Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН"

May 15

УУЧЛАЛ ба ҮЗЭН ЯДАЛТ

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Амьдрал их энгийн. Гэхдээ хүмүүс бид өөр хоорондын таагүй харилцаанаасаа болж бие биенээ үзэн ядах нь бий. Уг нь байна шүү дээ, бидний таагүй харилцаа нь би тэр хүнд таалагдаагүйгээс, эсвэл тэр хүн надад таалагдаагүйгээс үүсдэг юм билээ. Бухимдсандаа “Би ямар доллар биш, хүн бүхэнд таалагдах албатай юм уу?” гэж бодох авч, бидний эргэн тойронд байгаа хүмүүс маань бас доллар биш болохоор надад таалагдах албагүй гэдгийг хүлээн зөвшөөрч амждаггүй. Тэгээд л бухамдал гомдлоо хэн нэгэнтэй хуваалцаж өөрт таалагдаагүй тэр хүний тухай өөрийнхөөрөө тайлбарлан муучилж, хамтдаа үзэн ядахыг уриалах авай. Чиний сонгож авч хуучилсан хүн нь “чиний талд” байгаа болохоор “Хөөх ямар новшийн, адгийн амьтан бэ?” хэмээн зэвүүрхэж, уг зэвүүцлээ өргөн олон түмэнтэй хуваалцахаар яарна. Бид нэг л зүйлийг гүйцэд ойлгодоггүй. Муудалцсан тохиолдолд тэр хоёр хүний хэн нэг нь 100 хувь буруутай байдаггүй хийгээд, муудалцах олон шалтгуудын нарийн шалтгааныг хэн ч мэддэггүй бөгөөд мэдэх ч боломжгүй. “Овоо босгоогүй бол шаазгай юунд суух билээ” гэж өвөг дээдсүүд дэмий нэг хэлээгүй аж.
“Хүний мууд дуртай” нь хүмүүс бидний төрөлхийн араншин юм шиг байгаа юм. Хэн нэгнийг муучилж  ярихад  нүд нь сэргээд, нүүр нь гэрэлтээд, үг хэл нь мэргэн цэцэн болдог төрх үүний нотолгоо. Яагаад ч юм бэ? өөрийнхөө сул муу чанарт эмзэглэж явсан ичингүйрэл нь  “ханьтай” болсондоо баярлан тайвширдаг байж ч болох. Үзэн ядуулсан тэр хүн нь буруугаа хүлээн гэмшиж, нус нулимстайгаа холилдох мөчийг харан баясахдаа өөрийгөө тэр хүнээс “хамаагүй дээр” хэмээн мэдрэхийг хүсдэг ч байж мэдэх.  Хэн нэгний алдааны жишээ нь “Тээр би чамд хэлээгүй юу?” хэмээн өөрийн үйлдлээ харьцуулан зөвтгөх шалтаг нь ч болж магадгүй. Хамтран амьдарч байсан гэр бүл салснаас үүдэлтэй хэн нэгийг бүх л хамаатан саднаараа насан туршид нь үзэн ядацгааж, үр хүүхдүүдэд нь хүртэл “халдаах”-ыг хүсдэг хүмүүс цөөнгүй бий. Хамтран бизнес хийж байгаад бүтэлгүйтлээсээ болж “дампуурсан” д буруутай нэгнээ насан туршид үзэн ядаж, бусдад муучлан гомдоллож , харааж зүхэж явдаг хүмүүс бий. Хамтдаа сайхан нөхөрлөж яваад  хов жив, хэрүүл маргаанаас улбаалан насан туршид нэг нэгнээ үзэн ядаж, бусдад муучилж явдаг хүмүүс бий. Үзэн ядагсад ихэвчлэн “чиний сайн явахыг нь харнаа” хэмээн харааж, сайн явж болох замд нь тээг саад болохыг хүсдэг.
Бид нэг зүйлийг сайтар ойлгож ухаардаггүй. Амьдрал гэдэг чинь цаг хугацааны урсгал, хэн ч юу ч түүнийг зогсоож чадахгүй, зогсоох боломж ч үгүй. Урсгал ус сайхан муухай бүхнийг хаман оддог шиг, амьдралын урсгал сайн муу бүхнийг хаман урсана. Хүмүүс алдаа гаргаж, муу муухай зүйлийг үйлдлээ гээд цаг хугацааг зогсоон түүнийг шүүн шийтгэж болдоггүй шиг, цаг хугацааны урсгал бүхнийг өөрчилдөг. Муу гэж бодсон хүмүүс сайн хүн болон өөрчлөгдөж, сайн гэж бодож асан хүн чинь новш болж хувирах тохиолдол зөндөө. Алдаа гэдэг аймшигтай зүйл биш, харин цаг хугацааны шалгуур. Хүмүүс алдаан дээрээсээ суралцаж, цаг хугацааны шалгууруудыг давах бүрдээ ухаажиж бас хүчирхэгжиж байдаг. Үзэсгэлэн гоо гүнж шүүр унасан шулам болон хувирах, үлгэрийн баатар шиг сайхан залуу өчүүхэн бэртэгчин болж хувирах нь амьдралын тохуурхал. Гэхдээ л энэ амьдралд хүн өөрийнхөө амьдрах сайхан, тэгж амьдарч чадна гэдэг бүр ч сайхан. Өнөөдөр сэтгэлээр унаж хэцүү байлаа ч маргааш сэргэлэн болжмор шиг жиргэн дүүлж болдог нь амьдралын цаг хугацааны урсгал. Сайхандаа сайхан.
Уучлал гэдэг амар амгалан амьдралын жишиг. Хичнээн буруутай байлаа ч тэр хүнийг сэтгэлдээ уучилж өршөөнө гэдэг бүүдгэр саарал өдрийн үүлс дороос наран мэлтийн гарч ирэх шиг сайхан, бас амгалан. Ирээд л буцдаг энэ хорвоод юуг үлдээх гэж бусдыг үзэн ядах билээ, тэртэй тэргүй бид бүгдээрээ яваад л одно, байгаль дэлхий уул ус хэвээрээ л үлдэнэ. Хожим нь харамсан гэмшиж суухын оронд өнөөдөр уучилж өршөөж байвал сэтгэл тань уужирч амарна. Уучлахгүй, үзэн ядаад дуусна гэж зүтгэхэд чи тэр хүнийг ч, бас амьдралыг нь ч өөрчилж чадахгүй бол яана. Уучлалгүй үзэн ядалт гэдэг далавч нь шархадсан өрөөл шувуу, ус нь булингартсан намаг, навчисгүй мод, хөрс нь зулгарсан бас гандсан хөрс шороо. Тэнд шувууд дүүлэн нисч, тунгалагхан горхис шоржигнон урсаж, навчсаа дааж ядах модод сүүдэртээ сэрүү татаж, цэцэгс алагласан зүлэг хараа булааж яахин чадах билээ. Бид хүмүүсийг өөр шигээ байлгах гэж тарчлахын оронд өөрийнх нь байгаагаар нь ойлгож бас байгаагаар нь хүлээж авч чаддаг бол юутай сайн сан. “За яахав дээ, байгаа нь л энэ юм шүү дээ. Өөрчилж чадахгүйгээс хойш уучилж байя” гэдэг ухаарлаас үүдэлтэй бодол хүмүүсийг тайвшруулна. Уучилна гэдэг чинь хэнийг ч болов байгаагаар нь ойлгож, сэтгэлдээ хүлээн зөвшөөрөх ухаан юм шүү дээ. Үзэн ядалт хүмүүст зовлон авчирдаг бол уучлал хүмүүст тайвшрал авч ирдэг. Амьдрал гэдэг чинь их энгийн.

May 03

ӨНГӨРСӨН ба ИРЭЭДҮЙ

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

Амьдрал их энгийн. Олон хүмүүс өнгөрснөөрөө амьдарч, ирээдүйдээ итгэл алдран өөрийгөө болон өрөөлийг “тарчлааж” амьдардагт зовлонгийн салхи хургаж буй. Амьдралд нь тохиолдсон нэгэн муу тохиолдлыг насан туршдаа сэтгэлдээ хадгалан “чи мууг сайн явахыг нь харнаа” хэмээн хонзогнож амьдардаг хүмүүс бишгүй бий. Тэр тохиолдлыг санах тусам зүрх сэтгэл нь хорсож, өөртөө болон өрөөл бусдад байнга сануулан хамтдаа түүнийг үзэн ядахыг уриална. Тэр түүхийг хүмүүст байнга дурсаж, өөрийн үзэн ядах сэтгэлээ бусдад “нялзааж”, өөрөө ч түүнээсээ салж чадалгүй “шүдээ хавирч” байхдаа түүнийг хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг ч анзаарахгүй, мөнхийн мөнхөд тийм л “новш” байхыг нь харах хүсэлдээ өөрөө ч тийм “новш” болон хувирч байгаагаа анзаардаггүй. Цаг хугацааны эргүүлгэнд ч тэрээр анхаарлаа хандуулахгүй. Хамтдаа амьдарч байгаад тохиолдлоор салсан түүнийгээ насан туршдаа “сэтгэлдээ зуун” амьдардаг хүн, өөрийн эргэн тойронд байгаа хүмүүсээ тийм л байхыг шаардана. Ердөө л түүний гайгаар өөрөө муу амьдарч буй мэт хорсол нь, өөртөө олдож буй боломж бүрийг гомдол хорслын манан дундаас олж мэдрэхгүйд хүргэдэг. Хорсол, үзэн ядалтаар цэнэглэгдсэн амьдрал, хүнийг хэзээ ч аз жаргалтай амар тайван байдаггүй.
Хүн болгон төгс төгөлдөр биш болохоор алдаа гаргадаг төдийгүй, алдаа гаргах ч эрхтэй байдаг. Алдаа болгон өнгөрсөн цагт үлдэж, оноо болгон ирээдүй цаг руу хөтөлж байдаг юм. Өнгөрсөн цаг болгон хүмүүст ухаарал авчрахаас бус, үзэн ядалтыг авчирдаггүй байгаасай. Өнгөрсөн цаг бол урсаад өнгөрсөн голын урсгал, шуураад өнгөрсөн салхины исгэрээ, нисээд өнгөрсөн шувуудын сүүдэр, хагдраад унасан навчсын сэрчигнээн, жаргаж шингэсэн нарны туяа. Харин ирээдүй цаг бол мандах нарны гэрэл, цэцэглэж буй модны нахиа, нууранд буух шувуудын ганганаа, өглөө эртэд шулганалдах болжморуудын жиргээ, сэхүүн салхины зөөлөн илбээ.. Түнэр харанхуйн тарчлаант зүүднээс салж, тасалгааны цонхоор урсан орж ирэх нарны илч гэрэлд инээмсэглэн суниах жаргалтай мөч. Уусаж одох нэгэн өдрөөс урсаж ирэх нэгэн өдөр хүмүүст итгэл найдвар, баяр жаргалыг авч ирдэг. Амьд байх гэдэг, хэн нэгнийг хайрлах гэдэг, өрөөл бусдад талархах гэдэг, өөрөө түүндээ баярлан инээх гэдэг юутай жаргалтай мөч гээч. Өнгөрсөн цагийн алдаа гэгч ирээдүй цагийн ухаарал болдог болохоор хүмүүс цаг цагийн урсгалд зөөлөрч байдаг. Бас бусдыг уучлан, сэтгэлээ амаржуулна. Өөрийнх нь өнгөрсөн цагийн алдааг давтах нэгнийг харахдаа сэтгэлдээ инээмсэглэн хайрладаг. Тэр мөчид “уучилшгүй гутамшиг, аймшиг” мэт санагдаж байсан бүхэн ердөө л цаг хугацааны “тоос” байсныг ухаарч ойлгоно, бас түүнд учирлахыг хүснэ.
Амьдрал их энгийн. Өөрөө уйлж ирээд, өрөөл бусдыг уйлуулаад буцах энэ орчлонд өнгөрснөөрөө бүү амьдарч бай. Өнгөрсөн цагийн гомдол хорслоо хуучин хувцас шигээ тайлж хаяж сур, зүрхэнд тань шархалсан гомдлоо зөөлөн илбэн аргадаж, бас мартаж сур, үзэн ядах сэтгэлээ уучлалаар аргадан хайраар тайтгаруулж сур. Магадгүй энэ алдаа магад чамайг бүр их тарчлаанаас салгасан ч юм билүү, зовж тарчилсан бүхэн чинь жаргал баярын эхлэл ч юм билүү, зуурдын муу учрал бүхэн нь үүрдийн жаргалын үүд ч юм билүү, тэнэглэлийн мунхаг сэтгэл ухаарахуйн гэгээн тусгал ч юм билүү. Юу гээч, амаргүй хэцүү тохиол бүрийг амьдралд минь ирэх ёстой л үйл гэж бодох нь тайтгарахуйн эхлэл. Энэ амьдралд үзэх ёстой зүйлээ үзэж байнаа гэж бодох нь ухаарахуйн эхлэл. Алдаа зовлон болгоноосоо үзэн ядалтыг бус тайтгарлыг мэдрэх нь амар амгалан амьдралын эхлэл. Өнгөрсөн цаг чамаас алслан холдоход ирээдүй цаг чамайг угтаж байдаг. Зөндөө олон алдаанаас олж авсан ухаарал бүхэн ирээдүй цагийн төлөвшилийн тань суурь.
Чиний гомдож үзэн ядаж байсан тэр хүн энэ ертөнцөөс алсалж одоход үзэн ядах сэтгэл тань өрөвдөл харамслаар солигдон үлддэг. Зүгээр л хоосон хорсолд ууч сэтгэл дутагдаж байсныг мэдрэн харамсана. Бид бүгдээрээ “үгүй болох” энэ ертөнцөд бие биенээ насан туршид нь үзэн ядаж яана. Хорсол, үзэн ядалт бүхэн хоосон ертөнцөд замхран уусахад, харуусал тайтгарал сэтгэлийн чанадад шингэж замхардаг. “Юугаа ч хүлээн үзэн ядаж байв даа, мөнх бишийн энэ орчлонд” гэж өөртөө л шивнэнэ. Түүнийг сонсох чимээ буй гэж үү? Уг нь байна шүү дээ, хүмүүс бид болж өнгөрсөн бүхнийг өнгөрсөн цагт нь үлдээн мартаж, ирж буй ирээдүй цаг руу өөрдөг сэтгэлээр тэмүүлдэг бол юутай амар амгалан амьдарч чадахсан бол. Өнгөрсөн цагийн гунигаас илүүтэй өөдрөг сайхан бүхнийг ирээдүй тань авчирч байгаа гэдэгт итгэж чаддаг бол юундаа ч бухимдаж, юуг ч үзэн ядах билээ. Зүгээр л чи энэ амьдралд үзэх ёстой бүхнээ үзэж, үүрэх учиртай тавилангаа үүрч, зовох ёстой үйлээ эдэлж байгаа гэж бодож чаддаг бол юундаа ч бусдыг үзэн ядаж өөрийгөө ч өрөөл бусдыг зовоон тарчлаах билээ. “Өглөөний нарны илчийг дулаанд бүү бод, өсөхийн жаргалыг жаргалд бүү тооц” гэж өвгөд дээдэс минь сургаж асан. Өнгөрсөн цаг бол өнгөрсөн цаг, харин ирээдүй цаг бол ирээдүй цаг. Амьдрал дэндүү богинохон шүү дээ.

Apr 27

ОЙЛГОЛЦОЛ ба ХЭРҮҮЛ

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

\”Амьдрал их энгийн” цуврал-4\
Амьдрал их энгийн. Гэхдээ олон хүмүүс хэрүүл маргаанаас болж их бухимдан ядардаг. Ямар нэгэн асуудлаар ойлголцож чадахгүй болохоороо хүмүүс өөр өөрийн санаа бодлоо хамгаалан маргалдана. Хичнээн их зөрөлдөх тусмаа төдий хэмжээгээр дуугаа өндөрсгөн, амьсгаадан аахилна. “Үгүй ер, чи муу…” гэж дотроо хорсон үгэлж, нөгөө хүнийхээ хэлж байгаа үг болгоныг давж гарах хүслээр дотоод сэтгэлдээ нуугдан байсан хамаг л муу үг болгоныг амаараа цацлан гаргана. Тэглээ гээд хэн ч “ялдаггүй”.  Хүн болгон өөрийн санаа бодол болон хэлж буй үгээ “зөв” гэж итгэж байдаг болохоор. Уурандаа амнаасаа гаргасан тэр үгсийг эргүүлэн залгилж болохгүй болохоор тэр үгс нь аль хэдийн нөгөө хүнийхээ сэтгэл зүрхийг “шархлуулж” байгааг анзаарч мэдэрдэггүй. Хэсэгхэн хугацааны дараа тайвширч, хоорондоо эвлэрэн бие биенээсээ уучлал хүсэх авч, бас бие биенээ уучлах боловч уурандаа түүн рүү харвасан “үгэн зэв” зүрх сэтгэлийг өвтгөөд л байдаг. Хэрвээ бид дахин дахин маргалдах бүртээ яг л энэчлэнгээр давтаад, дараа нь бие биенээ уучлах авч олон олон муу үгийн гайгаар шархалсан сэтгэл зүрх эдгэдэггүй. Тэгээд нэг мэдэх дор чимээгүйхэн холдоод явсан байх нь бий. “Салшгүй сайн хүндээ марташгүй муу үг бүү хэлж бай” хэмээн монголчууд бие биедээ сургаж иржээ.
Олон хүмүүс маргалдаж буй нөгөө хүнээ “яг өөр шигээ” байлгах гэж төсөөлдгөөс ойлголцдоггүй. Яг өөр шиг нь сэтгэсэнгүй гэж, яг өөр шиг нь ойлгосонгүй гэж, яг өөр шиг нь хандсангүй гэж бухимдацгаадаг. Тэр ч бүү хэл зарим нь хэрүүл маргаандаа “Чи тэгж бодож байгаа байх” хэмээн нөгөө хүнийхээ өмнөөс өөртөө тайлбар хэлнэ. Тэр тулгалтыг нь “тийм” гэж зөвшөөрвөл худлаа хэлсэн болно, “үгүй” гэж няцаавал улам ихээр уурлан хашгична. Бид нэг л зүйлийг “хүн болгон бие биенээсээ огт өөр” гэдгийг төсөөлж чаддаггүйд  их шалтгаан буй. Уг нь байна шүү дээ, харилцаж байгаа хүн болгоныг байгаагаар нь ойлгож, тэр хэмжээгээр нь харьцахад л болчих юм шүү дээ. Өөрөөсөө тэнэг хүнд  өөрийгөө илүү ухаантай гэж нотлох гэж зүтгээд  яана, өөрөөсөө илүү ухаантай хүнтэй адилхан болох гэж тэнэгтээд яана, угаасаа ойлголцдоггүй санал зөрүүтэй сэдвээр  “өөрийн зөв” хэмээн бодлоо тулгаад яана, ааш араншин нийлдэггүй хүнтэй заавал хэрэлдэн маргалдан хамт байх гэж зөрүүдлээд яана, тавилан таарахгүй хүнтэй заавал амьдрал нийлэх гэж тарчлаад яана. Ямар ч хүнтэй ярилцаад ойлголцохгүй сэдвээр маргахын оронд “алгасаад” явчихаж болно. Маш эелдгээр “энэ сэдвээр чи бид хоёр ойлголцдоггүй юм чинь, өөр сэдвээр ярилцья” хэмээн санал тавьж болно. Ойлголцож болох өөр олон сэдвүүд байхад заавал маргалдаж мэтгэлцэх хэрэг байна гэж үү? “Уур биеийг зовооно, уул морийг зовооно” гэдэг сургааль бий дээ.
Ойлголцол гэдэг чинь тийм ч хэцүү биш. Нэг нь ямар нэгэн асуудлаас болж тан руу орилж хашгичих аваас зөрж хэрэлдэхийн оронд, дуугаа хураачихаад дотор сэтгэлдээ өөрийгөө аргадан тайвшруулж, тэсч тэвчиж болно. Хүн хэзээ ч өөрөө өөртэйгээ хэрэлддэггүй болохоор аргаа бараад тайвширч орхино, өөр яалтай ч билээ. Амьсгаа нь дарагдан тайвширсаных нь дараа тайвнаар учирлан хэлэлцэж болно. Түүнийг уурлаж хашгичиж байхад нь дотор сэтгэлдээ түүнтэй “хэрэлдэн”, хэлэх гэж бодсон муу үгээ аман дээрээсээ буцаан залгисныхаа төлөө хүн хэзээ ч харамсдаггүй. Тэр муу үгс нь таны сэтгэл дотор оршиж, нөгөө хүний сэтгэлд нь сонсогдоогүй болохоор “гомдол” хургадаггүй. “Их сонсож, бага хэрэлдэж бай” хэмээн бидэнд хоёр чих, нэг ам заяасан ч юм бил үү? Аливаа хүнтэй маргалдсаныхаа дараа бурууг нь тэр хүнээсээ биш, өөрөөсөө эхэлж хайвал хүмүүс амархан тайвширч, нөгөө хүнээ уучлахад илүү амар болдог. Маргалдсан асуудлынхаа бурууг нөгөө хүнээсээ хайж, өөрийгөө өмөөрч байгаа хүн хэзээ ч тайвширч чаддаггүй. Ямагт өөрийгөө өмөөрч бусдыг буруутгадаг хүмүүс аажим аажимдаа бүх л зүйлийг үзэн ядахад хүрдэг. Зөвхөн өөрийн тань зөв, бусдын буруу энэ орчлонд чи хэзээ ч сэтгэл амар амгалан амьдарч чадахгүй. Бухимдал, стресс бүхэн чамайг ганцаардуулна. Учир нь бусдыг ойлгодоггүй чамайг ч бусад хүмүүс ч ойлгохгүй.
Амьдрал их энгийн. Чи аав ээж, ах дүүс, амраг садан, найз нөхөд, ажлын газрынхан, бас тохиолдлоор уулзаж учирч буй олон хүмүүст хүндэтгэлтэй хандаж, ойлгож ойлголцож байх нь чиний амьдралын амар амгалан байхын баталгаа. Хүн болгоны хүмүүжил төлөвшил, санаа бодол, зорилго хандлагууд нь огт адилгүй болохоор хүн болгоныг байгаагаар нь ойлгож сурах нь хамгийн чухал байдаг. Өөртэйгээ харьцуулаад л хүн болгонтой юуг яаж ярих, ярихгүй байхыг сонгож шийдэх боломж зөвхөн өөрт тань байгаа. Дүргүйцэж байгаа сэтгэлээ дараад түүний өмнөөс инээмсэглэх, ойлголцохгүй байгаа ярианы сэдвээс зайлсхийх,  хэрэлдэж маргалдахаас зайлсхийгээд тэрхэн мөчид “тэнэг” юм шиг харагдаад уучлал гуйх зэрэг тийм ч хэцүү биш. Сонгож хийсэн хэрүүл маргаан болгон тань өөрийн тань сэтгэлийг, бас бусдын сэтгэлийг хиртээж байдаг. Сэтгэл нь хиртэй хүнээс сайхан сэтгэл ундарна гэж үү? Хэрүүл маргаанд хэзээ ч “ялагч” байдаггүй, хэзээ ч зөв шийдэл гардаггүй. Сэтгэл дотроо өөрийнхөө тухай бусдын тухай өөртэйгээ учирлан хүүрнэж байх нь зөв шийдвэр гаргахад тань дандаа тусалж байх болно. Амаргүй хэцүү үед ч өөрийгөө сэтгэлдээ аргадан тайвшруулж байх нь дараа нь харамсаад ч барамгүй муу үйлдлээс хамгаалж чаддаг. Чи өөрөө өөрийнхөө эзэн нь, бас энэ ертөнцөд мөнхийн мөнхөд энэ хүмүүстэй хамт байхгүй. Амьдрал их энгийн шүү дээ.

Apr 22

ХАЙР ба ХАРДАЛТ

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

\”Амьдрал их энгийн” цуврал-3\
Амьдрал их энгийн. Хүн төрөлхтөн бий болж эсрэг хүйстнээ хүсэмжлэх болсон цагаас л хайр, хардалт зэрэгцэж бас харгалдах болсон. Хайр хүний амьдралд жаргалыг авчрах боловч хардалт нь зовлон болгон хувиргадаг. Хайрын тухай хүмүүс янз бүрээр төсөөлж, янз бүрээр тайлбарлах боловч үндсэндээ энэ нь тухайн хүний сэтгэлийн дотоод сэтгэлээс л урган гардаг мэдрэмж. Хичнээн төлөвлөн төсөөлж, товлон эрж хайж, бусдад захиж захиалавч, хайр нэгэн өдөр сэтгэл зүрхэнд тань өөрөө л хүрээд ирдэг. Түүний юунд ч юм бэ? татагдан зүрх тань хүчтэй цохилж, харц тулгарахдаа царай  тань улайж өөрөө ч мэдэлгүй инээмсэглэнэ, хэлэх гэсэн үгээ ч мартаж ээрч тэвдэх авч дотоод сэтгэлд тань тийм гэж төсөөлөхийн аргагүй баяр бахадлаар дүүрч цалгилах мэдрэмж бол хайр юм. Зарим хүмүүс хайр дурлалын тухай, “энэ бол урд насны барилдлага, үйлийн үрийн төлөөс” хэмээн тайлбарлах авч, хосуудын энэ харилцаа нь үгээр тайлбарлаж, үйлдлээр нотлохын аргагүй гайхамшигт учрал гэж би боддог. Хайрлан дурлалцаж, ижилдэн дасч, хамтдаа амьдрал зохиож, үр хүүхэдтэй болж тэднийгээ өөрсдийн үргэлжлэл болгон өсгөж хүмүүжүүлэн энэ ертөнцөд үлдээх үйлдэл нь хүн болж төрсний үүрэг хариуцлага. Гэхдээ энэ хугацаанд их юм болноо.
Зарим хүмүүс бие биедээ “хайртай л байхад бүх зүйл сайхан болно” гэж боддог. Ингэж төсөөлөхдөө бидний хамгийн эрхэм зүйл болох ХҮНДЭТГЭЛ, ИТГЭЛ-ийн тухай умартах нь бий. Анх учрахдаа л чиний сэтгэлийг өөрийн мэдэлгүй татсан чанар нь ХҮНДЭТГЭЛ-ийг бий болгож аажим аажимдаа энэ нь ҮНЭ ЦЭНЭ болон хувирдаг. Анх учрахдаа өөрийн сул талаа нууж, төгс төгөлдөр мэтээр ойлгуулсан бол аажим аажимдаа илрэх сул талууд тань анхны бишрэм сэтгэгдлийг алгуур унтрааж орхих. Тоглоом шоглоомоор ч атугай өөрийн сул талаа ойлгуулж аажим аажимдаа өөрийн сайн талуудаа мэдрүүлэх нь хүндэтгэл бишрэлийг улам ихээр төрүүлэх нь ч бий. Товчхондоо, чи өөрийн байгаагаараа байх нь хожим уучлал, ойлголцолд амар хүрэх боломж нь. За тэгээд хоосон “панаал” хэрэггүй дээ. Ингэж холбогдсон хүмүүс хожим нь тэр их хайр хаана унтарч, хаана алга болсныг хайж эрээд ч ололгүй цөхрөхдөө “Сайхан хайр зөвхөн ном зохиол, бас кинонд л байдаг” гэж итгэн бусдад үүнийгөө жишээ болгон зөвлөнө. Хууртагдсан “үнэн”-ий сүүдэрт хүмүүс ИТГЭЛ -ээ алдаж эхэлдэг. Бие биенээ хуурч эхлэхдээ л хүмүүс өөрсдийн үнэ цэнээ алдаж эхэлнэ. Олон хүмүүс бусдыг өөртэйгээ адилтгаж төсөөлөхдөө өөрийн хийсэн үйлдэл болгондоо хамаатуулж боддог. Эндээс л маш их хэрүүл маргаан, хардалт үүсдэг юм даа.
Хардалт бол шууд хэлэхэд “сэтгэцийн өвчин”. Хайртай хүнээ зөвхөн  “өөрийн өмч” мэтээр төсөөлж алхах гишгэх, үйлдэх үйлдэл болгоныг нь хардан сэрдэж өөрийгөө болон өрөөлийг “тамлах” нь амьдралыг тэр чигт нь “там” болгон хувиргана. Хэзээ ч хүний оюун санаа, хүсэл бодлыг “хүлж” болдоггүйн адил, хичнээн хардаж зовоогоод ч чи өөрийн хайр сэтгэлээ “аргамжиж” чадахгүй. “Хоосон хардуулж байхаар…” хэмээх арга барсан бодол хүмүүсийг нөгөө тийш нь чангааж орхино. Яг үнэндээ байна шүү дээ, “хуурья” гэж бодсон л бол яаж ийгээд ч хуурч дөнгөдөг. Харин “Хайрт минь намайг хуурахгүй шүү дээ” гэх итгэл хайртай хүнийг нь ямар нэгэн үйлдлийн өмнө зогтусан эргэлзэхэд хүргэдэг. “Хайрт минь надад итгэж байгаа шүү дээ…” гэдэг бодол гэнэт үүссэн сэрлийн өмнө өөртөө эргэцүүлэхэд хүргэдэг. Зүгээр л түүнийхээ эрхэлсэн төрхийг нүдэндээ харахдаа л “уучлаарай” хэмээн өрөөл бусдад ч өөртөө хэлэх шалтгаан нь болно. Ингээд төсөөлөхөөр ХАЙР-ХҮНДЭТГЭЛ-ИТГЭЛ гурав бидний амьдралын тулгын гурван чулуу болдог аж. Аль нэг нь үгүй болохоор амьдрал доголдож, сэтгэл хиртэж эхэлдэг. Ав адилхан тулж чадсан хүмүүс энэ амьдралаа жаргал болгож чадна. Эс тэгвэл бид өөрсдийн аз жаргалаа зовлон болгон хувиргадаг. Бие биенийхээ оюун санааны эрх чөлөөг хүлээн зөвшөөрч, чин сэтгэлээсээ хүндлэн хайрлаж, итгэж байх нь амьдралыг илүү амар амгалан болгодог юм даа.
Амьдрал их энгийн шүү дээ. Хайрлаж чадвал чин сэтгэлээсээ хайрла. Хэцүү хүнд мэт санагдвал өөд өөдөөсөө харж, нүд нүдээ ширтэж суугаад ойлголцохыг хичээ. Хичнээн хэцүү байлаа ч хардаж зовоохын оронд итгэж байгаагаа шулуухан хэл, уучлахыг хичээ. Хайрлаж уучилж чадахгүй бол  хэсэгхэн хугацаанд ч болов холдоод үз. Хэн хэндээ хайртай, түүнгүйгээр байж чадахгүй санагдвал дахин суугаад чин сэтгэлээсээ ярилцан ойлголцож, уучил бас итгэ. Түрхэн хугацаанд салж холдоод ч түүнийгээ өөртөө огт хэрэггүй гэж мэдэрвэл салж холд. Хөрсөн сэтгэлийг хичнээн халаах гэвч чадахгүй бол дахин  бие биенээ  бас үр хүүхдүүдээ “тамлах” хэрэг юун. Хайрлаж дурлаад хамтдаа амьдарч байгаад холдож байгаа бол бие биенээ бусдад бүү муулж ярь, бүү хонзогно, бүү үзэн яд. Энэ бол чиний сонголт. Хэрэв чи  түүнийг бусдад муулж байгаа бол өөрийгөө муулж байгаагаас ялгаа юун. Хэзээ ч хэн нэг нь 100 хувь буруутай байдаггүй юм. Салалт болгон аймшиг бас гутамшиг биш. Ухаарал уучлал болгон хүнд огт өөр мэдрэмж өгдөг. Салалт заримдаа ололт болох нь буй. Боломж олдох л юм бол салахгүйг хичээ, бие биенээ ойлгож уучил. Өмнөхөөсөө ч илүү сайхнаар хайрла, итгэлээ бүү нугал. Бид бие биенээ хичнээн муулавч, бас үзэн ядавч зөв бурууг нь хүмүүс бус цаг хугацаа л нотолдог юм.
Амьдрал тань аз жаргалтай сайхан байх нь өөр хэнээс ч бус зөвхөн та 2 оос л шалтгаалдаг. Амаргүй хүнд хэцүү цагт анх хэрхэн дурлаж хайрлаж байснаа сана, араас нь яаж царайчилж гүйж байснаа дурс. Хүүхдээ тэврээд хамтдаа инээж байснаа сана, өвдөхөд нь хамтдаа уйлж тэвдэж сууснаа дурс. Холд явсан нэгнийхээ араас хоног тоолж бэтгэрч сууснаа сана, холоос ирэхэд нь цээжинд нь наалдаад мэгшиж байснаа дурс. Мөнгөгүй зутарч байхдаа “болгоно доо” гэж хамтдаа хичээж байснаа сана, мөр мөрөө түшин ядарч ирээд зүүрмэглэж байснаа дурс. Харанхуйд айж тэвдсэн түүнийгээ тосон тэвэрч байснаа сана, гэрэлтэйд хөтлөлцөн алхаж эрхлэлдэж явснаа дурс. Амьдрал гэдэг чинь дэндүү сайхан шүү дээ, хосоороо байхад. Авсанд ороод нойрсоход нь ямархан үнэ цэнэтэй  байсныг нь  ойлгодог юм. Зуурдхан ирээд буцдаг хорвоод  зовлонгоо жаргал, жаргалаа зовлон болгож байснаа ухаардаг юм. Уучлал гэдэг нуурын мандал дээр далавчаа шүргэн нисэхэд үүсдэг атираа юм, ухаарал гэдэг өнгөрсөн цаг дээр бичдэг хайр юм. Бид энэ амьдралаас холдож одоход хайр, хардлага дурсамж л болон чимээгүй үлддэг.Хайр гэдэг чинь дэндүү гэгээн бас ариухан зүйл. Хайр үгүй бол энэ амьдрал бас ертөнц хов хоосон бас хав харанхүй. Хайр байгаа л бол чи энэ ертөнцөд дэлгэрч буй цэцэгсийн дэлбээг хайрлан илбэж, тэнгэрт дүүлэх шувуудын дууг аялгуу болгон сонсдог юм.  Амьдрал гэдэг чинь их энгийн юм шүү дээ.

Apr 17

МӨН ЧАНАР ба МӨНГӨ

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

\”Амьдрал их энгийн” цуврал нийтлэл-2\
Амьдрал их энгийн. Биднийг төрөхөөс өмнө бий болж бүх цаг үед арилжааны гол хэрэгслэл болсоор ирсэн мөнгө, төрсөн цагаас минь бидэнд төлөвшсөн мөн чанар хоёр энэ амьдралд зохицож, эсвэл харгалдаж байдаг. Чухамдаа чи “мөнгөний эзэн байх”, эсвэл “мөнгөний боол” байх эсэх нь өөр хэнээс ч бус танаас л хамаарна. “Мөнгө бол цаас юм” хэмээн олон хүн бодож хандах авч, нэг л мэдэх дор түүний төлөө амьдраад байгаа юм шиг хэмнэлдээ гайхан зогтусдаг. Заримдаа хар тамхи шиг түүнд донтож, түүний төлөө юуг ч хамаагүй хийж, амьдралын хамаг үнэ цэнэтэй бүхнээ мөнгөөр арилжиж дуусаад харамсаж суух үе ч бий. Амьдралынхаа бүх цаг хугацааг мөнгөний төлөө зориулчихаад, мөнгөний төлөө хамаг л эрүүл мэндээ золиослочихоод, хурааж хуримтлуулсан их мөнгөнөөсөө өөртөө өчүүхнийг ч зориулж чадалгүй нөгөө ертөнц рүү одох тохиолдол ч цөөн биш. Энэ бие үгүй болоход мөнгө үлдэнэ, хэнд хэрэгтэй гэж цуглуулсан юм бол? Үхэхдээ их мөнгөө аваад явж чаддаггүйд л энэ амьдралын тохуурхал оршдог юм шүү дээ?
Бие биедээ хичнээн дотно андууд нэг нэгэндээ зээлсэн мөнгөө төлж чадахгүй муудалцахаараа салж холддог. Мөнгө зээлээгүй байхдаа бие биедээ санаа тавьж хайрлан, сэтгэлийн нууц дахь  жаргал зовлонгоо хуваалцан хуучилж суусан, бие биенээ түшин дуулж суусан, нэг нэгнийхээ зовлонгоос урссан нулимсыг арчиж суусан, бие биенээ санаж үгүйлсэндээ уулзах мөчдөө чангаар инээлдэн тэврэлдсэн мөчүүд ор сураггүй, огт байхгүй юм шиг алга болно. Сайхан сэтгэлийн бүдэг дурсамжийг санах бүрдээ хааяа санаа алдах. Тэр үед гомдол, бас үзэн ядалт “ийм өөдгүй байсан юм уу?” гэж сэтгэлдээ сэмхэн санаа алдах харуусал л үлддэг. Архи, их мөнгө “хүнийг эвддэггүй” харин тэр хүний “мөн чанар”ыг л ил гаргаж ирдэг. Хүмүүсийн мөн чанар их мөнгөний өмнө “шалгагдаж” байдаг аж. Ав адилхан амьдарч байсан нэгэн гэнэт их мөнгөтэй болохоороо “төрөл арилжих” мэт өөрчлөгдөх нь бий. Тэнэг хүмүүс их мөнгө харахаараа нүд бас сэтгэл нь “сохорч”, өмнө нь хэн байснаа мартаж, мөнхөд ийм байх юм шиг санаж сагана. Мартагдсан дурсамж, манарсан сэтгэл, мөнгөнд дөрлүүлсэн шунал тачаал бүхэн нь түүнийг мөнгөний боол болгож байгааг анзаардаггүй. “Шунал ихэдвэл шулам болно” гэж дээдэс зүгээр л хэлээгүй. Харин тэд үүнээсээ унахдаа “хэн ч биш” болдог, хүн чанар нь байхгүй болсон учраас.
Ороо бусгаа өнөө цагийн Монголд минь мөнгө, мөн чанарын их тэмцэл болж байна. Хууль бус аргаар, хулгай залилангаар баяжсан олон олон эрхмүүд бүх зүйлийг мөнгөөр арилжихыг хүсч, энгийн хүмүүст ч бас ингэж ойлгуулахыг хичээж буй. Тэд мөнгөөр албан тушаал эрх мэдлийг, амьдралын бүх хэрэгцээг, амраг сэтгэл хайр дурлалыг, тэр ч бүү хэл хүний мөн чанарыг ч худалдаж авч болно гэж нотлохыг хичээж буй. “Монголчууд бидний харийнхнаас ялгарч байсан мөн чанар минь хаачив аа?” гэж мөнгө ноёлсон нийгмийн тогтолцооноос, мөнгөнд шунасан эрх мэдэлтнүүдээс, мөнгөөр өөрийн мөн чанараа арилжиж буй бусдаас, мөнгө үнэртсэн хязгааргүй шуналын манан дундаас асууж байна. Бид энэ хийрхэл солиорол дундаас өөрсдийн мөн чанараа олж харахаа больжээ. “Мөнгөтэй л бол” сайхан муухай, сайн муу, хөгшин залуу ялгаагүй гэсэн ахар бодол биднийг “алж байна”. Мөнгөөр өөрсдийгөө хучсан гадаад үзэмжин дор монголчууд бидний мөн чанар хиртэж байна.
Яг үнэндээ энэ ертөнцөд амьдраад буцахад тийм ч их мөнгө хэрэггүй дээ. Мөнгөөр өөртөө хэрэгтэй зүйлийг худалдаж авч болохоос аз жаргалыг худалдаж авч болдоггүй. Шударгаар хөдөлмөрлөж зүтгээд урссан хөлс нь дуссан, сэтгэл  зүтгэл нь шингэсэн мөнгийг гартаа атгаж суухдаа хүмүүс сэтгэл хангалуун байдаг. Тийм мөнгийг хүмүүс зөвхөн хэрэгтэй зүйлд зарцуулахаас бус бусдад гайхуулах гэж цацдаггүй. Ухаантай эрдэм мэдлэгтэй хүмүүс хэзээ ч мөнгөний боол болдоггүй, харин эзэн нь байж чаддаг. Тэд хэрэгтэй мөнгөө олж амьдралын амар амгалан, гэр бүлийн баяр баясгалан, өөрийн сэтгэл ханамжиндаа зориулан зарцуулна. Хүссэн цагтаа хэрэгтэй хэмжээгээрээ мөнгийг олж чаддаг хүмүүс хэзээ ч мөнгөгүй болохоос айж тэвддэггүй, бас хурааж дардаггүй. Тэд мөн чанараа мөнгөнөөс илүүд үздэг болохоор бусдад боломжоороо туслахыг хичээдэг. Хэн нэгэнтэй адил тэрбумтан болох хувь тохиол хүн болгонд заяагаагүй. Тийм хүмүүс өөр өөрсдийн үйл тавилангаа өөрөө үүрнэ. Харин бусдыг дуурайж баяжих хязгааргүй шунал, тачаал хүмүүсийн мөн чанарыг огт байхгүй болгодог. Тийм хүмүүсийн эргэн тойрон дахь бүх зүйл мөнгө болж хувирахаар амьдарлаас олж болох баяр баясгалангаа хэзээ ч олж авч чадахгүй. Шунал тачаалын төлөөс нь угаасаа ийм.
Эргэн тойрноо хар даа. Энэ ертөнц хичнээн сайхан, байгаль дэлхий ямар гоё үзэсгэлэнтэй, моддын навчисын сэрчигнээн шувуудын жиргээн ямар гайхамшигтай хөг аялгуутай, хүмүүс бидэнд заяасан энэ амьдрал ямар амар амгалан, гайхалтай сайхан гээч. Намар нүүдэллэн ниссэн шувууд  хаврын энэ өдөр буцан ирж усны мандал дээр далавчаа эрхэмсэгхэн н аргагүй дэлгэн бууж байгаа. Хэд нь эргэж ирээгүйг бид мэдэхгүй ч энэ ертөнцийн гайхамшигт сайхныг магтан дуулах дууг нь бид сонсож уяран тайтгарна. Мөнгө, шунал тачаал байхгүй байхад ч бидний ертөнц ийм л байсан. Мөнгөтэй мөнгөгүй ч ийм л байсаар байх болно. Ийм их хувь заяан дунд бидний мөн чанар төлөвшдөг. Бид өөрийгөө бас бусдыг хайрлаж, тэдэнтэй хамтдаа амьдарч байгаадаа талархан өглөө болгон мэндчилж, аав ээжээ биднийг төрүүлж өсгөснийх нь төлөө асарч энэрэн, амраг хайртаа нэгэн биений түшиг болж байгаад нь эрхлүүлэн баярлуулж, өөрийн минь үргэлжлэл болсон үр хүүхдээ хайрлан өсгөж, жаргал зовлон дунд ижилсэж дассан анд нөхөдтэйгээ хуучилж, үдлээд буцах энэ хорвоод үлдээх мөртэй байх гэж хичээж амьдрах хичнээн сайхан. Ийм сайхан хорвоод мөнгө юу юм бэ? Хэрэгцээнд минь зориулагдсан цаас.
Амьдрал их энгийн. Чи өөрийгөө төлөвшүүлж, өөрийгөө хөгжүүлж чадвал хүссэн хэмжээгээрээ мөнгө олж чадна. Мөнгийг хэрэглээ болгон, өөрийн мөн чанараа авч үлдсэн хүмүүс дандаа инээмсэглэн аз жаргалтай амьдарч чаддаг. Өөрийн хэрэглээнээс илүү гарсан мөнгөө бусдад тус болгон зориулахад  мөнгөний ширхэг болгон нь чамд хайр болгон эргэж ирдэг. Хайраар хүрээлэгдсэн мөн чанар хэзээ ч хэнд ч худалдагддагүй. Амьдралын зорилгоо мөнгө болгон хувиргах аваас чи өөрөө мөнгөнийхээ боол болон хувирч, энэ амьдарлаас олж болох сайн сайхан бүхнийг хэзээ ч олж чадахгүй. Шунаж тачаадсандаа дандаа уурлан бухимдаж, хэзээ ч худалдагдаж болохгүй мөн чанарыг мөнгөөр худалдаж авах гэж “тэнэг” байдалд орно. Мөн чанараа хадгалж чадсан хүмүүс чамаас зай барьж холдоход чи ганцаардал дунд согтуурхан энэ ертөнцийг, бас хүмүүсийг хараан зүхэх болно, гунигтай байгаа биз. Энэ ертөнц хийгээд амьдралын сайхны хажууд, хүний гайхамшигтай мөн чанарын хажууд мөнгө юу юм бэ? Харин сонголт нь таных юм шүү дээ.

Apr 13

ЖАРГАЛ ба ЗОВЛОН \”Амьдрал их энгийн” цуврал-1\

By gala-admin | АМЬДРАЛ ИХ ЭНГИЙН

…Амьдрал их энгийн. Хүн болгон энэ ертөнцөд өөрийн хувь тавилангаа үүрч ирдэг. Бидний бүх зүйл өөрийн гэсэн хэм хэмжээтэй. Бодоод байх ахул бид өөрсдийн хэм хэмжээнээсээ илүү ихэд шунаж, тачаадаад ирэхээрээ л өөрсдийн жаргалаа зовлон болгон хувиргадаг юм шиг. Өөрийгөө хэн нэгэнтэй харьцуулж бодоод л уурлаж бухимдаж эхэлнэ, өөрийн амьдралаа өрөөл бусдын амьдралтай харьцуулж харахаараа атаархаж хорсож эхэлнэ, өөрийнх нь хүсэл бодолд нийцээгүй бүх зүйлийг үзэн ядаад эхэлнэ. Алхаад бас гүйгээд  очих хоёр сайхан хөл байна,  алдлаад тэвэрч цээжиндээ нааж чадах хоёр сайхан гар байна,  аялгуут сайхан үгсийг тань сонсох хоёр чих байна, үзэсгэлэнтэй сайхан төрхийг тань хайрлан ширтэх хоёр сайхан нүд байна, үгээрээ сэтгэлийн их хайраа илчлэх ам байна, үйлдлээрээ гайхамшигтай сайхныг бүтээх сэтгэл зүрх байна, бусдаас юугаараа дутуу гэж? Сиймхий ч гэсэн гэр минь байна, сэгсгэр ч гэлээ эжий минь байна, харцаараа учирлан ухаажуулах аав минь байна, хайраараа аргамжин хамтдаа элэх хань минь байна, унаад холыг туулах хүлэг минь байна, уулзаад сэтгэлээ хуваалцах нөхөд минь байна, уужраад тайвшрах нутаг минь байна, унаж боссон ч түшээд авах эх орон минь байна, бидэнд юу дутуу гэж? Бидэнд байгаа бүх зүйл минь биднийх болохоор бидний жаргал.
Байгаа зүйлдээ сэтгэл нь ханахаа больж, байхгүй бас байж боломгүй зүйл руу шунан тачаадаж эхлэхээрээ л бид өөрсдийн жаргалаа зовлон болгож хувиргадаг. Боломжийн байртай мөртлөө заавал хэн нэгэн шиг ордонтой болох гэж шунах, боломжийн машинтай мөртлөө заавал хэн нэгэн шиг үнэтэй тансагийг унах гэж зүтгэх, боломжийн эхнэртэй мөртлөө заавал хэн нэгэн мисс шиг хүүхэн рүү тачаадах, боломжийн ажилтай мөртлөө заавал хэн нэгэн шиг дарга болох гэж мөрөөдөх, боломжийн нөхөдтэй мөртлөө заавал тэднээсээ илүүрхэх гэж барьцах , өөрөө авьяасгүй мөртлөө заавал хэн нэгэн шиг “од” болох гэж жүжиглэх, өөрөө чадахгүй мөртлөө өөрөөсөө илүү яваа хэн нэгэн шиг болох гэж тарчлах бүхэн биднийг ЗОВЛОНД унагадаг. Хүмүүс өөрсдийн хэрээс хэтэрсэн зүйл руу шунаж тэчьяадан тэмүүлэхдээ дандаа хууль бус зүйл, өөрийн мөн чанаараасаа огт өөр зүйлсийг хийж эхэлнэ. Энэ бол биеэ үнэлэх, хулгай залилан хийх, өөрийн мөн чанараа худалдах үйлдлүүд. Ямар олон залуус “өөрийн биеэ зовоохгүйгээр их мөнгө олж болно ” гэж мөрөөдөн марзан улстөрчийн цүнхийг барин далдаганаж, баян мөнгөтэй хүний сүүдэр дор дагжиж явна вэ? Бид нэг л зүйлийг, хүн болгон өөрийн хувь тавилантай, тэр нь өөрийн хэмжээтэй гэдгийг л мартаад байна. Хүн болгон саятан болохгүй, хүн болгон ерөнхийлэгч болохгүй, хүн болгон “Оскар”-ын шагналтан болохгүй тийм боломж ч үгүй.
Аз жаргалын тухай хүн болгон өөрийн төсөөлөлтэй. Олон хүмүүс маш их мөнгөтэй хүнийг хараад “жаргаж байна” гэж бодох авч, тэр их мөнгө нь түүний зовлон болон үйлээ эдэлж байгааг ойлгодоггүй. Олон хүмүүс том дарга нарыг “жаргаж байна” гэж бодох авч, тэд нь хариуцлагаа дааж чадахгүй тарчилж явааг мэддэггүй. Олон хүмүүс нэр хүндтэй “од” болсон хүмүүсийг “жаргаж байна” гэж бодох авч ердийн хүний амьдралаар ч амьдарч чадахгүй “хөөсөрч” яваа тэдний зовлонг анзаардаггүй. Хэрэв баячууд их мөнгөө “шатааж”орхивол, хэрэв улстөрчид эрх мэдэл албан тушаалаасаа “унаж” орхивол, хэрэв ямар нэгэн од хар тамхинд мансуураад “новш” болж орхивол бид тэднийг өөрсөдтэйгээ яг адилхан бодьгал гэдгийг мэдрэх болно. Тэгээд л баярласандаа түүнийг тавлан муулж, доромжлон гутаах болгондоо өөрийн сэтгэл дэх атаархал хар хорын хөөсөө залгилцгаадаг. Нүцгэн биеийг ямар гоё хувцсаар далдалж болдгийн адил, нүцгэн үнэнийг бид хоосон магтаал, зусардалтаар яаж нууж болдгийг ойлгох болно.
Яг үнэндээ бид өөрсдийн байгаа боломжоороо энгийн амьдарч байхдаа ямар их аз жаргалыг эдэлж буйгаа анзаардаггүй. Тогоон дээр чанаж буй хонины гэдэс ямарч тансаг рестораны хоолноос амттай болохыг, тоолж банкинд хийсэн цалин чинь ямар ч саятны мөнгөнөөс илүү болохыг, тооноор нь очис үсчин бүжих гэр тань ямар ч тансаг хауснаас дулаахан болохыг, тоож чамтай ханилсан бүсгүй дэлхийн миссээс ч ариухан болохыг тоглож байгаад унтсан хэдэн хүүхэд тань чиний ирээдүйн баяр баясгалан болохыг ухаарч мэдрэхдээ чи жаргалтай болдог. Бид бүгдээрээ “нүцгэн ирээд нүцгэн буцах” хорвоод юугаа булаалдаж дайн хийж бие биенээ хайр найргүй алж хядна вэ? юуны төлөө бие биенээ үзэн ядаж, гомдоон нулимсыг нь урсгана вэ? юугаа хийх гэж ийм их хөрөнгө цуглуулан хэмлэлдэнэ вэ? юу үлдэнэ гэж атаархал хорслоор бие биенээ хэмлэнэ вэ? Мөнх амьдрах юм шиг хувиа бодон арчаагүйтэхдээ, мөнх бусаар одсон хэн нэгний үлдээсэн мөрөн дээр гишгэж дурсдаг бил үү? Сэтгэлийн их амар амгалангаа атаархал хорслоор бусниулж орхичихоод нэгэн цагт харамсавч, өнгөрсөн цаг хугацааг эргүүлж болдоггүй гасланг ухаардаг бид аз жаргалыг өөрсдөөсөө холдуулж орхидог муу зуршилтай.
Энэ хорвоод хүмүүс өөр өөрсдийн тавилангаа үүрч ирдэг. Тэр нь ерөөсөө ч бусдынхтай адилгүй. Адилтгах ч боломжгүй. Яг түүн лугаа жаргал зовлонг хүн болгон өөр өөрийнхөөрөө хэмжиж ойлгодог. Бусдад зовлон мэт санагдах үйл чамд жаргал мэт санагдах нь бий. Бусдад зовлон мэт санагдах мэт үйл чамд жаргал мэт санагдах үе бий. Хэрэв чи өөртөө байгаа бүхэндээ сэтгэл тань ханаж, бий болгож чадсан бүхэндээ өөртөө талархдаг бол, сэтгэл тань ямагт амар амгалан байж, чиний тусын хариуд бусад хүмүүс чамайг хайрлан хүндэлж  байдаг бол, чи өөрийн зөв гэж бодсон үнэмшилдээ итгэлтэй байдаг бол, нүүдлийн шувууд шиг ирээд л буцдаг энэ хорвоод бусдад чи зөвхөн хайрыг үлдээж чадсан бол, нүв нүцгэн цогцсын чинь дэргэд нулимсаар усалсан цэцэгс овоорч байдаг бол чи АЗ ЖАРГАЛТАЙ ХҮН. Амьдрал гэдэг чинь их энгийн. Өөр хэн ч биш гагц чи л өөрөө ЖАРГАЛАА ЗОВЛОН БОЛГОН ХУВИРГАДАГ эс бөгөөс ЗОВЛОНГОО ЖАРГАЛ БОЛГОН ХУВИРГАДАГ.  Хэрхэн амьдрах нь таны л сонголт, өөр хэнийх ч биш.