Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН"

Aug 23

ДУРСАМЖТАЙ ХУНДАГА ДАРС

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

Дурсамжтай хундага дарсанд инээмсэглэл бий

Цаг хугацааны алсарсан дурсамжинд бийрээ дүрж

Чамайг байснаар нь зурж чадсандаа би инээмсэглэдэг

Чиний тѳрх миний хайртай ѳнгѳ ѳнгѳѳр холилдож

Цаг хугацааны тэнгэрт солонго болон нумрахад би  инээмсэглэдэг

Тоосрон холдох омголон дурсамжинд бугуйл хаяж

Тогтоож эргүүлэн санаж чадсандаа би инээмсэглэдэг

Онгиргон залуу насны ааш алдаатай минь сүлэлдэж

Орчлонд нэгэн аялгуу болон эгшиглэхэд би инээмсэглэдэг

Дурсамжтай хундага дарсанд гуниг бий

Уйтай намрын шивэрсэн бороонд дурсамжаа норгож

Унасан навчис шиг хѳлѳѳрѳѳ гишгэчин алхахдаа би гунигладаг

Чамайг бас хайрыг тань тэнгэрийн үүлсээс хайхдаа

Чимээгүйхэн хѳвж бусдаас нуугдан холдох гэж би гунигладаг

Хайрын минь нууранд хун шувууд шиг дурсамж хѳвж

Хагацал үзсэн зүрхэндээ би ѳѳрѳѳ шархдаж гунигладаг

Сэхүүн бас омголон дурсамж зүрхэн дундуур минь цахилж

Сэрж амжаагүй зүүдэндээ барьж чадаагүйдээ би гунигладаг

Дурсамжтай хундага дарсанд нулимс бий

Жаргал зовлонгийн учгийг хооронд нь зангидан бэхэлж

Замбуулин энэ хорвоод ирээд буцах заяандаа би талархан уйлдаг

Жаахан энэ л тавиланд дурсамжаа сүү шиг буцалгаж

Заяагаар учирсан та нартаа хайр болгон аягалахдаа би уйлдаг

Байсан нь үгүй болж, байгаагүй нь ирдэг энэ дурсамжинд

Хамтдаа байсан мѳч бүхэндээ би баярлан уярдаг

Баяр гунигийн дурсамжийг хооронд нь дарс болгон хольж

Хайртай та нартаа хундага дарс болгон ѳргѳе, ерѳѳлѳѳр болог

Aug 10

НАДАД ТААЛАГДДАГГҮЙ Ч “САЙН ХҮМҮҮС”

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

Энэ амьдралд надад ерѳѳсѳѳ ч таалагддаггүй хүмүүс зѳндѳѳ байнаа. Миний санаа бодол, хүсэл зорилгод таацдаггүй л болохоор би тэднийг “муу хүмүүс” гэж боддог. Гэтэл тийм биш юм аа. Зарим хүмүүсийнхээр бол тэд “сайн хүмүүс”.  Яг амьдрал дээр ажих ахул тэд мундаг явж чадаж байна. Бусад хүмүүс тэдний үгийг сонсож, зарим нь тэдэнд чин сэтгэлээсээ талархаж байна. Заримдаа би ѳѳртѳѳ ч эргэлзэж эхэлнэ. Хааяадаа “Би тийм тѳгс тѳгѳлдѳр хүн бил үү?” хэмээн ѳѳрѳѳсѳѳ асууна. Нас ахих тусмаа “Яагаад миний бодол дүгнэлт заавал зѳв байх ёстой юм бол?” хэмээх хариулт нэхсэн асуулт ѳѳрийнхѳѳ мѳн чанарыг бусадтай харьцуулах шалтаг нь болох аж. Сэтгэл дотроо ѳѳрийгѳѳ асар томоор тѳсѳѳлѳх тѳсѳѳлѳл нь энэ дэлхийн оршихуйн дэргэд даанч ѳчүүхэн, бүр “Хумхын тоос шиг жижигхэн” гэж ухаарч амжих бол азтай тохиолдол. Тэгж ухаарч ойлгож амжихгүйгээр үхэх нь бүр харамсалтай тѳдийгүй, даанч эмгэнэлтэй.

Хэн нэгний яриаг сонсож байхдаа “Тэнэг юм” гэх эгдүүцэл, хэн нэгний  үйлдлийг ажиж байхдаа “Утгагүй юм” гэх хорсол, хэн нэгний санаа бодлыг “Дэмий юм” гэж буруутгах хандлага болгон зѳвхѳн чиний л бодол. Тэр хүний тархинаас гарч буй үг, үйлдэл болгон ѳѳрийн шалтгаантай гэдгийг бид эргэцүүлдэггүй.  Архи ууж байгаа хүн болгон “адгийн” байдаггүй, тэр хүн сэтгэлийн дарамтаа дааж чадалгүй мансууран тайтгарах гэж хүсч байж болох, уйлж байгаа хүн болгон “арчаагүй” байдаггүй, зүрхэндээ багтааж ядах шаналлаа нулимсаараа урсган дундалж байж болох, уурлан хашгирч байгаа хүн болгон “галзуу” байдаггүй, зовлонд цѳхѳрсѳндѳѳ багтраагаа гаргах гэж тарчилж байж болох. Энэ ертѳнцѳд хүн болгон ѳѳрсдийн үйл болох зовлон жаргалаа үүрч ирцгээдэг. Тэр ачаа нь хүнд хѳнгѳн алин болохыг бид хэмждэггүй. Зарим нь энэ ертѳнцѳд урт удаан амьдрах гэж ирдэг байхад, нѳгѳѳ нь зѳвхѳн үдлээд буцдаг байж болох. Зарим нь хоромхон хугацаанд жаргаад л буцдаг байхад нѳгѳѳ нь урт хугацаанд зовж шаналах гэж ирдэг байж болох. Зарим нь бусдад хэрэгтэй олон сайхан үйл бүтээж байхад нѳгѳѳ нь хүмүүсийг зовоож тарчлаасаар байгаад л буцдаг байх.

Хааяа ингэж ухаарч байхдаа бид ѳѳрсдийнхээ тухай  эргэцүүлнэ. Бид яагаад хүн болгоныг шүүн шүүмжилж, заавал ѳѳрийнхѳѳрѳѳ байлгах гэж хүсдэг тухай, алив асуудалд миний санаа бодол заавал зѳв байх ёстой хэмээн эгдууцдэг тухай, ѳѳрийн санаа бодол хүсэл тачаалаа бусдад тулган шаарддаг тухай эргэцүүлэх хэрэгтэй болж байна даа. Бусдыг “тѳгс тѳгѳлдѳр бус” хэмээн зѳвшѳѳрѳхгүй зѳрүүдэлдэгтэйгээ адилхан, ѳѳрийгѳѳ “тѳгс тѳгѳлдѳр бус” гэдгийг бусдын ѳмнѳ хүлээн зѳвшѳѳрѳх хэрэгтэй болж байна. Бусдын зовлон, жаргалын чанадад ѳѳрѳѳ нэвтрэн мэдэрч чаддаггүйтэй адил, ѳѳрийн зовлон жаргалыг ойлгосонгүй хэмээн бусдад гомдон туних хэрэггүй болж байна.  Бусдын сэтгэлийг ѳѳрѳѳ ч ойлгож амжихгүй байж, ѳѳрийн сэтгэлийг бусдад ойлгуулах гэж бухимдах ч хэрэггүй болж байна.

Энэ амьдралд бидний их зовлонгийн үүсвэр нь бусад хүмүүсийг ѳѳрийнхѳѳрѳѳ хүссэнээр байлгах гэж хүсдэгт оршиж буй мэт. Бид хүмүүсийг сурган зэмлэж, бусдад уурлан гомдож, бусдыг шүүмжлэн дургуйцдэгийн шалтгаан нь энэ байж болох. Зүгээр л хүмүүсийн хэлж ярьж буй бүхнийг анхааралтай сонсож ойлгон, хүмүүсийн үйлдлийг “инээдтэй мэт” санагдавч хүлээн тэвчиж, хүмүүсийн зовлон жаргалыг тэвчээртэй хуваалцан урамшуулж байх нь тийм ч хэцүү биш. Энд их ухаан, тэвчээр шаардагдах авч эцсийн дүндээ хүмүүс буцаад чамд тэгж хандаж байгааг мэдрэх нь сэтгэлийн их таашаал болон хувирдаг. Заримдаа уурлахын оронд инээмсэглэх, тѳвѳгшѳѳхийн оронд туслах, муудалцахын оронд тайлбарлан учирлах нь тийм ч хэцүү биш. Энэ бүхэн хэн нэгнийг байгаагаар нь ойлгох, байгаагаар нь хүлээж авах, байгаагаар нь хайрлахын  эхлэл болдог.

Надад огтоос таалагддаггүй боловч бусад олон хүмүүст таалагддаг, тэдэнд хайрлагддаг хүмүүс зѳндѳѳ байнаа. Тэгэхээр бусдыг ойлгохыг хичээн, тэднийг ѳѳрийнхѳѳрѳѳ байхыг хүлээн зѳвшѳѳрѳх нь бидэнд илүү амар байж ч болох. Гэхдээ хувь хүний тѳлѳвшил болох мѳн чанар тань ийм зүйлд маш ихээр нѳлѳѳлдгийг мартаж боломгүй. Энэ амьдралд тѳгс тѳгѳлдѳр хүн гэж огт үгүй, харин сайхан сэтгэлтэй, ухаантай, сайн хүмүүс зѳндѳѳ бий. Тэдний тусаар л энэ амьдрал дэндүү гоё бас утга учиртай оршдог юм шүү дээ.  Бид их хувь заяагаар ирээд буцдаг энэ амьдрал дэндүү сайхаан гэж… Зүгээр л ѳѳр хоорондоо атаа хорслоор ѳрсѳлдѳлгүй, бусдад тѳвѳг бололгүйгээр ѳѳрийнхѳѳрѳѳ амьдарч , боломж тань олдвол бусдад тус дэм болон амьдрах гэдэг тийм ч хэцүү биш л дээ.

Apr 15

“ТОСООР ГООЖ” гэж…

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

Аав минь дургүйцсэн эсвэл уулга алдахдаа ингэж дуу алддаг сан. Дургүйцлээ илэрхийлж хараал урсгахын оронд хүүхдүүд бид нь ингэж хэлээд сурчихсан сан.

 

…Социализмын үзэл суртлаар хордоогүй хэрнээ мэдээ орох цагаас интернэтийн орчинд дэлхийн хэмжээний мэдээлэл авч, ѳѳрсдийгѳѳ “лаг” гээд бодчихсон ѳнѳѳгийн залууст сайн муу 2 тал байнаа. Нэг талаасаа тэд шууд л ѳѳрсдийгѳѳ “Дэлхийн хүн” гээд бодчихсон болохоор ѳѳртѳѳ “мангар” итгэлтэй. Англиар мундаг яриад сурангуутаа бидний амьдралын туршлага, мэдлэгийг зүгээр л “нулимж” орхидог. Үг даахгүй гомдомхой, үйл даахгүй шантрамтгай,  хайр даахгүй пээдгэр, халамж даахгүй тунимхай. Гэсэн атлаа ѳѳрсдийгѳѳ л “мундаг” гэж бодно, бусдыг үгүйсгээстэй. Жаахан учирлавал “үглэлээ” гэж уцаарлана, зааж ѳгѳх гэж хичээвэл “мэднэ” хэмээн бусгаастай, “тэнгэрийн амьтад” гэж ѳѳрсдийгѳѳ дѳвийлгэвч амьдрал дээр жаахан бэрхшээлд сѳгдѳж орхино. Бусдын үгийг анхааралтай сонсож “эрдэнэ” хэмээн хүлээж авна, ѳѳрийн итгэлээр бүх зүйлдээ хандах гэвч эрсдэлээ ѳѳрсдѳѳ үүрч давж гарна. Хамтдаа нѳхѳрлѳѳд зүтгэвэл “хад чулууг ч нүхэлнэ” гэж зүтгэдэг, хайр дааж чадаж гэмээ нь хамаг амьдралаа бусдын тѳлѳѳ үрэхээс ч цааргалахгүй, ирээдүйг дэндүү томоор харж чаддаг болохоороо томоор сэтгэж томоор зүтгэдэг болохоор тэд үнэхээр мундаг. “Тосоор гоож” гэж, тэдний зѳв бурууг нь ялгаж, бас тэдэнд итгэж тэднийг дэмжих сэн.

 

…Шинэ нийгмийг социалист аргаар удирдах гэсэн болхидуу оролдлогын золиос болсон ѳнѳѳгийн монголчууд бид мунхарсан “хүн сүрэг” болсоор удаж буй. Уншихгүй хэрнээ мэдэмхийрэх дуртай, учрыг нь олохгүй хэрнээ хийрхэх дуртай, сургаар л бүх зүйлийг дүгнэдэг, цуу яриаг ам дамжуулан тараадаг, мѳнгѳ тараавал үнэмшилээ арилжиж орхидог, ѳнгѳ харвал итгэлээ хугалж орхидог “хүн сүрэг” болон хувирчээ. Яг энэ сүргийн сэтгэлгээн дээр зальтай, туршлагатай улстѳрчид тоглож байна даа. Ѳѳрѳѳ хѳдѳлмѳрлѳхгүйгээр гэнэт баяжихыг хүссэндээ уул хаданд хадаг яндар уяна, “аз аз бурзай” хэмээн бичиж дамжуулбал “баяжина” хэмээн бие биенээ ятгана, түрийвчээ даллахад “их мѳнгѳ орно” гэж горьдоно, лам бѳѳд хувь заяагаа даатгахад “ажрахгүй” гэж ѳѳрийгѳѳ хуурна. “Тосоор гоож” гэж. Байгалийн баялагийг хувааж хүртээд жаргана гэж мѳрѳѳднѳ, балагтай улстѳрчдийг шоронд хатааж шонд дүүжлээд “сайхан болно” гэж итгэнэ, ѳѳрѳѳ залхуу арчаагүй болохоор мѳнгѳтэй хүмүүсийг үзэн ядаж, тэднийг хороон хѳрѳнгийг нь хувааж авахыг хүсэмжилнэ. Яг үнэндээ бид хэн болон хүвирч байна вэ? “Тосоор гоож” гэж. Ѳѳрѳѳ хѳдѳлмѳрлѳхгүйгээр сайхан амьдрах боломжгүй гэж, ѳѳрѳѳ хичээхгүйгээр амьдрал нь тэгшрэхгүй гэж, ѳѳртѳѳ итгэхгүйгээр хувь заяандаа эзэн болж чадахгүй гэж тэдэнд ойлгуулах сан. “Тосоор гоож” гэж.

 

…Mѳнгѳний боол нь болж, ѳнгѳний ѳмнѳ сѳгдѳж, эрх мэдлийн ѳмнѳ зулгуйдан далдганадаг монголчууд бид аажим аажимдаа “хүн чанар”-аа алслан гээж буй. Тэр хэрээрээ “монгол мѳн чанар”- аа гээж, дооглож тохуурхдаг, доромжлон инээдэг бусад үндэстэнгүүддээ уусаж буй. “Дэлхийн бренд” түүхээ умартаж, дэлхийд гайхуулж асан монгол ухаанаасаа холдож, нүүдэлчин соёлоосоо алсран тасарч, нүгэл буяны дэнсээ ялгахаа больж, гэрийн үүд нь цуургатай болж, гэрт ирсэн зочдоо хоосон гаргадаг болж, цацаж бялхсан идээ ундаагаа мѳнгѳѳр арилжиж, цагаан цайлган сэтгэлээ хараар будаж, газар нутгаа шуналаар худалдаж, гайхуулж асан монгол баялагаа үгүй болгосоор байна. “Тосоор гоож” гэж. Ѳчүүхэн шуналаараа бие биенээ үзэн ядаж, ѳглѳг ѳгсѳн нэгэнд мѳн чанараа худалдаж, ѳѳр хоорондоо атгаг тачаалаар ѳрсѳлдѳж, ѳнгѳ мѳнгѳний ѳмнѳ мѳн чанараа арилжиж хэдий хугацааг элээх билээ бид. “Тосоор гоож” гэж. Зүгээр л бид судсаараа лугшиж буй бахархалаа сонсож, нүүдэлчин дасан зохицохуйн гайхамшигаа мэдэрч, бусдын дор орохгүй омогшилоо эв нэгдлээр гагнаж чаддаг бол юутай сайн сан. Цээжээ дэлдэж бус ухаанаа нэрж, цэцэрхэж маргалдаж бус учрыг нь тунгааж, хѳѳрч сагсуурч бус бусдаас ѳѳр гэдгээ ойлгож, хѳвчин энэ дэлхийд “Монгол” хэмээх суу алдрыг бадруулах сан. “Тосоор гоож” гэж. Салхи эргэж монголчууд бид сэрж бас ухаарч буй. Буруу зѳвийг ялгаж, үнэ цэнийг мэдэрч, хуурамч зусардал бүхнээс холдон дайжих болноо. Бид энэ дэлхийд ѳѳрсдийн орон зайгаараа оршихгүй бол ѳѳр хэн орших гэж. “Тосоор гоож” гэж.

Feb 21

СОНГОЛТ

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

Уурлаж уцаарлалгүй, тайвнаар эргэцүүлж бодох юм бол бидний амьдрал сонголт дээр оршиж байгааг анзаарах болно. Хэн нэгэн таныг сэтгэлгээний хувьд “хүчирхийлж”, дарамтлан албадаагүй л бол та бүх үйлдлээ зѳвхѳн ѳѳрѳѳ л сонгодог. Нэгэнт ѳѳрѳѳ л сонгосон бол амжилтдаа сагсууран гайхуулж, алдаандаа уурлан бухимдаж, гутарч гуних хэрэггүй гэсэн үг. Яагаад гэвэл та ѳѳрѳѳ л үйлдлээ сонгосон юм шүү дээ.

 

-Баян эсвэл ядуу амьдрахаа та ѳѳрѳѳ л сонгодог. Ѳѳрийнхѳѳ дуртай ажлаа сонгоод, түүндээ сэтгэл зүрхээ зориулж, шантралгүй тэвчээртэйгээр хѳдѳлмѳрлѳхѳд та заавал амжилтад хүрнэ. Баяр бахдалтайгаар олж байгаа мѳнгѳ тань амьдралд тань хүрэлцэж байгаа бол та баян хүн. Хүн болгон заавал тэрбумтан болох албагүй бас тийм боломжгүй болохоор хүн ѳѳрийн хэмжээндээ л хэрэгцээгээ зохицуулж амьдрах хэрэгтэй болдог. Гэнэт их мѳнгѳ олохыг мѳрѳѳдѳн дээшээ харж хэвтээд, эсвэл Гандан орж ном уншуулж даллага авахуулаад, нѳгѳѳ бол нэг хүнийг дуурайн хэтэвчээ агаарт даллан нүдээ аньж мѳрѳѳдѳѳд, үгүй бол нүүрномд гиюүрч “Аз аз бурзай” гэж бичээд элдэв мод, могойн зураг шэйрлээд хэзээ ч баян болдоггүй юм аа. Хэрэв энэ бүхнийг “Үнэн” гэж бодож, итгэж хүлээж байгаа бол та энэ насандаа ядуу амьдарсаар дуусах болно.  Яагаад гэж үү? Энэ бол таны сонголт учраас.

 

-Хэн нэгнийг хайрлах, хайрлуулахаа та ѳѳрѳѳ л сонгодог. “Мисс” эсвэл “босс” хүнтэй гэрлэнэ гэж санаашрах атлаа ѳѳрѳѳ тийм шалгуурт тэнцэхгүйгээ мэддэггүй. Ѳнгѳ мѳнгѳ нэгэн цагт үнэ цэнээ алдахад, хажуудаа байсан хав халуун, дулаахан сэтгэлийг анзаарахгүй алдсанаа ухаардаг. Та ѳѳрѳѳ зѳндѳѳ хүмүүстэй учирч, нийлж салах болгондоо ѳѳрийн зүрх сэтгэлдээ ойрхон хүнийг л хайгаад байдаг юм шүү дээ. Зүрх сэтгэлд тань ойрхон хүн л таныг чин сэтгэлээсээ хайрлан халамжилж, тэвчин уучилж, хар хорыг хайраар зѳѳлрүүлдэг. Гэхдээ та зѳвхѳн ѳѳрийгѳѳ л хайрлуулахыг хүсээд байх ахул нэг л мэдэхэд тэр их хайр хѳрѳѳд холдоод одно. Хэрвээ хайрлаж чадах бол хоёргүй сэтгэлээр үнэнчээр хайрла, чадахгүй бол ѳѳрѳѳ холдоод яв. Сайн хань байж чадахгүй бол хэн нэгний амьдралыг “там” болгож, цаг хугацааг нь хардлагын хүлээсээр хүлж яана. Яагаад гэж үү? Хүн болгон энэ ертѳнцѳд хайрлуулах гэж л ирсэн. Тэгэхээр бусдад боломж олгох хэрэгтэй биз дээ?

 

-Сайн эсвэл саар найзуудтай байхаа та ѳѳрѳѳ л сонгодог. Таны сэтгэл санаа гэгээлэг ѳѳдрѳг, эсвэл уцаар бухимдалтай байх нь таны эргэн тойронд байгаа найз нараас шалтгаалдаг юм шүү дээ. Хамтдаа ном уншиж, эрүүл агаарт зугаалцгааж, адил сонирхлоороо цагийг үр ашигтай ѳнгѳрүүлж, бие биенээ урмын сайхан үгсээр баярлуулж, баяр зовлонг нь хуваалцан тушиг болдог сайн найзуудтай бол та хэзээ ч хѳгшрѳхгүй. Нийлж архидан, согтохоороо шогтон солиорч, эсвэл хов базаж, хэн нэгнийг муучлан гоочилцгоож, бие биенээ ѳмѳѳрч байгаа “дүр эсгэн” бусдыг дарамтлан зовоож, бие биенээ турхиран муу үйлдэл руу түлхэж байдаг бол та амархан хѳгширч “сүг” болон хувирдаг. Яг үнэндээ байна шүү дээ, та нар хамтдаа хэн нэгнийг муулж байгаа бол маргааш таныг хэн нэгэнтэй хамтдаа муулдаг юм шүү дээ. Яагаад гэж үү? “Сурсан занг сураар боож болдоггүй” юм аа.

 

-Аз жаргалтай амьдрах эсвэл зовлон шаналалтай амьдрахаа та ѳѳрѳѳ л сонгодог. Хүмүүс аз жаргалыг гаднаас л хайн бэдэрдэг. Харин тэр нь таны сэтгэл дотор оршиж байдгийг мэдддэггүй. Хичнээн олон сайхан жишээ тоочих авч, эцсийн эцэст таны сэтгэлийн ханамж, амар амгалан оршихуйд аз жаргал тогтож байдаг. Ѳѳрийн боломжоо дайчлаад бий болгосон бүхэндээ сэтгэл ханаж амьдрах, хичнээн олон хүнийг байгаагаар нь ойлгож, үзэн ядахын оронд ууч сэтгэлээр хандах нь аз жаргалын булаг. Харсан бүхэндээ атаархаж хорсоод, таалагдсан бүхнээ авах гэж шунан тачаадаад байх аваас амьдрал тань зовлон болж хувирдаг. Улсаасаа, ард олноосоо хулгай хийж, хууль бусаар баяжчихаад түүгээрээ та бидэнд гайхуулах гэж ядаж яваа бэртэгчингүүдийг аз жаргалтай амьдарч байгаа гэж эндүүрдэг. Тэд чинь барагдашгүй шуналдаа тарчилж, баригдчих вий гэсэн айдсандаа хүлэгдэн зовж амьдардаг юм шүү дээ. Яагаад гэж үү? Энэ амьдралд бүх зүйл ѳѳрийн хэм хэмжээтэй байдаг юм.

 

Энэ амьдралд хүчирхэг эсвэл сул дорой байх нь, ѳѳртѳѳ итгэн ѳѳрийн амьдралаа ѳѳрѳѳ удирдаж явах, ѳѳрийн амьдрал хувь заяагаа бусдад даатган тэднээс асууж шийдүүлэх хязгаар дунд хэлбэлзэж байдаг юм. Таны амьдрал, ѳмнѳѳ байгаа үй олон сонголтоос хэрхэн сонгох таны чадамжаас шалтгаалж байдаг. Муу сонголтынхоо муу үр дагаврын бурууг бусдаас хайгаад эхлэх ахул та зовсоор л байх болно. Сайн сонголтынхоо сайн үр дагаврыг ѳѳрѳѳ хүртэж, түүнийгээ бусадтай хуваалцаж байх ахул та  жаргалтай байх болно. За тэгээд нохой жил гарлаа. Цѳмѳѳрѳѳ сонголтоо хийгээд л байж дээ.

Mar 11

ЗОВЛОН буй ГЭВЧ…

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Өнөөдөр нүүрном дээр одой хэрнээ хоёр гаргүй, гэсэн атлаа үзэсгэлэнтэй бүсгүй жижигхэн хөлийн хуруунуудаараа даралтат хөгжим тоглон, уянгалаг сайхан хоолойгоор  гайхалтай сайхан дуулахыг үзээд  цээжин дотроос гэнэт нэг юм огшиж, хоолой дээр торж хором төдий саатаснаа аньсаганд хүрч дусал нулимс болон гадагшилахыг мэдрэв. Бараантаж сааралтсан сэтгэлд дулаахан илчтэй нарны сацраг мандах шиг, гуниглаж суусан сэтгэлд болжмор шувууд хөгжилтэйеэ жиргэн нисэх шиг, эргэлзэж тээнэгэлзсэн олон бодлуудын зөв хариу нь олдож ухаан санаа сэргэх шиг тийм л нэг мэдрэмж төрөв. Амьдрал хэмээх хязгааргүй далайд хүмүүс өөртөө ноогдсон тавилангаа үүрч явдаг. Заримдаа ийм хүмүүстэй өөрсдийгөө харьцуулахаар зовлонгийн хэмжүүр огт өөрөөр төсөөлөгдөнө. “Хэрвээ би энэ хүний оронд байсан бол яах байсан бол?” хэмээн бодох дор өөртөө байгаа жаргалтай боломжуудыг улам ихээр үнэлж эхэлнэ. Зүгээр л төсөөлөх төдийд тэднийг улам ихээр хайрлаж, өөрсдийгөө тэр хэмжээгээр голох сэтгэл төрдөг.
Хүн болгон ямар нэгэн амаргүй асуудлуудтай тулгарч арга нь мухардахаараа өөрийгөө ихэд зовж байна гэж боддог. Зарим хүний зовлон гэж төсөөлж байгаа өгөгдөл нь өөр нэгэн хүнд жаргал болж хувирахыг бид мэдэхгүй. Өөр нэгэн хүний жаргал гэж бодож байгаа өгөгдөл нь нөгөө нэг хүнд зовлон болж хувирахыг бид мэдэхгүй. Тэгэхээр зовлон гэгчид нийтлэг хэмжүүр байдаггүй ажээ. Хүн болгон өөрийнхөөрөө төсөөлж, өөрийнхөөрөө хэмжиж, өөрийнхөөрөө учирладаг. Эргээд харахад тэр үедээ зовж байна хэмээн гуниглаж байсан тохиолдол нь өнөөдрийн өдөр жаргал байжээ хэмээн санаашрах тохиолдол буй. Гэхдээ өөртөө учирсан, өөрчилж боломгүй мэт арга мухардах зовлонг өнөөдрийн бүсгүй шиг туулж гараад, олны өмнө тайзан дээр чин сэтгэлээсээ баярлан инээх хүмүүсийн өмнө бид өвдөг сөгддөг юм даа. Ийм хүмүүсийг харах бүрдээ эрхтэн бүтэн эрүүл саруул амьдарч буй хүн болгон “Амьдрал гэдэг чинь ямар гайхалтай сайхан ертөнц вэ? Бид юугаар дутахдаа ингэж гоморхоно билээ” гэж өөрийн эрхгүй боддог. Нүдээ ухаалгаар нээгээд амьдралыг зорилготойгоор харах хүн бүрт ийм мэдрэмж төрдөг юм даа.
Хүмүүс хэдийд хамгийн сайхан харагддаг гээч. Өөрийнх нь өмнө тулгарсан амаргүй асуудал, өөрөө зовлон гэж тооцож буй мэдрэмжээ тэсвэр тэвчээрээрээ давж гараад өөртөө ухаарал нэмэх бүртээ гайхалтай сайхан харагддаг. Улам хүчирхэг, улам итгэлтэй, улам ууч сэтгэлтэй болдог. Чиний инээмсэглэж буй бардам төрх рүү зөрж өнгөрөх хүн болгон өөрийн мэдэлгүй эргэж харна. Чамаас эрч хүч, итгэл найдвар, бардамнал омогшил мэдрэгдэж байгаа болохоор тэр шүү дээ. Эргэж ирэхгүй үхэл, эдгэшгүй хүнд өвчнөөс бусад нь зовлон биш л дээ. Өөрийн эрхгүй хүчин мөхөсдөж газар сөгдөн сууж, нүүрээ гараараа дарж нулимсаа хурууныхаа өндгөөр арчаад, шүд зуун босч алхах үе хүнд бишгүй тохиолддог. Хэрэв тэгж эс чадаж гэмээ нь тэр л мухартаа чи шигдэн сууж цаг ямагт бусдыг царайчлан, өөрийгөө өрөвдүүлэх гэж гар сарвайна. Хүний орчлон хатуудаа хатуу шүү дээ. Сөрж чадахгүй зовлонгийнхоо өмнө сөхөрч суусан чамайг ч өрөвддөггүй л юм даа. Заримдаа энэ амьдралд тэмцэж босохоос, тэвчиж хүлээх нь илүү үр дүнгээ өгөх тохиолдол ч бий. Амьдрал гэдэг чинь цаг үргэлж чамайг шалгаж байдаг шалгуур аж.
Миний амьдралд ийм хүмүүс зөндөө учирч байсан. О.Саранчулуунтай танилцаж найзалсандаа би их баяртай байдаг.Ямар их эрч хүчтэй, цөхрөлтгүй дайчин бүсгүй гээч. Өнгөрсөн намар АНУ-д хиймэл хөл гар хийлгээд буцсан Д.Маш-Эрдэнэ яг миний нүд рүү харж байгаад “Галаа ах аа. Та нарын надад тусалсны хариуд дүү нь их зүйл хийж, бусдад туслах болноо” гэж амалсан.
…Тэр жижигхэн бүсгүй ямар гайхалтай байсан гэж санана. Түүний хөлийнхөө хуруунуудаар тоглох даралтат хөгжмийн даруулууд ямар дуулгавартай сайхнаар эгшиглэж, түүний хоолой амьдарлын ямар гайхалтай өнгөөр эгшиглэж байгааг сонсоод үзээрэй. Зүрх сэтгэлд нь гуниг үгүй түүний харцанд ямар их бардамнал оршиж байгааг анзаараарай. Зовлон шаналлыг давж гарсан түүний тэсвэр тэвчээрт бид бүгдээрээ бахархан талархаж байна. Ургуулаад бодохоор бидний өмнө нь сөгдөөд байгаа ЗОВЛОН гэгч юу юм бэ? Яг үнэндээ байна шүү дээ, хүмүүс бид энэ ертөнцөөс буцахдаа зовлон жаргал бүхнээ энэ дэлхийд үлдээлгүй өөрсдөө л аваад буцна. Үлдэхгүй юмны төлөө өнөөдөр шаналж гуниглаад яана. Зүгээр л гуниг зовлонгоо мартаж орхиод сэхүүн гэгч нь бардам алх. Замд тааралдсан сайн, муу бүх хүмүүс рүү инээмсэглэж хар. Тэд юу гэж ойлгох нь хамаагүй тас тас инээ. Тэр инээд чинь наранд хүрч, эргэж чам руу дулаахан сацраг, эсвэл зөөлөн бороо болж асгардаг юм даа. Амьдрал гэдэг чинь зовох завгүй сайхан учралууд. Ухаантай бас тэвчээртэй бай. Тэгээд л болоо. Амьдрал гэдэг чинь их энгийн.
Oct 19

“МУХАР СҮСЭГ”-ТЭЙ ХИЙРХЛҮҮД \”Сэтгэлгээний хямрал” цуврал-03\

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Хүний амьдрал “засмал” шиг дардан замаар явдаггүй, энхэл донхол, шавар шавхайтай бартаат замаар үргэлжилдэг. Бүх зүйл маш сайхнаар бүтэх гэж байснаа гэнэт бүтэхээ болих, хүссэн зүйлс ид шидийн мэт биелэх гэж байснаа гэнэт хясах, магнайгаа тэнийтэл баярлаж байснаа цээжээ эгштэл харамсаж уйлах тохиолдол бүхэн нь энэ амьдралын хэмнэл. Тийм тохиолдол болгонд тайвнаар эргэцүүлж бодохын оронд, учир шалтгааныг нь хайн тунгаахын оронд, тайвширч өөр боломжуудыг сэтгэж олохын оронд, хамгийн амархнаар нь “мухар сүсэг”-т даатган тайлбарлаж өөрийгөө ч, өрөөл бусдыг ч хуурдаг хүмүүс олон болжээ. Өөрийнхөө хувь заяаг өөрөөсөө бус бусдаас “асууж”, заяаны ханиа дэргэдээсээ бус зам дээрээс “хайж”, өөрийнхөө ирээдүйг өөрөө бүтээхийн оронд өрөөл бусдад “даатгаж” эхэлсэн мөчөөс л чи өөртөө итгэх итгэлээ шууд л алдаж эхэлдэг. Хөдөлмөрлөн хичээж зүтгэж биш нүүрном дээрх их мөнгөний зургийг шейрлээд баяжиж болно гэж итгэх, хулгай хийчихээд сүмд очоод залбираад эсвэл ламд мөнгө төлөөд аргалчихаж болно гэх бодол, аз жаргалыг сэтгэлээ ариусган чагнаж  байгаад мэдрэх биш их мөнгөтэй болж байгаад худалдаж авч болдог гэх мунхаглал бүхэн “ХҮН” байхаа больж “АДГУУС” болон хувирахын эхлэл.
Уншихаа болох тусмаа бусдын тавьсан цуурхлын түймэрт “шатаж”, сонсохоо болих тусмаа бусдын өмнүүр хөндөлдөн мэдэмхийрч, харахаа болих тусмаа бусдыг хардаж сэрдэн муучлахын ад биш хүсэлд автдаг. “Гэсэн гэнээ…” гэх таамаг төдий  тайлбар, “тэгсэн л байх…” гэх сураг төдий хардлага, “тэгж л таараа…” гэх ам дамжсан тавлал бүхэн бусдыг үзэн ядахын их донд бидний сэтгэлийг чиглүүлнэ. “Бодитой” зүйлд хад чулуу шиг хүйтэн хандах атлаа “худлаа” зүйлд өвсөнд тавьсан түймрийн гал шиг дүрэлзэж, “үнэн” ээс талд цахилах зээрийн сүрэг шиг үргэж дайжна. Дахиад л худал хуурмагийн дов сондуул дундуур “бүдчиж”, өөрийгөө өрөвдөхийн хэрээр өрөөл бусдыг үзэн ядахын манан дунд төөрөлдөж, “үнэн гэж байхгүй” хэмээн өөрийн амьдралаараа баталгаа болгон өсч яваа залуусыг гунигийн шаварт живүүлэхийг хүсэцгээнэ. Хүмүүсийг байгаагаар нь ойлгож өөрийгөө байгаагаараа ойлгуулахын оронд, “сайн” эсвэл “муу”-гийн хязгаар дунд савалцгаадаг. Гэрэл дундаас сүүдрийг нь олж харах тусам сэтгэлээ хиртээж, сайн хүмүүсээс дутааж муу хүмүүстэй ойртох тусмаа итгэлээ гээж, сайхан сэтгэл дундаас алдааг нь олж харах тусмаа амьдралд баярлан талархаж бус харааж зүхэж оршицгооно. Бид өөрөөрөө байж чадахаа больж, өрөөл бусдыг үзэн ядах хэрээрээ энэ амьдралыг “БАЯР БАЯСГАЛАН” бус “ТАМ” болгон хувиргахын эхлэл.
Яг үнэндээ монголчууд бидний мухар сүсэгтэй хийрхлийг улстөрчид маш сайн ашигладаг болсоор удлаа. Сонгууль дөхөхөөр л элдэв зүйл амлан мөнгө тарааж, худлаа цуурхал тараан өрсөлдөгчөө гүтгэн доромжилж, урьдчилаад бэлтгэсэн элдэв жүжиглэлийг бидний өмнө найруулан тавьцгаана. “Худлаа даа…” гэж бодох хэрнээ тэдний тооцоолсноор бид хийрхэн “солиорцгоодог”, яг л “галзуугийн эмнэлэг” шиг. Амалж буй амлалт, аяглаж буй ааш болгоныг нь “хуурамч” гэдгийг нь мэдсээр атлаа, итгэж буй дүр эсгэн дагаж зусардацгаана, хошин шогийн тайз шиг гунигтай хэрнээ инээцгээнэ. Сонгуулийн дараа хууртсанаа мэдэрч хэн нэгнийг харааж зүхэцгээнэ, гэхдээ эзэнд нь огт хэлэхгүй. Учиргүй “Эх оронч” дүрд хувилан хийрхэж, “Эх орон минь мөхөж сөнөлөө” хэмээн гаслан хашгирцгаана, гэхдээ хуруугаа ч хөдөлгөхгүй. Сонгуулийн өмнө “хариуцлага тооцох хэрэгтэй” гэж чанга дуугаар хашгирч байсан хэрнээ, сонгуулийн дараа бусдад сонсогдохгүйгээр бүдэгхэн шивнэнэ. Гаднаас нь харахад омголон догшин баатарлаг хэрнээ тулаад очихоор өчүүхэн дорой хулчгар. Тэгээд бүгдээрээ “Чингис хаан” шиг баатарлаг эр ирж, бидний “Монгол” ыг аврахыг хүлээнэ. Гэвч үлгэр аль хэдийн дууссан байх аж. “СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ХЯМРАЛ” аа гэж.
Яг үнэндээ бид өөрсөддөө итгэдэг болсон цагт,  бусдыг байгаагаар нь ойлгож мэдэрдэг болсон цагт, алив сайн муу бүхэн зөвхөн надаас шалтгаална гэж мэдэрсэн цагт, муу бүхний эсрэг сайн сайхан үйлсээр нэгдэн байж өөрчилнө гэдгийг ухаарсан цагт ХӨГЖИЖ эхэлнэ дээ. Ширхэг чулуугаар байгаль дэлхий дутдагтай адил, дусал усаар гол мөрөн дутдагтай адил, ширхэг тоосонцороор агаар мандал дутдагтай адил, цор ганц танаар эх орон тань дутдаг юм даа. Бид бүхэн амьд оршиж байгаад л энэ бүхний шалтгаан нь буй. Хэрхэн орших нь өөр хэнээс ч бус гагц танаас л шалтгаална.
Oct 03

СЭТГЭЛГЭЭНИЙ ХЯМРАЛ \цуврал -01\

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Ардчилал Монгол оронд ялж, олон хүмүүсийн сэтгэлд “Хонгилын үзүүр дэх гэрэл” асааснаас хойш 26 жилийг үджээ. Тэр мөчид төрж байсан залуус өдгөө 26 нас хүрч байгаа гэж бодохоор бага бус хугацаа. “Хонгилын үзүүрт гэрэлтэж байсан гэрэл өдгөө таны итгэл найдварыг бадраасан уу? “Та мөрөөдөж, төсөөлж байсан сайхан амьдралдаа хүрч чадсан уу” гэж хэн нэгнээс асуувал хүн болгон янз бүрээр л хариулах байх. Бид их олон үйлдлийн дунд төөрөлдөж орхижээ. Анхны Ерөнхийлэгч П.Очирбат Дорнодын талаас оргилсон нефьтийн дээжээс дээлээ мялаан “Азийн Бар улс болно” гэж тунхаглаж байсан мөчөөс, удаах Ерөнхийлэгчид болох Н.Багабанди, Н.Энхбаяр нар сайн муу бүхнийг амсаж эдлэх хүртэл хугацаа, одоогийн Ерөнхийлэгч Ц.Элбэгдорж “Авилгалтай тэмцэж, Монголын төрийг цэвэрлэнэ” хэмээн гал цогтойгоор мэдэгдэх хүртэл 26 жилийг бид сэтгэл дотроо итгэл найдвар тээн тэвчээртэй хүлээжээ. Тэртээх он жилүүдэд Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн өөрийн шадар сайд асан Да.Ганболд, Дорлигжав нарын хамт “Өмч хувьчлал”-ыг будилаантуулан, өнөөгийн олигархууд төрж үржих хөрсийг бий болгочихоод, өдгөө ч ажиг үгүй “сургааль” айлдан номлох хүртэлх амаргүй цаг үеийг хамтдаа тууллаа. Олон олон хүмүүс тэдний сайн мууг ялгаж тунгааж чадахгүй байнаа.
Яагаад? гэвэл бид өөрсдөө сэтгэлгээний хямралд өртөж орхижээ. Бид бусдад бүү хэл, өөртөө ч итгэхээ больжээ. Нийгмийн эерэг өөрчлөлтөд хардангүй хандаж, бусдын төлөө сайн үйлс бүтээж байгаа болгонд “энэ яах гэж үүнийг хийж байгаа бол?” хэмээн хардан бодож, хийж бүтээж болгоны ард “хэний захиалгатай бол?” гэж түгшин, хэн нэгэн магтагдаж шагнуулах дор “хэлээгүй юу? энэ хүн шагнагдах гэж л үүнийг хийсэн юм шүү дээ” хэмээн “хар хошуулж”, өөдрөг сайхан бүхнийг заавал харлуулан сэтгэж, өнгө гэрэл бүхнийг хар бараанаар олж хардаг гажиг сэтгэхүйд дасч орхижээ. Даанч гунигтай. Бид олон зүйлийг шүүмжилдэг хэрнээ цагаа тулахаар олигархиудад “зусардан” саналаа өгдөг. “Өнөөдрийн өөхнөөс маргаашийн уушиг” гэдэг шиг дор бүрнээ өчүүхэн ашгаа хичээж , бусдын эрх ашгийг нулимж хаяж чадна. Гэхдээ үүнээс та ч хождоггүй, өрөөл бусад ч хождоггүй. Өөрөө хохирч эхлэхдээ гэнэт ухаарч, намгийн мэлхий шиг гэнэт вааглана. Харамсалтай нь тэр дуу тань нөгөө эрэгт бүү хэл намгандаа ч сонсогдоггүй. Тэгээд л новшнуудад Төрөө атгуулчихаад өөрөө тэртээ алсаас сөөнгөө хоолойгоор шивнэн үглэх. Хэн ч таныг сонсохгүй, хэн ч таныг тоохгүй, хэн байсныг тань тэд мартаж орхиод яравгар инээмсэглэдэг. Тэр мөчид чи өөрийнхөө хэн байсныг, хэн байж болохыг гунигтайяа эргэцүүлнэ. Бас дотоод сэтгэлдээ орилон хашгирна, гэвч хэн ч таныг сонсохгүй. Бид өөрсдөө өөдгүй болохоор үүнийг тайлбарлаж бас зөвтгөж үл чадна.
Бид алив үйлдлийн буруугаа өөрөөсөө бус бусдаас хайсаар дасчээ. Өөрөө хэзээ ч буруугүй, өөрийгөө зөвтгөх түмэн шалтгийг бид олж чаддаг. Бусдыг буруутгах буман шалтгийг ч бид олж чадна. Гэхдээ…Чи энэ ертөнцөд ирсэн цор ганцхан бодьгал болохоор чиний өмнөөс хэн ч шийдвэр гаргадаггүй, чиний өмнөөс хэн ч зөв тайлбарладаггүй, чиний өмнөөс хэн ч буруугаа хүлээдэггүй. Чи бусдыг буруутгаад сэтгэл тань ханадаг хэрнээ өөрийгөө буруутгаад шөнөжингөө нойроо хугаслан шаналж, дэрэн дээрээ эргээн хөрвөөж, өглөө улаан нүдэлж босдоггүй бол монгол хүн байгаад яах юм бэ? Сэтгэл тань сэмэрч, юунд ч юм бэ? шаналж, өөрөө ч мэдэлгүй бухимдан уцаарлаж, хайртай хүнээ өөртөө ч ойртуулалгүй цааш нь түлхэж, хөнжилдөө ороод сэтгэлдээ уртаар санаа алдахгүй юм бол, монгол хүн байгаад яах ч юм билээ. Товчхондоо сэтгэл тань хямарч байгаа нь тэр. Би энэ нийгмийн бусармаг бүхний шалтгааныг хайхдаа өөрийгөө л буруутгадаг. Би гадаадад сайхан амьдрахдаа та нарыг мартдаг бол, уучлаарай. Би өөрийгөө “монгол хүн” гэж мэдрэх тэр л мэдрэмж үүнийг бичихэд хөтөлдөг юм шүү дээ. Бид өөрсдийгөө зөвтгөх, бас буруутгах түмэн шалтгийн нэг нь энэ бичлэг юм шүү дээ. Монголчууд бид эдийн засгийн хямралд өртөөгүй, бид өөрсдөө сэтгэлгээний хямралд өртжээ. Шалтгаан нь бид өөрсдөө, өөр хэн ч биш.  Бид өөрсдөө ухаарч үүнийг давна, биднээс өөр хэн ч биш.
Sep 13

АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН \цуврал-09- төгсгөл\

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Амьдрал их энгийн, бид л өөрсдөө санаатай болон санамсаргүйгээр зовлон болгож хувиргадаг болохоос. Энэ амьдралд өөрийн бий болгож чадсан бүхэндээ сэтгэл хангалуун байж, наран ургаж мандахаас шингэж жаргах хүртэлх бүх л цаг хугацааг баяр бахдал дүүрэн, сэтгэл амар амгалан өнгөрүүлж сурвал юутай сайн. Өөр өөрсдийн сайн муу тавилангаа үүрч эдэлж яваа өрөөл бусадтай өөрийгөө адилтган, заавал адилхан байх гэж шунаж тачаадаад яана. Мянгантаа хүсэж мөрөөдөөд ч тийм боломж үгүй. Мөнгөөр зөндөө эд баялгийг худалдаж авч болох боловч, энэ орчлонд хүн болж ирэхдээ зүрх хийгээд тархиндаа тээж ирсэн мөн чанарыг тань худалдаж авч болдоггүй юм л даа. Хэрэв та шунал тачаалаа ялан дийлж чадалгүй мөнгөний боол болон хувирч, өөрийн мөн чанараа бусдад “худалдаж” эхлэх дор чи хэн ч биш болон хувирна. Мөнгө хэмээх цаас үгүй болж дуусахад,  сэтгэл зүрхэн дэх мөн чанар тань дундарч дуусалгүй хэвээрээ л байх учиртай юм шүү дээ. Нэгэн цагт энэ амьдралын хугацаа тань дуусч ирсэн ертөнц рүүгээ буцаж одохдоо, шуналын сэтгэлээр цуглуулсан их мөнгө, эд хөрөнгөө авч явж чадахгүй болохоор үлдээгээд л явна, өөр сонголт үгүй. Үлдээсэн их мөнгө, эд хөрөнгөнд тань шунасан шуналаас таныг хайрласан хайр, чин зүрхний харуусал ундарна гэж үү? харамсалтай.
…Амьдрал их энгийн. Хайр хэмээх аугаа мэдрэмж хүмүүний сэтгэлийн утсыг хөндөж, гайхамшигт аялгууг ямагт эгшиглүүлж байдаг. Хэн нэгнийг хайрлавал хайрласан шиг хайрла, хайрлаж чадахгүй бол “дүр эсгэж” бүү зовоо. Хань чинь чиний “өмч” биш болохоор хардлагын хүлээсээр сэтгэлийг нь бүү багла. Хэн хэнийхээ оюун сэтгэлгээг эрх чөлөөтэй байлгахад итгэл л хамгаас чухал. Уулзаж учран хайрлаж, үзэн ядаж буй бүх хүмүүс тань өөр өөрийн ертөнцтэй болохоор тэднийг ойлгохыг хичээ. Зөвхөн өөрийнхөө сэтгэлтэйгээ адилтган, яаран дүгнэх хэрэггүй. Тэдний сэтгэлийг хиртээх муу үг хэлэх амархан ч, дараа нь цайруулах амаргүй. Хэрүүл маргаанд ялагч байдаггүй болохоор, сэтгэл дэх хорслоо тэвчиж дотроо үлдээсний төлөө та хэзээ ч харамсдаггүй. Хүн болгоныг байгаагаар нь ойлгож чаддаг болоход сэтгэл тань үргэлж амар амгалан байж, бусдыг уучилж чаддаг болно. Нэг л уулзаад дахиад учрахгүй ч байж мэдэх хэн нэгнийг хорон муу үгээр гомдоож яана. Насаараа хамт байж мэдэх тэр хүнийг муучлан гоочилж бусдын өмнө гутааж яана. Тэр болгонд өрөөлийн ч, өөрийн тань ч сэтгэл хиртэж байдаг юм. Бусдыг уучилж байна гэдэг нь таны сэтгэлийн тайвшрал, амар амгалангийн баталгаа. Буцаад одохдоо сэтгэлийн хирээ үлдээж яана. Хэн нэгэн насан туршдаа шаналах ч юм билүү?
… Амьдрал их энгийн. Энэ амьдралд бүх зүйл эсрэг тэсрэг талтай байдаг болохоор тэнцвэрийг нь барих гэдэг нь ухаан буюу. Жаргалыг зовлонтой нь тэнцүүлж, мөнгийг хүн чанартай нь тэнцүүлж, хайрыг хардалттай нь тэнцүүлж, үзэн ядалтыг уучлалтай нь тэнцүүлж, хэрүүлийг ойлголттой нь тэнцүүлж, тэвчээрийг харамсалтай нь тэнцүүлж, баян байхыг ядуутай нь тэнцүүлж, өнгөрсөн амьдралаа ирээдүйтэйгээ тэнцүүлж байх нь юутай чухал. Аливаа зүйлийн хэм хэмжээ нь алдагдахаар л эзэндээ зовлонг авч ирдэг. Бид дотоод сэтгэлтэйгээ ямагт “хүүрнэж”, сэтгэлээ чагнан “зэмлэж”, “аргадаж” байх нь ухаажихын эхлэл. Бидний гадна дүрс, төрхөөр нь ажиж байгаа бүхэн “үнэн” байх албагүй, тийм боломж ч үгүй. Харьцангуй ч байж болох “үнэн” өөр хаана ч биш таны тодоод сэтгэлд тань оршиж байдаг. Энэ бол мөн чанар дээр тань тогтсон итгэл үнэмшил тань, бас амьдралаас олж авсан ухаарал тань юм. Хүн болгон заавал мэдэж байх албагүй ч, та өөрөө заавал мэдэж байх учиртай. Тэгж байж гэмээ нь “Хэлсэн үгэндээ эзэн, идсэн хоолондоо сав” болж байдаг гэнэм. Хүмүүс бид энэ ертөнцөд өөрөө уйлж ирсэн боловч амьдралынхаа төгсгөлд өрөөл бусдыг уйлуулаад буцдаг бодьгал. Өмнөх хийгээд хойд амьдарлынхаа тухай би мэдэхгүй л дээ. Харин энэ ертөнцөд амьдрахдаа ухаарсан бүхнээ бусдад хэлж ойлгуулан, өөртөө бий болгосон баялгаа бусдад зааж сурган өвлүүлж үлдээх нь л хамгийн чухал. Эс тэгвээс энэ сайхан ертөнцөд ирээд буцсаны хэрэг юу байх билээ.
Ер нь тэгээд ХҮН ГЭДЭГ ЭНЭ ЕРТӨНЦӨД ӨӨРИЙН БИЙ БОЛГОСОН ЖАРГАЛАА ЭДЭЛЖ, ЗОВЛОНГОО ӨӨРӨӨ Л ҮҮРЧ ЯВАХ учиртай юм билээ.
Aug 04

БАЯН БА ЯДУУ \”Амьдрал их энгийн цуврал-08\

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Амьдрал их энгийн. Хүмүүс бид өөрсдийн амьдралын хэв шинжээ баян ба ядуу хэмээн хуваадаг. “Ядуу” байхаас айх айдас нь “баян” байх хүсэл рүү хатгана. Хүн болгон баян байхыг хүсэх авч яг юуг баян, юуг ядуу гэж үнэлээд байгаагаа өөрсдөө ойлгодоггүй. Хэмжээлшгүй эд баялаг хураагаад түүнийгээ аваад явж чадахгүйдээ сүнс нь хоргодоод амь тавьж чадахгүй тарчлах мөч, өөрийн оюун санаан дахь баялагаа бусдад түгээж тэр л ач буяны гэрэлд бусдын хайр халамж дор амь хураах агшнууд ялгаатай. Амьд ахуйдаа ойлгоогүй ухаарлаа үхэхийн өмнөхөн ойлгож тарчилдагт бидний амьдралын тохуурхал орших буйз.
Ихэнх хүмүүс эд материалын цуглуулгаа баялаг гэж үзэн, өөрийн хэр хэмжээнээсээ хэр ихийг хэтрүүлэн цуглуулснаараа өрсөлдөн “тэргүүн баян”, “хэмжээлшгүй баян” гэхчилэн бие биедээ зусардаж долигонох авч сэтгэлийн гүндээ ямагт атаархал хорслыг агуулж явна. Их мөнгө олж тэр хэрээрээ зөвхөн өөртөө эд баялаг цуглуулаад л байна, цуглуулаад л байна, тэр хэрээрээ уураг тархи нь ядуураад байгааг ерөөсөө анзаардаггүй. Эд баялгийг ухамсар зорилготойгоор бус бусдад гайхуулах хязгааргүй шуналаар цуглуулаад байгаа хүний уураг тархи нь яг тэр хэмжээтэйгээ урвуу байдлаар ядуураад байдаг юм. Эд баялаг цуглуулдаггүй хүн болгон ядуу байдаггүй. Өөртөө байгаа зүйлдээ сэтгэл хангалуун аж төрж, хоёр идэхгүй ч хоосон хонохгүй амьдралдаа сэтгэл хангалуун амьдардаг хүмүүс зөндөө бий. Өөрийн арчаагүйдээ үгээгүй ядуу амьдарч, үүийхээ бурууг бусдаас олж харан тэднийг үзэн ядаж амьдардаг хүмүүс ч цөөнгүй бий. Өрөөл бусад хүмүүс тэднийг ядуу гэж нэрлэдэгт тэд дасч, тийм байх хувь заяатайгаа эвлэрэн гутранги боловч амьдарцгаана.
Хүмүүс баялгийг яаж бүтээдэг гээч! Таны амьдралд амаргүй хэцүү зүйл тохиолдоно. Та түүнийг давж гарвал танд өмнөхөөс дахин илүү боломж харагдана. Дахиад л хэцүү бэрх саад тохиолдоно. Тэсч зүтгээд давж гарвал түүнээс ч илүү боломжууд мэдрэгдэнэ. Дахиад л бүр ч амаргүй бэрхшээл тохиолдоно. Хичээж зүтгээд давж гарвал бүр илүү боломжуудыг харах болно. Яг л үелээд өндөрссөн уулс шиг. Нэг уулын оройд гарахад дараагийн уулын орой харагддаг. Уулс болгоны оройд мацаж гарах тусам амьсгаа тань задарч бүр алс холын барааг харж уужирна. Давсан даваа болгон танд туршлага болж, илүү амар хялбраар улам дээшээ мацна, өндөрт байхын жаргалыг мэдэрч, бэлд буй бусдын дээрээс өөртөө итгэлтэй омог бардмаар харж чадах болно. Амьдралдаа тохиолдсон саадны өмнө сөгдөөд унах ахул та хэзээ ч дээшээ зүтгэж чадахгүй бэлдээ насаа элээнэ. Хэзээ ч хүрч чадахгүй тэр оргил руу харан санаа алдахаас хэтрэхгүй. Эхний саадыг давсан хэдий ч дараа дараагийн саадны өмнө сөхрөх ахул дээшээ мацахаа больж тэрхэн өндөрлөгтөө үлдэх болно. Тэртээ оргилд биш ч гэлээ бас бэлд нь биш.  Хэн ч булааж чадахгүй, хэн ч хулгайлж чадахгүй баялгийг өөртөө ухамсартайгаар бүтээж баян болохын нууц нь ердөө л энэ. Их өндөрт зүтгэж гарчихаад өөрийн тань араас мацаж яваа бусдад тусалж, татаж болно. Тэр хүмүүс тантай хамтдаа байх тусам та нар хамтдаа аз жаргалтай байж чадна.
Амьдрал их энгийн. “Азтай” юм шиг бусдад санагдах бэртэгчин, тэнэг баячууд энэ амьдралдаа мөнгөний боол болон бүх насаараа айдас дор амьдардаг юм. Тэдэнд атаархах хэрэггүй дээ. Үйлийн үр нь тэдний хувь заяаг хөтөлж яваа. Харин дотоод сэтгэлдээ баялгийг бүтээж чадсан хүмүүс айх айдасгүй амар амгалан амьдарч чаддаг. Тэдэнд өнөөдөр мөнгөгүй болох цаг тохиолдовч маргааш хүссэн мөнгөө олж чаддаг. Учир нь тэдний баялаг оюун ухаан дотроо байгаа. Хүмүүсийн үхэн хатан шүтээд, заримдаа мөргөж сөгдөөд байгаа мөнгө гэгч хүмүүсийн амьдралд тодорхой хэмжээгээр эрх чөлөөг олгодог нь үнэн л дээ. Гэхдээ мөнгөний боол, эсвэл эзэн нь байх гэдэг өөр хэнээс ч бус зөвхөн танаас л хамаарах болно. Учир нь мөнгө гэдэг цаас, харин та хүн гэдэгт л хамаг учир байгаа юм. Авсандаа аваад орж чадахгүйгээс хойш шуналаар цуглуулсан их хөрөнгөөр яах ч билээ. Ардаа үлдэж буй хүмүүстээ үлдээж чадсан оюуны баялаг, ухаарал л бусдад буян болох буйз. Жаргал зовлонгийн дэнсэн дээр эд хөрөнгө, оюун ухаан савлаж байдаг.
May 25

ТЭВЧЭЭР ба ХАРАМСАЛ

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Амьдрал их энгийн. Ажаад байх ахул “болох ёстой зүйл өөрийн цаг хугацаандаа л
болдог ” юм шигээ. Хүүхэд байхад минь аргамжигдсан юм шиг удаан санагдах цаг хугацаа, идэр наснаас хойш чангаагаад байхад л уяа нь алдуурсан эмнэг морь шиг хулжиж оддог. Нэг л мэдэх дор “цаг хугацаа чинь ийм хурдан өнгөрлөө гэж үү?” хэмээн арай хурдан эргээд байх шиг төсөөлөгдөх нар руу анивчин харна. Аараг довцгийн энгэрт чулуугаар гэр барьж тоглож асан насны хавар, элдэв чамин тавилгаар дүүрэн тансаг өргөө болон хувирах насны намар хүртэл өөрийн хэмнэлтэй. Заримдаа сэтгэлд хөвсөн мөрөөдлөө биелэл болгох гэж яараад, тэр нь биелэхгүй болохоор учиргүй сэтгэлээр унан хорвоо ертөнц хав харанхуй, амьдрал ямар ч утгагүй мэт санагдах орчилд бид амьдарцгаадаг. Спираль маягаар эргэлдэх цаг хугацааны эргүүлгийг бид анзаардаггүй.  Материаллаг шуналаас гадна сэтгэлийн доторхи шуналаасаа болон бид бишгүй зовдог. Нэгэнт урсаж буй цаг хугацааг өөрийнхөөрөө зогсоож, өөрийнхөөрөө өөрчилж чадахгүйдээ бид ихэд бухимдацгаана. Яараад л … яараад л … яараад л. Санаснаар болдоггүй энэ амьдралд сэтгэлийн шунал тачаалаа захирч чадаагүйгээсээ болж бид бас л тарчилдаг. Хожим нь эргээд анзаарахад “тэгэхэд би жаахан тэсээд өнгөрчихсөн бол” гэх харуусал зовлонгийн манан дундаас ухаарлын наран болон бүдэгхэн гэрэлтдэг.
Ухаараад эргэцүүлэх юм бол бид энэ амьдралд маш их тэвчих хэрэгтэй болдог. Уурлан хашгичих нэгний өөдөөс хэдийгээр чиний зөв байсан ч, уруул давуулан хараал гомдлын үг урсгалгүй тэвчих хэрэгтэй болдог.Дараа нь өөртөө шаналдаггүй юм. Өвдөж шаналсан нэгний уцаар бухимдлыг хичнээн амаргүй байлаа ч тэсч аргадаад л өнгөрөөх хэрэгтэй болдог. Дараа нь өөртөө харамсдаггүй юм. Мунхаг араншин бас тэнэг үйлдлийн өмнөөс хэчнээн хэцүү байлаа ч тэсч тэвчээд дуугүй өнгөрөөх хэрэгтэй болдог. Дараа нь өөртөө гомддоггүй юм. Тэсч тэвчих зүйл зөндөө. Өнөөдөр чиний хүссэнээр болохгүй байлаа ч тэвчээд л өнгөр, болох цаг хугацаа эргээд л ирдэг юм. Өнөөдөр чиний санаснаар бүтэхгүй байлаа ч уужуу ухаанаар тэсээд л өнгөр, үргэлжлэх хичнээн өдөр байгааг бүү март. Өнөөдөр чиний бодсоноор болохгүй байлаа ч тайвширч хойш нь тавиад хүлээ, маргааш эсвэл нөгөөдөр болж л таараа. Тэвчээрийн чагтага нь гэнэт тасарч буруу мууг үйлдсэнийхээ төлөө насаараа харамсаад ч цайруулж чадахгүй  яваа зөндөө хүмүүс бий. Хүнд хэцүү сорилтын өмнө сөхөрч сөгдөөд “бууж өгснийхөө төлөө” насаараа шаналж гутарч яваа зөндөө хүмүүс бий. Амаргүй хүнд үед шантарч цөхрөөд давж чадаагүйнхээ төлөө насаараа гундаж, бусдаас дорд яваа олон хүмүүс бий.
Тэвчих гэдэг хэцүү л дээ. Амнаас гарсан болчимгүй үг, биеэр үйлдсэн нэгэн хөдөлгөөн хормын төдийд л маш олон зүйлийг өөрчилдөг. Дараа нь хичнээн харамсаад ч түүнийг эргүүлж ерөөсөө чаддаггүй. Буруу үг, болчимгүй үйлдэл гэдэг хэзээ ч засч залруулах боломжгүй зүйл. Цахилгаан цахих шиг тэрхэн хором хорвоо дэлхийг өөрчилж чадахгүй ч хүний амьдралыг орвонгоор нь эргүүлэх нь бий. Дараа нь шувуудын жиргээ ч уйтгартай сонсогдож, цэцгийн дэлбээ ч гандуу харагдаж, нарны хурц туяа ч бүүдгэр юм шиг санагдах үе ирнэ. Цээжний гүнээс хичнээн санаа алдаж, дотор сэтгэлдээ өөрийгөө хичнээн зүхэвч тэр алдааг залруулах амаргүй. Хичнээн харамсан гашуудаад ч  хүмүүс чамайг ойлгохгүй. Хэрвээ чи тэвчиж чадсан бол хэзээ ч өөртөө шаналал хураахгүй, бусдын өмнө толгой гудайхгүй. Сэтгэл дотроо тэрсэлдэн арсалдсан бүхнийг тань хүмүүс мэдэхгүй ч,  чи өөрөө өөртэйгээ тэмцэн ялж буйгаа мэдрэхдээ баяртай байдаг. Тэвчээр дээр тогтсон ялалт бүхэн чамайг баярлуулж, хором гэдэг ямархан үнэ цэнэтэй болохыг чи ухаардаг. Тэвчиж чадсан хором бүхэн чиний үнэ цэнийн хэмжүүр болж байдаг. Юу гээч,чиний сэтгэл доторхи буцалж, ээдсэн агшин бүрийг чамаас өөр хэн ч мэдэхгүй, мэдэх боломжгүй нь хамгийн гайхалтай зүйл. Сайн муу бүхний харшилдаан , сэтгэл дотроо өөртэйгээ маргалдсан хашгираан дунд чи өөрийгөө сайнаар авч үлдэнэ гэдэг чинь ухаарал байхгүй юу. Энэ чинь л тэвчээр.
Амьдрал гэдэг чинь их энгийн. Хичнээн амаргүй хэцүү үе тохиолдоход “За чи тэсэх л хэрэгтэй шүү, дараа нь харамсахгүй дээ” гэж өөртөө хэлэхэд л чи өөрийнхөө ялагч болж чадна. Ердөө л хэдхэн хором л байдаг. Тэсээд дуугүй өнгөрлөө гэхэд чи бусдаас дорд болчихгүй дээ. Чиний сайн муу хэн болохыг тэрхэн хором хэмждэггүй, урт удаан цаг хугацаа нотолдог юм. Гэхдээ тэвчээр алдсан хором тань энэ их хугацаанд илааршдаггүй. Буруу муу үг бусдын сэтгэл зүрхэнд шарх болон үлдэж, бусармаг муу үйлдэл бусдын дурсамжинд хар толбо болон тунаж хэзээ ч арилдаггүй. Хожим харамсахгүйн тулд тэвчиж, тэвчсэнийхээ төлөө хожим харамсахгүй амьдарна гэдэг чинь ухаан юм шүү дээ. Тэгээд л хүмүүс ТЭВЧ, ИТГЭ, ХҮЛЭЭ ТЭГВЭЛ ЧИ ЯЛНА гэж хэлжээ. Сайхан үг шүү.