Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "НИЙГЭМ – УЛС ТӨР"

Mar 13

Айлын эхнэр хөөрхөн

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

…Хошин шогийн жүжигчин Баярмагнай, Эрдэнэзаан нарын тоглосон хоолны газрын тухай нэгэн хошин өгүүлэмж байдаг. Гуанзанд хоол идэхээр орж ирсэн үйлчлүүлэгчид халбага сэрээгээ сонингийн цаасанд ороон өгч, үүнийгээ чөлөөт цагаа үр дүнтэй өнгөрөөхөд нэмэртэй гэж тайлбарлан, хоолны цэсээ гар дээрээ бичиж, үүнийгээ хэмнэлттэй шинэ арга хэмээн учирлана.  “Үнэн тасархай, үлэмж тансаг ” нэртэй уг зоогийн газрын болхи, соёлгүй үйлчилгээнд бухимдсандаа үйлчлүүлэгч нь “танай эзэн чинь хаана байна, дуудаад орхи” гэсэн шаардлагад ” манай эзэн урд гуанзанд хооллохоор явсан”  гэж хариулснаар төгсдөг.
Хүмүүс хошйн шогийг үзэхдээ инээлдэн шоолж, ” ямар инээдтэй юм бэ?”, “хөгжилтэй юм аа”, ” арай ч дэндүү юм аа”,  ” нээрээ ч ийм юм байгаа шүү ” гэхчилэн олон янзаар бодовч тэгсгээд л мартаж орхидог.  Харин амьдрал дээр байгаа ийм олон хошин үзэгдлийг мэдрэхдээ тэгтлээ анзаарахгүй.
…Монгол Улсын эрүүл мэндийн сайд Ламбаа бие нь чилээрхэж, эмчлүүлэхээр Солонгос орныг зорьж гэнэ. Эзгүй хойгуур нь салбарт нь олон асуудлууд гарч, огцруулах дээрээ тулсан боловч, ”  өвчтэй зовлонтой” хүнд хандах нигүүлсэнгүй сэтгэлээр “өршөөжээ”.  Одоо дахиад л явж байгаа бололтой.  Ер нь манай “томчуудад’  ийм жишиг тогтоод удаж, олон нийтэд дасал болж байна.

Иргэн Дамбаа бус эрүүл мэндийн сайд Ламбаа ийн явж байгаа болохоор, хэвлэл мэдээллийн хэргслэлүүд ” сүр жавхлантай”, “баяр баясгалантай” гаар мэдээлдэг.
Энэ тухай эгдүүцэж  хэн нэгэн шүүмжилбэл, “өвчин хэлж бус хийсч ирдэг юм”, “чи яасан хүний мууд дуртай, зовлонгоор тохуурхдаг юм “, ” хүн чанар нинжин сэтгэл, өрөвдөх хайрлахуйн тухай” хар хүний өмнөөс шар хүмүүс өмөөрөн хараана.
Харин өөрт нь өвчин зовлон тохиолдвол, мөнгөгүй, эрх мэдэлгүйн улмаас монгол эмнэлгтээ очиж, эмчилж чадахгүй гэвэл, хамгаа зарж, хандив тусламж нэхэж байгаад ч болов Эрээн, Хөх хотод очиж, “зүү тавиулан” мөнгө төлж эмчлүүлнэ.
Ардчилалын ач буянаар Монгол эмнэлэг, монгол эмчээ “зад голж”, гадаадад очиж эмчлүүлж байгаа ч, иргэн Дамба өөрийнхөө мөнгөөр, сайд Ламбаа та бидний татварт төлсөн мөнгөөр эмчлүүлж байгаа гэдэгт л хамаг учир нь байгаа юм. Харин энэ мөнгө Монгол оронд бус харь тэр орны эдийн засагт хэрэг болно.
Монгол Улсын Эрүүл Мэндийн сайд нь өвчнөө эмчлүүлэхээр өөрсдийн эмч нартаа хандаж бус , Солонгос улсыг зорьж байгаа нь мөнөөх гуанзны эзэн, өөр гуанзанд хооллож байгаа хошин шогтой адилгүй байна гэж үү? Өөр талаас нь үлгэрлэвээс, ‘ бие минь өвдөөд байна, айлын эхнэр дээр очиж халамжлуулаад ирье ” хэмээн өөрийн эхнэртээ учирлаж байгаа мэт.

Бид бүгдээрээ ямар нэгэн хэмжээгээр өвдөцгөөдөг. Эмчлүүлэх шаардлагатай болдог. Бидний татвар болон даатгалд төлж байгаа мөнгөөр санхүүждэг эмнэлэг, цалинждаг эмч нар биднийг эмчилж, эдгээх учиртай.  Харин энэ эмнэлэг, эмч нар хэр сайн тохижилт, тоноглол, үйлчилгээ, чадвартай байх нь салбар хариуцсан Ламбаа сайдаас эхлүүлээд, ханиад хүрч хатгаа авсан, элэг өвдөж, зүрх дэлсэхээр эмчлүүлэх гэж гадаадад оддог төрийн эрхэм түшээд, эрх мэдэлтэнгүүдийн хариуцах, шийдэх асуудал. Харамсалтай нь тэд ийм үйлдлээрээ Монголын эмнэлэг, эмч нарын боломжгүй, чадваргүй гэдгийг л нотолж байгаа хэрэг бус гэж үү?
Өдгөө их мөнгөтэй нь АНУ, Герман, Солонгос, Япон зэрэг өндөр хөгжилтэй орнуудад, дунд мөнгөтэй нь Эрээн, Хөх хотод, бага мөнгөтэй нь Монголын эмнэлэгт, огт мөнгөгүй нь гэртээ “эмчлүүлж” байдаг жишиг тогтож дээ. ” Ядаж байхад яр” гэдэгчлэн өвчлөхөд хүртэл бэл бэнчин, зэрэг зиндаагийн ангилал тогтох болж. Уг нь Дамбаагийн, Ламбаагийн бие организм, өвчлөх магадлал адил. Гол учир нь Дамбааг монголдоо сайн эмчлүүлэх үүргийг Ламбаа нь хариуцдаг юм шүү дээ.

Бидний мөнгө хаашаа урсдаг вэ?
“Хувиа бодсон”, “урвагч”, ” эх орондоо хайргүй” , ” эх оронч сэтгэлгүй” хэмээн шүүмжлүүлж, хараалгаад байдаг, өдгөө гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа олон монголчууд өөрсдийн хүч хөдөлмөр шингэсэн мөнгөнөөсөө Монголдоо илгээдэг. Өдөрт, сард, жилд хэдэн сая, тэрбүмаар тоологддог ийм мөнгөний тухай үл ойшоож, ил гарган талархдаггүй болохоос, энэ мөнгөнүүд монголын эдийн засагт ихээхэн нэмэр болж байгаа.
Аав ээж, ах дүү, ар гэр, үр хүүхэддээ илгээх энэ мөнгө орон сууц худалдан авах, эмчилгээ сувилгаа болон сургалтын төлбөр зардалд ихэвчлэн зарцуулагддаг. Энэ мөнгөний зарцуулалтаар дамжин “татвар”  нэрээр маш их мөнгө улсын төсөвт орж буй. Бага бус мөнгө авилгал хээл хахуул, баар цэнгээний газарт зарцуулагдаж байгаа.
Энэ мөнгөөр л иргэн Дамбаа, сайд Ламбаа гадаадад эмчлүүлж, иргэн Бадраа, сайд Баяраа нарын хүүхдүүд гадаадад суралцаж байгаа.
Өөрөө зовж олоогүй мөнгийг, өрөөл нэгэн хайрлан хямгаддаггүй гашуун үнэн бий.
Харьд ажиллаж амьдарч байгаа монголчуудынхаа хөдөлмөрийн хөлс, сэтгэлийн үнэ цэнийг мэдэрдэггүй болохоороо эрх мэдэлтэнгүүд, энгийн нэгэн ч үр дүнгүй цацахдаа харамсдаггүй. Хэрэв бага ч атугай ойлгох мэдрэмж, хайрлан энэрэх сэтгэл, холч ухаан байдаг бол:

-Энэ мөнгөөр Монгол орондоо дэлхийн жишигт хүрсэн эмчилгээ оношлогооны төв, орчин үеийн шаардлага хангасан хэд хэдэн эмнэлэг барьж болно
-Энэ мөнгөөр Монгол орондоо дэлхийн жишигт хүрсэн сургууль, мэргэжил олгох төвүүдийг байгуулж болно
-Энэ мөнгөөр эмч нараа, багш нараа мэргэжлийг дээшлүүж, чадаварыг нь сайжруулж, үр дүнтэй сайн ажиллах боломжийг олгож болно
-Энэ мөнгөөр даатгалын зөв тогтолцоогоо бүрдүүлж, баян ядуу, хөөрхөн муухайгаас хамаарахгүй адил тэгш үйлчилгээ авах боломжийг бүрдүүлж болно
Хэдхэн хоногийн өмнө Вашингтон ДС хотноо, өвөр монгол гаралтай Ажаа гэгээн өөрийн бичиж хэвлүүлсэн номоо сурталчилж, монголчуудтай уулзсан. Номоо борлуулсан мөнгөөрөө Улаанбаатар хотын яармагийн дэнжид “хавдар”-ын эмнэлэг байгуулахад нэмэрлэх гээд л алжаалыг умартан явна. Сэтгэл багадахгүй. Харин монголчууд бид өөрсдөө л сэтгэл, шаардлага дутаад байна уу даа.
Гэртээ байцгааж, гуанзандаа хооллодог болох сон
Гаднаас орж ирээд, буцаад Хятад, Орос, Солонгос, Япон, бусад олон орон руу урсах их мөнгөний урсгалыг Монголдоо тогтоон барьж шингээх нь төрийн бодлогын үндэс юм шүү дээ. Үүний тулд ядаж л өнөөгийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн эмнэлэг сургуулиудыг байгуулах, тэднийг дэлхийн жишигт ойртуулж ажиллах боломж байж л байгаа. Гадаадад суралцаж, ажиллаж амьдарч байгаа монголчуудынхаа сэтгэл, чадварт түшиглэж, тэдэнд боломж олгох аваас бүтэхгүй мөрөөдөл биш.

Төрийн бодлого нь зөв мэргэн байх аваас, улстөрчид нь “айлын эхнэр хөөрхөн, бас халамжтай ”  гээд гадагшаа гүйлдээд байхгүйгээр, байгаагаа арчилж сайжруулаад, эхнэр хүүхдүүдээ халамжлаад сэтгэл өег сайхан амьдарч болох шүү дээ. Гуанзаа тохижуулж, сайхан хоол хийгээд, олон ч үйлчлүүлэгчидтэй болж, арвин мөнгө олж, өөрөө ч сэтгэл өег, өөрийн гуанзандаа хооллож болох шүү дээ.
Бидэнд эрүүл сэтгэлгээ, өөрсдөдөө итгэх итгэл дутагдаж, элдэв буруу муу үзэгдэлтэй эвлэрч зохицох хандлага ихэд давамгайлах болжээ. Бас хариуцсан ажилдаа эзэн байж, хамаг олны төлөө гарах чин сэтгэл зүтгэл дутагдаад байх шиг. Харийг шүтэж, өөрсдийгөө голох, хамаг байдгаа барьж гадаадад  аваачиж өргөх нь их болж байна даа. Хариуд нь зээл тусламж гуйх, авсан зээлээ үр ашиггүй зарцуулах гээд…
Айлын эхнэр хөөрхөн ч өөрийн эхнэр илүү халамжтай. Бусдын хоол амттай ч өөрөө хийж идвэл илүү амттай.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2010-03-13
Mar 11

Хариуцлага тооцож МАХН бас АН-ыг ч татан буулгая

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Ардчилал, Монголчууд бидэнд олон зүйлийг өгсөн. Оюун санааны эрх чөлөө, гадаадад чөлөөтэй зорчих боломж, өмч хөрөнгө, шударга өрсөлдөөн, үзэл бодол, өөрийн санаа бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх боломж гээд…Бид ардчиллын олон сайн үр шимийг хүртэж байгаа ч, өөр олон боломжуудыг алдаж байна. Юу юунаас илүү нийгмийн хүнд сурталгүй шударга тогтолцоо, баялгийн шударга хуваарилалт, иргэдийн төлөөх нийгмийн халамж үйлчилгээ, тайван амьдралын баталгаа, өөрийн боломж чадлаар ажиллаж, амьдрах боломжууд бидний хүссэн хэмжээнд хүрэхгүй байгаа. Өөрөөр хэлбэл өнөөгийн монголын нийгмийн тогтолцоо гажуудалд орж эхэлжээ.
Бид алив зүйлийн бодит үр дүнг, өөрийн нүдээр харж, гараар баригдах, бие сэтгэлээр мэдрэх мэдрэмжээр хэмждэг.

Сайхан яриа, хооосон амлалт, бүтэшгүй мөрөөдлөөр бус, бидний эргэн тойронд байгаа олон үзэгдэл, үйл ажиллагаа, хандлагаас мэдэрдэг. Сайн муу олон зүйлийг өрөөл бусадтаi харьцуулан жишиж, байж болох олон боломжуудыг олж харан мэдэрдэг.
Нийгмийн тогтолцоо сайн муу байх сонголтыг бид өөрсдөө хийдэг. Тийм болохоор сонголтынхоо сайн муу үр дагаварыг бид ч үүрч, хуваалцах болно. Гэхдээ буруу муу үр дүнгээ засч залруулан өөрчлөх, сайн үр дүндээ хүрэх сонголт та бидэнд байсаар байгаад л ардчилалын үр дүн оршдог аж.

Нэг. Намууд өөрсдөдөө хөшөө дурсгал босгож байна
…Алдарт 7 сарын 1 ний үймээнээр намынхаа байрыг шатаалгасан МАХН, уг барилгынхаа суурин дээр хуучнаасаа илүү бат бөх, гоёмсог ордон босгож байна. Тэд энэ тухайгаа ил тод мэдээлж, барилгын зураг төслөө харуулж, баахан бардамнан гайхуулав. Шударга бус, заль луйвар ихтэй сонгуулийн дүнгийн эсрэг, өдгөө болтол оршин тогтносоор байгаа, дарга төвтэй МАХН-ын дарангуйлалын эсрэг, хэзээ ямагт улс орон, ард нийтийн төлөө бус, өөрийн намын эрх ашиг, нэр хүндийн төлөөх үзэл суртлын эсрэг, олон нийтийн дүргүйцсэн хөдөлгөөнд МАХН ийнхүү хариу барьж байна. Тэд хэзээ ямагт оршин тогтнож, цаг ямагт дарангуйлсаар байх болно гэдгээ ийн илэрхийлж байна. Тэд Монгол орны хувь заяаг олон жил мэдэлцэн шийдэж байсан, цаашид ч энэ хэвээрээ байх болно гэдгээ ийн сануулж байна.
Тийм ээ!  Тэд өөрсдөдөө хөшөө дурсгал босгож, өнө мөнхөд оршин тогтнохыг хүсч байна.
… Ардчилсан хувьсгал ялсны 20 жилийн ойгоороо Э.Бат-үүлийг “баатар” болгож, 20 давхар өндөр Ардчилалын ордон босгохоор АН шийдвэр гаргажээ.Тэд энэ тухайгаа олон нийтэд зарлаж, “тоосго цуглуулах хөдөлгөөн ” өрнүүлж байна.
Ард олны хүсэн хүлээж, хүртэж болох, ардчилалын ололт амжилтыг сааруулсныхаа төлөө, хүчтэй сөрөг хүчин байж, ард олны ашиг сонирхлыг хамгаалан тэмцэж, илэрхийлээгүйн төлөө, олон нийтийн итгэл найдвар, урам зоригийг хугалсныхаа төлөө ичихээ байснаа тэд ийн илэрхийлж байна. Ардчилалтай гэж өөрсдийгөө “өхөөрдөн”, нам дотроо олигархиудыг төрүүлж, өөр хоорондоо өрсөлдөн тэмцэлдэж, урваж шарвасаар үнэ цэнээ алдсаар буйгаа тэд ийн халхалж байна. Юу юунаас илүүтэй, үндсэн зарчмаасаа ухарч, өчүүхэн эрх ашиг, сонирхлын төлөө, ардчилалыг анархи болгон хувиргасан арчаагүй байдлаа ийн харуулж байна.
Тийм ээ!  Тэд өөрсдөдөө хөшөө дурсгал босгож, мөнхөд алдаршихыг хүсч байна.
МАХН ч АН ч өөрсдийгөө дөвийлгэн, нам нийлж, сэм хуйвалдан үеийн үед, мөнхийн мөнхөд Монгол Улсыг удирдаж байхыг хүсч байна.

Хоёр. Хэрэв 1990 онд МАХН-ыг татан буулгасан бол?
1990 онд тайван замаар Монгол оронд ялсан ардчилсан хувьсгалын гол алдаа нь энэ байлаа. 70 шахам жил Монголын төр засгийг дангаараа барьж, алдаа оноо бүхний хариуцлагыг үүрч байсан МАХН-ын дарангуйлал, үзэл суртлын дэглэм, хүнд суртлын тогтолцооны эсрэг энэ хувьсгал хийгдсэн.
Гэсэн хэрнээ 20 жилийн дараа, мөнөөх дэглэмийг нь унагаасан МАХН, АН-тай хамтдаа төрийн эрх мэдлийг атгаж, “ард иргэдийг жаргаана, Монгол орныг хөгжүүлнэ” хэмээн амалсаар л… Өөрчлөгдөж шинэчлэгдсэн, өмнөх үеийнхээ алдаа, хариуцлагыг үүрэхгүй гэж мэдэгдэж байгаа МАХН, удахгүй 27-р их хурлаа хийнэ гэвэл, та юу гэж ойлгох бол? Анхандаа эсэргүүцэн шүүмжилж, сөрж тэмцэж байсан АН, өдгөө мөнөөх дэглэм, тогтолцооныхоо өмнө хүчин мөхөсдөж, эвсэж нэгдэн, хамтарч хуйвалдан, арс олны итгэл сэтгэлээр тоглоом тохуу хийж байгааг, та юу гэж үзэх вэ?
Тийм ээ! Их ололт амжилтын хажуугаар, өнөөдрийг хүртэл муу үр дүнг нь мэдэрч бухимдсаар байгаа ардчилсан хувьсгалын гол алдаа нь, 1990 онд МАХН-ыг татан буулгаж, бүх хөрөнгийг нь хурааж, олон намын тогтолцоог жинхэнэ ёсоор бий болгон, нэгэн гараанаас эхлүүлээгүй явдал.   Хэрэв тэгж чадсан бол:
-Дарга төвтэй МАХН дотроо задарч, энэ суурин дээр эрүүл сэтгэлгээтэй, нэгэн зорилготой, олон хүмүүсийн нэгдэл хэд хэдэн нам үүсч болох байлаа
-Нэгэн гараанаас эхэлсэн олон намууд мөнгө ашиг сонирхлын төлөө бус, эрүүл сэтгэлгээ, алсын хараа, оноч сонголттой хөтөлбөрүүд боловсруулан, шударгаар өрсөлдөх байлаа.

-Явцын дунд, намууд ижил төстэй үзэл баримтлал, хөгжлийн чиг хандлагаараа өөр хоорондоо нэгдэж, илүү эрүүл саруул, оюунлаг, хүчирхэг намууд үүсэх байлаа
-Тэд өөр хоорондоо, үзэл баримтлал, олон ургальч санаа, оюунлаг сэтгэлгээгээрээ ялгарч, ард нийтэд сурталчлан ойлгуулж, тэдний сонголтын нөлөөгөөр бие биенээ бодитоор хянаж чадах байлаа
-Юу юунаас илүү тэд олон нийтэд өөрсдийгөө сурталчилж, мөрийн хөтөлбөр, үйл ажиллагаа, чиг хандлагаараа зөв сонголт хийх боломжийг олгож чадах байлаа
Нэгэн цагт Монгол Улсын засаг захиргааны бүх нэгж, тэр ч бүү хэл аж ахуйн нэгж, албан байгууллагуудад хүртэл өөрийн салбартай, татвараар цуглуулсан асар их хөрөнгөтэй, мэдээллийн иж бүрэн сүлжээтэй, ухамсраар бас зөнгөөр дагалдан дэмжих олон гишүүдтэй, шийдвэр гаргаж биелэлтийг нь хатуу хянаж байдаг удирдах тогтолцоотой МАХН-тай зэрэгцэн оршиж, тэр ч бүү хэл “давж гарна” хэмээн тооцсондоо л тэр үеийн АН-ын удирдлагууд алдсан юм даа.  Зүйрлэвээс: олон жил ажиллаж сайн муу бүх л арга залийг эзэмшсэн, хашир туршлагатай ня-бо той, дөнгөж сургууль төгссөн, ажил амьдралын туршлагагүй хэрнээ, өөдрөг хүсэл тэмүүлэлтэй залууг өрсөлдүүлэхтэй адил.
Харин өдгөө МАХН, АН ав адил, намыг удирдаж байгаа тодорхой бүлэглэлүүдийн ашиг сонирхолд хөтлөгдөж байгаа нь нууц биш.

Гурав. Нам дагасан хийрхэл
Саяхан Монгол ТВ-ээр Монгол Улсын гурав дахь ерөнхийлэгч Н.Энхбаярын оролцсон “Хариулахгүй ч байсан болно” нэвтрүүлэг болон өдөр тутмын хэвлэлүүдэд гарсан, энэ нэвтрүүлэгийн үргэжлэл болох ярилцлагуудыг хүн болгон мэдэж байгаа.

Экс ерөнхийлэгч маань энэ ярилцлагуудаараа,  хариуцлага хүлээдэггүй боловсон хүчний”төлбөртэй тогтолцоо”, намын удирдлагууд нь будлиулж болдог сонгуулийн дүнгийн тухай, нэгдсэн бодлогогүй, өөрсдийн үзэмж сонирхлоор өөрчилж болдог төрийн бодлогын тухай, ард иргэд нь зовж. дарга нар нь жаргаж байдаг нийгмийн гажуудлын талаар “ам халж”, “гэнэт гэгээрч”, ” сэтгэлээ онгойтол” ярив. Монгол Улсын Соёлын сайд, ерэнхий сайд, УЙХ-ын дарга, Монгол Улсын Ерөнхийлэгч зэрэг бүх албан тушаалыг, ардчилал ялсан 20 жилд дараалан хашиж байсан, МАХН-ыг олон жил удирдан жолоодож байсан энэ эрхэмийн ярианд итгэхгүй байх шалтаг үгүй. Хамгийн гайхалтай нь энэ бүхнийг энэ бүх эрх мэдлээс салсны дараа гэнэт ухааран, учирлаж бас “гэгээрч”  байгаа дүр байлаа. Түүгээрч үл барам энэ ярилцага, бидний төсөөлж таамаглаж байсан олон муу үзэгдлийг батлан нотолж байгаагаараа ч бас “гэгээлэг”.
Нэгэн үе “нараа дагавал даарахгүй, намаа дагавал алзахгүй”  гэдэг алдарт лоозон мэт хэллэг өнөөдөр ” намаа дагавaл баяжиж, бас жаргана ” гэсэн утгатай болсон бололтой. Чухам өнөөдөр МАХН, АН-ын  удирдлагын төлөөх, улс төрийн хөшигний ар тал дахь “цусгүй дайн”, монгол орны хөгжлийн төлөө бус, тодорхой бүлэглэлүүдийн ашиг сонирхлын төлөөх “дайн”болон хувирчээ.  Үгүй гэж үү?
Их мөнгө хаяж, арга заль бүхнийг шавхан байж УЙХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн сайд, аймаг дүүргийн засаг дарга болж, эрх мэдэл атгасан эрхмүүд, тансаг хаусанд заларч, үнэтэй машин хөлөглөж, гадаад улсад хэсч, гахай шувууны мах зооглон,  хөөрхөн хүүхнүүдээр “гангарч”, казино тоглон, хөрөнгө цуглуулж яваа нь, ардчилсан хувьсгалын үр шимийг хууль бусаар хүртэгсэд. Тэд Монголын улс төрийг бизнес болгон хувиргаж, намыг шүтэж, хуурамч “эх оронч дүр ” эсгэн, эрх мэдэл, хүнд суртал, авилгал хүнд суртлаар зогсолтгүй мөнгө олон, зоволгүй жаргаж байна.

Худлаа гэж үү?
Чухам эдний балгаар, Монгол орныг аалзны тор мэт бүрхсэн авилгал хээл хахуулын сүлжээ, хүнд суртлын танил талаараа босгосон хана хэрэм, шударга бус эрээ цээргүй шунал тачаалаас, энэ бүхнээс үүдэлтэй олон нийтийн бухимдал, бүдүүлэг, хэрцгий үйлдлээс айж, залхахдаа монгол залуус харь орныг сонгон дүрвэж байна. Яг л живж буй хөлөг онгоцноос дайжих мэт.  Үгүй гэж үү?
МАХН, АН хамтран нэг бус удаа төр барихдаа, олон нийтийн санаа бодол, хүсэл эрмэлзлэлд бус, намыг удирдаж буй цөөн хүмүүс, тэдний ард оршиж буй бүлэглэлүүдийн ашиг сонирхлын төлөө шийдвэр гаргадагаас  хүнд хүрч, амьдралд хэрэгжин, үр дүнгээ өгч чаддаггүй. Үүний уршгаар нам дагасан хийрхэл газар авч, хүмүүс талцан хэрэлдэж, үгсэн хуйвалдаж, шударга бус байдалтай эвлэрэн зохицохыг оролдож байна. Тэд цэцэрлэгийн эрхлэгч, сургуулийн захирал, эмнэлэгийн дарга, багийн засаг дарга, гаалийн, татварын, газрын байцаагч болохын төлөө танил тал, хээл хахуулын нөлөөгөөр улайрцгааж байна. Нийтлэлч Баабарын нэгэнтээ бичиж байсанчлан, намын нэрээр газар газар албан тушаалд очсон “тэнэг” үүд ажил сайжруулах бус “амжиж идэх хэрэгтэй ” хэмээн ам амандаа үглэн улайрч байгаа.
Эрдэм чадалтай, ажил хэрэгч, шударга нь бус зусар бялдууч, хор найруулагч, хов зөөн мэдээлэгч, зальжин хүмүүс л “бялуу хүртэцгээж” байна даа. Харин жирийн гишүүд дэмжигчдийг тэд, сонгуульд санал өгөх, намын төлөө уриа лоозон хашгирахад л ашиглаж байна бус уу.  Нам дагасан солиорол мэт ийм хийрхэлийг МАХН, АН-ын удирдлагууд дэвэргэн өөгшүүлж байна.
Үгүй гэж үү? Та эргэн тойрноо сайн хар даа! Бүр сайн ажиглаж хар!

Дөрөв. Хариуцлага хаана байна вэ?
Улстөрийн намуудын туйлын зорилго нь мөрийн хөтөлбөр, бодлогоо боловсруулан,  сонгуульд оролцон ялалт авч, төрийн эрхийг барих явдал. Олон нийтийн дэмжлэгийг авч төрийн эрх мэдэл авч, бодлогоо хэрэгжүүлэхдээ гаргасан сайн муу үр дагаварынхаа төлөө заавал хариуцлага хүлээж байх зарчимтай. Бүр заавал шүү.

-Сонгуульд хөтөлбөрөө тайлбарлан ойлгуулах бус, бэлэн мөнгө амалж, санал худалдан авах үзэгдэл 2000 оноос эхэлсэн. МАХН, АН аль аль нь олон нийтийн санал дэмжлэг авахын тулд  “үнэ хаялцах” дуудлага худалдаа сонгуулиас сонгуульд өссөөр 2008 оны сонгуулиар 1.5-2.5 сая төгрөгөнд хүрчээ. Ямар ч судалгаа тооцоо үгүй, “Түмний нэг ” киноны морины наймаа шиг дуудсан “үнээ” өнөөдөр өгч чадахгүй гэдгээ ил тод мэдэгдэж байгаа. “Оргүйд орвол охинтой” гэдгээр саяын цагаан сарын өмнө хүүхэд хөгшчүүдэд 70 000 төгрөг тарааж “бужигнуулав”. Ард олны өөрийн чадал боломжоороо ажиллаж амьдрах боломжийг өгөхийн оронд, бэлэн мөнгө өгнө гэж худал амлан, олон нийтийн сонголт, сэтгэхүйгээр тохуурхсаны төлөө хэн хариуцлага хүлээх юм бэ?
-Хууль тогтоох үүрэгтэй УЙХ гишүүд нь тойрогтоо асуудал шийдэх нэрээр, өөрсдийн мэдэлд батлуулсан мөнгө 50 саяас эхэлж, өдгөө 1 тэрбүм төгрөгт хүрч буй.  Энэ мөнгөөр бизнес хийн өөртөө ашиг унагааж, нэр хүнд эрх мэдлийг худалдан авч, өөрийгөө сурталчилж, өрөөл бусдын хийх ажилд саад болдог  гаж тогтолцоогоо баталгаажуулсаар байна. Улс орны өмнө шийдэж болох олон асуудалд санаа тавихгүйгээр үл барам, хөрөнгө мөнгийг тарамдуулж, үр дүнгүй зарцуулж байдаг гаж тогтолцоо бий боллоо.  Тэр ч бүү хэл хууль санаачилж, батлуулсаныхаа төлөө 20 сая төгрөг авч байхаар хуульчилж, мөнгөний төлөөх улайрлаа эрээ цээргүй илчлэх боллоо. Хууль дүрэм журмыг улс орныхоо хөгжил, тулгамдсан асуудлын төлөө бус, өчүүхэн ашиг сонирхлын төлөө гаргаж, олон нийтийг үл ойшоож, хууль зөрчих үйлдлийг өөгшүүлж байгаа энэ үзэгдлийн төлөө хэн хариуцлага хүлээх юм бэ?

-Ард иргэд, олон нийтэд амин хэрэгцээтэй байгаа боловсрол соёл, эрүүл мэндийн салбарт шинэчлэл хийхгүй мөртлөө, өөрсдөө гадаадад эмчлүүлж, үр хүүхдээ гадаадад сургаж, татвар төлөгчдийн мөнгийг гарын салаагаар урсган гайхуулж, бас баярхаж яваа энэ үзэгдэл улам улмаар гаарах боллоо. Дотроо тогтоон барьж болох мөнгөний урсгалыг гадагшаа хайр гамгүй цацаж, харин үүнийхээ оронд гадаад орноос мөнгө гуйн бадарчилж, хожим хүүтэй төлөх мөнгөөр өнөө бодлогогүй тансаглаж байна. Монголын хөгжил, монгол хүний үнэ цэнэ хөгжлийн төлөө, үндэсний үзэл бахархалын төлөө юу ч хийхгүй атлаа өр зээл завшиж ирээдүй үеэ хорлож байгаа бодлогогүй тэнэглэлийн төлөө хэн хариуцлага хүлээх юм вэ?
-Хүнд суртал авилгал, хуйвалдаан заль мэх, хууль бус үйлдлээр хүн олны нүдэн дээр өдрөөс өдөрт, цагаас цагт Дагдангийн эхнэр мэт баяжин таргалж, улам улмаар ядууран ядарч, бас бухимдан Цэрмаа шиг турж байгаа эгэл ардуудад баярхан гайхуулж, басамжлан доромжилж байна. Монголд шударга үнэнч байгаад дэмий бусадтай л адил, хулгайлан завшиж, хуурч мэхэлж байх нь дээр юм. Дээр байгаа нь багахан идээсэй билээ, тэд идэх л байх даа, ядаж л юм үлдээх байлгүй гэх ядмагхан сэтгэлгээг, яг л борооны дараах мөөг мэт үржүүлж байна. Хаа сайгүй л адилхан хулгайлж завшиж , хууль ёсыг зөрчиж, хуулийг биелүүлэхгүй байх “барьцаалсан” сэтгэлгээг бий болгож олныг муу зуршилд дасгаж байгаагийн төлөө хэн хариуцлага хүлээх юм бэ?

-Юу юунаас илүүтэй монгол хүмүүсийн өөртөө итгэх итгэл, улс орныхоо хөгжилд эргэлзэх эргэлзээг төрүүлж байгаа нь хамгаас гамшиг.  Шударга бус, эрээ цээргүй байдал, улайрсан шунал, хууль  бус үйлдэл, цөөхөн монголчуудыг өөр хоорондоо эвдрэлцэх, бие биенээ үзэн ядах, харааж зүхэх, хэрцгий балмад үйлдэл рүү түлхэж байна. Ирээдүйн сайхандаа итгэх итгэлээ алдах шиг аймшиг юу билээ. Энэ бол улс орны тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдалд муугаар нөлөөлж болзошгүй муу үйлдэл.  Монгол орны хөгжлийг сааруулж, монгол хүний өөртөө итгэх итгэл, маргаашийн сайн сайханд тэмүүлэх тэмүүллийг унтрааж байгаа үйлдлийн төлөө хэн хариуцлага хүлээх юм бэ?
Тав. Намуудыг татан буулгая
Өнөөдөр монголд улстөрийн намууд жинхэнэ утга учраа алдаж, үүргээ биелүүлж чадахгүйд хүрчээ. Бид хэн нэгний тайлбарыг сонсож бус бидний амьдралд мэдрэгдэж байгаа бодит үр дүнг л  хүлээдэг. Өнөөдөр Монгол орны төрийн эрхийг хамтран барьж байгаа МАХН, АН ард иргэдийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй байгаагаар барахгүй, улам улмаар намыг удирдаж байгаа цөөн бүлэглэлүүдийн ашиг сонирхлын төлөө ажиллаж байна. Тэд өнөөдөр тэвчээртэй байж, бүгдийг ажиглаж мэдэрч байгаа ард олныг ” тэнэг мулгуу ”  мэтээр төсөөлж улам бүр улайран шунаж, ичгүүргүй аашлах боллоо.

Энэ байдал удаан үргэжлэх аваас, ардчилалын ололт, мөн чанар улам бүдгэрч монгол орны тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдалд аюул учруулах хэмжээнд ч хүрч болзошгүй. Тийм ээ! Одоо дахиад л өөрчлөлт, оюун санааны хувьсгал хийх цаг болжээ. Саяхан Э.Бат-үүлийн бичсэнчлэн, “хүчирхийллээр хийгдсэн хувьсгал, хүчирхийллийг төрүүлж, хүчирхийллээр л хамгаалагддаг” гэдэгтэй санал нэг байна. Хүч хэрэглэх бус, бүх зүйлийг эрүүл ухаанаар ойлгож, хууль ёсоор, шударгаар сөрж зогсон, өөрчлөхийг шаардах хэрэгтэй байна. Харин үүний тулд бид чин сэтгэлээсээ эвлэлдэн нэгдэх,  бие биенээ ойлгож, зөв сайн үйлийг дэмжих хэрэгтэй байна.
Дээрхи шалтгаануудын улмаас МАХН, АН-ыг татан буулгаж болохгүй юм гэхэд, энгийн шударга гишүүд , дэмжигчид гишүүнчлэлээсээ албан ёсоор татгалзах, уг намуудаас УЙХ, ЗГ бусад олон салбарт алба хашиж байгаа зөв бодолтой шударга албан хаагчид намдаа хариуцлага тооцох, өөрчлөх гэхчилэн олон боломжууд байгаа.
УЙХ д сонгосон гишүүдийнхээ ёс зүй, үйлдэл, хийж буй ажил, олсон хөрөнгө орлогыг шаардан тайлагнуулах боломж буй. Юу юунаас илүүтэй ард иргэд олон нийт, өөрсдийн эрх ашиг, монгол орны хөгжил, ирээдүйн төлөө эвлэлдэн нэгдэж, нэгэн санаа бодол эрхэм зорилгын төлөө чин сэтгэлээсээ зүтгэвэл, болохгүй бүтэхгүй зүйл огт үгүй болж цэнгэлийн манлайд хүрч болох юм.

Өдгөө монгол орны эрх мэдлийг гартаа авч, хувь заяаг гартаа атгаж байгаа МАХН, АН-ын олигархжсан бүлэглэлүүд гаднаа хүчтэй мэт харагдаж, олны айдсыг төрүүлж, болгоомжлолд автуулж байгаа ч угтаа живж буй хөлөг онгоц шиг байгаа. Угаасаа шударга бус  үйл, заль мэх, бусдыг хохироож өчүүхэн ашиг сонирхолд хөтлөгдөн мунхаглах үйлдэл заавал гэсгээл хүртдэг жамтай.
Өнөөдөр, лам нарыг хоморголон буудаж, сэхээтнүүдийг хэлмэгдүүлж , хөрөнгийг нь хурааж хүчээр нэгдэлжүүлж байсан 1937, 1950, 1960, 1970-аад он биш, шинэ зуун 2010 он. Үзэл суртал, сэтгэлгээний дарангуйлал, тэгшитгэсэн эрх бүхий социализм биш, хүний эрх, чөлөөт сонголт, шударга ёс дээр тулгуурласан ардчилалын эрин үе.
Нэгэн үе Манж Хятад, нөгөө үе ЗХУ-аас хараат байсан Монгол Улс биш, дэлхийд танигдаж хүлээн зөвшөөрөгдсөн тусгаар Монгол Улс.
Ардчилсан Монгол Улсын чөлөөт иргэд бид өнөөдрийн сонголтоо өөрсдөө хийсэн. Сонголтынхоо зөв бурууг мэдэрч шүүн, хариуцлага тооцох, өөрчлөх, эрхээ эдлэх боломж та бидэнд буй. Бүх зүйлийг шүүж, буруутанг гэсгээх эрх ч адил буй.
Бүх зүйл өөр хэнээс, юунаас ч бус та бидний эв нэгдэл, эр зориг, эрүүл сэтгэлгээнээс шалтгаална.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2010-03-11
Dec 19

Улайрал

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

…Хүн алив нэгэн зүйлд улайрахаараа өөрийн хяналтаа алддаг. Хэрэв уг зүйл нь хууль бус эсвэл буруу зүйл байсан ч ялгаа үгүй. Өөрийн шунал, тэчьяадалдаа автсан тэрээр “энэ бол муухай зүйл болж байна даа” хэмээн сэтгэлдээ өгүүлэвч, олж авах гэсэн, эсвэл зорилгодоо хүрэх гэсэн мунхаг тэмүүлэл нь зогсоож дийлэхгүй. Хүн чанар, мунхаг хүслийн хооронд болж буй энэ дотоод сэтгэлийн тэмцэлд мунхаг нь ялах нь олонтаа. Тэр үедээ өөрийн энэ байдлыг өрөөл бусад нь анзаарч мэдэрч байгаа гэдгийг төсөөлж байвч, “төсөөлөхгүй байгаа хэмээн “зөрүүд ” сэтгэлдээ өөрийгөө тайвшруулан “зоригжуулдаг “.
Яг л харж мэдрэх боломжтой зүйлээ бодитойгоор харж мэдрэхийг хүсэхгүйгээр барахгүй, бусад олон нийт харж мэдэрч байгаа гэдгийг ч ойлгохыг хүсдэггүйгээрээ өөрийгөө “тэнэг ” байдалд оруулах нь элбэг.

Олон олон ийм тэнэг улайрлын дараа хүн нэг ёсондоо “цагаандаа гарна ” гэдэг болдог гэлтэй. Монголчууд ийм үзэгдлийг “шунал ихэдвэл шулам болдог ” хэмээн сургаж сануулж асан.
Монгол орны минь өнөөгийн нөхцөл байдалд ийм “шунал ” болсон улайрал улам ч гаарч олон нийтийн дургүйг хүргэх боллоо.

Тэрбүмын төлөөх улайрал
Бид УЙХ -ын эрхэм гишүүдийг Монгол оронд хэрэгтэй байгаа хууль эрх зүйг санаачилж, батлан хэрэгжүүлэх, түүний хэрэгжилтэд хяналт тавих эрхийнх нь төлөө сонгодог. Энэ хууль  эрх зүй нь ард иргэд болон нийгмийн харилцааны зөв зохицуулалт байх учиртай. Тийм учраас бид энэхүү хууль эрх зүйг “шударга, зөв ” байгаасай гэж хүсээд, дуугараад бичээд байгаа хэрэг шүү дээ.
Харин төсөв ямар байх, юунд хэрхэн зарцуулах учиртайг УЙХ хуульчлан баталж, түүнийг нь Засгийн газар хэрэгжүүлж байх тогтолцоотой. Түүнээс УЙХ нь Засгийн газартайгаа зэрэгцээд санхүүгийн эрх мэдэл эдэлж, мөнгө зарцуулаад байх шаардлага бас эрх үгүй. Харин сүүлийн үейин ийм үзэгдэл, монгол төрийн энэ тогтолцоонд “гажуудал ” үүсгэх үндэслэл болох нээ. Үүнийг улайрал гэхээс өөрөөр яаж нэрлэх билээ.

Улс төрийн албан тушаалыг “бизнес ” болгон хувиргасан МАХН, МАН -ын энэхүү “тоглоомын дүрэм ” нилээд эртнээс улбаатай. УЙХ -ын сонгуулийн мөнгөний амлалт 10 000 төгрөгнөөс 1.5 сая төгрөг хүртэл “гэрлийн хурдаар ” өссөнтэй зэрэгцээд УЙХ-ын эрхэм гишүүдийн тойрогтоо зарцуулах нэрээр хувийн бизнес хийж буй мөнгө, 10 сая төгрөгөөс 1 тэрбүм төгрөг хүртлээ өслөө. Яг үүний төлөө л мөнгөтэй бизнесменүүд, мөнгөгүй  зальтангууд, бас баяжих хүсэлтэй луйварчингууд УЙХ-д сонгогдох гэж ингэтлээ улайраад байгаа хэрэг шүү дээ.
Тэднийг УЙХ -д сонгогдох гэж улайран, их мөнгө цацаж, нам дотроо лобби хийж, бусдад худал амладаг үндэслэл нь ердөө л энэ. Тэд улс орныг хөгжүүлэх гэхээсээ энэ боломжийг ашиглан зөвхөн өөртөө илүү, бүр их мөнгө олж баяжих, “баас хатавч өмхийгөө… ” гэгчээр энэ заль луйвраа, эрх мэдлээр халхавчлан далдлах гэсэн шунал, тэчьяадалд тулгуурласан улайрал юм шүү дээ.

2009 оны төсөвт суулгасан гишүүн бүрийн 1 тэрбүм төгрөгийн дуулиан, ерөнхийлэгчийн хориг, түүнийг үл зөвшөөрсөн шийдвэрүүд сүүлийн үед олны анхаарлыг татаж байгаа. Би үүнийг ингэж харж байна.
-Тойрогтоо зарцуулах гэж УЙХ-ын гишүүдийн мэдэлд хуваарилж байгаа энэ мөнгө тэдний хувьдаа “мөнгө унагаах ” их боломж нь. Төсвийн мөнгөөр бизнес хийж хувьдаа мөнгө унагаадаг аргачлалын бүхэл бүтэн сүлжээ бий болсон гэдгийг бүгд л мэдэж байгаа. Тэд барилга бариулах, дээвэр засах, худаг гаргах, хөгжим авах, зам засах, засвар хийлгэх нэрээр хэнтэй хуйвалдаж,  хэрхэн санхүүгийн баримт бүрдүүлэхээ тун сайн мэднэ. Энэ тэрбүмын хэдэн хувь нь хувьд нь очихыг олон нийт бараг л гадарлаж байгаа. УЙХ-ын гишүүдийн цалин хангамж дээрээ энэ мэтийн “унац “-ын төлөө, өөр бас олон боломжуудын төлөө хэн ч гэсэн УЙХ-ын гишүүн болохыг хүсэлгүй л яах билээ.

-Өөрөө мөнгийг мэдэн зарцуулж, тойрогтоо их зүйл хийж, олон нийтэд “буян үйлдсэн ” ачтан болж харагдах их боломж энд байгаа. Улсын мөнгөөр дараагийн сонгуулиар сонгогдох “сурталчилгаа ” гаа хийж байгаа хэрэг. Ийм их мөнгийг жил бүр тойрогтоо зарцуулж, өөрийгөө сурталчлах боломж нь дараагийн сонгуульд шударгаар өрсөлдөх бүх боломжийг хааж буй хэрэг. Энэ шударга явдал гэж үү?
-Улсын төсөв хүрэлцэхгүй байна, төсөв хүрэлцэхгүйн улмаас олон асуудлыг шийдэж болохгүй байна хэмээн шалтагладаг тэд, ард иргэдийн өмнө тулгамдсан, яаралтай шийдэж болох олон боломжуудыг үгүйсгэж байна. Саяхан Б.Номинчимэд “Авилгалгүй орчинд амьдарч нэг үзэхсэн ” бичлэгтээ, энэхүү 76 тэрбүм төгрөгөөр 1000 хүний суудалтай 44 спорт цогцолбор, 12 дунд сургууль, 16 эмнэлгийн цогцолбор, 7 метр өргөнтэй 253 км хар зам барьж байгуулж болох боломжтой гэж дурдсан байсан.
Жалга жалгад юм хийсэн нэртэй, үр дүн багатай, хяналт тавих боломжгүй цацсан мөнгөний төлөө хэн ч хариуцлага хүлээхгүй,  “Дагдангийн эхнэр таргалж, Цэрмаа турсаар ” л үлдэх гэж үү? Энэ гаж үзэгдэл нь аймгуудын засаг дарга нарын эрхэнд халдаж, орон нутгийн өөрөө өөрийгөө удирдах эрхэнд ч муугаар нөлөөлж болзошгүй.

Төвлөрсөн төлөвлөгөө
…Өндөр хөгжилтэй орнуудад бүх зүйлээ сайтар судалж, олон жилээр төлөвлөж, тэр хугацаандаа бүх зүйлээ хийж амждаг. Үүний төлөө судалгааны маш олон төвүүд ажилладаг. 10 жилийн дараа барих замын төслөө судалгаан дээр тулгуурлан одоо бэлэн болгож байна. Алив зүйл цаг хугацааны орчилд зохицуулагдаж байх аж.
Социализмын үед “5 жилийн төлөвлөгөө ” гэж байж, бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтаа 5 жилээр төлөвлөн төсөвлөж, ард иргэддээ сурталчладаг байсан. Үүний муу гэж үгүй. Ялангуяа өнөө цаг дор энэ бүхэн улам улмаар шаардагдсаар байна.
Хэрэв Монгол орны хөгжлийн эрэмбээ, ойрын болон алс хэтийн гэж төлөвлөж, ард иргэд олон нийтдээ ойлгуулан сурталчлаж байсан бол энэчлэн дур зоргоор авирлан улайрах үзэгдэл гарах байсан гэж үү?
Ядахнаа гадагш урсаж байгаа их мөнгөний урсгалыг дотроо тогтоон барьж, зөв зарцуулж байж л бид хөгжинө. Наад зах нь орчин үейин эмчилгээ оношлогооны төв, загвар болсон сайн сургууль хэрэгтэй байна шүү дээ. Энэ 76 тэрбүм төгрөгөөр шийдэж болох олон боломжууд бий.  Яагаад УЙХ-ын эрхэм гишүүд үүний төлөө санаа тавьж, бодитоор сэтгэж, үр дүнтэй ажиллаж чадахгүй, үүнийг хүсэхгүй байна вэ? Яагаад тэд хувийн өчүүхэн ашиг сонирхлын төлөө ингэтлээ улайрна вэ?

Төгсгөл
…Муу зүйлд улайрч байгаа хүн улам улмаар эрээ цээрээ алдаж, бусдын жигшиж дургүйцсэн байдлыг ч анзаарахаа болино. Ямар ч аргаар хамаагүй өөрийн шунал, тэчьяадалаа биелүүлэхийн тулд, өөрийн хүн чанар, ичих сэтгэл, бодит ухамсраа ч алдаж орхино. Яг л манан дунд бүдчиж яваа мэт…

2009 оны улсын төсөвт суулгасан 1 тэрбүм төгрөг, түүнийг дэмжиж байгаа, олон олон хүний мөн чанарыг харуулж буй. Энэ бусармаг үзэгдлийг одоо зогсоож эс чадваас цааш цаашдаа Монголын улс төрд гажуудал буюу буруу жишиг тогтох болно. Цаашид УЙХ-д сонгогдсон гишүүд, хууль тогтоох үүргээсээ илүүтэй санхүүгийн эрх мэдлийн төлөө улайран зүтгэдэг жишиг тогтож, засгийн газрын эрх үүргийг булаан авбал яах вэ?
“Ниргэсэн хойно нь хашгирав ” гэдэгчлэн улайраад цагаандаа гарсан тэднийг зогсоож чадахгүйд хүрвэл, хэн хариуцлага хүлээх вэ? Энэ бүхэн бид бүгдэд хамаатай.
УЙХ-ын эрхэм гишүүд ээ! Та нар хүн чанар, ухамсрын үүднээс хууль ёсоор олгогдсон хийх учиртай ажлаа хий л дээ. Өнөөдөр Монгол оронд  шударга ёс, хуулийн хэрэгжилт, нийгмийн хамгаалал, халамж, харилцааны олон асуудлууд эн тэргүүнд хэрэгтэй байна. Үүнийг л бид та нараас хүлээж байгаа.
Та нар жаахан эрүүл ухаанаар сэтгэ л дээ.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

2009-12-19

Dec 13

20 жилд бид хэрхэн өөрчлөгдөв өө?

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Монгол оронд ардчилсан хувьсгал ялсны 20 жилийн ой болж, Э.Бат-Үүл “баатар ” болж, бас бус хүмүүс “гавьяат ” цол, одон медалуудаар энгэрээ “цоолов ‘. Энэ он жилүүдэд олон юм өөрчлөгдсөн хэрнээ мөнөөх цол шагнал, одон медалууд л өөрчлөгдсөнгүй. Үнэхээр гавьяат үйлс бүтээсэн хүмүүсийг эдийн засгийн хувьд урамшуулж, цаашид хийж бүтээх боломжийг нь олгох, үгүй ядахнаа амьдрал ахуйд нь нэмэр болохоор өөрчилж болох шүү дээ. Одон тэмдэгээ зүүж, түүнийгээ сархадад угааж, баярлаж талархсан сэтгэлээ хөлчүүрлээр даруулсан хэвээр.
Байн байсаар бүх Монголыг бүрхэж, зөвхөн шагналыг хэвээр үлдээх ардчилал…

Баатрууд
20 жилийн өмнө тэр л хүйтэн зэврүүн өдрүүдэд жагсаж цуглаж, өлсөж тэмцэж, эр зориг эрүүл ухаан, тэсвэр тэвчээр гарган байж, “социализм ” хэмээх хөмөрсөн тогоон доторхи “далд дарангуйлал”-ын тогтолцоог унагасан их хувьсгалыг үнэлэхгүй, бахархахгүй байж яaхин болох билээ. Тэр л хүнд өдрүүдэд өөрсдийгөө золиослон байж, өөрсдөд нь ирж болох олон эрсдлийг үүрэн байж, эр зориг гарган олон түмнийг түүчээлэн удирдаж энэ хувьсгалыг ялуулсан залуус үнэхээр баатрууд байсан. Цаг цагийн урсгалд, элэгдэж мөлөгдсөн дурдатгал дунд, үнэн юм үнэнээрээ л үлдэх учиртай.
Алдах албан тушаалтай, айдас болгоомжлол дунд, босгосон палтоныхоо заханд нүүрээ нуун байж, “юмыг яаж мэдэх вэ?” гэсэн бодлоор алсаас ажиглаж зогссон олон хүн байсан. “Амьтан хүнд бүү хэлээрэй, ах нь та нарыг дэмжиж байгаа шүү?”  гэж аминчлан шивнэж байсан “тал хувьсгалчид ” ч бас байсан. Хийх ажилгүй цагийн зугаа, хэнд ч юунд ч юм “өширсөн ” сэтгэлээр, учраа төдийлэн мэдэхгүй хэрнээ уухайлан хөөрцөглөж байсан олон залуус байсан. Харин хүн олны дийлэнх нь, хүнд суртал, МАХН-ы машины дарангуйлал, хуурамч суртал, албадлагаас залхсандаа, хаа нэгтээ байж болох шударга ёс, эрх чөлөөг хүссэндээ энэ хувьсгалыг уухайлан дэмжсэн.

Хувь заяат Монголчуудыг тэнгэр ивээж, цус урсгалгүйгээр “тайван зам “-аар ардчилсан хувьсгал ялж, хуучин дэглэм нуран уналаа. Эргэлзэж тээнэгэлзэж, болгоомжилж байсан олон монголчууд үнэхээр их баярласан. Тэр цаг дор монгол хүний уужуу ухаан, чин сэтгэл, эв нэгдэл, эрэлхэг зориг ямар аугаа болохыг харуулсан хэрэг. Учраа сайн олохгүй олон хүн байсан хэдий ч, хүлээснээс ангижирч, нэг л сайхан эерэг зүйлийг л хүлээж байлаа. Яг л мандаж буй нарны туяа шиг бүлээхэн дулаан бас өнгөлөг, гэгээлэг зүйлийг… Энэ бол шударга ёс, эрх чөлөө, тайван амьдрал, бас их боломж…
20 жил гэдэг бага хугацаа биш.Хүний амьдралын идэр нас. Хүлээснээс гарсан монголчуудын хувьд бас ч урт хугацаа. 20 жилийн дараа хүсэл мөрөөдөл, их боломжоо эргэн харахад, сайн сайхнаар хувьсан өөрчлөгдсөн олон зүйл байсан ч, саар муу олон ч зүйл бий болж. Хувьсгал болгон сайн сайхан үр дүнд хүрч чаддаггүй ч , хүрч болох олон боломжийг харуулдаг. Харин бид яажшуухан өөрчлөгдөж байна вэ?

Бид яаж өөрчлөгдөв өө?
-МАХН ба нам бусчуудын эвслээс нэр дэвшсэн саальчин, сайн малчин, эсвэл ажилчин, хариуцлагатай дарга нэгний төлөө саналаа өгөхийн тулд, өглөө эртлэн босч хамаг гоёлоо өмсөн,сөнгүүлийн хэсэгт очиж, урьдчилан бэлтгэсэн цаасыг нугалан модон хайрцагт хийнэ. Дараа нь бэсрэг наадам хийж “чөлөөт сонголт “ын баяраа тэмдэглэдэг сэн. Би өөрөө сайн мэдэхгүй ч, энхрий хайрт МАХН-ын сонгосон тэр хүн маань 99,99%-ийн саналаар сонгогдож төр барилцана. Сонгогдсон тэр хүн маань АЙХ-ын чуулгандаа сууж, өөрөө учрыг нь сайн мэдэхгүй ч, нижигнэсэн алга ташилтын дор, улс орноо удирдалцах.
Харин өдгөө сонгуульд сонгох, сонгогдох их л амаргүй болж. Таних танихгүй, тарган туранхай олон хүн, тэр өдрүүдээр “намайг сонгоод өгөөч ” хэмээн царай алдан гуйж, сайхан амлалт өгч, бэлэг сэлт тараах. Сонгуулийн өдрүүд ард түмний баяр бахдал бус, арвин их өглөгийн өдөр болж хувирна. Аз таарч сонгогдон “тэнгэрийн амьтан ” болсон тэр нөхөртэй уулзаж, амлалтаа авах нь, тэмээ буганаас эврээ хүлээх үлгэр лугаа адил. Гэхдээ сайн ч муу ч өөрөө сонгосон юм болохоор цаанаа бас ч гэж маадгар. Будлиантай хөгжилтэй энэ сонгуулиудаар бас ч санаа сууж, хэнийг нь “жийж “, хэнийг нь сонгохоо нэг муу юм гадарлахтай л болж байгаа.

-МАХН-д гишүүнээр элсэх гэж их л олон шалгуур давна. Ажилчин малчны нам юм болохоороо сэхээтнүүдэд “босго өндөртэй”. Нэг жилийн “тэнсэн харгалзах “-ыг нь даваад жинхэлж орхивол, тэнгэрийн өнөөхөөс атгасантай агаар адил. Албан тушаал ахих, гавьяа шагнал авах, гадаадад явах зэрэгт үндсэндээ “ногоон гэрэл ” асна гэсэн үг. МАХН-ын гишүүн гэдгээрээ далимдуулан бусдыг ч хөөрхөн дарамтлаад байхаа мэднэ. Гал улаан батлахаа зүрхэн тушаагаа уутанд хийн зүүж, татвараа хугацаандаа төлж, “Үнэн ” сониноо захиалан уншаад байхад л ажил амьдрал маань, намын хувьсгалч улаан туяан дор “гэрэлтэнэ дээ”.
Харин өдгөө энэ олон намын аль нэгэнд, хүсвэл бүгдэд нь ч элсэж болно. Сонгуулийн үеэр аль ялах магадлалтайд нь хүчин зүтгэж орхивол, аз таарч албан тушаалын “бялууны” хэлтэрхий ч олдох магадлалтай. Хэрэв дургүй хүрвэл намаас гарч, хэсэг амарч байгаад буцаад орж ч болно. Үзэл бодол, итгэл үнэмшил гэхээсээ алс ирээдүйд хэрэг болох, ашиг тус, хаялгыг нь харгалзан сонголт хийх боломжтой.
Нам гэдэг маань нэг ёсондоо шатаар нь өгсөж, цааш гулгуураар нь гулсаж буудаг хүүхдийн тоглоомын талбай шиг л болж дээ. Харин намын удирдах нөхдөд нь бол баяжих, эрх мэдэлд хүрэх, бусдыг дарамтлах хэрэгслэлүүр болж дээ.

-Тэр нэгэн цагт,  нам засгийн удирдагчдын нэрийг нь цээжилж, намтрыг нь судлан, хэлсэн үг болгоныг нь уншиж тэмдэглэл хөтөлж, бас шалгуулж байв. Хичнээн дургүй байвч тэр хүнийг үргэлж магтаж, хэлсэн суут үгэнд нь баярлан алгаа хорстол ташиж, сэтгэл хөдөлсөн үедээ нулимс унагаан хайрлаж, биширч асан. Тэд бол аугаа хүмүүс. Тэд л биднийг зөв мэргэн жолоодож, удирдаж байгаа учраас бид аз жаргалдаа “бялхаж “, хайр энэрэлдээ “бялуурч ” байгаа хэрэг. “Дааганаас унаж үхдэггүй, даравгараасаа болж үхдэг ” гэдгийг мэдэхтэйгээ болсон монголчууд ” сохрын газар сохор, доголонгийн газар доголж ” , “манай хаан мандтугай” хэмээн чадлаараа л бархирч байв даа.
Харин өдгөө бол, энэ төрийг удирдаж байгаа хүмүүс зальтай, эсвэл луйварчин л байж таараа гэж бодоцгооно. Тэр л бодлоороо “яагаад тэр заавал биднийг удирдах ёстой юм бэ?” , “тэр биднийг буруу удирдаж байна”, “тэр биднийг удирдаж чадахгүй байна” гэж төсөөлөөд өөрсдийг нь хэрхэн яаж удирдах тухай заавар зөвлөлгөө өгнө.
Тэр бүхнийг нь тоож хүлээж авахгүй болохоор бухимдсандаа “хүйтэн царайт “, “балин хамарт “, ” хүзүүгүй” гэхчилэн нүдэнд харагдаж, аманд багтах муу муухай үгсээр харааж зүхнэ.Тэглээ гээд хэн ч биднийг барьж аваачаад буудчихгүй. Аяа аугаа их эрх чөлөө гэж…Цээж дүүрэн хорсол, ам дүүрэн хараал зүхэл.

-Дээд сургуульд элсэж орно гэдэг их хувь заяа, амьдралын баталгаа. Улс бүх зардлыг нь даах төдийгүй, дээр нь бас цалин өгнө гээч. “Онц ” сурвал их удирдагчийн нэртэй нэмэлт цалин авна. Бас МАХН-д элсэж, төгсөнгүүтээ өндөр албан тушаалд очно. Дээд сургууль төгссөн бол ажил, албан тушаал бэлэн, цалин өндөр, бас ч “дарга” болдог. Дундач тааруу төгссөн зарим нь хөдөө орон нутагт “илгээлтээр “очиж, хэрдээ томрон догирхоно. Зарим нь хөгжиж, зарим нь хөглөвч, бодлогоор бэлтгэсэн дээд боловсрол амьдралын баталгаа байлаа.
Харин өдгөө бол, мөнгөтэй л бол ” толгойгүй” байлаа ч дээд сургуульд суралцаж болно. Хүсвэл сурахгүйгээр диплом, эрдмийн цол зэргийг худалдаж авч болно. Харамсалтай нь ажил олдох л амаргүй. Гэхдээ мөнгө болоод танил тал байвал хүссэн ажилдаа орж болноо. 2 дээд сургуулийн дипломтой атлаа худалдагч хийхэд юу нь болохгүй гэж? Гол нь хэн нэгэнд үзүүлж гайхуулахад, анкет бөглөхөд, ханандаа хадах, намтартаа нэмэрлэхэд ч бас хэрэгтэй юм аа.

-Нэгдлийн мал маллаж байгаа малчид “норм ” төлөвлөгөөндөө хүлэгдэж зүдэрнэ. Хоттой хониноосоо хоол болгож идэхийн тулд нэгдлийн даргаас цохолт авч, сүүний төлөвлөгөөгөө биелүүлэхээс наана сүүтэй цай уух аргагүй. Шуурганд уруудсан нийгмийн мал, малчныхаа аминаас үнэтэй. Амины хэдэн малаа нийгмийн малын хавчуургад маллах гэж тэвдэх. Улсын мал дутвал амины хэдээсээ төлнө. Төлж чадахгүйд хүрвэл дээлээ толгойдоо нөмрөөд “аавынд ” очиж мэдэх.
Харин өдгөө бол, хувьдаа малаа авсан малчид өмчийн эзэн мэт “таахалзаж ” байгаа. Мөнгөтэй хүн лаагаа иднэ үү? луувангаа иднэ үү? гэдэгчлэн малтай хүн алаад иднэ үү? арчлаад өсгөнө үү? дурын хэрэг болжээ. Мал маллах дургүй зарим нь алж идэж, арилжиж наймаалцсаар одоо хотжих шатандаа орж явна. Нэгэн үе энхрий хайрт нам засаг нь 25 сая малтай болох гэж зорилт тавин хичээгээд, золигт гарган албадаад ч дийлээгүй бол, зоргоороо өссөн монголын мал 40 сая гаран өсч үржиж байна.

-Орон сууцны дараалал хүлээж олон жил болно. Орон сууцтай болохын тулд сургууль төгсч ирээд өргөдлөө өгдөг. Аз таарч 5, 10 жилийн дараа 2-3 өрөө нийтийн сууцанд орвол “Сүхбаатарын одон ” авснаас дутуугүй. Азгүй зарим нь насаараа л орон сууц хүлээж, айлын хашаанд гэр барьж, түлээ нүүрс, худаг усанд санаа тавих.
Зундаа зуслангийн гэх хайрцагны модоор барьсан “амбаар “таа басхүү ч сэтгэл хангалуун.
Харин өдгөө цаг, тохилог сууц, доороо гражтай хаус, дотроо цэцэрлэгтэй хашаа, эдлэн газар, тансаг зуслангийн байр барьж босгож, худалдан арилжиж бэл бэнчингээ илэрхийлэх болж дээ. Нэгэн цагт цөөхөн хэдэн хороололтой байсан нийслэл хот маань, гишгэх газаргүй “чигжээс “, амрах газаргүй “шавааралдаан ” болж байна. Ямартай ч сайн муу аргаар боловч, эдлэн газар, тансаг харш, тохилог сууцны эзэн болж байна даа монголчууд минь.

-Хувьдаа өмч хөрөнгөтэй байхыг хориглон хянаж, наймаа арилжааг хязгаарлаж байсан тэр цэг үед бүх өмч хөрөнгө “нийгмийнх ” байлаа. Тодорхой эзэнгүй атлаа, нийгмийн тодотголтой өмч хөрөнгийг хайрлан хамгаалахыг уриалан лоозогнож асан.  “Хүн бүр бага балчраасаа”, ” Хир буртаг өчүүхэн ч хүргэлгүй” гэж эхэлдэг 2 лоозонг Мао-гийн “улаан ном ” лугаа, хүүхэд бүрт албадан цээжлүүлж, өмч хөрөнгө хамгаалах, ариун цагаан хөдөлмөрийг сурталчилж байлаа. Социалист өмч, соцйализмын материал техникийн бааз гэдэг нэрнээс өөр өмчгүй шахам монголчууд ардчиллын эхний жилүүдэд наймааны их аянд мордоцгоов. Тэр үедээ шатаж хоосорсон, баяжиж хөлжсөн аль аль нь бий. Гэхдээ энэ бол өмчтэй болохын төлөөх их хөдөлгөөн байсан.

Харин өдгөө цагт, “наймааны алтан үе “йин дараах, улсын өмчийг завшин баяжих их хөдөлгөөн үргэлжилсээр байна. Улсын болон олон нийтийн өмч, боломжийг ашиглан, зөвхөн өөрөө баяжихын тулд тэд, улс төрийг бизнес болгон хувиргаж, хуулийг гууль болгон, эрх мэдэл хүнд сурталаар олон нийтийг дарангуйлж байна даа. Энэ улайрал, эрээ цээргүй байдал, хязгааргүй шунал, монгол хүмүүсийн хүн чанар, итгэл найдварыг мөхөөж болзошгүй. Энэ бусармаг үйлдэл улам улмаар төгөлдөржиж, тодорхой бүлэглэлүүд, хууль бус нэгдлийн эх үүсвэрийг тавьж байна.
1990 оны эхээр бидний үзсэн Монголын Замын-үүд, Хятадын Эрээн хотуудын 20 жилийн дараах хөгжлийг харьцуулан харахад, бидний энэ тэнэглэлийн дүр зураг бодитоор тодрох болноо. Харамсалтай ч гунигтай ч харьцуулалт.
-Холыг ойртуулж, хоёрыг уулзуулдаг “холбоо ” гэгчээр хот хөдөөд ярих гэж хэрдээ хөглөдөг сөн. Талд яваа малчин малдаа чимээ өгч байгаа мэт чадлаараа хашгирна, сонсогдохгүй. Шугам мь эвдрээд ажиллахгүй, хүлээлгэнэ. 3 минут ярих гэж 3 өдөр хүлээх нь бий.
Харин өдгөө бол, хэдэн төрлийн гар утас, дуутай болон дүрстэй мессеж, интернет мэдээлэл, цахим холбоо Монголын төдийгүй энэ дэлхийн хил хязгаарыг зад татан өргөжжээ. 8 настай балчраас эхлээд 80 настай буурлууд хүртэл сууж байгаа сандлаасаа, монгол төдийгүй дэлхийн аль ч оронд байгаа нэгэнтэй, шууд холбогдон, мэнд мэдэлцэж, хов ярьж, “буу хална”.

Зургаа илгээж, дүрсээ харалцан, хэрдээ зэмлэж, загнахтайгаа. Цахим ертөнцийн хязгааргүй орон зай, монгол орныг бүрхэж, хөгжлийг ч урагшлуулж буй. Энэ бол ардчилалын нэгэн том ололт байлаа.
-Гадаад паспорт “нүдний гэм “, гахай шувууны мах идэж үзсэн хүн цөөхөн байлаа.
Социалист орнуудын удирдагчид хоорондоо “найрсаг айлчилж “, хөрөнгөтөн капиталист орны удирдагчид хоорондоо “доншуучилдаг ” тухай мэдээ уншиж, империалист том гүрэнд өдөр болгон буудалцан бие биенээ алж, хүчирхийлдэг тухай, хүүхдүүд нь өлсөж өхөхгүйн тулд хог ухаж, амь зогоодог тухай суртал ухуулгаар “цэнэглэгдэж ” байв. Тэр бүрийд социалист Монгол оронд төрсөн азтай хувь заяандаа бахдан баярлаж, ах дүү Зөвлөлтийн ард түмэнтэй гал халуун гараа атгалцсан, МАХН, засгийн хувьсгалч удирдагчдаараа бахархан талархах учиртайгаа улс төрийн лекц, өглөөний сонин уншлага дээр ухаарч ойлгож, урамшин хүмүүжиж байсан. Тун ч удахгүй дэлхийн империализм сөнөж, капиталист систем нуран унаж, социалист ах дүү орнуудын шударга хөдөлмөрчидтэй хамтад, коммунизмд урам зоригтой алхан орж, жаргалын дээдийг эдлэх болно хэмээн чин сэтгэлээсээ л итгэж байж билээ.

Хүсэл мөрөөдөл болж байсан социализм, коммунизм маань нуран унаж, аймшгийн туйл болсон капиталйст гүрнүүд рүүгээ “буудуулж алуулах “-аас ч айлгүйгээр, аз туршин олон олон монголчууд зорин одов. Өлсгөлөн гуйланчлал бус, нөр их бүтээн байгуулалт, хүчирхийлэл дарангуйлал бус, хүний эрх, эрх чөлөө, аугаа их итгэл найвдар, өөртөө итгэж өөрийгөө хөгжүүлэх олон боломжууд тэднийг угтлаа.
Тэд дэлхийн олон оронд аялж, ажиллаж амьдарч, бас суралцаж, өөрсдийгөө хөгжүүлж, “юм үзэн нүд тайлж ” байна. Тэд өнөөдөр дэлхийн хэмжээнд суралцаж, сэтгэж, хөгжиж, амжилт гаргаж байна. Ардчилалын хамгийн том ололт энэ байлаа.
Олон олон монголчууд их зүйл үзэж  ухаарч, суралцаж мэдэрч, өөрийн монгол орноо хэрхэн зөв сайнаар хөгжүүлэх боломжийн талаар санаа тавьж, үгээ хэлж, санал санаачлага гаргаж эхэлж байна. Тэд эвлэлдэн нэгдэж бас хамтдаа их үйлсийг эхлүүлэхийг хүсч байгаа. Тийм ээ! Энэ бол асар их боломж, ирээдүйн сайхны эхлэл юм.

Хувьсгал үргэлжилж байна
Ямар ч хувьсгалыг ухаантангууд эхэлж, үр дүнгийг нь бэртэгчингүүд завшдаг гэсэн үгийн гашуун үнэнийг өнөөдөр бид харамсалтайгаар мэдэрч байна.
20 жилийн өмнө, пальтоныхоо босгосон заханд нүүрээ нуун, алсаас ажиглан зогсож байсан олон хүмүүс, өнөөдөр энэ ойн өдөр өндөр албан тушаал, өнгө мөнгөний цаанаас гэрэлтсэн, малигар царайгаар “баатар “ын дүрд хувилан хундага тулгаж буй. Тэд маргааш энэ ардчилалыг бид авчирсан юм гэж бардамнахад гайхах хүнгүй болох нээ.
20 жилийн өмнө дэглэмтэйгээ унаж байсан МАХН, өнөөдөр өөрчлөгдсөн гэж ухуулан, хуучин барилтайгаа хамтад баярын хундага өргөж буй. Ардчилал бүх нийтийн ололт гэж тунхаглах тэд, өнөөдөр Монголын  төрийг авилгал, хүнд сурталын хүлээсээр хүлж, хөрст шороо, хүний итгэл найдвар, үнэ хүргэж болох бүхнийг худалдаж байна.
20 жилийн өмнө чин зүрх сэтгэл. итгэл үнэмшлээрээ тэмцэж явсан олон хүмүүс, өнөөдөр өөрийн өчүүхэн ашиг, эрх мэдэл мөнгөний төлөө бусадтай хуйвалдан, ядарч зүдэрч байгаа ардын урмыг хугалж байна. Тэд аугаа зорилгоосоо урван, ашиг завшаан бэдэрсэний төлөө, ардчиллыг өмчилж баатар болон бардамнах эрхгүй.

Ардчилсан хувьсгалаас Монгол түмний хүлээсэн олон сайхан зүйл биелсэн хэдий ч хамгаас үнэтэй  шударга ёс, монгол хүний эрхэм чанар, эрх чөлөө, маргаашдаа итгэх итгэл, урам зоригийг өгсөнгүй. Өнөөдөр монголчууд бид нойрноос сэргэх цаг болжээ. Бид өөрсдийн сэтгэлгээгээ өөрчилж, өөрсдийн сайн боломж, хүч чадал, итгэл найдварынхаа төлөө тэмцэх цаг болж байна. Бид өчүүхэн атаа хорсол, тэнэг бүдүүлэг байдлаа тэвчиж, эвэ эейиг хичээж зөв сайн үйлс бүхний төлөө эвлэлдэн нэгдэж олон зүйлийг сайнаар өөрчлөх цаг болж байна. Монгол орныг монголчууд биднээс өөр хэн ч өөрчилж чадахгүй. Бас биднээс өөр хэн ч хөгжүүлж чадахгүй.
Хувьсгал үргэлжлэх болноо. Энэ бол оюун санааны хувьсгал.
Харин энэ их боломжийг бидэнд авч ирсэн ардчилсан хувьсгалын төлөө, ил гаргаж чадаагүй ч сэтгэл зүрхэндээ чин сэтгэлээсээ дэмжиж талархаж байсан олон олон жирийн иргэдийн төлөө, өнөөдөр Монгол орны хөгжил дэвшил, өөрчлөлт шинэчлэлийн төлөө санаа бодлоо чилээж яваа олон олон хүмүүсийн төлөө талархал өргөе. Ардчилсан холбоог анх үүсгэхээс эхлээд хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж явсан өдгөө АНУ-ын Вашингтон хотод амьдарч байгаа А.Хандсүрэн, Английн Лондон хотод аж төрж байгаа зураач Т.Отгонбаяр, Германы Берлин хотод амьдарч байгаа З.Эрдэнэбат нартаа ч мэхийн ёсольё. Та бүхний сэтгэл зүрх, тэмцэл шаналал ямар ч одон медалаас үнэтэй шүү.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-12-13
Nov 02

“Эх оронсог” үзэлтэй байцгаая

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Сүр жавхлан
Энэ намрын дунд сарын бэлэгт сайн өдөр, Монголын Засгийн газар “алдарт”  Оюутолгойн гэрээнд ёслол төгөлдөр гарын үсэг зурж, сүр жавхланг бадруулав.
Сүр жавхлан гэснээс тэр нэгэн жил, Монгол Улсаас Оросын холбооны Улсад төлөх учиртай байсан “их өр”-ийг төлж дуусав хэмээн яг энэ өдрийнх шиг ёслол төгөлдөр хөгжилдөж асан. Концерт тоглож, олон нийтийн өмнө чанга чангаар тэврэлдэж, уяхан зарим нь нус нулимстайгаа хутгалдаж байв даа. Харин өнөөдөр, сүр жавхланг бадруулан байж, ёслол төгөлдөр тунхаглаж байсан мөнөөх “их өр” төлөгдсөн эсэх нь эргэлзээтэй болж түмэн олныг гайхашруулав.
Харин энэ удаа, ашигтай ашиггүй, хэрэгтэй хэрэггүй хэмээн талцан маргалдаж байсан мөнөөх Оюутолгойн гэрээг баталлаа гэж, концерт тоглож, олон нийтийн өмнө тэврэлдэж,  хашир суусан бололтой камерийн өмнө арай “мэлмэрүүлсэнгүй.

Сүр жавхлан гэснээс хэдий болтол Монгол Улсын Засгийн газар, юм болгонд хөөрч догдолсон хүүхэд аятай “хүндээ хөнгөнөөс өгч”  байх юм бол.  Ядаж л Итгэлт баян шиг “юм үзсэн дамшиг”  аятай байж болдоггүй юм болов уу?

Алт ба авдар
“Алтыг нь аваад авдрыг нь хаяв”  гэж эрт үеэс монголчууд олон зүйл дээр жишээ аван сургадаг байсан. Авдраа нээж, алтыг нь авах эрхийг нь харийнханд өгч орхилоо.
Алт ба авдрын тухай маргаан нэгэнт ард өнгөрч, харамсах эс харамсахын дэнс л урд савлаж үзэгдэнэ. “Өглөө” нэртэй монголын урансайхны кинонд “сэлэм”  Тогмид
-Дуу муу хар хэрээ!  Буудчих уу жанжаан! Өө үхсэн, энэ муу баярлалаа ч бархирлаа ч цаана чинь ардын засаг яллаа гэж сүржигнэдэгчлэн, ард иргэд баярлалаа ч бархирлаа ч  Оюутолгойн гэрээнд гарын үзсэг зурж орхилоо.
Энэ гэрээний ачаар, алт нь гадагшаа гарч авдар нь монголд үлдэнэ гэдэг л маргашгүй үнэн. Эргээд дүүрэхгүй энэ авдранд хэр үнэ төлөх нь хувь заяаны бус хариуцлагын асуудал. Хожмын нэгэн цагт алтнаас ашиг бүү хэл, үртэс ч үлдэлгүй, хэмхэрхий хоосон авдартай үлдэх ахул хариуцлагыг нь хэн хүлээх вэ?
Арвин их баялагтай атлаа гадны хүчинд дулдуйдаж, арвитай хөгжиж чадалгүй хоосон үлдсэн олон орны гашуун туршлагыг олон олон хүмүүс сануулж буй.
Тийм ээ! Яг одоо бидэнд “эх оронсог”  сэтгэл хэрэгтэй байна.

Бүх монголчуудад хамаатай
Монгол Улсын үндсэн хуулинд зааснаар Монгол Улсын хөрсөн дээрхи болон хэвлийн бүх баялаг бүх ард түмний өмч байх учиртай. Өнөөдөр нээгдэж, дэлхий нийтийн анхаарлыг татаж байгаа энэ их баялагууд, өдгөө монгол оронд төрж, өргөн дэлхийгээр тархаж яваа, өөрийн эх орондоо амьдарч байгаа бүх монголчуудын ” монгол хүн болж төрсөн хувь заяаны бэлэг”.
-Яахав дээ! Баяжих нэг нь баяжиж, завших нэг нь завшиж л байг
-За даа энэ ч бидэнд нэг их хамаагүй зүйл дээ
-Энэ их баялаг байлаа гээд мөнөөх л луйварчингууд л баяжиж, бидний амьдралд нөлөөлөхгүй байхаа даа
Олон монголчууд янз янзаар бодож, өөр өөрийнхөөрөө л хандаж, зарим нь итгэж, зарим нь цөхөрч буй. Өөрсдийнхөө ирээдүйн сайханд итгэх итгэл, өөдрөг сайхан руу тэмүүлэх мөрөөдлөө алдсан хүмүүс хамгийн арчаагүй байдаг.
Үгүй ээ!. Оюутолгойн ч Тавантолгойн ч өөр бусад баялагууд ч монголчууд бидэнд бүгдэд хамаатай. Аугаа өвөг дээдсийн минь бидэнд өвлүүлж үлдээсэн энэ их баялагууд өнөөдрийн монгол хүн бүрийн өөрийн амьдралаа дээшлүүлэх, хүсэл мөрөөдлөө дээшлүүлэх боломж.
Энэ боломжийг л бид алдах эрхгүй. Эс тэгвээс, өдгөө Монгол оронд минь өдрөөс өдөрт газар авсаар байгаа авилгал хээл хахуул, хүнд суртал, баян хоосны ялгаа, ажилгүй анхиагүй байдал, архидалт, янхандалт, бие биедээ үзүүлж байгаа сэтгэл зүйн болон материаллаг дарамт, хязгааргүй шунал, тэчьяадал улам улмаар гаарах болно.
Хамгийн гол нь монгол хүний цог золбоо, хийморь лундаа, хүн чанар, итгэлцэл, үүн дээр эх орноо ч алдаж болзошгүй.
Тийм ээ! Яг одоо бидэнд “эх оронсог” сэтгэл хэрэгтэй байна.

Бидэнд гашуун туршлага бий
Ардчилал Монгол оронд ялснаас хойш, бүх монголчуудад 2 удаа баялагаа хуваасан.
-Анхны “өмч хувьчлал”  нэртэй тараасан хөх, ягаан өнгөтэй цааснуудыг санаж байгаа байх. Санаатай болон санамсаргүйгээр ард иргэддээ ухуулан ойлгуулж, тайлбарлан сурталчилалгүйгээр хийсэн энэ хуваарилалт хэнд ашигтай байсан бэ? Учраа ч сайн ойлгоогүй мунгинах ард иргэдийн гар дээрээс учрыг нь  сайн мэдэж байсан олон түшмэдүүд, тэдний үр хүүхдүүд, уг цааснуудыг хямд үнээр худалдаж авч, “Тамирын голын мөсийг нь долоолгүйгээр”  баяжицгаасан даа.

Тэр бүхний үр дүнд, өнөөдрийн олон олон олигархууд үүсэн хөгжиж, үржин дэлгэрсэн нь үнэн. Хамгийн харамсалтай нь энэ “өмч хувьчлал”  олон олон энгийн иргэдийн сэтгэл итгэлийг хамтад нь “хувьчилсан”  нь бас л үнэн.
-Удаах “газар хувьчлал” -ын үр дүнг бид өнөө ч амсаж байгаа. Хөрст, үржил шимт газар нутгаа “хүнд суртал”, ” авилгал”- аар бордож, уут уут лангаар худалдаж, язартлаа таргалж, хагартлаа баяжиж байна мөнөөх “түшмэд”  нэртэй “хувалзнууд”.
Зуслангийн газраас эхлүүлээд уулын ам, дархан цаазат газар, уудам сайхан билчээр нутаг, арвин эрдэнэт хөрс шороог ч ашиглан тордохын оронд, арилжин наймаалж байна харийнханд. “Суусан газраасаа шороо атгана” гэж ажилч хичээнгүйг магтдаг байсан монголчууд, атгасан шороогоо мөнгө болгоно гэж арчаагүй шуналыг эрхэмлэх болж дээ.
“Хойноос ирээд хот минийх, хотонд ороод хонь минийх”  хэмээн эрээ цээргүй заль луйврыг жигшдэг байсан монголчууд, бэлчээр нутгийг нь худалдаж аваад, хоттой хонийг нь хөөж орхиод, хөрс шороог нь онгичиж, хүй дарсан чулууг нь хагалж нүдэж байхад, авсан зоосондоо “сэтгэл цадаж”, арчаагүй сэтгэлдээ “баярхаж”  суух.
Энэ бүхний үр дүнд, өөрсдийгөө төдийгүй эх нутгаа ч худалдаж байна даа бид.
Өнгөрсөн гашуун бүхнээ эргэн санаж байхдаа, өмнөө байгаа “эрдэнийн хувь”, “эх орны хишиг”  гэсэн сайхан нэртэй “алаагүй баавгайн арьс” -ын хуваарилалтад анхаарлаа хандуулахгүй байхын арга үгүй.
Оюутолгойг хэрхэн ашиглаж, гарах үр ашгийг нь нийт олны төлөө хэрхэн шударгаар хуваарилан зарцуулах асуудал монгол хүн бүрт хамаатай. үүнд хамаагүй нэг ч хүн үгүй.  Тийм ээ! Яг одоо бидэнд “эх оронсог”  хэрэгтэй байна.

Талх идэх үү? Талх барьж сурах уу?
Өнөөдөр монголын төрийн эрхийг барьж байгаа МАХН, АН өнгөрсөн сонгуулийн бүх л сурталчилгаанд, Оюутолгойн ашиглалтаас иргэн бүртээ 1.5 сая төгрөг өгөх тухай баярламаар ч юм шиг, бахархмаар ч юм шиг амлалтуудыг өгч билээ. Эгээ л Итгэлт баян өврөө уудалж, айлын хүүхдэд хишиг түгээх гэж буй аятай. Нэр дэвшигчид нь бэлэн зэлэн амалж, бүр зарим нь хуудас тарааж ч алиалав. Хэний мөнгийг хэнд өгч буян болох гээд байгаа нь бас л ойлгомжгүй.

Яг үүнчлэн “амташсан хэрээ арван гурав дахина” гэдэгчлэн “өмч хувьчлал” ,  “газар хувьчлан наймаалцах”  аргаар баяжигсад, дахин дахин “тасартлаа” баяжихаар шүлсээ залгилж буй. Тэд зөвхөн үүний төлөө УЙХ, ЗГ -т ямар ч үнээр хамаагүй шургалахаар ард иргэдийн “тархийг угаацгаав”.  Тэд ард иргэдэд “талх” тарааж, ходоод нь өлөн зэлмэг, толгой нь хоосон тэнэг байлгахыг хүсч байна. Ингэж болно гэж үү?
Тийм ээ! Яг одоо бидэнд “эх оронсог”  сэтгэл хэрэгтэй байна.
Оюутолгойн ашиглалтаас орж ирэх ашгаас, ард иргэддээ “талх”  бус “талх барих”  боломжийг нь олгохын төлөө санаа тавих цаг болж байна. Олон олон мэргэдүүд үүнд санаа зовж, санал гаргаж байна. Нэгэнтээ улстөрч Б.Дэлгэрмаа “тэргүүлэх салбарын тухай” Сингапурын хөгжлөөс жишээ авч тодорхой санал дэвшүүлсэн байна билээ. Энэ баялагуудын ашиг нь монгол орны зөв сайн хөгжил, монгол хүний үнэт хөгжлийн төлөө зарцуулагдах учиртай гэдэгтэй эрүүл ухаант хэн ч маргана гэж үү? Энэ бол Монголчууд бидний насан туршдаа өөрсдөө “барьж идэх талх” юм.
-Энэ баялагийн ашгаас монгол орны хөгжилд хэрэгтэй шинэ техник технологид зарцуулагдах учиртай.
-Энэ баялагийн ашгаас ирээдүйн хөгжсөн монгол хүний төлөө, боловсролын салбарын шинэчлэлд зарцуулагдах учиртай.
-Энэ баялагийн ашгаас Монгол орны байгаль орчныг хөгжүүлэх, нөхөн сэргээхэд зарцууулагдах учиртай.
-Энэ баялагийн ашгаас өнөөгийн монгол хүний, эх орондоо чадлаараа хөдөлмөрлөн, хүссэнээрээ тайван амьдрах боломжийн төлөө зарцуулагдах учиртай
-Энэ баялагийн ашгаас эрүүл саруул, өөртөө итгэлтэй, өөдрөг хүсэл тэмүүлэлтэй монгол хүний хөгжилд зарцуулагдах учиртай.

Энэ бүхнийг хэрхэн бий болгох нь зөвхөн эрхэм түшээдийн хэрэг бус, эгэл бидний ч шаардлага санаачлага байх учиртай. Эс тэгвэл энэ их баялагийн хэрэг, ач тус юун.
Тийм ээ! Яг одоо бидэнд “эх оронсог” сэтгэл хэрэгтэй байна.

Эх орон гэдэг
Хүн энэ ертөнцөд төрөхдөө, төрүүлж өсгөх эцэг эх, тосож авах эх орноо өөрөө сонгодоггүй. Тохуутай ч юм шиг хувь заяаны эрхээр баян ядуу, сайхан муухай хэн нэгэн эцэг эхээс төрж, говь цөл, тэнгис далай, ой ширэнгэ, уулс хавцал бүхий ямар нэгэн эх оронд унадаг.
Энэ ертөнцөд ирснээ зарлан чарлах улаан нялзрай тэр л “амьтан”-ыг уулга алдан тосох нүцгэн гар, амьсгал юуг нь тэтгэх цэнгэг агаар, нүд юуг нь гялбуулах бүлээхэн нарны илч, хожим хөлд орох цагт нь тосон угтах газар шороо гэдэг юутай ч зүйрлэшгүй, халуун дотно өлгий болдог.

Хөлд орж, ухаан тэлж, хорвоо ертөнцийг хэрэн бидэрч, элдвийг үзэн, эрээн мярааныг гайхан биширч явахдаа ч энэ бүхнээ өөрийн төрж өссөн нутагтайгаа жишин сэтгэлдээ сэм “голно”. Хөлд орохдоо гишгэж асан хайрга чулуу нь, хамгийн тансаг зүлэгнээс ч “зөөлөн”, хүй ертөнцөд анх амьсгалсан тэр агаар, хамгийн амтат дарснаас ч “амтлаг”, хархан нүдээрээ анхлан харсан тэр нар, хамгаас гэгээлэг бас “илчлэг”.
Монголчууд бид “өсөж төрсөн нутаг”,  “хүй дарсан чулуу”  хэмээн ихэд бэлэгшээн ярилцдаг. Төрүүлсэн эхээсээ төдийгүй, төрсөн нутагтайгаа “хүйн холбоотой” байдаг монголчууд бид элгэмсэг бас нутагсаг ард түмэн. Төрсөн нутгийнхаа өндөрлөгт овоо босгон сүсэлж, тунгалаг цэнхэр ус ундаргад нь бохирыг цээрлэн ариглаж, хүй дарсан чулуундаа нас тоолон мөргөж, хөрст газар шороогоо амандаа шившин хайрладаг монгол гэдэг аугаа ард түмэн. Зуун зуун дамнан атга шороогоо цусаараа хамгаалж, завсрын юм шиг “тэрлэгхэн зайг”  суу залиараа үлдээж өнөөгийн бидэнд өвлүүлсэн өвөг дээдэс минь бүр ч аугаа.
Ухаан цусаар сүлэн байж, энэхэн орчлонд тамгалагдан үлдсэн Монгол газар шороо , эх нутаг гэдэг юутай ч зүйрлэшгүй халуун дулаан өлгий. Хайр элбэрэл дүүрэн бүлээн дулаан агаар.
Энэ л халуун дулаан өлгий, хайр элбэрэл дүүрэн агаагүйгээр эрдэнэт хүмүүн оршиж чадна гэж үү?
МОНГОЛЧУУД АА! ЯГ ОДОО БИДЭНД “ЭХ ОРОНСОГ” СЭТГЭЛ ХЭРЭГТЭЙ БАЙНА.     Эх орон чинь чиний төлөө юу хийхийг хүлээх биш, эх орныхоо төлөө чи юу хийж чадахаа харуулах цаг ирж байна.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-11-02
Sep 18

Үндэсний дэмжлэг

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Монгол Улсын ерөнхий сайд С.Баярын бие нь чилээрхсэний улмаас, шинжилгээ бас эмчилгээ хийлгэхээр БНСУ-ыг зорьж гэнэ. Монгол Улсын эрүүл Мэндийн сайд С.Ламбаа, ерөнхий сайдынхаа эрүүл мэндийн талаар ихэд санаа зовнисон байдлаар мэдээлэл хийж байна. Хичнээн жил тоглогдож буй энэ хошин жүжиг хэнд зориулагдаж, хэнийг доромжлоод байна вэ? Энэ талаар асуух асуулт надад байна.
-Нэгэн цагт монгол мориноос унаж бэртэл авсан, Монгол Улсын ерөнхий сайдаа эмчилж чадах монгол эмч, эмнэлэг монгол оронд байхгүй гэж үү?
-Хэн нэгэн, албан тушаал ахих тусмаа бие организмын хувьд бас өөрчлөгдөж, монгол хүнээсээ өөр болдог юм болов уу?
-Энэчлэнгээр мориноос унах бүү хэл, өөр ч хүнд бэртэл авч, хүндээр өвдөж байгаа жирийн монгол иргэд хаана очиж эмчлүүлэх юм бол?
-Ерөнхий сайд нь монголын эмнэлэг, монголын эмч нартаа итгэхгүй байгаагаа илэрхийлж харь орныг зорьж байхад, салбар хариуцсан сайд нь энэ үйлдлийг хүлээн зөвшөөрч тайлбарлаад сууж байдаг ямар гэгч “долдой” вэ?

 

-Энэ бүхнийг хараад, өөрсдийгөө доромжлуулаад сууж байдаг, монголын эмч нар ийм арчаагүй, дорой улсууд уу?
-Ингэж явах зардлаа монгол Улсын ерөнхий сайд С.Баяр хувиасаа төлдөг юм уу, эсвэл Монгол Улсын төсвөөс төлдөг юм уу?
Монголчууд бид ийм доромж, арчаагүй байдалдаа дасч, байх л зүйл мэт ханддаг болтлоо “дөжирчээ”. Ийм байж болно гэж үү?
Гадагшаа урсах мөнгөний урсгал
Гадаад хүн л бол “мундаг”,  монгол хүн л бол “мунхаг”  гэдэг өчүүхэн арчаагүй бодлоосоо бид хэзээ салах юм бэ? Энэчлэнгээр гадаад бараа чанартай сайн, гадаад сургууль, эмнэлэг чанартай сайн, гадаад жүжигчид авьяастай сайхан, гадаад…гадаад…гадаад…сайн, бас мундаг.
Өөрсдийгөө голж, гутааж, өрөөл бусдыг хий хоосон тахин шүтэх үзлээс л улс орны мөхөл эхэлдэг…Хэдий болтол бид ийм хийрхэл, солиорлын манан дунд тэмтчих билээ.
“Олон хүн сайнтай муутай, ой мод урттай богинотой” гэдэгчлэн гадаад орны хөгжилд сайн сайхан ч бий, саар муу муухай нь ч бий. Монголчууд бидэнд бас л адил сайн сайхан, саар муу ч адил буй. Харин олж харах, мэдрэх гэдэг л хүн хүний сэтгэл, мэдрэлээс шалтгаалах гэнэ.
Гадаад оронд ажиллаж амьдарч, хөдөлмөрлөж байгаа олон монголчуудын эх орондоо илгээж буй асар их мөнгө, харь бусдыг шүтэх урсгалын  давалгаанд гадагшаа урсаж байна. Яг л “гарын салаагаар урсах ус мэт”. Энэ их урсгалын эхлэлд нь нөгөө л улс орны минь удирдагчид,  улстөрч хэмээн өөрсдийгөө “цоллогчид”, бизнесмен хэмээн “горилогчид”, “од” хэмээн мөрөөдөгчид сэлж явна.
-Монгол Улсын ерөнхийлэгчээс авахуулаад, ерөнхий сайд, УЙХ-ын гишүүд, ЗГ-ын эрх мэдэлтэнгүүд, бас бизнесмэн, урлаг спортын  одод ихэнхи нь, “энэ бие минь чилээрхлээ” хэмээн “ёолж” харь орныг зорьж, “илааршлаа” хэмээн дуулж сурталчилж хариас ирдэг болсоор удаж буй.
Эцэстээ энэ бүхэн өргөн олныг хамарч ердийн үзэгдэл, үргэлжлээд хийрхэл, чамирхал, эцэстээ солиорол болж байна шүү дээ. Өвчнөөрөө гайхуулав гэдэг шиг ,гадаадад явж эмчлүүлэх нь зэрэг зиндааны , хөрөнгө чинээний илэрхийлэл, бас далд өрсөлдөөн болтлоо “хөгжиж”  байна бус уу?

Нэгэн цагт гайхуулж байсан Монголын Анагаах Ухаан ингэтлээ доорд орсон юм уу? Тэдэнд итгэх итгэл хаачаа вэ? Гадагшаа явах мөнгөгүй жирийн иргэд л монгол эмнэлэгээр үйлчлүүлж, монгол эмчээр эмчлүүлж байх ёстой гэж үү?
Хөгжил болгонд “мөнгөгүй” хэмээн тээг тавьдаг эрхмүүд, гадагшаа урсгаж байгаа энэ мөнгөөрөө, өөрийн монгол орондоо дэлхийн жишигт ойртсон эмчилгээ, оношлогооны нэгэн төв байгуулах боломж байж л байгаа. Яагаад энэ бүхнийг хийхийг хүсэхгүй байна вэ?
-Монгол Улсын төрийн өндөрлөгүүдийн, УЙХ-ын болон ЗГ-ын гишүүдийн, бас тодорхой эрх мэдэлтэнгүүдийн хүүхдүүд, хамаатан болон ах дүүс хаана ямар мэргэжлээр, ямар зардлаар суралцаж байгааг одоо ил гаргаж тавих цаг болсон.
Тэдний ихэнхийн хүүхдүүд гадаадын өндөр хөгжилтэй орнуудад, төрийн сангийн зардлаар суралцаж байгаа. Монгол Улсын төрийн сангийн зардлаар гадаадад суралцаад, тэр чигтээ алга болдог, төлөх ёстой зардлаа төлдөггүй тухай шуугиан гарч байгаад л “намжина”. Энэ бүхний ард “булхайгаа булах”  гэсэн олон оролдлого байгаа.
Өөрийн хүсэл сонирхлоор бус, эцэг эхийн албадлага шахалтаар гадаадад сурч байгаа нэртэй, элдэв хэрэг, муу зуршилд автан “нэр хугалж байгаа” олон хүүхдүүдийн “сураг” чих дэлсдэг. Яг үүнийг дагаад гадаадад хүүхдээ сургадаг “моод” дэлгэрээд удаж буй. Ядахнаа л Эрээний сургуульд хүүхдээ сургах нь “нэр төр”,  зэрэг зиндааны илрэл болсоор байна.
Монголын боловсролын чанар муу байлаа гэхэд ийм хийрхэл, төрийн сангийн үргүй зардлаараа, өөрийн монгол орондоо дэлхийн жишигт ойртсон нэг биш сургууль байгуулах боломж байж л байгаа. Харин үүнийг хэн яагаад хүсэхгүй байна вэ?

-Өнөөдөр Монгол оронд гадаад хүнийг шүтэх үзлийн дор, гадаад эзэнтэй олон баар, цэнгээний газар, сауна, худалдаа үйлчилгээний газар олноор бий болжээ. Тэр болгонд орж үйлчлүүлэн, мөнгөө төлж байгаа бидний мөнгө гадагшаа л гарч байгаа.
Тэр болгоныг дагаад хууль зөрчсөн, залилсан, үйлчилгээний чанар стандарт хангахгүй байгаа олон асуудал, гомдол тасрахгүй.
“Хойноос ирээд хот минийх, хотонд ороод хуц минийх”  гэдэгчлэн энэ бүхэнтэй тэмцэж байгаа бүхнийг авилгал, “арын хаалга”-аар мохоож орхиод, “монгол хүн хүний юм, үнэгүй юманд нугасгүй” хэмээн биднийг шоолж л сууна.
Өөрийн орондоо орших орон зайгүй тэд, өнөө монгол оронд минь өнгө мөнгөнд дуртай эрхэм түшмэдийн балгаар, тэдний хууль бус хамгаалалт дор, “дураар дургиж, дун чөмгөөрөө жиргэж”  сууна. Ядахнаа шүүрэн шанага шиг хуулийн цоорхойгоор татвараа шударга төлж байгаа нь хэд бол? Эзэнгүй айл шиг эх орон минь.
-“Мөнгөтэй хүн лаагаа иднэ үү? луувангаа иднэ үү?’ гэдэгчлэн, хууль ёсоор болон хууль бусаар олсон их мөнгөө барж ядан, гадаадын казино руу зорчин зугаацах “шинэ үейин цээж баячууд”ын мөр  балрах нь үгүй. Өнгөрсөн жилүүдэд зөвхөн Солонгосын казинод аваачиж тушаачихсан монгол төрийн их мөнгөнд харамсахгүй байхын арга үгүй. Үүнээс улбаалан, өр зээлээ ч бараагүй байж, “шинэ баян цээж өвчтэй” үлгэрээр олсон жаахан мөнгөө, харь орны казинод “өргөх”  хөдөлгөөн бас л багасахгүй бололтой.
Ямар ч улс орон гадагшаа урсах мөнгөний урсгалыг тогтоон, эх орныхоо хөгжилд зөв сайн бодлоготойгоор зарцуулж байж хөгждөг. Үүний тулд иргэддээ ухамсарлуулж, тэдэнд зориулсан үйлдвэр үйлчилгээгээ чанаржуулан сайжруулж байж, төрийн зөв мэргэн бодлогоо шүүн байж хэрэгжүүлнэ. Өндөр хөгжилтэй орнуудын иргэд нь үндэсний үйлдвэрлэл, үйлчилгээгээ дэмжиж, тэдний үйлчилгээ, бүтээгдэхүүнийг хүртэж байж сайжруулан хөгжүүлдэг. Улс орныхоо хүнд хэцүү цаг үед ч өөрийн өмч болсон ээмэг бөгжөө хүртэл хандивлан байж, дэмжин босгож ирсэн тэдэнд “эх орноороо бахархах бахархал” аас илүү үнэтэй нандин зүйл үгүй.
Монголчууд бид ийм байж яагаад болохгүй гэж? Улс орны удирдагчаасаа эхлээд жирийн иргэдээ хүртэл үндэсний үйлдвэрлэл үйлчилгээгээ дэмжин хөгжүүлж байж өөрсдийн бахархалаа бий болгоно шүү дээ.

Үндэсний үйлдвэрлэл үйлчилгээгээ дэмжье
Жил жилийн сонгуульд “үндсэний үйлдвэрлэлээ дэмжинэ” гэдэг үг ёс юм шиг орно. Үндэсний үйлчилгээ гэдэг ойлголт ч байхгүй. Үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжих нэрийн дор мөн ч их зээл тусламжийг авав даа. Үүнийгээ эрхэм дээдсүүд нэгэн цагт гаргаж тайлагнах биз ээ. Харин ойрноос “жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих зээл”  гэгчээр жижиг дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхийн тулд 10 000$-50 000$ олгох гэж буй тухай мэдээлэл харж байсан. Монгол орны жижиг үйлдвэрлэл гэхээр  “jeep”  -ний үнэнд ч хүрэхгүй жижиг байх учиртай гэж андуураад байдаг бололтой.
Монголын маань үндэсний үйлдвэрлэл гэхээр хамгийн өндөр түвшинд хөгжсөн архи пиво, хааяадаа хүйтрэхээр санаанд ороод байдаг ноолууран бүтээгдэхүүн, бас хивсний бүтээгдэхүүн… тэгээд ер нь түгдрээд байх бололтой. Бусад олон боломжтой салбарууд нь яагаад хөгждөггүй юм бэ? гэхээр бизнесийн монополчлогдсон “хүлээс”, “мөнгөгүйн” мянган тайлбар, хувь хүртэх авилгалын “хүүдий”, хүсэл сэтгэлгүйн арчаагүй “бодлогө саад болоод байгаа хэрэг.
Тийм ээ! Өнөө цагт бидэнд асар олон боломжууд байгаа.

1. Гадаадад шинжилгээ хийлгэх, эмчилгээ хийлгэх нэрээр өөрсдийн халаас, улсын төсөв, бусдын хандиваар цуглуулан зарцуулж байгаа их мөнгөөр Монголдоо эмчилгээ оношлогооны дэлхийн жишигт хүрсэн төв байгуулья. Энд ажиллаж чадах  олон чадалтай залуус өндөр хөгжилтэй орнуудад ажиллаж байгаа. Ядаж л мориноос унаж бэртсэн ерөнхий сайдаа эмчилчих монгол эмч олдоно биз дээ.

2. Гадаадад хүүхдээ сургаж байгаа өндөр төлбөр, түүнд зарцуулж байгаа дагалт олон зардлууд, эзэн нь олдож, эргэж төлөгддөггүй төрийн сангийн мөнгөөрөө дэлхийн жишигт ойртсон монгол сургууль байгуулья. Жилийн 6500$ төлбөртэй монголд оршин тогтнож байгаа, гадаадын хөрөнгө оруулалттай дунд сургууль, энэ боломжийг бидэнд бэлэн нотолж байна бус уу? Дэлхийн өндөр хөгжилтэй өрны нэрд гарсан их дээд сургуульд багшилж байгаа монгол залууст ийм боломж олговол, шийдэж болох л асуудал.

3. Өдгөө дэлхийд ашиг орлогоороо тэргүүлж байгаа,  аялал жуулчлалыг монгол орондоо гайхамшигтай сайхнаар хөгжүүлэх бүрэн боломж байгаа. Бид чинь дэлхий нийтийн анхаарал, сонирхлыг татах түүх, зан заншил,  соёлтой ард түмэн. Бас өөрсдөө ч бахархах бахархалтай ард түмэн. Ядаж л энэ бахархалаа сэргээж, гайхуулахад дэлхийн жишигт хүрсэн аялал жуулчлалын төвүүд байгуулах хэрэгтэй байна. Бидэнд газар нутаг, боломж нь бүрэн байхад сэтгэл, санаачлага л дутаад байх юм даа.

4. Уудам газар нутагтай, хангалттай мал сүрэгтэй атлаа, хятад төмсөнд хордож, химийн урвалжтай сүү ууж, “хаданд гарсан”  үнэнд дарлуулж суух нь арчаатайн шинж бил үү? Ядахнаа л бидэнд байгаа мал аж ахуй, газар тариалангийн үйлдвэрлэлээ дэмжин хөгжүүлж болох шүү дээ.
“Малаа яаж маллахаа марксизмаар заалгахгүй” хэмээн омогшиж явсан малч ажилсаг өвгөдийн удам, сүү цагаан идээгээ хэнээр ч хэлүүлэхгүй боловсруулан ашиглаж байсан бүсгүйчүүдийн үр сад билээ бид. Хариас экспөртлөхгүй бэлэн боломж бидэнд байж л байгаа.

5. Энэчлэнгээр хичнээн олон үйлдвэрлэл үйлчилгээний газраа монголчууд бид өөрсдөө нээн ажиллуулж, хөгжүүлэх боломж байгаа. Гадаадад хичнээн жил ажиллаж, хөдөлмөрлөж, суралцаж, өөрсдийгөө хөгжүүлсэн монголчуудаа дэмжиж, тэдэнд ийм боломж олгох аваас, өнөөдөр харааж зүхээд байгаа хэрнээ үйлчлүүлээд, мөнгөө төлөөд байгаа харийхнаас “хол илүү ” гэдгий тэд нотолж чаднаа.
Ядахнаа л монгол тогоочтой ресторанд хооллож, монгол хүнээрээ үйлчлүүлж, баярлаж талархсан сэтгэлээ монгол хүндээ илчилж байх хичнээн сайхан гээ. Эндээс л үндсэний бахархал эхэлнээ.
Дэлхийн их спортын тавцанд эр зориг, хүч чадал, авхаалж самбаагаа гайхуулж, бишрүүлсэн боксчидынхоо амжилтад монголчууд хичнээн баярлаж, бахархан омогшив. Тэр л мөчид Монголчууд бидний зүрх сэтгэлд ямар их бахархал омогшил нуугдаж, бас асахад бэлэн байдгийг мэдэрдэг.
Монголоороо гоёж , бас гайхуулж, бахархан омогших монголчууд бид, “нэг л сайхан өөдрөг мэдрэмж төрж, бид сайн сайхан хөгжих цаг айсуй” хэмээн бэлэгшээж байгаа.
Үүний нэг хэсэг нь үндсэний үйлдвэрлэл, үйлчилгээ мөн. Харин үүний төлөө бид шаардаж тэмцэж, эвлэлдэн нэгдэж, өөрсдөдөө итгэж, хөдөлмөрлөж, өөрсдөө бий болгох хэрэгтэй байна даа.

Төгсгөл буюу “албан тасалгааны цонхоор…”
Монголчууд бидний үндсэний бахархлыг сэргээх, үндэсний үйлдвэрлэл, үйлчилгээгээ хөгжүүлэх цаг болжээ. Хүүхдүүд маань монгол сургуульдаа баяр хөөртэй суралцаж, өвдөж зовсон нэгэн монгол эмчээрээ эмчлүүлж, монгол хоолны газраа хооллож, монгол нутгаараа аялан бахархаж, монгол хүндээ баярлаж талархсанаа илэрхийлж, монголоороо бахархаж бас хайрлаж байхын муу гэж үгүй.
Өнөөдрийн энэ бухимдал, цухалдуу цаг мөчийг монгол үндэсний бахархал л зөөллөж байгаа. Үндэсний дэмжлэг, үндсэний бахархал л биднийг өөрчлөн хөгжүүлнэ.
Харин өнөөдөр “албан тасалгааны цонхоор амьдрал сайхан байгааг харж байгаа” эрхмүүдийн хэд нь монгол эмнэлэгээр үйлчлүүлж, хэд нь хүүхдээ монгол сургуульд сургаж, хэд нь монгол бүтээгдэхүүнээрээ гоёж, хэд нь жирийн иргэдтэй адил амьдарч байгааг ялгаж нэг харья л даа. Тэд л “үндэсний үйлдвэрлэл үйлчилгээг дэмжих” уриаг хоосон амлалтаар бус, бодит амьдралаар харуулах учиртай. Тэд монголчуудаа энэ үйлсэд үлгэрлэж, үүнийхээ хэрээр үндэсний үйлдвэрлэл, үйлчилгээг хэрхэн хөгжүүлэхийг санаа тавин шийдэж байх учиртай. Албан тасалгааны цонхоор алс орны хөгжлийг бус, ард иргэдийн бодит амьдарлыг харж байх учиртай.
Монголчууд бид харь оронд бишгүй л амьдарч, сайн мууг нь бишгүй л мэдэрч байгаа. Одоо харин монголынхоо үндэсний бахархалыг сэргээхэд хувь нэмрээ оруулцгаая. Монгол орондоо нэг хэсэгтээ ч болсон санаачлага гаргаж монголынхоо үндэсний үйлдвэрлэл, үйлчилгээг дэмжихийн төлөө чадах бүхнээ хийе л дээ.
Монголын үндсэний бахархлыг монголчууд биднээс өөр хэн сэргээж, хөгжүүлэх билээ.  Төр засгийн тэргүүнүүд минь та нар энэ бүхэнд санаа тавьж үлгэрлэл дээ. Монгол эмчдээ итгэж, тэднийгээ хөгжүүлж, монголдоо эмчллүүлбэл, ядаж л биейиг тань асуугаад цай хоолоо, сэтгэлтэйгээ хамтад аваад ирэх монголчууд олон байгаа.  Харь тэр оронд монгол сэтгэл үгүйлэгдэх л болов уу?
Үндэсний үйлдвэрлэл, үйлчилгээгээ дэмжицгээе. Энэ бол үндсэний дэмжлэг болноо. Энэ бол бидний эв нэгдэл, бахархлын эхлэл.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-09-18
Aug 05

Оюу эрдэнэстэй толгой, оюун ухаантай толгой

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Өдгөө монгол орон даяараа, монголчууд маань бараг бүгдээрээ, оюу их эрдэнэстэй толгойн зүг анхаарлаа хандуулан, цэцэрхэн тайлбарлаж, марган мэтгэлцэж, эсэргүүцэн бухимдацгааж байна. Монгол орны хөгжил зөвхөн үүнээс л хамаарах мэт, монгол хүний хувь заяа зөвхөн үүнээс л шалтгаалах юм шиг л хийрхэх аж.
Хүн бүр л уул уурхайн талаархи аугаа мэргэжилтэн, эдийн засгийн лут тооцоологч, хууль дүрмийн мундаг мэдлэгээ гайхуулан, нүхнийг нотолж, бас үгүйсгэнэ. Монгол орон даяараа үүнд асар их ач холбогдол өгч, бүх ажлаа умартан, зөвхөн үүн тухай л хэлэлцэх нь, наадмын их насны морьд гарааны зурхайгаас тоос татуулан эргэх мөчид, барианы талбайд сэтгэл нь тогтож ядан өндөлзөх наадамчид лугаа адил…
Монгол хүн бүрийн толгойд 34%, 68% гэсэн тоонууд шидэт дохиур адил эргэлдэж, удахгүй олж болох их мөнгө, их ашгийг тооцоолох бүрдээ “Яндаж баршгүй далай шиг яасан баян нутаг билээ, яма их хувь заяагаар бид эзэн нь болж төрөв өө” хэмээн дуу алдаж, энэ их баялаг, аугаа хувь заяаныхаа төлөө амьсгаа нь давхцаж, даралт нь өндөрсөх аж.

Мэдээж, хөрсөн доорх баялаг маань монгол орны хөгжил, монгол хүний амьдрал, хувь заяанд сайнаар нөлөөлөх нигуур буй. Гэхдээ “зай ч бий, лай ч бий” гэдэгчлэн, энэ бүхэн бидний хүртээл болтол багагүй бэрхшээлийг туулж, багагүй хугацааг элээнэ.

Олон хүний нотолж байгаачлан, Оюу толгойн гэрээ, ашиглалтын нөхцөл нь цаашид олон баялгийн ашиглалтын жишиг болно гэдэгтэй санал нийлж байна. Мөн монголын төр, ард түмнийхээ өмнөөс уг баялгийн 34% эзэмших, гэнэтийн ашгийн 68% татварын тухай муухан төсөөлж байна. Эдгээрийг тойрсон их мэтгэлцээнд хошуу нэмж, хоосон цэцэрхэх хүсэл хараахан алга.  Харин энэ бүхнийг анхааралтай ажих ахул, арай л өөр зүйл мэдрэгдээд байна даа.

Эндээс их мөнгө, авилгал үнэртэж байна
“Айвенхоу Майнз” нэртэй уул уурхайн компани Оюутолгойн орд газрыг ашиглахаар орж ирсэнээс хойш 8 жил, ашиглалтын гэрээ хийх гэж оролдсоноос хойш 6 жил гаран болж буй гэнэ. Энэ их хугацаанд тэд, монголын улстөр, бизнесийн бүлэглэлийн ашиг сонирхол, арга барилыг сайн мэддэг болсон нь нууц биш.  Эхэндээ хууль журмын дагуу асуудлаа шийдэх гэсэн оролдлого бүр нь “гацаанд” орох бүрийд гайхаж байснаа, үүний цаана улс орны эрх ашгаас илүүтэй хувийн эрх ашиг нь давамгайлж, авилгал, хувь нэхэж байгааг мэдрэх болсон.
Хууль журам сахиж сурсан тэд, эхэндээ эмээж байснаа, цаг цагийн аясад, алсдаа олох ашгийнхаа төлөө хууль зөрчихөөс тэгтлээ эмээхгүй болжээ. Үүнийг саяхан УЙХ-ын гишүүдэд илгээсэн ил захидал гэгч “нотлох” мэт. Энэ бол Монголын төр, түүний эрхэм түшээдийг хэрхэн үнэлж байгаагийн “ил цагаахан”  илрэл биш гэж үү?
Хэрэв та нар мартаагүй бол, өнгөрсөн сонгуулиудад УЙХ-д нэр дэвшигчид хэрхэн улайрч, хэрхэн хайр гамгүй мөнгө цацаж, хэрхэн худал амалж байсныг…Монголын улстөрийг бизнес болгон хувиргаж, эрх мэдэл боломжоо ашиглан, хууль бусаар баяжиж амташсан, төрөөс төрсөн тэрбүмтангүүдын нийтлэг жишиг болсон эрхмүүд, Оюу толгой, Тавантолгойн орд газрын ашиглалтын гэрээнээс л их мөнгө унагаах  хүсэлтэй байсан гэдэгт, би одоо ч итгэдэг. Бүр их мөнгө шүү…
Хэрэв “Айванхоу Майнз”  компани, өөртөө ашигтай нөхцөлөөр гэрээг батлуулахын төлөө УЙХ-ын 76 гишүүдэд тус бүрт нь 1 сая $ өгөх оролдлого хийлээ гэвэл би л лав гайхахгүй. Үүнтэй төстэй олон хардлага хүмүүсийн дунд яригдаж байгаа. Бүтэн 6 жил үргэлжилсэн энхүү “Зэлтэрийн гацаа”-г өөрөөр яаж тайлбарлах вэ? Тэд өөрсдөө их авилгал авахыг хүсэх төдийгүй, өрөөл бусдыг илүү их авилгал авах вий хэмээн хардаж байгаа.
Эрүүл ухаанаар сэтгэж буй зарим хүмүүс, энэ гэрээг анхнаас нь тухайн үед мөрдөж байсан хууль, жирмын дагуу хийсэн бол, өнгөрсөн 5 жилийн хугацаанд өдөрт дунджаар 1 сая $, монгол улсын төсөвт орж байх байлаа гэж тайлбарлаж байна.
Тэр үед эрүүл ухаанаар сэтгэж чадаагүй байж, өнөөдөр согтуу ухаанаар сэтгэж шийдэх хэрэгтэй гэж үү? Тийм ээ! Өнөөдөр энэ хийрхэлээс их мөнгө олох шунал, бас авилгал үнэртэж байна.

Эндээс хуулийн цоорхой, хэнэггүй байдал мэдрэгдэж байна
УЙХ-аас ЗГ-т өгсөн чиглэлд, Оюутолгойд төрийн эзэмших хувийг 34% доошгүй, бүр 50% -д хүргэхийг даалгажээ. Гэтэл энэ талаар баримтлах хуулийн заалтандаа, төрийн эзэмших хувь 34 % хүртэл байна гэж заасан байдаг тухай мэдээлж байна. Монгол улсад мөрдөх хуулийг боловсруулж, баталж мөрдүүлэх учиртай эрхмүүд ийм заалтаа мэдэхгүй байсан гэж бодвол арай л ичгэвтэр хэрэг. Хуулиа зөрчихгүйн тулд ЗГ-аас УЙХ-ын ээлжит бус чуулганыг зарлан хуралдуулах хүсэлт тавьж байгаа гэх.

Хэрэв энэ бүхэн үнэн бол, Монголын төрийн эрх мэдлийг барьж байгаа эрхмүүдийн даанч ичгэвтэртэй дүр төрх тодрох болно. Тэдний Монгол төрийн, монголын итгэдийн өмнө хүлээсэн үүрэг нь, хоёргүй заалттай, шударга хууль боловсруулан баталж, түүнийгээ улс орны хэмжээнд ягштал мөрдүүлж, өөрсдөө үлгэрлэн сурталчилж, бас хянаж байх явдал мөн. Гэтэл Монголын УЙХ-ын гишүүд, ЗГ-тайгаа зэрэгцэн, өөрсдийн мэдэлд мөнгө төсөвлүүлж, түүнийгээ өөрсдөө захиран зарцуулах эрх эдэлж байдаг, гаж тогтолцоо бий болоод удаж буй. Бид ийм үрэлгэн байх, баян бил үү? Чухам ийм боломжууд л тэдний УЙХ-д суух улайрал, сонирхлыг өгдөөж байгаа бус гэж үү?
Хэрэв Монгол орон минь хөдөлшгүй мөрддөг хуультай байсан бол, Оюутолгойн гэрээ 6 жил гацаж, өдгөө ч хүн бүр хошуу дүрж, төр хутгалдан, олон нийт бухимдан харааж зүхэх байсан гэж үү? Хэрэв хатуу чанд , ойлгомжтой хуультай байсан бол, Монголын УЙХ энэ бүхний төлөө ээлжит болон ээлжит бусаар хуралдах хэрэгтэй байсан гэж үү?
Хуулийн ойлгомжгүй, бүрхэг заалтууд, түүнийг хэдэн янзаар өөрийн болон өрөөл бусдын ашиг сонирхолд таацуулан тайлбарлаж, өөрчилж болдог энэ үзэгдэл, өнөөдрийн энэ хийрхэл, будлианы үндэс мөн. Тэгэхээр бид өнөөдөр хууль боловсруулан батлах, сурталчилж ойлгуулах, хэрэгжүүлж, хариуцлага тооцох тогтолцоондоо илүү анхаарал тавих цаг болжээ.
Алив зүйл ойлгомжгүй байх тусмаа араасаа маш муу үр дагавар, хууль бус үйлдэл, дур зоргоороо авирлах боломж, хардлага маргаан дагуулдаг нь үнэн.

Эндээс бодлогогүй төр, болчимгүй түшээд харагдаж байна
Саяхан болж өнгөрсөн УЙХ-ын болон Ерөнхийлэгчийн сонгуульд МАХН, МАН-аас ард иргэд бүрд өгнө гэж амалж, саналыг нь худалдаж авсан 1.5 сая төгрөгийн амлалт ямар ч тооцоогүй, сэтгэлийн хөөрөл, цээжний тоооцоо байсан нь өдгөө улам бүр ил болсоор. Тэд энэ мөнгийг амалж байхдаа, энэ олон толгойн ашиг баялгаас “алаагүй баавгайн арьсыг хуваах”  тооцоо хийж байсан аж.
Зөвхөн үүнийхээ төлөө энэ 2 нам хэзээ нэгэн цагт заавал хариуцлага хүлээх учиртай. Яагаад ард иргэд, олон нийтийн сэтгэхүйгээр тоглож, итгэл урмыг нь хугалчихаад “эх оронч”  царайлж байх эрхтэй гэж? тэд…Энэ чинь дэндүү хариуцлагагүй бас дэндүү увайгүй явдал биш гэж үү?

Өнөөдөр Оюутолгойн асуудлаас илүү чухал, олон асуудлуудаар монгол орон дүүрээд байна. Ямар ч төлөвлөлт, тооцоолол,баримжаагүй эдийн засгийн балгаар, өргөн хэрэглээний бүх барааны үнэ өсч, ард иргэдийн амьдрал доройтож, баян хоосны ялгаа гаарсаар. Өөрөө хөдөлмөрлөж, бүтээхгүй хэрнээ, төрийн албан тушаалын бизнесийн сүлжээгээр, Оюутолгой, Тавантолгойн ашиглалтаас их хэмжээний хахуул авч хагартлаа баяжих хүсэлтэй шуналтнууд, ажилгүй орлогогүйдээ хоногийн хоолоо арай ядан залгуулж, маргаашийн сайн сайханд итгэх итгэлээ өдөр хоногоор алдан бухимдаж байгаа жирийн иргэдийн амьдрал өдөр шөнө шиг, хар цагаан шиг ялгагдаж байна. Нүдээ нээгээд харагтун!
Хамгийн гол нь энэ заваан үйлдэл, монголын ард иргэдийн маргаашийн сайн сайханд, ирээдүйдээ итгэх итгэлийг алдагдуулж, биеэ үнэлж, хулгай хийж, өөр хоорондоо маргаж, харааж, өрөөл бусдад хорсох хорслыг бий болгож байна.
Энэ төрийн бодлого гэж үү?
Ард иргэддээ ямар ч тооцоо, баталгаагүйгээр 1.5 сая төгрөг амалж, эрх мэдэлд хүрсэн эрхмүүдэд хариуцлага тооцох цаг болсон. Ард иргэдээ мэдлэгтэй, ажилтай болгож, өөрийн боломж чадлаараа зөв шударга хөдөлмөрлөж , тайван амьдрах боломжийг нь олгохын оронд, зүгээр л мөнгө тарааж, ажилгүй залхуу, арчаагүй дорой байлгахыг хүсч байгаа нь төрийн бодлого гэж үү?
Эцсийн эцэст энэ бүх амлалт, хууран мэхлэлт нь зөвхөн Оюутолгой, Тавантолгой бусад орд газруудын ашиглалтын гэрээнээс үүдэлтэй гэдэг нь тодорхой байна.
“Ухаангүй ноёд, урагшгүй албат”  гэдэгчлэн, Монгол оронд минь өөр хийх ажил, хөгжүүлэх салбар, шийдэх асуудлууд алга уу? Бид ийм давчхан боломж, ядмагхан сэтгэхүйтэй гэж үү?

Оюутолгойн ашиглалтаас татгалзья
Оюутолгойн баялаг, Монгол орны хөгжилд эдийн засгийн хөшүүрэг болон сайнаар нөлөөлөх хэдий ч өнөөдөр бид үүнийг зөв зохистой ашиглах бэлтгэл үгүй байнаа.
-Хуулиа зөв сайн боловсруулж, бүх хүмүүс хуулийг дагаж мөрддөг, хууль зөрчсөн үйлдэл бүрийн төлөө хариуцлага тооцдог тогтолцоогоо сайжруулья. Гадны ямар ч байгууллага, бизнесмен, компаниуд эхлээд манай хуулийг судалж үзээд, яг энэ хуулийн дагуу ажиллах боломжтой гэж үзээд бидэнд саналаа тавьдаг байг л дээ. Тэднийг орж ирж үйл ажиллагаагаа явуулж, хөрөнгө мөнгөө зарцуулсан хойно нь хуулиа гаргаж, өөрчилж бас дарамталж, хөөж доромжлоод байж болохгүй шүү дээ.
Энэ чинь ядаж л саахалт айл биш, бие даасан улс гүрний хоорондох харилцаа.
-Төрийн тогтолцоогоо сайжруулж, цэвэршүүлье. Монгол төрийн албыг бизнес болгон хувиргаж, улс орны эрх ашгаас хувийн эрх ашгийг илүүд үзэж, хулгайлж завшиж баяжсан “төрөөс төрсөн тэрбүмтан” гуудаа шалгаж, хэрэв нотлогдох аваас хөрөнгийг нь хурааж, хуулийн дагуу хатуу шийтгэх хэрэгтэй байна. Эс тэгвээс энэ гаж тогтолцоо үргэлжилсээр байх болно.

Ийм нөхцөлд монголын төр цэвэршихгүйгээр барахгүй, улам ч ялзран доройтсоор байх болно. Төрийн албыг шударгаар хашиж, өөрийн боловсрол мэдлэгээ чин сэтгэлээсээ зориулж, дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудын жишигт хүргэх залуус их хэрэгтэй байна. Энэ бол монгол хүний сэтгэлд итгэл урам авч ирэх сайн боломж.
-Ард иргэдээ ажилтай болгож, тэднийг сургаж дадлагжуулан, өөрийн шударга хөдөлмөрийн хөлсөөр сэтгэл тайван амьдрах боломжийг нь олгоё. Монгол хүн шударга тогтолцоо, хөдөлмөрийн зөв үнэлгээний нөхцөлд, ямар мундаг ажиллаж, бүтээж чаддагийг өдгөө гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа олон монголчууд нотолж байгаа. Тэднийг монгол орондоо ийн ажиллаж амьдрах боломжийг нь олгохын тулд монгол төрийн бодлого боловсрогдох ёстой бус уу? Магадгүй маргааш Оюутолгой, Тавантолгой бусад баялгуудыг түшиглэн байгуулах үйлдвэр үйлчилгээний газруудад энэ хүмүүс л ажиллах учиртай.  Ядаж л замаа чанартай сайнаар өөрсдөө тавьж, барилгаа чанартай сайнаар өөрсдөө барьж сурах сан даа.
-Нэгэнт Монгол оронд минь байгаа ийм баялагууд, ашиглагдахгүй байлаа гээд алга болчихгүй шүү дээ. Харин ийм баялгаа өөрсдөө ашиглахын тулд,  уул уурхайн техник, технологи, эдийн засаг, хууль зүйн чиглэлээр олон залуусыг төрийн зардлаар дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудад сургаж бэлтгэх ажлыг яаралтай эхлүүлэх хэрэгтэй байна. Түүнчлэн өөрийн чадал боломжоороо ийм мэргэжил эзэмшсэн залууст санал тавьж,  тэднийг эх орныхоо хөгжлийн төлөө чин сэтгэлээсээ ажиллах боломжийг нь олгох хэрэгтэй байнаа. Хэрэв энэ баялгийн эзэд нь бид юм бол, өөрсдөө үүнийг ашиглаж, үр шимийг нь хүртэх хүсэлтэй бол, өөрсдийгөө эхлээд хөгжүүлье. Алийн болгон харь хүнийг шүтэж, өөрсдийгөө дорд үзэх билээ.
Өнөөдөр дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудад мэргэжлээрээ амжилттай сайн ажиллаж байгаа олон монгол залуус энэ боломжийн жишээ.
-Хийрхэл солиорлын хөдөлгөөнөө зогсоож, монгол хүн бүр монгол эх орноо, байгаль орчноо хайрлаж хамгаалж сурья. Алт олох гэж, амьдрал залгуулах гэж, мөнгө олох гэж, мөрөөдлөө биелүүлэх гэж ухаж төнхөж, устгаж сүйтгэсэн бүхнээ сэргээх цаг болсон. Өнөөгийн бидний төдийгүй, ирээдүй хойч үейинхний ч өлгий болсон эх орноо, байгаль дэлхийгээ хайрлан дээдлэхгүйгээр, зөвхөн өнөөдрийн төлөө ийн авирлах эрхтэй бил үү? бид. Хүн бүр эх орноо хайрлаж, байгаль дэлхийгээ хямгадаж сурвал, энэ байтугай хишиг бидэнд ирнээ. Ядаж л монголчуудынхаа сэтгэлгээг өөрчилж, бухимдлаас гаргах хэрэгтэй байна.

Төр бодлогоо болгож, олон нийтээр дэмжиж, хамтдаа зүтгэж, ажил хэрэг болгохоор зоригловол болохгүй зүйл гэж үгүй. Гагцхүү бидний чин сэтгэл мэдэх болно.
Энэ бүхнийг хийж хэрэгжүүлж, анхаарч сахиж байж энэ их баялгаа ашиглавал яасан юм бэ? Ийм нөхцөлд энэ их баялгаас олдох ашиг бүхэн, монгол орны хөгжлийн төлөө, монгол хүн бүрийн хөгжлийн төлөө, ухаалаг зөв зарцуулагдах боломж бүрдэнэ. Харин өнөөгийн нөхцөлд бол:
-Нэг хэсэг нь хагартлаа баяжиж, амар олдсон мөнгө нь тэдний оюн ухаан, хүн чанар, ухамсрыг залгих болно
-Нэг хэсэг нь жаахан мөнгөтэй болж, түүнийгээ зөв сайнаар зарцуулахыг хүсэвч, өнөөгийн замбараагүй тогтолцоо түүнийх нь үнэ цэнийг унагасаар байх болно
-Нэг хэсэг нь зүгээр өгсөн 1,5 сая төгрөгөөр идэж ууж, наргиж цэнгэж, ажил сураагүй, амьдралд арчаагүйн хорслоо улам ч бүдүүлэг, хэрцгий байдлаар илэрхийлсээр байх болно
Мөнгийг, баялгийг амар олж болох боловч, түүнийг зөв сайнаар зарцуулж, шингээх гэдэг амаргүй. Буруу зарцуулах аваас, өнөөгийн байгаагаас улам ч дордох зовлон бий. Шуудхан хэлэхэд, Оюутолгойгоос олж болох их ашгийг зөв зохистой, үр дүнтэй зарцуулах, сэтгэл зүйн болон, хуулийн, эдийн засгийн орчин бүрдээгүй байнаа.

Оюун ухаантай толгой
Хүнийг хөл гар нь бус толгой нь авч явдаг. Тийм болоод ” биейин хүчээр 10-ыг яльюу, харин ухааны хүчээр 1000-ыг яльюу” хэмээн өвөг дээдэс минь сургаж бас нотолж асан. Хүний сурч мэдсэн, ухаарч ойлгосон, итгэж үнэмшсэн бүхнийг хэн ч өөрчилж, хулгайлж үл чадах.
Монголчууд бид өөрсдийгөө “аугаа их хувь заяатай” хэмээн сэтгэлдээ сүсэлж, битүүхэндээ омгорхдог. Их хувь заяатайг нотлон, оюу эрдэнэстэй олон толгойг бидэнд өвлүүлжээ. Оюу эрдэнэстэй олон толгойг хэрхэн ашиглахаа оюун ухаантай толгой л шийднэ. Хэрхэн яаж ашиглаж, ямар үр дүнд хүргэхээ монголчууд бид өөрсдөө л шийдэх учиртай.

Монголчууд бид 3 хүрэхгүй сая хүн амтай, 1 хүнд ноогдох газар нутгийн хэмжээ, түүний баялгаараа дэлхийд гайхуулдаг. Гэсэн хэрнээ бид яагаад ийм ядуу дорой, хүн амынх нь 10% нь гадаадад цагаачилж, хүнд хэцүү хөдөлмөр дор зовж зүдэрч явдаг юм бол гэж хааяа бодох дор сэтгэлд гуниг төрнө.
3 хүрэхгүй сая хүнийх нь хүнс, бусад хэрэгцээ тийм ч их бус хэрнээ, 300 сая хүн амтай Америк оронтой адил хямарч л байдаг. Ийм их газар нутагтай, ийм их баялагтай хэрнээ ийм цөөхөн хүн амын хэрэглээг бүрэн хангаад, хүнээ хөгжүүлэх нь тийм их хэцүү гэж үү? хэмээн бодох дор сэтгэлд бухимдал төрнө.
Нээрээ бид арай л дутуу сэтгээд байх шиг. Монгол орны хөгжилд оюу эрдэнэстэй толгойноос оюун ухаантай толгой л илүү сайнаар нөлөөлөх болноо. Эрдэнэсийг ашиглахаас өмнө эрдэнэт хүнээ хөгжүүлэх сэн. Тэгж гэмээ нь хөрсөн дорхи эрдэнэс барагдах ахуйд, хүмүүний толгой доторхи эрдэм барагдахгүйгээр үл барам, улам улмаар арвижин дэлгэрэх.
Их мөнгөтэй л болчихвол бүхнийг шийдэж болно хэмээн эрхэм түшээд нотолж буй. Их мөнгөөр их зүйл худалдан авч, их зүйл бүтээж болох боловч, оюун ухааныг худалдан авч чадахгүй. Мөнгөгүй байхдаа бий болгосон муу зуршил, буруу хүмүүжлийг мөнгөөр арилгаж бас засаж болохгүй.
Өнөөгийн эмх замбараагүй, хариуцлагагүй, бодлогогүй тогтолцоонд энэ их баялаг элсэнд шингэсэн ус шиг алга болбол яанам бэ? Ухаарагтун! Ард иргэдийн итгэл сэтгэлийг, алт мөнгө бүхэнтэй нь хулгайлан завшиж, зоволгүй мөнгө олж зогсолтгүй цэнгэх бохир хөрсөнд энэ баялаг үр шимээ өгөхгүй бол яанам бэ? Бодогтун!
“Би монгол хүний саруул ухаанд итгэдэг” гэж Ардчилсан хувьсгалыг удирдаж явахдаа талийгаач С.Зориг хэлж байсан. Тэр цаг дор монгол хүмүүсийн оюун ухаан, итгэл найдвар сэргэж асан. Хүмүүс ирээдүйгээ нэг л сайхнаар төсөөлж, бас итгэж найдаж байлаа.  Бараг 20 шахам жилийн дараа харь газраас сэтгэлд минь гуниг сүүмэлзэж байна.
Тийм ээ! Монгол хүний саруул ухаан л монгол орныг хөгжүүлнэ. Оюу их эрдэнэстэй олон толгой бидэнд хэрэгтэй. Оюун ухаантай монгол залуус түүнээс ч илүү бидэнд хэрэгтэй.

Монгол орон минь мандан бадраг
Монгол хүний хувь заяа өөдрөг байг

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-08-05

Jul 30

Хариуцлага

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

-Нөгөө хэн гуай хариүцлагатай ажилд  томилогдсон гэнэ
-Тэр мөн ч хариуцлагагүй хүн юм аа
-Ажлын хариуцлага алдаж арга хэмжээ авахуулав
Албархуу маягийн иймэрхүү яриа, мэдээллээс, хариуцлага гэдэг их л сүрхий юм байдаг тухай, аймаар ч юм шиг, бахархмаар ч юм шиг ойлголт сэтгэлд минь төсөөлөгдөж асан.
…Харин залуу насандаа хөдөөгийн сумд багшилж байхдаа, даасан ангийн минь нэг сурагч, захирлын нэрэмжит ариун цэврийн үзлэгээр бөөстэй гарсны төлөө, цалингаасаа хасуулж, арга хэмжээ авагдаж билээ. “Ажлын хариуцлага алдсаны төлөө…” гэх тодотголтой уг арга хэмжээ, миний эгдүүцлийг төрүүлсэн хэдий ч эсэргүүцэх эрх даанч үгүй. Харин дараагийн удаа цалингаасаа хасуулахгүйн тулд, тэр сурагчийнхаа бөөсийг ангийн сурагчдын хамт цэвэрлэх ажилтай болсон сон.

Гэхдээ амьдралын боломж муутай айлын тэр хүүхдийг, тэр болгон цэвэрлэх арга үгүй.
…Айлд сантехникийн засвар, угсралт хийж байгаа хүн, хайхрамжгүй эсвэл чадвар нь хүрээгүйн улмаас, ажил нь дууссаны дараа аль нэгэн газраас нь ус гоожоод байвал, гэрийн эзэд бухимдаж, бас тохь алдана. Хэдийгээр тэр хүн дахин ирж, уучлал хүсэн, засч янзалсан хэдий ч, гэрийн зэний сэтгэлд төрсөн таагүй сэтгэгдэл амар арилахгүй. Ямартай ч дараагийн удаад, тэр хүнд итгэж хандахгүйгээр барахгүй, өөр илүү хариуцлагатай үйлчлэгчид хандах болдог.
…Үйлдвэрийн дамжлагаас гарч буй бүтээгдэхүүн гологдол болж, захиалагч хэрэглэхээс татгалзах тохиолдолд, нилээд асуудал босч ирнэ. Аль дамжлага дээр, хэн алдаа гаргасныг тодруулах боловч, нэгэнт гологдол болсон бүтээгдэхүүнийг дахин хийх болдог. Олон хүний хөдөлмөр талаар болж, ажиллагсад урам хугарч, бухимдах төдийгүй, дахин материал зарцуулж, тэр нь үргүй зардал болон хувирч, үйлдвэр хохирол амсах аж. Хэдийгээр алдаа гаргасан хүн зохих хэмжээгээр хариуцлага хүлээвч, энэ бол их зүйлийн алдагдал, бас хохирол болно.
Ингээд бодохоор хариуцлага гэгч, зөвхөн дарга нaрт төдийгүй, ажил хөдөлмөр эрхэлж буй хүн бүрт хамаатай зүйл аж. Ямар ч ажил үйлчилгээ, бүтээл хөдөлмөр хийж буй хүний, ажилдаа хандах сэтгэл, ур чадвар, дадал туршлагын хэмжүүр нь хариуцлага юм. Харин хариуцаж буй ажлын цар хэмжээ, үйлчлэлээс хамаараад, хариуцлагын сайн муу үр дүн нь бас янз бүр байх аж. Зарим хүний хариуцлагын алдаа нь өөрт нь, заримынх нь өрөөл бусдад, нөгөө нэг  хэсгийнх нь улс орны хэмжээнд хохирол учруулдаг.

Үер
Ойрын өдрүүдэд Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод болон, хөдөө орон нутагт болсон wерийн аюул, олон хүний амь насанд хүрч, нилээдгүй эд хөрөнгийн хохирол учруулж, гамшигийин байдалд хүрчээ. Одоо үерийн хохирлыг арилгахын тулд улсаас 1.6 тэр бум төгрөг зарцуулах гэнэ.
Харин энэ асуудалд хэн хариуцлага хүлээх вэ? гэдэг асуултад, ихэнхи хүний яриа нэг л ойлгомжгүй болж, байгаль дэлхий руу хуруугаараа заах янзтай. Үер ус, цас зуд, онгоц болон авто осол зэрэг олон олон гамшигийг үзэн өнгөрүүлж, эмгэнэн гашуудаж, хохирлыг арилгах гэж их хэмжээний хөрөнгө мөнгө зарцуулахдаа, үүний төлөө хэн ч хариуцлага хүлээдэггүй тогтолцоо бий болон хөгжиж байна даа Монгол оронд минь.
…Дархан цаазат Богд уулнаас буусан их хэмжээний үерийн ус урсах ёстой газар нь барилга барьсан байснаас, ус нь өөр газраар сад тавьж, цэвэр бохир бүгд холилдон
урссан тухай монгол Улсын ерөнхий сайд С.Баяр мэдээлэл хийдээ дурdаж байв. Тэрээр цааш хэлэхдээ, энэ тухай тодруулан хариуцлага тооцох тухай, холбогдох газруудад нь үүрэг өгснөө мэдэгдэв.
Яг эндээс л хариуцлагын тогтолцооны гажуудал нь эхэлдэг. Мэдээж хуулиар хориглосон дархан цаазат Богд уулын дэвсгэр нутагт, жирийн иргэд барилга барихгүй. Нилээд эрх мэдэл, хээл хахуулын хэмжээнд баригдсан энэ барилгын эзэн нь, зөвшөөрөл өгсөн эрхмийн гарын үсэг бүхий баримт заавал байж л байгаа. Зүй нь энэ баримтыг гаргаад олон нийтэд үзүүлж, хууль зөрчсөнөөс үүдсэн хохирол болон бусад асуудлыг хөндөх учиртай.
Одоо үерийн хохирлыг арилгах, өөр бусад олон асуудлуудад олон нийтийн анхаарлыг хандуулаад, энэ бүхэн мартагнан өнгөрөхөд гайхах зүйлгүй болох нээ. Монгол Улсын ерөнхий сайдын олон нийтийн өмнө мэдэгдсэн, энэ үүргийн биелэлтийг эргэж мэдэгдэн эздийг нь нэрлэж, зохих хариуцлага тооцох учиртай. Хэрэв ийм ажиллагаа болохгүй л бол, энэ бүхэн дараагийн үер болтол, ахиад хохирол учиртал чимээгүй өнгөрнө гэсэн үг.

Энэ хариуцлага, шударга байдал мөн үү?
…Үерээс хамгаалах зориулалтын далан шуудууны аман дээр дур мэдэн гэрээ барьсан олон иргэд, айл өрх хохирчээ. Одоогийн Улаанбаатар хотын удирдлага, засгийн газрын шадар сайд нар үер болсон газар дээр, байдалтай танилцаж, хоорондоо хэрхэн маргалдаж, мэтгэлцэж байгааг, мэдээгээр харуулав. Алив ажлын зохион байгуулалт, ажил хэрэг хэрхэн явагддагаа тэд газар дээр нь мэдрүүлж байлаа. Харин энэ бүхний үндэс нь хаана байв?
“Ниргэсэн хойно нь хашгирав”  гэдэгчлэн, Улаанбаатар хотын төлөвлөлтийн бодлогыг алдагдуулж, газрын зөвшөөрлийг бизнес болгон хувиргаж, өөрсдөө баяжиж, тэр мөнгөөрөө өнөөдөр монголын улстөрийг бизнес болгон хувиргахаар зорьж яваа олон хүн бий. Нэгэн үед Улаанбаатар хотын засаг дарга, ерөнхий менежерээр гар нийлэн ажиллаж байсан, өдгөө монгол улсын шадар сайд, ХААХҮ-ын сайд хийж байгаа Энхбөлд, Бадамжунай нарын тухай олон зүйл яригддаг. Тэд хичнээн үгүйсгэлээ ч өнөөдрийн үерийн балаг, тэдний хийсэн ажлын балаг биш гэж үү? Хээл хахуулиар, эрх мэдлээр хууль зөрчин олгосон олон газрын зөвшөөрөлтэй, өнөөдөр үерийн далан дээр гэрээ барьсан иргэд барьцаж л байсан.
Хаа хаанаа хууль журмаа сахиж чаддаг сан бол, өнөөдөр ийм гамшигт хүрч, ийм их хохирол амсах байсан уу? Үерийн ус урсах газраараа урсч, урсах ёстой тэр газрыг нь стандарт шаардлагын дагуу байгуулж, хянаж хамгаалж  байх учиртай газрууд нь хийх ёстой ажлаа эзний ёсоор хийж байсан бол, өдий хэрийн хохирол амсах байсан гэж үү? Одоо үүний төлөө хэн хариуцлага хүлээх вэ?
Энэ хариуцлага, шударга байдал мөн үү?
Яг эндээс хариуцлага, шударга байдлын эхлэл харагдах учиртай. Яг үүний төлөө олон хүн Ц.Элбэгдөржийг дэмжсэн. Одоо бид сануулж, шаардах эрхтэй. Эс тэгвээс үер урсдагаараа урсаж, эд хөрөнгө үрэгддэгээрээ үрэгдэж, иргэд хохирдогоороо хохирсоор л байх болно.
Үерийн усыг зориулалтын газраар нь урсгаж, учруулж болох хохирлоос урьдчилан сэргийлэх лугаа адил, монгол оронд хариуцлагын бодит, шударга тогтолцоог бий болгож, олон олон эмх замбараагүй, дур зоргоороо авирлах байдлаас сэргийлэх цаг болжээ.

Зөвхөн үер ч биш

Сүүлийн үед, Монгол оронд хэн нэгний хариуцлагагүй байдлын улмаас, ард иргэдийг ихээхэн бухимдуулж буй олон асуудлын талаар, хэвлэл мэдээлллин хэрэгслэлээр мэдээлэгдэж байгаа зүйлийг уншиж л байна….Стандартын шаардлагын дагуу, зохих технологоор хийгдээгүйгээс байнга эвдэрч цөмөрч, үүнийг нь засах гэж нөхөж цойлдож, ёроолгүй сав руу цутгах мэт мөнгийг үрдэг, “там” болсон олон зам бий. Монголын автозамын газрын даргаар олон жил ажиллаж, олон ч тендерийг хэрэгжүүлж байсан Буд гэдэг хүн, өдгөө УЙХ-д сонгогдож, олон сайхан хурдан морьдоор гайхуулж буй. Өдгөө эвдэрч байнга засагдаж байдаг олон зам, түүний үед баригдсаныг хэн бүхэн мэдэж байгаа.
Хариуцсан ажил нь хичнээн муу байх тусам, хариуцсан эзэд нь улам баяжиж, бас дэвшдэг гаж тогтолцоо Монголоос өөр хаана байдаг бол?
Авто зам барих технологийн горимыг зөрчиж, хучилтын зузаанаас 1 см багасгах төдийд, ямар их мөнгө тэдний халаасанд орж, тэднийг баяжуулж, улс орон хичнээн их хохирч, иргэд хичнээн их бухимдаж, зутардагийг замын тендер нэрээр баяжигсад мэдэхийн дээдээр мэдэж л байгаа. Харин үүний төлөө нэг ч хүн хариуцлага хүлээдэггүй  атлаа, энэ балгийг дарах гэж жил бүр улсын төсвөөс хэдэн тэрбүмаар нь зарцуулах… бид ямар ч баян билээ? Энэ бүхний ард эзэд нь нэр устайгаа байж л байгаа.

..Улаанбаатар хотод завсар зайгүй чигжиж барьсан олон барилгууд байгаа. Орон сууцны цогцолбор бүү хэл, хүүхэд хөгшид нарлах, тоглох ч талбайгүй энэ барилгууд одоо “зэсээ” цухуйлгаж байгаа гэнэ. “Мөнгө цагаан, нүд улаан” гэгчээр, амар хурдан баяжихын төлөө хямд чанаргүй материалаар барьж, гадна талыг нь гоёмсгоор өнгөлсөн барилгууд өдгөө айдас болгоомжлол дагуулж буй.
Байнга дусаал гоожиж, хананд нь цууралт үүсч, айдас төрүүлж байгаа “Гангар инвест” – ийн барилгыг бариулсан захиалагч, барьсан гүйцэтгэгч, ашиглалтад хүлээж авсан комиссын бүх хүний нэр нь бичиг баримтуудад нь байж л байгаа. Гэтэл эднийг нэрлээд, үндсэн баримт материалыг олон нийтэд дэлгэж, тэдэнд хариуцлага тооцох газар үгүй, оршин суугч хүмүүсийн зовлонгийн “хохь” болж болно гэж үү? Гадаадад бас монголдоо хүч хөдөлмөрөө зарцуулан байж олж цуглуулсан, олон хүний хөдөлмөрийн хөлсний  үр дүн нь ийм байж таарах уу?
Чанар муутай, хэврэг барилга нь нурж, саяын үерээс ч илүү гамшиг болохыг хүлээгээд байна гэж арай баймгүй. Энэ бүхний ард хариуцсан эзэд нь байж л байгаа.
…Өдгөө Монгол оронд минь, нэгэн цагт мяралзан жирэлзэж асан олон гол горхи, булаг шанд, нуур цөөрөм ширгэж үүний уршгаар байгаль орчин өнгө үзэмжээ алдан, ” зэвэрч”  буй гэнэ.  Алт баялаг арвйнаар олдож, амар хялбраар баяжиж байвал, авдар сав нь ч яамай гэх ядмагхан сэтгэлгээгээр хандсаны балаг нь энэ.
Хохирсон байгалын буруу биш, хохироосон эзэд нь байсаар атал, харйуцлага тооцон, нийтэд мэдээлсэн нэг ч тохиолдол үгүй. Алтыг нь аваад, авдрыг нь хэмхлээд одсон тэр эрхмүүдийн араас, нутгаа гэсэн харамслын сэтгэлтэй хэдэн хүн, нөхөн сэргээлт хийлгэх үүрэгтэй хэдэн байцаагчаас өөр хөөцөлдөх хүн даан ч үгүй. Өв хөрөнгөөрөө гайхуулж, үнэтэй машин хөлөглөж, өрөөл бусад руу нулимах шахсан тэдэнд хариуцлага тооцох эзэн нь хэн юм бол?
Өдгөө , ширгээж орхисон гол ус, сүйтгээд орхисон байгаль, сэглээд орхисон газар нутгийн эзэд нь, зөвшөөрөл өгсөн кадастарын албаны бичиг баримтад байж л байгаа.

Хариуцлага гэдэг:
Ямар ч ажил үйлчилгээ, түүний чанартай сайн гүйцэтгэл, зөв сайн шийдвэр, бусдад өгөх сэтгэл ханамжийн баталгаа нь хариуцлага юм. Энэ нь тухайн хүнээс өөрийн ажил хэрэгтээ хандах хандлага, хэрэглэгч үйлчлүүлэгчийн хэрэгцээ шаардлагыг бүрэн дүүрэн хангаж байх үзүүлэлт юм.

-Хийгдэж буй ажил бүхэн, гаргаж буй шийдвэр бүхэн “буух эзэн, буцах мөртэй”. Оргүй хоосноос бий болсон, огт эзэнгүй зүйл гэж үгүй.  Харин муу хийгдсэн ажил, чанаргүй бүтээгдэхүүн, буруу шийдвэрийн төлөө, ард иргэд, улс нийгэмд учирсан хохирол бүрийн төлөө, үүнийг хийсэн эзэд нь хариуцлага хүлээж байх учиртай.
Энэ тогтолцоо, үндсэн зарчим нь алдагдаад байгаа учраас л, өнөөдөр монгол оронд төр засаг нь ч, ард иргэд нь ч дур зоргоороо, эмх замбараагүй байдал үүсгээд байгаа нь үнэн. Тийм болоод дархан цаазтай Богд уулын аманд мөнгөтэй нэг нь хууль зөрчин барилга барьж, гэр хорооллын үерийн далангийн аманд мөнгөгүй нэг нь журам зөрчин гэрээ бариад байгаа хэрэг шүү дээ.
Энэ бүхний эзэд нь тодорхой байж, тэдэнд хариуцлага тооцон, олон нийтэд мэдээлж, барьсан барилгыг нь нурааж, айлыг нь нүүлгэж өөр газар буулгах нь төр засгийн хийх ажил. Энэчлэн олон олон дур зоргоороо, эрх мэдлээрээ, авилгал хээл хахуулиар хууль журам зөрчсөн бүхнийг шийдэж эхлэх цаг болжээ.
-Ардчилсан хувьсгал ялснаас хойшхи он жилүүдэд Монгол орны өмч хөрөнгийг хувьдаа завшиж, баялгийг нь хулгайлан завшиж баяжиж байгаа олон хүн, олны нүдэнд ил харагдсаар атал, хариуцлага тооцсон ганц тохиолдол үгүй. Саяхан Монгол улсын шинэ ерөнхийлэгч санаачилж, УЙХ-аар баталсан “Өршөөлийн хууль” д хамрагдагсадын тухайд, авилгал, албан тушаалын гэмт хэргээр зүйлчлэгдэн яллагдсан нэг ч хүн байхгүй байлаа хэмээн Ц.Элбэгдөрж гайхангүй мэдэгдэв.
Манай төр засаг, хариуцлагын асуудалдаа хэрхэн хандаж ирсэний бодит жишээ энэ.
Энэ боломжийг ашиглан, эрх мэдэл, хээл хахууль, хууль зөрчсөн олон үйлдлээрээ баяжиж, баяжиж олсон тэр мөнгөөрөө монголын улс төрийг бизнес болгон хувиргаж, “тасартлаа баяжих”  хүсэлтэн олон бий. Авилгалтай тэмцэх газар байгуулж, олон ч хүнээр “оролдож”,  оролдсон хэрээрээ цагаатгаж, “өөх ч биш булчирхай ч биш”  болгож байгааг хариуцлага гэх үү? “Хэрэг хуучирдаггүй” гэдэг шиг, хэзээ нэгэн цагт эдэнтэй хариуцлага тооцох, шударга үе ирэхийг олон хүн хүлээж буй.
-Дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудад, тэдгээрийн удирдагчид ямар ч тохиолдолд хийсэн ажил, гаргасан шийдвэрийнхээ төлөө хариуцлага хүлээдэг жишиг буй. Олны итгэлийг алдаж, хувийн өчүүхэн ашгаа эрхэмд үзэн, улс орон, олон нийтэд хохирол учруулсан үйлдэл бүрийнхээ төлөө хариуцлага хүлээж, хатуу шийтгүүлэн, зарим тохиолдолд дахиад хэзээ ч улстөрд орох боломжгүй болдог тухай бид уншиж, үзэж байсан. Албан тушаал эрх мэдлээ ашиглан, их хэмжээний хахууль авсан нь нотлогдсоны төлөө хэдхэн сарын өмнө БНСУ-ын ерөнхийлэгч асан амиа хорлосон нь үүний нэгэн жишээ. Амиа хорлохдоо ард иргэдээсээ уучлал хүссэн нь,  ядахдаа л
хүн чанарынх нь илрэл.
Бид ядуу байж болноо. Ядаж л хүн чанартай байх хэрэгтэй шүү дээ. Хөгжих гэж байгаа Монгол орны шийдвэр гаргах эрх мэдэлтэй улстөрчид, эрхэм нөхдөөс үүнийг л хүсээд байгаа юм шүү дээ.

Төгсгөл
Хариуцлага гэдэг өчүүхэн жижгээс авахуулаад асар том хүрээнд ч яригдаж, хэрэгждэг. Хувь хүний хариуцлагагүй байдал, тухайн хувь хүн, түүний ажиллаж амьдарч буй хүрээнд л муугаар нөлөөлдөг. Харин улс орны хэмжээний хариуцлага гэгч, монгол хүн бүхэнд хамаатай байж, бидний амьдралын өнөөгийн хэмнэл, маргаашийн сайханд итгэх итгэлд хүртэл нөлөөлдөг.
Яг энэ бодол хүслээр Ц.Элбэгдөржийг дэмжиж олон хүн түүнд саналаа өгсөн. Монгол оронд шударга ёсыг тогтоож, хариуцлагын тогтолцоог төгөлдөржүүлэх амлалт нь олон хүний, түүнийг дэмжих шалтгаан болсон гэдэгт би итгэж байна. Шударга ёс, хариуцлага гэдэг үгс үргэлж хамтдаа хэлэгддэг.
Харин одоо буруутай хүн бүрийг барьж авч, “шоронд хатааж, шонд дүүжлэх”  нь гол бус, хийсэн сайн муу үйл бүхнийхээ төлөө, хуулийн дагуу хариуцлага хүлээдэг тогтолцоог бий болгож , хэвшүүлэх нь хамгаас чухал байна даа. Тэгж гэмээ нь Монголын улстөрийг авилгалч, амин хувиа хичээгч, хариуцлагагүй эрхмүүдээс цэвэрлэж, шударга ёсыг тогтоох зөв эхлэл бий болох болно.
Их үер буусан ч зөвхөн гольдирлоороо урсаж, хичнээн омголон догшноор цалгилавч, айл гэрийг урсгаж, ард иргэдийг чилээдээггүй болох болтугай.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-07-30
Jun 27

Шударга ёс – хуулийн хэрэгжилт

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Саяхан Монгол оронд болж өнгөрсөн ерөнхийлөгчийн сонгуульд МАН-аас нэр дэвшигч Ц.Элбэгдoрж, шударга ёсыг тогтоох уриа дэвшүүлснээр дийлэнх олны дэмжлэгийг авч сонгогдлоо. Өнөөгийн монголын нийгэм, улс төрийн амьдрал, хүмүүсийн аж амьдралд муугаар нөлөөлж байгаа, хүнд суртал, авилгал, хувийн ашиг сонирхлоо урьтал болгодог үзэгдэл, үүнийг бий болгож хөгжүүлсэн тогтолцооноос залхаж, энэ байдлыг өөрчлөх хүсэл, эрмэлзлэлээр хүмүүс сонголтоо хийсэн нь илүү үнэн.

Чухамдаа шударга ёс гэж юу болох, үүнийг хэрхэн бий болгох тухайд хүмүүс, улстөрийн хүчнүүдийн ойлголт, хандлага нь харилцан адилгүй байгаа. Шударга бус байдал, шударга ёс гэдэг нь өөрөө ч харьцангуй ойлголт юм.

Харин өнөөгийн нөхцөл байдлаас ажиглахад, шударга ёс, шударга бус байдал гэдэг нь, одоогийн мөрдөгдөж байгаа хууль, дүрэм журмыг сахин мөрдөж, биелүүлэхтэй шууд холбоотой. Хууль, дүрэм журмын заалтыг биелүүлэхгүй төдийгүй зөрчиж болдог, үүнийхээ төлөө ямар ч хариуцлага хүлээдээггүй энэ тогтолцоо нь, шударга бус байдал, хүнд суртал, авилгал хээл хахууль бий болон хөгжих үндэс нь болдог аж.

Бид яагаад хуулийг биелүүлдэггүй вэ?
… Замын хөдөлгөөнд оролцож явахдаа, тодорхой зай барьж яваагүйн улмаас өмнөө явж буй машины араас мөргөсөн жолоочийн буруу. Одоо Монгол Улсад мөрдөгдөж байгаа “Замын хөдөлгөөний дүрэмд” энэ тухай тодорхой заасан атал, мөргөсөн болон мөргүүлсэн 2 этгээд, маргаанаа хуулийн дагуу бус, ЗЦГ-т хэн нь сайн танилтай нь асуудлыг өөртөө ашигтай байдлаар шийдүүлдэг тохиолдол багагүй гардаг. Маргааныг шийдвэрлэж буй ЗЦГ-ын ажилтанд, мэргэжлийн нүдээр харахад байдал маш ойлгомжтой, шийдэх дүрэм журам нь тодорхой атал, араас нь мөргөсөн “танил”- ыгаа зөвтгөх өчнөөн шалтаг олж чадах.

Хууль зөрчиж, танил талдаа зөвийг өгөх нь, нэг талаас хэн нэгэн найздаа тус болж буй, нөгөө талаас үүнийхээ төлөө багагүй шан харамж авах хүслээс үүдэлтэй. Харин зөвтөн атлаа буруутан болж буй хохирогчийн хувьд, “энэ бол илэрхий хууль дүрэм зөрчиж буруу шийдвэр гаргалаа” гэх бодлоос илүүтэй, ЗЦГ-т танилгүй, хахуулд өгөх мөнгөгүй хувь заяандаа гомдож, “хүчтэний өмнө хүчгүй нь буруутай” болоод л өнгөрдөг. Иймэрхүү жишээ цагдаа, хууль хяналтын байгуулагынхны дунд дэндүү олон.

…Монгол Улсад бизнесийн үйл ажиллагаа явуулж, тодорхой ашиг олж байгаа хувь хүн, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд олон бий. Тэд сар улирал, жилийн санхүүгийн тайлангаа 2 янзаар гаргана. Нэг нь жинхэнэ, нөгөө нь татварын байгууллагуудад зориулсан. Мэдээж татварын байгууллагад зориулсан тайланд, ашиггүй буюу эсвэл маш бага ашигтайгаар ажилласан мэтээр харагдуулахыг хичээнэ. Тайланг хүлээж авч буй байцаагч, мэргэжлийн хувьд энэ бол худлаа тайлан гэдгийг мэдсээр атал, “хүсэлт” ийг хүлээн авч, татвараас чөлөөлөх буюу эсвэл маш бага татвар тооцдог. Харин тэр татварын байцаагч маань уг компаны зүгээс багагүй таларх ал хүлээж, бэлэг сэлт авах ба, янз бүрийн арга хэмжээнд нь “хүндэт зочны” хэмжээнд уригдан оролцож, хүндлүүлэх. Санхүүгийн тайландаа бараг “дампуурах дөхсөн” гэж харагдах уг компани нь ямархан их ашиг олж, хичнээн их өргөжиж буйг өөрийн нүдээр харсаар атал, сар улирал, жилийн санхүүгийн тайланд ямар ч өөрчлөлт үгүй. Харин энэ үйлдлийн балгаар улс хохирч, татварын байцаагч, компаны эзэд баяжсаар л … “Татвар болон гаалийн албанд танилтай бол, тал бүү хэл далайн чинээ”. Taтвараа шударгаар төлдөг нэгэн, “тэнэг хүн” мэт бусдын нүдэнд харагдах болтлоо энэ тогтолцоо хөгжжээ. Иймэрхүү жишээ татвар болон гаалийнхны дунд дэндүү олон.
…1990 онд монголд ялсан ардчилалыг дэмжиж, гадаадын маш олон орон, байгуулалгаас их хэмжээний зээл тусламж, төслийг хэрэгжүүлжээ. Энэ бүхэн тодорхой болзол өөрийн журамтай. Ядуурал, боловсрол, эрүүл мэнд, эмэгтэйчүүд, хүмүүнлэгийн чиглэлийг нилээд хамарсан байх. Энэхүү төсөл болон зээлийн тухай мэдээллийг урьдчилж авсан хэсэг хүмүүс, бусдад төдийлэн боломж олгохгүйгээр өөр хоорондоо хуйвалдан тендер нэрээр ялагчийг “тодруулна”. Ийм тендерт ялалт байгуулан эрхээ авсан компани, ТББ, корпораци, баг гэгчийн эзэд нь ихэвчлэн УЙХ, Засгийн газрын гишүүд, нөлөө бүхий эрх мэдэлтэнгүүдийн эхнэр үр хүүхэд, хамаатан садан найз нөхөд байх нь даан ч элбэг. Тэр ч бүү хэл тендерийн нөхцөлд, олон жил үйл ажиллагаа явуулсан туршлагатай байх гэсэн заалт байсаар атал, сарын өмнө шинээр яаран сандран байгуулсан байгууллага, тендерт ялж байх жишээтэй.

Хамгийн харамсалтай нь, ийм зээл тусламж төслийн үр дүн нь монголын хөгжилд тодорхой хувь нэмэр оруулаагүйгээр барахгүй, гүйцэтгэгч болон хэрэгжүүлэгч нэртэй байгууллага, хувь хүмүүсийн амьдрал ахуйг дээшлүүлэхэд зарцуулагдсан байх нь олонтаа. Зөвхөн “Ядуурлыг бууруулах төсөл” гэгч, монголд хэдэн жил хэрэгжиж, ямар үр дүнд хүрсэн нь бидний нүдний өмнө ил байсаар…Иймэрхүү зээл тусламжийн зарцуулалт, төслийн тендертэй холбоотой жишээ дэндүү олон.

…Өдгөө төрөл бүрийн бизнес хийж, хурдан хугацаанд их хэмжээний ашиг олно гэдэг, жижигхэн зах зээлтэй монгол орны нөхцөлд амаргүй. Ард иргэд, аж ахуйн нэгжийн худалдан авах чадвар бага байгаа нөхцөлд, ийм ашиг олж болох ганцхан боломж байдаг нь “шахааны бизнес”. Улсын төсвөөс тодорхой хэмжээгээр санхүүжиж, хувьцааны тодорхой хувь нь төрийн мэдэлд байдаг, “Эрдэнэт” УБҮ, ТЭЦ-4, Монголын төмөр зам, МИАТ зэрэг томоохон газруудад “сэлбэг” нэрээр гадаадаас оруулж ирсэн материалуудыг өндөр үнээр шахаж, үнийн зөрүүгийн ашгийг нийлүүлэгч болон худалдан авагчид хувьдаа хуваан завшдаг, хууль бус энэ үйлдлийг “шахааны бизнес” гэж нэрлэдэг. Уг сэлбэг хэрэгслэл нь өнөөдөр тухайн байгуулагуудад амин чухал хэрэгтэй эсэхээс үл хамааран, нийлүүлэгч, худалдан авагчид эрх мэдлээ ашиглан, хувийн ашиг сонирхлын төлөө энэ бүхнийг хуйвалдан шийднэ. Тэр ч бүү хэл, төлбөрийн мөнгийг хурдан хугацаанд шийдэж буй эрхмүүд үнийн дүнгийн 10 хүртэл хувийг авдаг бичигдээгүй “хууль” ч бас бий. 1 сая $-ийн 10 $ гээд төсөөл дөө. Хууль зөрчсөн атлаа хувьд ашигтай, ийм бизнес хийх боломж, эрх мэдлийн төлөө өнөөдөр хүмүүс улайран зүтгээд байгаа юм шүү дээ.
Энэ бүхний сонгодог жишээ нь, “төрөөс төрсөн тэрбүмтангүүд”, уг газрын агуулах дүүрэн хэвтэх, хэзээ хэрэг болох нь үл мэдэгдэх “үхмэл хөрөнгө” үүд. Иймэрхүү жишээ төрийн албаны болон эрх мэдэлтэнгүүдийн дунд дэндүү олон.
…-Гадаадад ажиллахад зуучилна
-Гадаад хүнтэй гэр бүл болоход зуучилна
-Гадаадад суралцахад зуучилна
Ил гаргахгүй ч гэсэн “Зээл авахад зуучилна”, “Банкнаас бэлэн мөнгө гаргахад зуучилна”, ” гэмт хэргээс чөлөөлөхөд зуучилна”, “өр барагдуулахад зуучилна”. Энэ бүх зуучлалууд хууль ёсоор явагдана гэж төсөөлж байна уу? Төрийн хүнд сурталыг далимдуулан ийм төрлийн зуучлалууд өдгөө Монголд их хэмжээгээр хөгжин “залилж ” буй. Өөрөөсөө мөнгө гаргахгүйгээр, өрөөл бусдын зовлон шаналал, хүсэл мөрөөдөл дээр “мөнгөөр тоглон” баяжиж байгаа тэдэнд хүн чанар, хүлээх хариуцлага гэж даан ч үгүй. “Мөнгө цагаан, нүд улаан”, “чадаж байгаа юманд арга байхгүй”, ” Жаргасных нь аз, зовсоных нь хохь” гэхчилэн олон уриатай ийм байгууллага, хувь хүмүүсийн цаана, мөнөөх л мөнгө, эрх мэдэлд шунасан эрхмүүдийн ар гэр, ах дүү садан , анд нөхөд нь байх жишээтэй.
Учир нь ийм үйл ажиллагаа явуулах эрх бүхий зөвшөөрөл, батламж нь энгийн иргэнд олдох нь үгүй. Хүсэл мөрөөдөлдөө мөнгө төлж, амьдралдаа аз туршиж, харь оронд ажиллаж, амьдарч, суралцаж байгаа тэдний сэтгэл санаа, эрүүл мэнд, дарамт шаналлын төлөө, зуучилсан хэн нэгэн хэзээ ч хариуцлага хүлээж байсангүй.
УЙХ-д сонгогдохын тулд, тойргоосоо төдөн залуусыг гадаадад “худалдана” гэж амалдаг “шог үзэгдэл” Монголоос минь өөр хаана байдаг бол.
Зуучлал нэртэй хууль зөрчиж, хүмүүсийн амьдрал хүсэл мөрөөдлийг мөнгөөр худалдаж байгаа ийм жишээ дэндүү олон.
Монгол оронд сүүлийн 20 шахам жилд бий болж, өдгөө өндөр түвшинд хүртлээ хөгжсөн, төрийн албан хаагчид нь өөрсдөө хууль зөрчиж, хувийн ашиг сонирхлоо урьтал болгон, эрээ цээргүй авирлах болсон энэ үзэгдлүүд монгол оронд шударга ёсыг тогтооход жинхэнэ саад болж буй. Улс төрийг бизнес, хуулийг гууль болгон хувиргаж, шударга ёсыг уландаа гишигчэж буй ийм эрхмүүд Монгол орны хөгжилд үнэхээр саад болж буй.
“Дээдэх нь суудлаа олохгүй бол, доодох нь гүйдлээ олохгүй” гэдэгчлэн, хуулийг биелүүлдэггүй, зөрчиж, дураар авирлах энэ үзэгдэл, энгийн иргэдийг ч хуулийг биелүүлэхгүй “барьцах” сэтгэлгээг бий болгож байгаа.
-Тэд дуртай газраа, үерийн далангийн аман дээр хамаагүй гэрээ барьчихаад, дархан цаазат Богд уулын аманд барьсан тансаг харшууд руу гараараа заан , барьцаж байна.
-Бусдын хууль зөрчиж, дур зоргоор авирлахыг харж мэдрэх бүрдээ “эд хууль биелүүлэхгүй байхад, би яагаад биелүүлж байх ёстой” гэж дотор сэтгэлдээ барьцаж байгаа.
-“Хэтэрхий шударга сайн байлаа гээд чиний сайн сайхан явж байгаа нь хаана байнаа” хэмээн ойр дотныхондоо бухимдан үглэнэ.
-“Энэ цагт, эрээ цээргүй, арга зальтай хүмүүс баяжиж, шударга үнэнээр явж байгаа нь хохирч байна шүү дээ” хэмээн өөр хоорондоо хэлэлцэн, шүүмжилнэ.
-“Зөв шударга яваарай, үйлс тань бүтэмжтэй байдаг юм шүү” гэхээсээ “Амьтан хүний арга эвийг олж яваарай” гэж үр хүүхэддээ сургамжилан захина.

Үнэн биднээс холдож, шударга байдал хүнд суртлын мананд төөрч, итгэл биднээс өдрөөс өдөрт алсрах гэж үү? Хүн бүр дотор сэтргэлдээ шаналж, битүүхэндээ түгшиж, холын холд сүүмэлзэх итгэл найдвараа олж харахыг хичээж буй. Яг л ийм үзэгдлийн хар шуурган дунд бид, уурлан бухимдаж, бие биедээ хорсож, элдэв муу үйлдлээр хорслоо илэрхийлж буй. Алив зүйл ойлгомжгүй байх тусмаа хардлага төрүүлж, бие биедээ итгэх итгэлийг мөхөөж, зөвхөн өөрийн амийг хичээх, бусдад муу муухай хандлагаар бухимдлаа илэрхийлэх үйлдэл рүү түлхдэг.

Эрх мэдэл-хүнд суртал-авилгал
Хүмүүс яагаад өөрт нь боломж, чадал, чадвар нь байхгүйг мэдэрсээр байж, төрийн алба болон эрх мэдэл рүү ингэтлээ шунан зүтгэдэг юм бол? Бага цалинтай хэрнээ, амаргүй үүрэг хариуцлага шаарддаг энэ ажлууд, яагаад хүмүүсийн сонирхлыг ингэтлээ татдаг юм бол?

Та энэ тухай бодож үзсэн үү?
Та өөрийн өмнө тулгарсан олон асуудлуудыг шийдүүлэхдээ, хууль дүрэмд бус, яагаад заавал сайн таньдаг хүндээ найддаг юм бол? Хууль дүрэмийг уншиж судлахаасаа илүүтэй, уг асуудлыг шийдэх эрх мэдэл бүхий хүний сайн танилыг эрж хайн, судалдаг юм бол?
Та энэ тухай анзаарч, эргэцүүлж үзсэн үү?
Төрийн бүх ажил үйлчилгээ хичнээн хүнд сурталтай байх тусмаа төдийчинээн авилгал дагуулдаг. Энэ хэрээрээ хууль, дүрэм журмыг зөрчих хүсэл боломжийг олгоно. Энэ байдлын улмаас бид аливаа асуудлыг хууль дүрмийн дагуу шийдүүлж, шаардаж сурсангүй. Манай өнөөгийн шударга бус энэ тогтолцоо, ард иргэдэд ийм боломжийг олгохгүй байна.
… Хэрэв та хууль ёсоор өмчлөх эрх бүхий 0.7 га зуслангийн газрын асуудлаа шийдүүлэх гэж харьяа дүүргийнхээ газрын албанд хандаж үзвэл энэ дүр төрхийг жинхэнээр мэдэрнээ. Удтал хүлээлгэж, саяхан хэн нэгэнд дайлуулсан хоолныхоо амтаар хэхэрч, бас ч багагүй халамцсан тэрээр, таны хүсэлт өргөдлийг хайш яйшхан харж, тоомжиргүй харцаар ажиглана. Улсаас бус өөрөөс нь газар гуйж буй мэт царай алдан тоочих таны хүсэлтийг сонсох завсраа, хэн нэгэнтэй хөгжилтэй гэгчээр элдэв шалиг үгсийг утсаар хэлэлцэх зуураа, таны өргөдлийг ширээн дээрх эмх замбараагүй аль нэгэн хавтас руу шургуулах. Эцэгт нь албархуу төрхөөр “Тайван амгалан бай! учрыг магадлая” гэдэгт домогт төрхөөр “судалж үзье, сарын дараа ир” гэдэг үгээр яриа дууссанаа илэрхийлнэ.
Өдөржингөө хүлээж, арай гэж уулзаж, бүтэх эсэхийг мэдэхгүй ч нэгэн ажил бүтээсэн мэт гунигтай алхах таны хажуугаар, саяхан уулзсан байцаагчийн үнэтэй чамин машин тоос татуулан одохуйяа, “энэ байцаагчийн таньдаг хүнийг хаанаас олох билээ” гэж сэтгэлийн мухарт нэгэн шаналал төрөх аж.
Ийм гунигтай олон дүр зургийг өдөр бүр олж харсаар “нүд дасч”, сэтгэлдээ “байх л зүйл” мэтээр хүлээж авсаар дасч орхиж дээ. Та бидний төлж буй татвараар санхүүжиж, та бидний төлөө “хаан” шиг хандаж үйлчлэх учиртай, төрийн энэ хандлагыг өөрчлөхийн төлөө тэмцэх цаг болжээ.
эрх мэдэл-хүнд суртал-авилгалын тогтолцоог
эрх мэдэл-хариүцлага- шударга байдлын тогтолцоогоор солих хэрэгтэй байнаа.
Харин яаж? Бид өөрсдөөсөө л эхлэх хэрэгтэй болж байна.

Бүх зүйл биднээс хамаарна
Хүн бүр хуулийг судалж, хэрэгжүүлж, мөрдөж бас шаардаж сурах нь шударга ёсыг тогтоох ганц зам мөн.
1. Өндөр хөгжилтэй оронд хүмүүс яагаад тайван амьдардаг вэ? Тухайн орны төрийн тогтолцоо, ажиллагааны зарчим нь хүн бүр хуулийг тэгш биелүүлж сургахад чиглэдэг. Хууль зөрчсөн л бол тухайн хүн баян ядуу, хөөрхөн муухай, хөгшин залуу, хар цагаан ямар байхаас үл хамааран, хариуцлага хүлээдэг тогтолцоо. Таныг хэн нэгэн дарамтлах, доромжлох, заналхийлэх тохиолдолд та хуулийг хэрэгжүүлж хамгаалах үүрэг бүхий цагдаад хандахад, тэд таныг хамгаалж, асуудлыг хуулийн дагуу шийдэж өгөх болно. Тэгэхээр тэр хүнтэй та, хэрэлдэж хараалцаад, үсдэлцэж зодолдоод байх хэрэг үгүй. Бурууг үйлдсэн хүн хуульд заасан хариуцлагаа хүлээж, шийтгэлээ эдэлнэ. Бусдыг доромжилж, заналхийлсэнийхээ төлөө, ядахдаа сарын цалингаараа төргүүлаад байхыг хэн хүсэх билээ.
2. Ямар нэгэн асуудал тулгарахад, таньдаг хүн эрж хайн тэвдэж явснаас хуулийн заалтыг уншиж ойлгох нь илүү амар. Бүр сайн ойлгохгүй, бусдын туслалцаа авах хэрэгтэй бол, хахуулд өгөх мөнгөөрөө, хуулийн зөвлөлгөө өгөх төв болон өмгөөлөгчдөд хандах нь илүү хэрэгтэй төдийгүй, эргээд хариуцлага тооцох боломж тань бүрдэнэ. Гэхдээ одоогийнх шиг ор нэр төдий бус, жинхэнэ иргэдэд үйлчилж чадах мэргэжлийн төв, өндөр мэдлэг чадвартай, зөв сэтгэлтэй өмгөөлөгч хэрэгтэй болноо. Тийм болохоор өнөөдөр Монгол оронд минь,ард иргэдэд хуулийг сурталчлан ойлгуулах, тэдэнд мэргэжлийн туслалцаа, зөвлөлгөө өгөх төв, иргэдийн эрхээ хамгаалахад нь туслах сайн өмгөөлөгчид юу юунаас илүү хэрэгтэй.
3. Хүн бүр энэ цаг мөчөөс эхлэн дор бүрнээ хууль дүрэм журмаа судлан, хүнд суртал авилгалын бүх үйлдлээс татггалзан, хууль журмаараа ажиллахыг шаардах хэрэгтэй болж байна. Хэрэв та авилгал өгөхөөс, гар хүндрүүлэхээс татгалзаж, бүх л зүйлийг хуульд зааснаар байлгахыг шаардаж эхэлбэл, чадваргүй, сэтгэлгүй, цалингаас гаднах орлогогүй болсон тэд, төрийн албанаас гарах болно. Төрийн албан хаагчдын хууль бус үйлдэл, хүнд суртал авилгалыг илрүүлэн, тэдний хууль бус үйлчилгээнээс татгалзаж, шаардаж чадвал, монголын төрийг цэвэрлэх их үйлсэд бидний тус энэ болох аж.
4. Аливаа өөрчлөлтөд тодорхой хэмжээний золиос гардаг. Өв залгамжилж бус, монголын болон ард нийтийн хөрөнгө баялгийг эрх мэдэл, заль луйвраар ашиглаж завьшин баяжсан, “төрөөс төрсөн тэрбүмтангүүдыг” илрүүлэн шалгаж, хууль бусаар олсон хөрөнгө, мөнгийг хурааж, зохих цээрлэлийг үзүүлэх ажлыг шинэчлэгдэж буй Монголын төр хийх шаардлагатай. Энэ алхам нь цаашид ийм үйлдэл гарахгүй байхын баталгаа болж , ард иргэдэд хууль дүрэмийг ягштал мөрдөх сурталчилгаа болно. Энэ чинь ядаж л ирээдүйдээ итгэх итгэлийн үндэс нь юм шүү дээ. “Хэрэг хуучирдаггүй” гэдэг хэллэг бий.
5.Монгол оронд минь шударга ёс тогтож, хүн бүр хуулийн өмнө эрх тэгш байх, гарсан хууль тогтоомжууд нь амьдралд хэрэгжиж байхын баталгаа нь монгол иргэн бүрийн сэгтэл оюун, хүчин зүтгэлээс хамаарах болно. Өнөөдөр Монгол оронд шударга ёс тогтоохын эхлэл нь, шинэ ерөнхийлэгч Ц.Элбэгдөржийн санаачлага зүтгэлээс гадна монгол иргэн бүрийн дэмжлэг зүтгэлээс их хамаарна. Ц.Элбэгдөрж ганцаар шударга ёсыг тогтоох боломж үгүй. Бид хамтдаа л тогтооно. Харин үүний тулд дор бүрнээ хичээх цаг болжээ.
Саяын сонгуулиас хойш, хүмүүсийн сэтгэлийн гүнд нуугдаж байсан айдас, дарамт багасаж, нүдэнд нь итгэлийн оч гялалзаж буй. Ирж яваа сайхан цаг шиг мэдрэмж төрж буй. Энэ бол шударга ёс юм. Үүний төлөө хуулиа судалж, сахиж сурцгаах сан.
Таны сэтгэл амар амгалан байг.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-06-27

Jun 09

Оюуны хувьсгал

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Хувьсгалын тохироо
Аль ч улс оронд, нийгмийн хөгжлийн тодорхой үе шатанд өөрчлөлт заавал шаардагддаг. Улс орны хөгжил зогсонги болох, ард иргэдийн амьдралд нааштай өөрчөлөт гарахаа болих, ерөнхий тогтолцоо, түүний үйл ажиллагаа нь олон нийтэд таалагдахгүй болох үед, ард иргэд өөрчлөлтийг хүч эхэлдэг. Ийм өөрчлөлтийг хүсэх хүсэл, шаардлага нь хувьсгалын тохироо болон бүрэлдэнэ. Ийм хүлээлт шаардлагад нийцүүлэн гарч ирж буй хөдөлгөөн санаачлага нь олон нийтийн дэмжлэгийг хүлээж, хувьсгал болон өрнөж, хүсч буй өөрчлөлтийг авч ирдэг аж. Монгол оронд 1911 онд болсон, үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн нь, олон зуун жилд Монгол оронд ноёрхсон Манжийн дарлалыг эсэргүүцэж, тусгаар тогтнолоо олох хүсэл эрмэлзлэлээс үүдсэн.
Харин 1921 оны Ардын хувьсгалын талаар,  өдгөө янз бүрээр дүгнэн тайлбарладаг ч, Монгол Улсыг тусгаар тогтнуулж, дэлхийн газрын зураг дээр өөрийн хил хязгаартай, бие даасан тусгаар улсын статусыг дэлхий дахинд хүлээн зөвшөөрүүлсэнд гол ач холбогдол нь оршдог.
1990 оны Ардчилсан хувьсгал, монгол оронд олон жил орчин тогтнож байсан нийгмийн тогтолцоог халж, дэлхийн өнөөгийн хөгжлийн чиг хандлага руу тэмүүлсэн, эрх чөлөө, чөлөөт сонголтын төлөөх өөрчлөлт байлаа.
Хувьсгал болгон өөр өөрийн аргатай. Хүчирхийлэл, цус урсгалт, бас тайван замаар гэхчилэн. Харин бид, бүгдийг туулж өнгөрүүлсэн.
1990 оны ардчилсан хувьсгалаас монголчууд их олон зүйл, өөрчлөлтийг хүлээж байлаа. Өнгөрсөн 19 жилийн хугацаанд хийгдсэн өөрчлөлт, олсон ололт багагүй байгаа хэдий ч, хамгийн гол зүйл болох шударга ёс, эрх чөлөө, чөлөөт сонголт төдийлэн хэрэгжсэнгүй. Энэ хувьсгалаас олон нийтэд хүртэх ёстой, олон нааштай үр дүнг, цөөхөн олигархууд хуйвалдан завших боллоо. Дэлхийн хөгжлийн өнөөгийн чиг хандлага, шударга ёс, шударга хөдөлмөр, иргэддээ тавих нийгмийн халамж, хүндэтгэлийн тухай, гадаадын олон оронд ажиллаж амьдарч байгаа, бас зорчиж байгаа олон  монголчууд мэдрэх болсноор, харьцуулан харж,  ийм байдалд дургүйцэж байна.
Тэд өдөр хоногоор Монгол орныг бүрхэж буй, ажилгүйдэл, шударга бус байдал, хүнд суртал, авилгал хээл хахуулийн тогтолцоонд дургүйцэн бухимдаж байна.
Тэд өөрчлөлтийг хүсч байна.
Юуг өөрчлөхийг хүсч байна вэ?
1. Шударга ёс. Хүн бүр хуулийн өмнө эрх тэгш байж, баян ядуу, хөөрхөн муухай, хөгшин залуу гэж ялгалгүйгээр, хууль зөрчсөн хэн боловч  хариуцлага хүлээдэг тогтолцоог хүсч байгаа. Мөнгөтэй, эрх мэдэлтэй хэн нэгэн хуулийг зөрчиж болдог, үүнийхээ төлөө ямар ч хариуцлага хүлээдэггүй, мөнгөгүй, ядуу амьдралтай нэгэн, өчүүхэн алдааныхаа төлөө “төрийн төмөр нүүр” харж байдаг энэ бохир тогтолцоог өөрчлөхийг хүсч байна. Зөв шударга хууль, түүний тэгш үйлчилгээ л , өнөөгийн монголчууд бидний бие биедээ атаархан хорсох, барьцах, бие биенээ доромжлон зүхэх муу сэтгэлгээг халж, эв нэгдлийг бий болгох болно.
2. Найрсаг төр. Төрийн албыг бизнес болгон хувиргаж, албан тушаал, эрх мэдлээ ашиглан олон нийтийн өмч хөрөнгийг завшин баяжиж буй, энэ тогтолцоог өөрчлөхийг хүсч байгаа. Энэ үзэгдэл л монгол төрийн албыг, хүнд суртал, хээл хахуулын сүлжээ болгон, улмаар хүчгүйдүүлж буй. Өнөөдөр Монголын төрийн энэ бохир тогтолцоог зад татаж, ийм бусармаг этгээдүүдээс цэвэрлэх хэрэгтэй. Үүнийг хийхгүйгээр юуг ч өөрчилж үл чадна. Чин сэтгэлээсээ Монгол орны хөгжлийн төлөө ажиллаж чадах, мэдлэг чадвартай, ажил хэрэгч, үнэнч шударга, туршлагатай хүмүүсийг Монголын төрд ажиллуулах боломжийг нээх хэрэгтэй. Монголын  төр иргэдийнхээ сайн сайхны төлөө л ажиллах учиртай.
3. Монгол хүний үнэлэмж. Монгол хүмүүсийн сэтгэхүйг өөрчилж, тэднийг хөгжүүлж, эрүүл саруул, айх айдасгүй тайван амьдрах боломжийг нь олгох цаг болжээ. Гадаадад хар ажил хийн мөнгө олох гэж бус, аялаж юм үзэх гэж, суралцаж хөгжих гэж явдаг болгох хэрэгтэй байна. Монгол оронд төрсөн хүн бүр, Монгол орондоо өөрийн боломжоороо ажиллаж, хүссэнээрээ, элэг бүтэн  амьдрахыг хүсч байгаа. Одоогийн эрх баригчид хүсэхгүй байгаа болохоос, ийм боломжууд бүрэн бий. Үүний тулд, нийгмийн халамж үйлчилгээ, татвар, даатгалын цоо шинэ тогтолцоо шаардагдаж байгаа.
Энэ 3 гол өөрчлөлтийг хэрэгжүүлэх явцад бусад олон асуудлууд үүнтэй уялдан шийдэгдэх боломжтой. Наад зах нь дэлхийн жишигт хүрсэн загвар сургуулиуд, эмчилгээ оношлогооны сүүлийн үейин төв гээд шийдэж болох олон асуудал бий.
Үүнийг хэн хийж чадах вэ?
 Лав л 1990 оноос хойш, Монголын төрийг нийлж нэг, салж нэг барьсан МАХН, МАН аль аль нь биш. Тэд ийм өөрчлөлтийг хийхийг хүслээ ч, нам доторхи олигархжсан бүлэглэлүүд, хэсэг бүлэг хүмүүсийн ашиг сонирхолууд, хийхэд нь саад болж буй. Хэрэв үүнийг үгүйсгэвэл, энэ хугацаанд та нар яагаад хийж чадахгүй байгаа юм бэ? гэж асууя л даа. Өөрчлөх боломж байсан хэдий ч, зориг гаргаад хийж чадаагүйн төлөө, ард иргэдийн итгэл алдарч байгаа.
Сүүлийн үед гадаадад байгаа монголчуудад гэж хаяглан, одоогийн Монгол Улсын ерөнхий сайд С.Баяр, одоо Монгол Улсын ерөнхийлэгчээр сонгогдоод буй Ц.Элбэгдөрж, нэрт нийтлэлч Б.Баабар нарын захидалууд, энэхүү өөрчлөлтийн төлөө хэнд найдаж байгааг илтгэж байна.
Тийм ээ! Энэ өөрчлөлтийг гадаадад байгаа болон монголдоо байгаа зөв, өөдрөг бодолтой, мэдлэг чадвартай, ажил хэрэгч залуус нэгдэж байж хийж чадна. Тэд;
-Өндөр хөгжилтэй орнуудын нийгмийн зөв тогтолцоо, хууль дүрмийн хэрэгжилт, нийгмийн халамж үйлчилгээ, ард иргэдийн тайван амьдралын баталгааг, нүдээр үзэж, биеэр мэдэрсэн хүмүүс.
-Өөрсдийн хүч боломжоо дайчлан, дэлхийн түвшинд зөвшөөрөгдсөн боловсрол мэдлэг эзэмшиж, зохих чадвар дадалд суралцсан хүмүүс.
-Ажил хөдөлмөр, мөнгөний үнэ цэнэ, хүн бүр өөрийн боломж чадвараа ашиглан, зорьсондоо хүрч амжилт гаргаж болохыг биеэрээ мэдэрсэн хүмүүс.
-Өөрсдийн зардлаар өөрийгөө хөгжүүлсэн, ажил хэрэгч, соёлтой, “юм үзэж, нүд тайлсан”, алив муу зүйлд автаад байхааргүй, шинэ үейин залуус.
-Хамгийн гол нь тэд монгол орныхоо хөгжил дэвшлийн төлөө, чин сэтгэлээсээ санаа зовж,  өөрчлөлтииг хийхийг хүсч байгаа.
Монголын өнөөгийн төрд, ийм залуусын оролцоо үнэхээр их хэрэгтэй байнаа. Тэд өнөөдөр олон олон оронд, өөрийн сурч мэдсэн, мэргэжил чадвараараа нэр төртэй ажиллацгааж байгаа. Гэхдээ тэдний сэтгэл зүрхэнд нь Монгол орны хөгжлийн төлөөх зовинол, өөрийн хүч, боломжоо Монгол орныхоо хөгжилд зориулах чин хүсэл бий.

Бидэнд юу саад болж байна вэ?
 Миний бие Орлоо.ком. Даяар монгол.ком сайтууд дээр өнгөрсөн жил “Орон бүхэнд байгаа монголчууд нэгдэгтүн” нэртэй цуврал, энэ жил “Mонголдоо очмоор байна, гэхдээ..” нэртэй нийтлэл бичиж, олны анхааралд энэ асуудлыг хандуулахыг оролдсон. Бичлэгүүдийн дор бичигдэж байгаа олон сэтгэгдэлүүд болон миний цахим хаягаар ирсэн олон бодол санааг уншиж, бас эргэцүүлж бодож байж өнөөдөр энэ сэдвийг дахин хөндөж байна. Мэдээж олон хүн сантай муутай гэдэгчлэн, дэмжсэн, муулсан олон зүйл байлаа.
Ихэнхи хүмүүс “хэн үүнийг яаж хийх юм бэ?” гэж асуусан байсан.  Монголчууд биднээс өөр хэн ч үүнийг хийхгүй ээ. Хийхийн тулд бидэнд, юуны түрүүн эв нэгдэл, бие биеэ дэмжих дэмжлэг хамгаас чухал байна. Харин саад болох маш олон зүйл бий.
-Өдгөө монголчууд бид алив зүйлийг шүүмжлэх маш их дуртай болжээ. Мэдээж ажил хэрэгт шүүмжлэл, зөв сануулга хэрэгтэй. Гэхдээ энд ийм хандлага гэхээсээ, “болохгүй, бүтэхгүй”  гэдэг талаасаа, илт басамжилж дормжилсон зүйл байх нь элбэг. Бичих , шүүмжлэх амархан, харин санаачилж, хийж хэрэгжүүлэх амаргүй. Дэмжихгүй атлаа, элдвээр тавалж гутаагаад байх нь “чамд ч үгүй, надад ч үгүй”  гэх санааны илрэл болж, олон хүний урам, итгэлийг хугалдаг юм аа. Сайн, зөв зүйтэй санаачлагын эхлэлийг дэмжиж байх нь өнөөдөр бидэнд илүү хэрэгтэй.
-Гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа болон монголдоо байгаа монголчууд амьдралын боломжоосоо илүү гарч үнэхээр чадахгүй байна. “Санаа байвч сачий хүрэхгүй” гэдэгчлэн сайн үйлийг дэмжмээр санагдавч, боломж нь хүрэхгүй байгаа. Элдэв зүйлд анхаарлаа хандуулснаас өнөөдрийн амжиргааны асуудлаа шийдэх нь илүү чухал нь мэдээж. Гэхдээ бидний үр хүүхдийн, маргаашийн сайхан ирээдүй бүх хүнд л хамаатай. “Сэтгэлд гал байвал, зууханд гал олдоно”  гэдэг сэн.
-Олон сайхан хүмүүс санаа бодлоо илчилж, бичиж, үнэнийг хэлэхээс эмээх болжээ. Тэднийг санаачлага гарган, бичиж хэвлүүлэх, санаа бодлоо илэрхийлэх төдийд “сэтгэгдэл”  нэрээр, элдвээр гутаан доромжилж, яг л тасчин хаяхыг хүсэх ноход лугаа адил авирлана. Бид яасан ч хэрцгий болсон юм бэ дээ. Хэдийгээр “жингийн цуваа явж л байдаг, жингэрийн ноход хуцаж л байдаг”  гэж хэлэвч, өнөөдөр жингэрийн ноход нь дэндүү их болоо юу даа. Наанаа ухаантай, ухамсартай царайлавч, цаанаа чухам юуг занаж зүхээд байгааг ойлгоход хэцүү.
-Бидний зүрх сэтгэлээс айдас арилахгүй байнаа. Намчирхаж талцсан, мөнгө эрх мэдлээр бүхнийг хэмжсэн, олигархжсан бүлэглэлүүд, зохион байгуулалттайгаар олон нийтэд дарамт учруулж, айдас төрүүлж байна. Саяын сонгуулд Н.Энхбаяр ялагдаж, Ц.Элбэгдөрж ялах үед, олон хүний зүрхнээс гарч буй санаа алдалт энэ мэдрэмжийг илэрхийлж байлаа. Тэмцлийн хэлбэр нь зөв ч буруу ч бай, шударга үнэний төлөө дуу хоолой болж байсан нэг хэсэг нь худалдагдаж, нөгөө хэсэг нь шоронд орж байсан энэ үзэгдэл, нийгэм даяар айдасын мананд умбах нэгэн шалтаг. Одоо ч хүмүүс энэ л айдас дарамтаас гарах хүслээр Ц.Элбэгдөржийг аврал мэтээр ширтэн харж байнаа. “Хийвэл бүү ай. айвал бүү хий” гэдэг сэн.
-Бид өөрсөддөө төдийгүй бусдад ч итгэх итгэлээ алджээ. Хүн бүр л Чингис хаан шиг гайхамшигтай нэгэн удирдагчийг сэтгэлдээ хүсэмжилнэ. Өнөө цагт, нэг сайн удирдагч байгаад олон нийтийн дэмжлэггүйгээр юу хийж чадах билээ. Хүч чадал, омогшилоор бус ухаан тэвчээр, уйгагүй зүтгэлээр л өөрчлөлтийг хийж чадах болно. Гагцхүү монголчууд бидний эв нэгдэл хамгаас чухал байна. “Монголчууд бид эвтэй байхдаа хүчтэй” хэмээн сулхан дуугарч байхдаа ч өөрсдөдөө итгэж чадахгүй байна. Өөрчлөлт хийхийг хүсэгч бусдад ч итгэхгүй байна. Бид цөөхүүлээ ч гэсэн эвлэлдэж, зориглон сайн үйлсийн төлөө зүтгэвээс , дэмжих хүч байгаа гэдгийг саяын сонгууль бидэнд нотоллоо.

Бидэнд боломж байгаа
 Өнөөдөр Монгол орон даяар, энэ шударга бус байдал, хүнд суртал. авилгал хээл хахуулын сүлжээнээс залхаж, өөрчлөлтийг хүсэж байнаа. Харин хэн? хэзээ? яаж ?
гэдэг асуултууд олон хүний толгойд эргэлдэж буй.
Өөрчлөлтийг бид өөрсдөө л хийнэ. Өөрчлөлтийг экспөртөлж, эсвэл харь гариг болон далдын хүч бидэнд туслахгүй. Эсвэл Ганданд их өргөл өргөж, ном хуруулаад ч үүнийг шийдэхгүй. Харин монголчууд бид дор бүрнээ хичээх хэрэгтэй болж байнаа.
Ядаж л өөрсдийн болон ойр орчныхнийхоо сэтгэлгээг ажиглаж, өөрчлөхөөс эхлэх хэрэгтэй байна. Мэдээж маш олон санаа, боломжууд бий.
Бид ухаалгаар энэ өөрчлөлтийг хийхгүй бол, их ч боломж, цаг хугацаагаа алдах болно. Ядаж л зөв эхлэлийг тавьж чадвал, цааш алхах босгоо цэвэрлэж чадвал, бидний хөгжлийн зам нээгдэнэ. Ядаж л өөрсдийн төдийгүй үр хүүхдийнхээ сайн сайхан ирээдүйн төлөө шүү.
Мэдээж өөрчлөлтийг нэг амьсгаагаар хийх боломж үгүй. Их ч тэвчээр, цаг хугацаа, хөдөлмөр зүтгэл шаардагдана. Үүний тулд оюуны хувьсгал хийх хэрэгтэй. Харин яаж?
  Оюуны хувьсгал
 Өнөөдөр Монгол оронд, хамгийн зөв алхам нь хүмүүсийн сэтгэлгээний өөрчлөлтийг хийх явдал юм. Хүмүүс алив зүйлийг бодитойгоор харж, ойлгож, дор бүрнээ хичээж, өөртөө итгэж, зөв сайн үйлсийг чин сэтгэлээсээ дэмжиж сурах нь хамгийн чухал зүйл юм. Мэдээж хүн бүр хууль дүрэмээ судалж, түүнийг сахиж, зөрчсөн үйлдэл бүхний эсрэг тэмцэж, дуугарч байх нь тийм ч хэцүү бишээ. Өөрийгөө хамгаалах хамгийн сайн хэрэгслэл бол хууль. Үүнийг маш олон хүн мэдэрч бас хүсч байгаа.
Гудамжны жагсаал, цуглаан, өлсгөлөн, хариу өлсгөлөн, хоосон уриа лоозон, амлалт , сүржигнэлээс хүмүүс үнэхээр залхжээ. Хүмүүс сонгууль бүрээр, мөнгөний амлалт сонсож, хууртагдаж залхаж байна. Ажил олдохгүй аргаа барахдаа, амалсан мөнгийг нь аваад зүгээр суун, жаргахыг мөрөөдөх болжээ. Энэ хөгжил гэж үү?
Ард түмнийг хуурч, басамжилж болдог гэдэг бодолдоо эрх баригчид үнэмшиж, ард иргэд хоосон амлалтыг “байх л зүйл ” мэт хүлээж авах болтлоо бид сэтгэлгээний ядууралд оржээ.
Алив зүйл ойлгомжгүй байх тусмаа хардлага. бухимдлыг төрүүлдэг. Ойлгомжгүй байх тусмаа бусдад атаархаж хорсож, барьцаж, өөртөө итгэх итгэлээ улам улмаар алдана. Сэтгэлгээ ядуурах тусам, өөртөө, ирээдүйдээ итгэх итгэлээ алдаж, амьдралын олон боломжийг харж чадахгүйд хүрч, улмаар бухимдана.
Энэ олон сонгуульд яг хийх ажлаа, шийдэх асуудлаа сайнаар боловсруулсан хөтөлбөртэй нэг ч нам байсангүй. Бүгд л хоосон лоозон. амлалтаар өрсөлдөж бие биеэ гутаан доромжилж, гарч ирсэн хойноо өөрсдөө “бялуу хуваах”.  Ингэж болно гэж үү?
Хийх гэж буй ажил, хэрэгжүүлэх гэж буй бодлого нь ойлгомжтой, хэрэгжүүлэх аргачлал нь тодорхой, хариуцах эзэд нь ил байж гэмээ нь сонголт хийж, хариуцлага тооцох боломжтой болно. Энэ бол оюуны сонголт, бас өөрчлөлт юм. Бид өнөө цагт мөнгөнд бус монгол хүний оюун ухаан, чадварт л итгэх цаг болжээ. Ингэж гэмээ нь бид хөгжинөө. Бас олон зүйлийг өөрчилж чаднаа.

“Яагаад?”  клуб байгуулах гэж байна
 “Монгол орны хөгжлийн төлөө”  гэдэг уриатай, “Яагаад? нэртэй клуб байгуулж, монгол орны хөгжлийн төлөө нэгдэн, зөв сайн эхлэлийг хийж эхлэх тухай миний бие нилээд бодсон. Олон ч хүмүүс миний бичлэгүүдийг уншаад “чи шүүмжилж цэцэрхэж байхаар, чадах зүйл байвал хийгээч”  гэж шүүмжлэн шаардсаныг ч бодож байна. Гэхдээ би ганцаар юуг хийж чадах билээ. Санаачлагыг гаргаж, чин сэтгэлээс дэмжих аваас би өөрийн чадах бүхнээ зориулах болноо.
-Гадаадын аль ч оронд байгаа болон монголдоо байгаа, зөв бодол санаа бүхий. өөрчлөлтийг хүсэж байгаа хэн боловч энэ клубт гишүүнээр элсэж, надтай хамтарч болно.
-Бид цуглаж, хурал зөвлөгөөн хийхгүй бөгөөд, интернетийн орон зайг бүрэн ашиглах болно. Интернетэд “Яагаад?”  нэртэй вэб хуудас нээх бөгөөд, энэ цахим хуудсанд зөвхөн гишүүд нэвтэрч, бүх мэдээлэл санаа бодлоо солилцож, хамтран ажиллах юм.
-Гол хийх ажил маань, Монголын хөгжлийн төлөө, олон олон төсөл боловсруулах юм. Гишүүд өөр өөрийн боломж сонирхлоор хоорондоо нэгдэж, хийж болох төслүүдээ хийх боломжийг олгоно. Гэхдээ энэ төсөлдөө,  өндөр хөгжилтэй орнуудын туршлагыг судалж, монголын нөхцөлд тохируулан хэрэгжүүлж болох зарчмыг барина. Мэдээж Монголоос судалгаа, статистик баримтуудыг авах болно. Миний төсөөлж байгаагаар нэн чухал чиглэлүүд болох;
боловсролын салбрын шинэчлэл
эрүүл мэндийн салбрын шинэчлэл
хуулийг хэрэгжүүлэх арга зам, тогтолцоо
нийгмийн халамжийн үйлчилгээ
татварын тогтолцоо
даатгалын тогтолцоо  гэх мэт.

-Клубын гишүүд санал мэдээллээ солицсоны үндсэн дээр, төслийн загварыг эхэлж босгох бөгөөд, гишүүд энэ төслүүд дээр өөр өөрсдийн санал бодлоо нэмэрлэх, сайжруулахад оролцоно. Энэ явцад төслийн үндсэн баг бүрдэх бөгөөд, энэ төсөл тэдний оюуны өмч болох юм. Нэг төслийг босгоход ойролцоогоор 1-2 жил шаардагдана гэж төсөөлж байна.
-Бэлэн болсон төслийг дэмжиж сурталчлах, хэрэгжүүлэх боломжийг хамтдаа эрж хайх нь клубийн гишүүдийн хамтын ажиллагаа байх болно. Хэрэгжүүлэх ажлыг төслийн үндсэн баг гардана. Энэчлэнгээр жижиг гэлтгүй монголд хэрэгжүүлж болох олон төслүүд бий болох боломжтой. Энэ явцад клубын гишүүд ч өөрсдөө уншиж судалж, бие биенээсээ суралцаж, хамтдаа хөгжих боломж бүрдэнэ.
-Клубт анх гишүүнээр элсэхдээ, гишүүн бүр 100$ төлөх бөгөөд, энэ мөнгө, вэб хуудсыг байнга ажиллуулах админ болон,төслийн хэрэгтэй материалыг бэлтгэхэд зарцуулах болно. Нөгөө талаас, энд мөнгөн дээр тулгуурласан тодорхой хэмжээний хариуцлага байх ёстой гэж үзэж байгаа юм. Энэ мөнгө тусдаа дансанд байх бөгөөд санхүүгийн тайлан гишүүдийн өмнө тодорхой байхаар вэб хуудсанд дээр байнга байрлана.
-Шаардлагатай бол гишүүд тодорхой хугацаанд , интернет ярилцлага хийж болох бөгөөд ийм боломжийг “Орлоо.ком”  сайтын Тайван бэлтгэсэн байгаа.
-Хэрэв клубийн үйл ажиллагаа амжилттай болж, төслөө хэрэгжүүлэх боломжийг авах зорилгоор өргөтгөж, улстөрийн нам болох асуудал, гишүүдийн мэдэлд байна.
Монголд өнөөдөр жинхэнэ ард түмний төлөө ажиллаж чадах улстөрийн шударга хүчин үгүйлэгдэж байгаа нөхцөлд, энэ боломжгүй зүйл бишээ. Харин энэ бол бидний хамтын ажиллагааны үр дүнгээс шалтгаалах зүйл юм.
-Клубийн гишүүнчлэл нээлттэй байх хэдий ч, хувийн ашиг сонирхол, албан тушаал эрх мэдлийн төлөөх мөрөөдөл, бусдын оюун санааны хулгай болон ашиглалтаас сэргийлэх бүх арга хэмжээг хуулийн дагуу авах болно. Гагцхүү монгол оронд хийх өөрчлөлт шинэчлэлийн төлөө, оюун санаа, мэдлэг чадвар, туршлагаа зориулах хүмүүс нэгдээсэй гэж хүсч байна.
-Клубийн өөр нэгэн зорилго нь, гадаадад байгаа монголчгуудын сонгуулийн эрхээ эдлэх боломжийн төлөө “Цахим өртөө” -ны санаачлагыг дэмжиж, хамтран ажиллах явдал мөн. Энэ асуудлыг 2012 оны сонгуулиас өмнө шийдүүлэхийн төлөө санаа тавих болно.
-Клуб аль болохоор бие биеэ ойлгож дэмжсэн, сайн найз нөхөд, ажил хэрэгч хамтын ажиллагааны орон зай байгаасай гэж хүсч байна. Үүний төлөө чадах бүхнээ хийх болно. Та энэ клубийн гишүүний хувьд, хүссэн цагтаа, боломжгүй бол амралтын өдрүүдээрээ, вэб хуудсандаа нэвтэрч, мэдээлэл солилцож, санаа бодлоо хуваалцаж, өөрийн саналаа оруулж байхад хангалттай. Таны ажил амьдралд энэ бүхэн саад болохгүй.
Харин одоо надад тусламж хэрэгтэй байна
 Энэ бол мэдээж анхны санаа бөгөөд, элсэхийг хүссэн хүмүүс чин сэтгэлээсээ санаа бодол, туршлагаа хуваалцаж, сайжруулна гэдэгт итгэж байна.
1. Веб хуудасыг нээж, хариуцан ажиллах боломж, хүсэлтэй хүн холбоо барина уу
2. Клубын ажиллах болон, санхүүгийн данс нээж, зарцуулах болон бусад олон асуудлуудаар зөвлөлгөө өгч хамтран ажиллах хуульч  холбоо барина уу
3. Энэ саналыг дэмжиж. гишүүнээр элсэн, хамтран ажиллах хүмүүс миний e-mail:gala_mn@yahoo.com  хаягаар санал. хүсэлт зөвлөгөөгөө ирүүлбэл ихэд баярлах болно. Мөн өөрийн зүгээс хийж чадах, боломжтой олон зүйлээ санал болгоорой.
4. Энэ мэдээллийг аль болох олон хүн болон найз нөхөддөө дамжуулан хүргэж, дэмжихийг хүсч байна. Мөн хамтарч ажиллах хүсэлтэй, хэвлэл мэдээлэл болон бусад байгууллагуудаас татгалзахгүй.
Төгсгөл
 Нэгэнтээ мэдээллийн хэрэгслэлүүдээр, ийм төстэй санаачлага уриалга гаргаж байсан, Намхайн Нацагням /Англи/ “Монгол инженерүүд хувьсгал хийх цаг болжээ”,
Ц.Бээжин /Монгол/ “Түмний зам” төсөл, Дэмбэрэлийн Очир-Эрдэнэ /Герман/
“Нийтийн тээвэр болон Улаанбаатар дахь замын түгжрэлийн асуудал” нарыг энэ клубт нэгдэн, бие биеэ дэмжиж хамтран ажиллаасай гэж хүсч байна.
Бид эвлэлдэн нэгдэж, хамтран ажиллаж, бие биеэ дэмжих аваас амжилтад хүрч болно гэж найдаж байна. “Цувж явсан барсаас цуглаж суусан шаазгай дээр”  гэдэгчлэн, овоог бид босгож,  олон олон шаазгай цуглан сууж, “эвт шаазгай буга барих”ын үлгэрийг үзүүлнэ буй заа.
Уншигч та ч гэсэн намайг доромжилж шоолох гэж бүү яар! Анхааралтай уншаад үз!
Танд таалагдах ч юм бил үү.
Монголчууд бид эвтэй байхдаа хүчтэй байдаг. Монгол төрийн минь сүлд өршөөг.
Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах.

2009-06-09