзээ ч үнээ алдахгүй. Олон жил гадаадаас нефть импортолсон америк гүрэн өөрийн нефтийн баялгаа ашиглахаа тэгтлээ яарахгүй байна. Биднээс гадна бидний хойч үе монгол орны хөгжил дэвшил гэж байгааг бид бас мартаж болохгүй.
Төгсгөл
Үүнийг бичигч би вээр монгол оронд одоо ашиглахаар завдаж байгаа ашигт малтмалын орд газрыг ашиглахыг эсэргүүцэх гэсэнгүй. Хэдийг нь хэрхэн яаж ашиглах нь, ашиглалтаас Монгол оронд ноогдож байгаа хувийг хэрхэн зөв оновчтой ашиглах нь монгол улсын иргэн бүрд ойлгомжтой тодорхой байгаасай гэж хүсч байна. “Ниргэсэн хойно нь хашгирав” гэгчээр бүх зүйл болоод өнгөрсөн хойно нь халаглах хэцүү. “Эх орны хишиг ” гэдэг сайхан нэр өмнөх өмчийн болон газрын хувьчлал шиг бүү болоосой гэж хүсч байна.
Ашигт малтмалын ашгийн тодорхой хувь нь Монгол орны хөрсөн дээрх баялаг ой, ус, ургамал амьтдыг нөхөн сэргээхэд заавал зарцуулагдах ёстой.
-Ашигт малтмалын ашгийн тодорхой хувь нь монгол орны ирээдүй болсон хүүхэд, залуучуудын боловсрол, эрүүл мэнд, хөгжилд заавал зарцуулагдах ёстой.
-Ашигт малтмалын ашгийн тодорхой хувь нь монгол хүний үнэлэмжийг өсгөх, тэднийг ажлын байраар хангах, өөрийгөө хөгжүүлэх боломжийг хангахад зарцуулагдах ёстой.
-Ашигт малтмалын ашгийн тодорхой хувь нь Монгол орны цаашдын хөгжил дэвшилд тулгуур болох шинэ техник технологийн хөгжилд зарцуулагдах ёстой. Энэ бодлогын хүрээнд гадаадын өндөр хөгжилтэй оронд  авьяас чадвартай залуусыг сургаж мэргэшүүлэх тэрчлэн гадаадад байгаа монголчуудаа эх орон руу нь татах олон асуудал багтана.
-Ашигт малтмалын ашгийн тодорхой хувь нь өргөн уудам нутагтаа монголчуудаа тараан суурьшуулах үүний тулд дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд зарцуулагдах ёстой.  Одооны Улаанбаатар хот дахь нягтралыг багасгахын тулд орчин үейин дагавар хотуудыг шинээр байгуулах монгол улсын нийслэлийг Хар хорин хотод шилжүүлэн байршуулах боломжтой.
Хамгийн гол нь хууль тогтоох эрхэм гишүүд болон энэ чиглэлээр засгийн газарт орж ажиллах эрхмүүд та бүхнийг хувийн өчүүхэн ашиг сонирхлын төлөө бус монгол орны хөгжил, ирээдүйн сайн сайхны төлөө чин сэтгэл гаргаж ажиллаасай гэж хүсч байна.
Бидний та нараас хүсч байгаа хамгийн эрэхм зүйл бол шударга ёс юм шүү.
Хэрэв ард түмний мэдэлд байгаа Монгол улсын баялгийг хувийн шунахай зорилгодоо хууль бусаар ашиглан, бусдын эрх ашиг монгол орны хөгжилд ноцтой хохирол учруулах аваас  бүх хөрөнгийг нь хурааж, нийт ард түмний өмнө гэсгээн цээрлүүлж үейин үед жигшиж байхыг өвөг дээдсийн минь ариун сүнс шаардах болно. Үүнийг байнга санаж явагтун.
Саяын олимпийн наадамд үзүүлсэн бахтай сайхан амжилт Монгол түмнийг эвлэлдүүлэн нэгтгэж, нэг л сайхан гэрэл гэгээтэй ирээдүйг мэдрүүллээ.
Монголчууд бид уудам сайхан газар нутагтаа эзэн хүний ёсоор амьдарч ажиллаж хөдөлмөрлөн дэлхий даяар Монгол хүний ид хав, эрдэм ухааныг гайхуулах цаг ирнээ.
Үүнд монгол хүн бүрийн хүчин зүтгэл хэрэгтэй. Монгол орон минь үүрд хөгжин цэцэглэнээ.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах .
2008-09-01

May 30

Мөнгө

By gala-admin | ЗУРВАСХАН БОДЛУУД

Мөнгө аз жаргалын түлхүүр ээ
Заяатай хүний боол мөнгө
Залхуу хүний хаан мөнгө
Монголчууд бид зах зээлд шилжиж, ”өмч хувьчлал” нэрийн дор тараагдсан “хувьцаа” хэмээх нэртэй хөх ягаан цааснуудаа учрыг нь ч сайн ололгүй хэнд юм юугаар ч юм арилжиж орхив. Гартаа “төгрөг” хэмээх мөнгөн тэмдэгт барьж, ямар нэгэн зүйл худалдан авч байсан Монголчууд “үнэт’ хэмээх тодотголтой өнгөт цаасны “үнэ цэнэ”-ийг сайн ойлгоогүйгээс хямдхан арилжихдаа төдийлэн харамссангүй. Харин энэ талаар ард иргэддээ санаатай буюу санамсаргүйгээр тайлбарлаж ойлгуулахыг хүсээгүй хэсэг бүлэг хүмүүс, учраа олж ядан байгаа тэдний гараас уг цааснуудыг хямдхан худалдан авч, мөнгөний үнэ цэнэ гэж юу байдгийг жинхэнэ харуулж эхэллээ.
Тэд баяжицгааж алив зүйлийг мөнгөөр хэмжиж, мөнгөөр үнэлж, мөнгөөр арилжиж, мөнгө нэртэй цаасыг хааны сэнтийд залж орхив.
Мөнгөнд дургүй хэн ч байхгүй
Мөнгөгүй бүтэх юм хаа ч байхгүй
Нүдний нь өмнө баяжиж, төрөл арилжсан мэт өөрчлөгдөж, лусын хаан мэт амьдрах болсон тэднийг бусад нь гэнэтхэн харж, гайхсандаа “юу болоод өнгөрчихвөө” гэж дуу алдацгаана.

Учрыг нь хагас дутуу ойлгосон нэг хэсэг нь атаархаж хорссондоо хөмхийгөө зуун мөнгөний эрэлд гарцгааж эгээ л үүрээ хөндүүлсэн шоргоолж аятай бужигналдаж эхэллээ.
Тэд мөнгө олохын тулд наймаа арилжаа хийж бас “шатаж’, хулгай луйвар хийн шоронд орж, “нинжа’ нэртэй болон алт, жонш ухацгааж, биеэ үнэлэн сэтгэл зүрхээ “зэрэмдэглэн”, авилга хахууль авч бас өгөлцөж “шударга ёс”-ыг уландаа гишгэлнэ.
” Чадаж байгаа юманд арга байхгүй” гэдэг хэллэг  бүх л уриа лоозонг орлон, чадах чадахгүй, болох болохгүйг ч үл хайхран, гагцхүү мөнгө олох ганц хүслээр бүхнийг умартан, өрөөл бусадтай барьцан зүтгэнэ.
Мөнгө:    Улаан нүдээр тосвол шувуу шиг нисээд ирнэ
Дургүй нь хэрвээ хүрвэл шувуу шиг үргээд ниснэ
Мөнгө олж байгаа зарим нь мөнгөний үнэрт мансууран улам улам улайран шунана.
Мөнгө… Зөвхөн мөнгө… Мөнгө бүхний хаан. Яг л архичин хар тамхичин шиг л мансууран донтоно. “За яахав бохир аргаар ч хамаагүй мөнгөтэй л болъё. Их мөнгөтэй болж байгаад энэ бүхнийг больж цэвэр ариун сайхан амьдарнаа. Одоо мөнгө их мөнгө олох хэрэгтэй” гэж өөртөө хэлж амандаа үглэнэ.
Мөнгө:     Эв нь хэрвээ олдвол бороо шиг намираад ирнэ
Эгдүү нь хэрвээ хүрвэл шороо шиг шуураад одно
Бид чинь юу л болж байна даа.
 “Мөнгөөр юуг худалдаж авч болдоггүй вэ?”
Социализмын торноос гарсан Монголчууд мөнгөний амт үнэр , үнэ цэнийг мэдрэх гэж гадаадад гарч ажиллацгаав. Бидний оюуны чадамж мэдлэг боловсролын үнэ цэнэ даанч хямдхан, бүр харь орны аяга таваг, шал угаагчаас хямдхан болохыг мэдэрч хүссэн ч эс хүссэн ч үүнтэй эвлэрч, мөнгөний төлөө ажиллаж бас амьдарна.
Олон жил өнгөрч гадаадад амьдарч байсан монголчуудын түрүүч нь Монгол нутаг руугаа буцаж эхэллээ. Эгээ л түүчээ тогоруу аятай. Бид мөнгөний хойноос улайрсаар  мөнгөөр үнэлэхийн аргагүй, ямар их үнэ цэнэтэй зүйлээ алдсаар байгааг ухаарч эхэллээ. Тийм ээ. Мөнгөөр олон зүйлийг худалдаж авч болдог хэдий ч мөнгөөр хэзээ ч худалдагдаггүй, түүнээс ч үнэ цэнэтэй олон зүйл байдаг ажээ.
-Алс газар одсон үр хүүхдийнхээ төлөө сүү цайны дээжээ өргөж, “хүүхдүүдийн минь санасан хүсэл нь сэтгэлчлэн бүтэг” гэж залбиран ерөөнө. Хааяа нэг ирэх харь мөнгөний дээжийг нь бурхандаа тавьж, хэсэг жаахныг нь “сайн яваасай” гэсэн ерөөлөөр хийдэд ном хуруулж сэтгэлээ тайвшруулна. Бэтгэртлээ санаж, нойр юугаа хулжаан, эмтрэх сэтгэлээ “муу хүүхдүүд минь их мөнгөтэй болж сайхан амьдраг дээ” гэж аргадна. Бие нь муу байхдаа хүртэл “байг дээ миний хүүхдүүд ирчихвэл буцаж чадахгүй хэцүүднэ. Миний бие гайгүй ээ, муу хүүгээ хулээж дөнгөнө” гэж бусдыг аргадна. Хүүхдүүдээ санаж шаналсан сэтгэлээ, тэдний минь амьдрал элбэг хангалуун сайхан болно гэсэн мөрөөдөлтэйгээ хамт тээсээр “гэгээн алсад” одоцгооно. Толгойгоо түшүүлнэ гэж төрүүлсэн хүүхдүүдийнхээ төөргийг нь түшиж гэгээн алсад одохдоо тэр л зүрх нь гомдоо болов уу? тайвшраа болов уу?
Байхгүй болсон аав ээжийнхээ жаазтай зургийн өмнө зул асааж, баярлуулж чадаагүйн харамслаа, гунигийн нулимстайгаа хамтад нь залгиж, харь газрын хатуу хуулиар өвдөх ч таслах ч эрхгүй ажилдаа явна. Өдөр шөнөгүй, эцэж цуцатлаа, хүссэн хүсээгүй хөдөлмөрлөж олсон тэр мөнгө, төрүүлж өсгөж, гарыг минь ганзаганд, хөлийг минь дөрөөнд хүргэж өгсөн аав ээжийг минь орлож чадна гэж үү?

-Гадаадад хууль ёсоор болон хараар ажиллаж ам7дарч байгаа Монголчуудын илгээсэн мөнгөөр олон айл өрх, орчин үейин тохилог орон сууцтай болж байгааг төр засаг ч түмэн олон ч магтан бахархана. Гадаадад ажиллаж байгаа монголчуудын олонхи нь энэ л зорилгоор шүд зуун зүтгэцгээж байгаа. Нөхөр нь эсвэл эхнэр нь харьд хөдөлмөрлөж, олж илгээсэн мөнгөөр нь үлдэж хоцорсон нь шинэ орон сууц худалдаж орон гоёмсог тавилгаар тохижуулна. Байртай болохын тулд дор хаяж 3 түүнээс дээш жил хөдөлмөрлөнө. Энэ л хугацаанд “бие ньхолдохоор сэтгэл нь холдоно” гэдэгчлэн хичнээн хичээгээд ч заримынх нь амьдрал холдоно. Харь газар ганцаардаж шаналсан сэтгэл, халамж, нөмөр нөөлгөө “хамтран амьдрагчаар” орлуулж нөхнө. Хааяа шаналж ичингүйрсэн сэтгэлээ “хаа газар бүгд л адилхан байгаа шүү дээ” гэсэн хачраар дарна. Ийм л гунигт хувь заяагаар олон олон гэр бүл салж, олон олон хайртай хосуудын зүрх шархалж шанална. Хоосон дутуу байхдаа халуунаар дүрэлзэн асч асан хайр сэтгэл нь гоёмсог тавилгатай саруулхан тасалгаанд бие биеэ хайн “бүдчинэ”. Буцаж ирсэн заримынх нь санаж хүлээсэн сэтгэл “танихгүй” ертөнцөд төөрч, бүлээхэн энхрийхэн. дүүрэн байсан хайраа үгүйлнэ. Илгээгээд байгаа мөнгөөр нь хөгжөөд байгаа төр засаг алдагдаад байгаа энэ л гашуун амьдралыг ямар нүдээр харж байгаа юм бол.
Үнэтэй машин, гоёмсог тавилга, тансаг сууцнууд, өвлийн хүйтэн цасан дороос сайхан сарнай цэцгийг ч ургуулж асан тэр их дэврүүн хайрыг эргүүлж өгч чадна гэж үү?
-Хаашаа, юунд, ямар хугацаагаар явж байгааг нь ч төсөөлөхгүй инээж баясан, жижигхэн булцгар гараараа даллаж, бүлээхэн хөөрхөн хацраа үнсүүлж үлдсэн балчир жаахан үрс нь өсөж том болжээ. Аав ээжийнхээ явуулсан мөнгөөр дуталдах зүйлгүй өсч, бас ч залуу хүний чамирхаж болох бүхнээр гангарсан залуус бохь зажилж бааранд пиво шимж сууна. Мөнгө хэмээх ид шидтэний буянгаар дуртай сургуульдаа суралцаж, хүссэн дүнгээ авна. Эхэндээ ирэхийг нь хүлээж, санаж бэтгэрэх шахсан сэтгэлийг нь цаг хугацаа элээж нэг л мэдэхэд алсад байгаа аав ээжийн төрх харь мөнгөний дэвсгэрт дээр байгаа үл таних хүний дүрснээс нэг их ялгаагүй санагдана. Аав ээжийнхээ гараас зүүгдэн дэвхцэж, цэцэрлэгт хүрээлэнгээр зугаацан, ажлаасаа ирээд гэртээ өнжих аав ээжийнхээ энгэрт нь наалдан эрхэлж хамаг бүхнээ тоочин шулганах, санамсар болгоомжгүйгээс буруу зүйл хийчихээд аав ээжээсээ эмээн гэртээ орж чадахгүй зогсох тэр л хайр зэмлэлээс хол өссөн тэднийг буруутган зэмлэж яаж болох билээ. Өсөх насандаа амсах байсан хайр энхрийлэл, халамж анхаарал, магтаал зэмлэлийг орлож байгаа “мөнгө” тэдний оюун санааг ч буруу тийш хөтөлж, алив зүйлд хайнга хайхарамжгүй, бас хэнэггүй хандах хандлагыг төлөвшүүлж байгаа бус уу? Балчир ахуйд нь ус агаар лугаа хэрэгтэй хайр халамжаар дутааж, ганцаардуулж, өөрөө л өөрийнхөө зөнгөөр өсч төлөвшсөн тэдний сэтгэлийн дутуу дундуурыг бид ямар үнээр дүүргэх бол. Ээж ааваасаа гэрэвшиж холдсон тэдний сэтгэлийг харь газар хөдөлмөрлөж олсон мөнгө эргүүлж өгч чадна гэж үү?
”Мөнгө бол зүгээр л хэрэгцээ”
Хүн хүссэнээрээ тайван амьдрахад тийм их мөнгө хэрэгтэй юу? Мэдээж сайхан тохилог орон сууц, сайхан машин, өмсөх хувцас, хэрэгтэй үедээ зарцуулж болох мөнгө. Харин бид бараг бүгдээрээ Билл Гэйтс шиг болохыг хүсэцгээдэг. Ийм боломж үгүй л дээ. Хүн бүрд л өөр өөрийн боломж, чадвар байдаг. Монголчууд бид арай л туйлшрамтгай. Өөрийн боломж хэрэгцээгээ тооцож бодолгүй мөнгө олохын төлөө улайран зүтгээд байдаг. Үргэлж хэн нэгэнтэй барьцана. Тэднийх тийм юм авчихаж, манайх түүнээс илүүг авах ёстой гэж л сэтгэнэ. Арай илүү амьдарч байгаа нэгэндээ атаархаж хорсоно. Нэг бол бүгдээрээ баян эс тэгвэл бүгдээрээ ядуу байхыг хүснэ. Одоо юмыг арай л өөрөөр харах цаг болжээ. Нэгэн цагт нилээд мөнгөтэй болж бас ч хангалуун амьдарч байсан нэг танил маань энэ тухай харамсан ярьж байсан юм.
Миний эргэн тойронд бүх юм зөвхөн мөнгө болж хувирах л хамгийн аймшиг. Ажил дээр ч гэртээ ч зөвхөн мөнгөний тухай л ярина. Бүх хүмүүс намайг хүн биш зөвхөн мөнгө болгож хараад ирэхээр жинхэнэ найз нөхөд, сайхан сэтгэл, чин сэтгэлээсээ тавих анхаарал халамж алга болно. Хуурамч засдаг зан, зусар зулгуй харьцаа, яаж ийгээд аргалах гэсэн оролдлогууд ухаантай хүнийг залхааж, тэнэг хүнийг яг л сармагчин шиг болгодог юм.  Эцэст нь хэн ч намайг чин сэтгэлээсээ өрөвдөж хайрлахгүй, хэн ч миний зовлон жаргалыг үнэнээр нь ойлгохгүй. Энэ л хамгийн аймшигтай гэж ярьж байсан сан.
Хүмүүс бид энэ ертөнцөд ирэхдээ нүцгэн ирсэн, буцахдаа ч нүцгэн л буцна. Хэмжээ хязгааргүй мөнгө цуглуулаад ч аваад явахгүйгээс хойш ингэтлээ өөрийгөө зовоох хэрэг байгаа юм уу гэж заримдаа бодогдох. Өнөөдрийг хүртэл бид үнэхээр дутуу дулимаг бас ядуу амьдарч ирсэн болохоор хүн бүр л өөр өөрийн амьдралаа босгох гэж хичээж буй.
Жил сар хоног өнгөрч ажил амьдралын элдэв асуудалд үүртэж ядарч явахад, яруу найрагч Ц. Хулангийн “Зүлгэн дээр гэрээ бариад зүгээр л нэг амьдрах сан” гэсэн мөр толгойд эргэлдэж, зүрх шаналгана.
Хүн сайн хань, сайхан үр хүүхэд, сайхан найз нөхөд, дуртай ажил, чин сэтгэлээсээ ойлголцож, хэрэгтэй үед бие биедээ туслаж дэмждэг ах дүүстэй байхдаа л аз жаргалыг илүү мэдэрдэг. Тийм ээ! Мөнгө бол амьдралын утга учир, туйлын зорилго биш, ердийн л хэрэгцээ.  Мөнгөнөөс илүү үнэтэй нандин сайхан зүйл Монголчууд бидэнд  бий.
Төгсгөл
Хүн бүрт мөнгө хэрэгтэй. Тэр тусмаа өөрийн эх орондоо гэр бүл аав ээж, ах дүүс анд нөхөд бүгдийнхээ дэргэд өөрийн авъяас чадвар, мэдлэг боловсрол, шударга хөдөлмөрөөрөө хүссэн мөнгөө олж сэтгэл хангалуун тайван амьдрах эрхтэй. Одоогоор Монголд ажил хөдөлмөр эрхэлж өөрийн хүссэнээрээ амьдрах боломж муу байгаа талаар зарим хүмүүсийн бичиж байгааг уншиж байна. Тэгэхээр хэн нэгэн бидэнд ийм боломж олгохыг хүлээгээд, эсвэл аз таарч ямар нэгэн сугалаагаар их мөнгө хожихыг хүлээгээд суугаад байх уу? Саяхан УБ телевиз, “Капитал” групп хамтран “Global СЕО’ нэвтрүүлэг хийсэн нь залуучуудад их санаа боломжийг харууллаа. Уул уурхай , улс төрөөс илүүтэй хувь хүний үнэлэмжийг өсгөх, Монгол орны үнэт капитал болсон монгол хүний сайхан амьдралын баталгааг хэрхэн бий болгох талаар хууль тогтоогчид болон эрх баригчдын анхаарлыг хандуулах цаг болжээ. Наад зах нь:
-Оюуны болон биейин хөдөлмөрийн үнэлэмжийг сайжруулах
-Бизнес шударгаар эрхлэх боломжийг хангах
-Монгол орон даяар хууль тогтоомж тэгш үйлчилдэг, шударга ёсыг тогтоох
-Ямарч хүн шударгаар хөдөлмөрлөж, хийсний хэрээр хөлсөө авч сайхан амьдрах боломжийг олгох
-Хүн бүр өөрийн хүсэл боломжоороо тайван амьдрах баталгааг бүрдүүлэх гэхчилэн
Үүний төлөө эвлэлдэн нэгдэж, бие биеэ дэмжиж, хамтран ажиллах, хүн бүр өөрийн боломж чадлаараа сайхан амьдралаа цогцлоохын төлөө санаа тавих цаг болжээ.   Мөнгө бол хаан биш зөвхөн хэрэгцээ.

Та ч гэсэн элэг бүтэн аз жаргалтай амьдрах эрхтэй.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2008-05-30

1 5 6 7