Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "НИЙГЭМ – УЛС ТӨР"

Jan 03

УТААНЫ ТАЛААР… \санал нэмэрлэх үү?\

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Улаанбаатарын утааны талаар 10 гаруй жил ярьж олигтой шийдэл ололгүй, улстѳрчдийн “мѳнгѳ олж, ашиг хийх” гэсэн увайгүй аргын золиосонд 240 гаруй тэрбум тѳгрѳгийг үр дүнгүй шахам зарцуулжээ. “Ухаангүй ноёнд урагшгүй албат” гэгчээр, дахиад л жижиг оролдлогуудыг санал болгох нь үр дүнгүй зардлыг ихэсгэж, “Аманд ч үгүй, хамарт ч үгүй” болж магадгүй. Энэ байдлаараа бид удаан явах ахул хэдэн жилийн дараа “уушигны хорт хавдар”- ын ѳвчлѳл ихсэж дахиад л энэ асуудлаар шуугилдацгаах болно.

1. Утааны үүсэл хийгээд тархац, хугацаа болон нѳлѳѳлѳх хүчин зүйлүүдийн талаар Ш\У ны үндэстэй нарийн судалгаа хийж, түүн дээрээ түшиглэн гарцыг хайх хэрэгтэй байна.

2. Улаанбаатар хотын тѳвлѳрлийг тархаах зорилгоор бүх тѳрлийн худалдааны захууд болон Их дээд сургуулиудыг хотын тѳвѳѳс нүүлгэж дагуул хотуудыг хѳгжүүлэх шаардлагатай болж байна.

3. Улаанбаатар хотын ундны усны нѳѳц болон хѳрсний бохирдлоос шалтгаалан “Улсын нийслэл”- ийг аажим аажмаар Хархорин хот руу шилжүүлэх бодлого боловсруулмаар байна. Эхний ээлжинд:

-5 р Цахилгаан станц
-Их хурлын ордон
-Олон Улсын нисэх онгоцны буудал

зэрэг байгууламжуудыг Хархорин хотод байгуулж, Улаанбаатараас Хархорин хотын хооронд “Хурдны цахилгаан галт тэрэгний шугам”-ыг байгуулж болно.

4. Сүүлийн 10 гаруй жилийн хугацаанд Улаанбаатарын утааг шийдэхэд үр дүнгүй зарцуулсан 240 орчим тэрбум тѳгрѳгийн бодит зарцуулалт болон хариуцсан эздийг тодорхой зарлаж, тэдэнд хариуцлага тооцохоос эрүүл саруул бодит шийдлийн эхлэл тавигдах болно. Алийн болгон “Ниргэсэн хойно нь хашгирцгаах” билээ.

…Бид ѳѳрсдѳѳ ѳвлийн их утаатай цагт халаглаж хашгирцгаачихаад зунжингаа найр наадам, аялал зугаалга хѳѳж “Тэнэгийн дотор уужим” зан гаргадгаа болимоор байнаа. Жилээс жилд хорт утаагаар амьсгалж, ѳѳрийгѳѳ тѳдийгүй үр хүүхдүүдийнхээ эрүүл мэндийг хордуулсаар атлаа сарын туршид шинэ жил тэмдэглэж, бие биенээ шагнан хѳѳргѳж утаатай гоёл дотроо хортой хүнсээ идэж уун цэнгэдгээ ч анхаармаар юм. Ядаж та нар наад үнэр танартаа санаа зовдоггүй юм уу. Тэгээд ѳѳрийгѳѳ бус бусдыг л шүүмжилж харааж зүхсэн улсууд. Тэглээ гээд утаанаас салчихгүй шүү дээ. Ядаж л зуслангийн байшингуудаа дулаалж, ѳвлийн улиралд хүүхэд хѳгшчүүдээ амьдруулах, бүр болохгүй бол ойрхон аймаг сумдуудад “нүүлгэн шилжүүлж” болноо доо. Ѳѳр дээр тань ирсэн гамшигт ѳѳрѳѳ санаа тавихгүй бол ѳѳрѳѳ л хохирно.

За тэгээд ѳѳрсдийгѳѳ ѳмѳѳрч уурлан хашгичиж, ѳрѳѳл бусдыг буруутган шүүмжилмээр байвал шүүмжил л дээ. Гэхдээ гараад харахад тань утаа хэвээрээ л байгаа. Тэгээд яах гэж? Ядаж байхад цагаан сар айсуй.

Dec 22

ХЭН НЭГНИЙГ МУУЛЖ ШҮҮМЖЛЭХ АМАРХАН Ч, ОЙЛГОХ НЬ ТҮҮНЭЭС Ч ХЭЦҮҮ БИШ

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Анзаараад байхад бид хүмүүсийн харагдах гадаад байдал хийгээд үзэгдэх үйлдлийг нь муулж, шүүмжлэх хандлага ихтэй. Халамцуу яваа нэгнийг “Ѳѳ энэ муу архичин” гэж хараах, гундуу яваа нэгнийг “Арчаагүй гэдэг нь” гэж зэвүүцэх, сайн бүсгүйд сэтгэл алдарсан нэгнийг “Завхарсан амьтан” гэж шүүмжлэх, сэтгэл хѳдлѳлдѳѳ автаад алдаа гаргасан нэгнийг “Гэнэн тэнэг” гэж шоолох, шаналалдаа дийлдээд бухимдан хашгирах нэгнийг “Галзуу солиотой” гэж дургүйцэх амархан ч, цаад үнэн учрыг хэн ч ойлгож мэдэрдэггүй. Гэсэн атлаа ѳѳрт нь адил үйлдэл тохиолдоход ойлгоогүйгээсээ болоод муулж хэлэлцэн, шоолж зэвүүцэхэд хэн ч дуртай байдаггүй. Дотроо дургүйцэх атлаа,  ѳѳр нэгнийг муулж шоолоход бас эсэргууцдэггүй, харин ч идэвхтэй оролцох хандлагатай. “Хүний мууд дуртай”даа ч  биш, зүгээр л бусад хүмүүс ч ѳѳртэй нь адил байгаад бага зэрэг баярлан тайвшрах тѳлѳвтэй. Бидний араншин юм даа.

 

“Ѳѳрийн толгой дээрх бухлыг хараагүй байж, ѳрѳѳлийн толгой дээрх ѳвсийг шоолох”, “Ѳѳрѳѳ ѳмдгүй байж, ѳрѳѳлийн ѳмдний цоорхойг шоолох” монголчууд бидний араншин. Хэн нэгнийг шүүмжилж шоолохоосоо ѳмнѳ, тэр хүний оронд ѳѳрийгѳѳ орлуулаад эргэцүүлж үзвэл… Тэсгэл алдсан тэвчээрээ номхотгох гэж уусан байж болох, үйлийн үрээ дааж дийлэлгүй гундуу явж байж болох, хүсэл сэтгэлийн хязгаараа тэнцүүлэх гэж сэтгэлийн жолоогоо алдсан байж болох,  ухаан, туршлага нь дутаад алдаа гаргасан байж болох, багтарсан сэтгэлээ асгаж дундлах гэж хашгирсан байж болохыг бид мэдэхгүй ч ойлгох гэж хичээж болно. Хэн нэгнийг шоолж шүүмжлэн түүнээсээ болж хэрэлдэн маргалдаж байснаас ойлгохыг хичээгээд уучилж хандах нь хэн хэндээ сэтгэлийн амар амгалан, тайвшралыг авч ирдэг. Харин үүнээс болж уурлалдан хашгиралдаж, хэрэлдэн маргалдсанаас бүгдээрээ сэтгэлээ хиртээж, улам ихээр ядарна. Тэнэг мулгуу хүнд зүгээр л зам тавьж холдсон нь, түүнтэй түлхэлцэн маргалдаж, барилцан зодолдсоноос хамаагүй амар.

 

Цахим орчны бие биенээ шоолж, шүүмжилснээс үүдэлтэй харүүл маргаан, хоосон цэцэрхэл, хараал зүхлийг анзаарах бүрд сэтгэлд минь харуусал тѳрнѳ. Аливаа шүүмжлэлээс үүдэлтэй “алж хядах” заналхийлэл, ѳѳртэй нь санал нийлээгүй нэгнийг доромжлон дарамтлах, ѳѳрѳѳ учрыг нь ойлгоогүй мѳртлѳѳ бусдыг муу үйлдэлд уриалан турхирах хандлага дэндүү ихэсч байна. Үүний цаана “ямар зорилготой, хэн байна вэ?” хэмээн түгшин эргэцүүлэх үе ч зѳндѳѳ. Эрх мэдэлтнүүд, улстѳрчдийн гэм буруутайг тогтоон, хуулийн дагуу цээрлүүлдэг эрх зүйн тогтолцоог бий болгож чадаагүй буруутан нь бид ѳѳрсдѳѳ. Харин ийм тогтолцоог шаардах нь бидний үүрэг. Үүнээс бусад тохиолдолд, бусдын алдаанд тайван хандаж сурмаар. Чулууны ѳѳдѳѳс шидсэн чулуу, оногдохдоо хагардаг. Харин голын ус урсгал дундаа чулууг мѳлийлгѳнѳ. Цаг хугацааны урсгал хэн нэгний зѳв бурууг шүүдэг, ѳѳр хэн ч биш.

 

Хүмүүн бид тѳгс тѳгѳлдѳр биш болохоор алдаа гаргах тохиолдол зѳндѳѳ, бас алдаа гаргах ч эрхтэй. Хүн болгон ѳѳрийнхѳѳ “далан булчирхай”г тоочоод байдаггүй болохоор сэтгэл зүрхийг нь нээж харах, бусдад харуулах боломжгүй. Хэн нэгнийг шүүмжилж шоолохоосоо ѳмнѳ “Яасан юм бол?” хэмээн эргэцүүлж нэг боддог бол, “Ийм тохиолдолд би яах байсан бол?” хэмээн ѳѳрѳѳсѳѳ асууж харьцуулдаг бол, үзэн ядахаасаа ѳмнѳ ѳрѳвдѳж, уучилж ханддаг бол танд ѳѳрт тань их л амар болно доо. Ингэлээ гээд танд хохирох юу ч үгүй. Бусдын харагдах байдлын ѳмнѳ ѳѳрийн сэтгэл зүрхээ чагнадаг бол юутай сайн, юутай амар амгалан гээч. Хэн нэгнийг сэтгэлээсээ ойлгох тийм ч хэцүү биш дээ.

Dec 20

“ѲМХИЙ ҮНЭРТЭЭД БАЙНА, ЦОНХОО ОНГОЙЛГООЧ”

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

…Монголын улстѳр ялзарсан суурин дээрээ “ѳмхийрчээ”. Ойлгохыг хичээгээд ч, зѳвтгѳж бодох гээд ч Монголын улстѳрийн үндсэн тогтолцоо нь маш ихээр гажуудсан нь мэдрэгдээд байна. Энэ тогтолцоог үндсээр нь ѳѳрчлѳхгүй л бол, хувь хүнийг хичнээн харааж зүхээд юу ч ѳѳрчлѳгдѳхгүй юм байна.

 

*Нэгэн зүйл. Увайгүй улстѳрчид, бидний ѳмнѳ хичнээн шударга царайлаад ч, шийдвэр гаргах эрх мэдлээ ашиглан гарын үсгээ үнэлж, авилгалд их хэмжээний мѳнгѳ завшсаар амташжээ. Тендэр, тусгай зѳвшѳѳрѳл, бусад баримт бичгүүд дээр авилгал ѳгч гарын үсгээ зуруулсан нэг ч хүн энэ тухай ярьж илчлэхгүй мѳртлѳѳ мэдэн будилаад, харааж зүхээд л сууж байгаа. Хууль бусаар ч хамаагүй, авилгал ѳгч байгаад ч болов ѳѳрийнхѳѳ хэргийг бүтээсэн бусад нь энэ талаар огт дуугарахгүй байгаа нь улстѳрийн гажуудсан тогтолцоог хамтдаа бүтээж байгаа хэрэг.  Энэ асуудлаар “хохирсон” гэж нэг ч хүн гомдол гаргадаггүй болохоор л тэд биднийг үл тоомсорлон даварсаар байна. Баримт ч олдохгүй.

 

*Нэгэн зүйл. Улстѳрчид нэртэй олон луйварчид, бие биенийхээ хулгайлж завшсаныг мэддэг мѳртлѳѳ хэн хэн нь барьцаалагдаад чанга дуугарч, хариуцлага шаардаж чаддаггүй. Хариуцлага хүлээлгүйгээр хулгайлж завшиж болдог болохоор зарим залуус “бизнес хийж” мѳнгѳѳ арвижуулахын тулд л улстѳрд орж ирж байна. Нам харгалзахгүй, ашиг сонирхол нэгтэй, ах дүү хамаатан садангийн сүлжээ орон нутгуудыг ч хамарч байна. Энэхүү “аалзны тор” шиг сүлжиж байгаа сүлжээг таслаагүй цагт тогтолцоог ѳѳрчилж чадахгүй. “Тэрний хүн” гэдэг нэршлийн ѳмнѳ зусардаж, ѳѳрѳѳс нь арчаагүй нэгэн ѳѳрийг нь удирдахчаа аядахыг хүлээн зѳвшѳѳрдѳг болсон нь тэднийг улам сэхүүн болгож байна.

 

*Нэгэн зүйл. Хуулийн болон хяналтын байгууллагуудын томилгоонд улстѳрчид ѳѳрсдийн ашиг сонирхлоороо ханддаг болсны улмаас АТГ, ТЕГ, ЦЕГ, Шүүх, Прокурорын байгууллагууд ѳѳрсдийн ёс зүйгээ алдаж, хэн нэгнийг айлган сүрдүүлж, дарамталж, захиалгаар ажилладаг болсон нь Хурцтай холбоотой үйлдлүүдээр нотлогдож байна. Ийм үйлдлүүд нь иргэдийг айдаст автуулан, шударга ёс байдагт эргэлзэх эргэлзээг бий болгожээ. Тэд шударга бус хуулийн ѳмнѳ хүчин мѳхѳсдѳж, тэр хэрээрээ аймхай хулчгар болж буй. Ѳмнѳх Ерѳнхийлэгчдийн аажим аажмаар бий болгосон энэ дарангуйлал, улстѳрийн гажуудсан тогтолцоог хамгаалах зорилготой мэт. Бид шударга хууль, хяналтын тогтолцоог бий болгож чадахгүй бол амжилт олохгүй.

 

*Нэгэн зүйл. Хууль бусаар баяжсан, хууль бусаар ажилладаг олон эрх мэдэлтнүүдийн хүүхдүүдийн хууль зѳрчиж амьдардаг хэв шинж нь олон залуусын ирээдүйд муу нѳлѳѳ үзүүлж болзошгүй болж байна. Хэр хэмжээндээ дарамтлагчид, хүчирхийлэгчид бий болох аваас бидний үр хүүхдүүд болон ирээдүй хойч үеийнхэн ч айдас түгшүүрээс салахгүй. Амьдралын түвшингээр ялгаварлан гадуурхалт бий болгож байгаа нь Монголын боловсролын тогтолцооны арчаагүйдлийн жишээ. Хэрэв бид Боловсролын тогтолцоог шинэчилж ѳѳрчлѳхгүй л бол ѳнѳѳгийн биднээс ч илүү аймхай хулчгар иргэдийг бий болгоно. Үүнээс илүү “хорлол” гэж хаана байх билээ.

 

Нэгэн зүйл. Mонголын улстѳрийн энэхүү гажуудсан тогтолцоог хамтдаа бий болгосон бид ѳѳрсдѳѳ буруутай. Үүнийг бичиж байгаа би ч, уншиж байгаа та ч хэзээ ч баримт гаргаж зүрхлэхгүй. Асуудал хѳндѳгдѳх бүрийд л шуугиж хашгичиж, ѳѳр хоорондоо хэрэлдэж, харааж зүхсээр дараа нь мартаж орхино. “Салан баавгайн үлгэр” шиг л… “60 тэрбумын хэрэг”, “Оффшор дансны хэрэг”, “Хүчирхийллийн хэрэг”, “Хурцын хэрэг”, “Утааны асуудал”, “Хар тамхины хэрэг”… Нэг асуудал гарахаар шуугиж шуугиж байгаад, дараагийн хэрэг мандахаар мартаж орхино. Хэргээс хэргийн хооронд, дуулианаас дуулианы хооронд зѳвхѳн ѳѳр хоорондоо хэрэлдэж суудаг бидний араншин, улстѳрчдѳд шатрын нүүдэл шиг ашиглагдаж байна даа.

 

…Бид ѳѳрсдѳѳ бухимдаж хэрэлдсээр, залхаж ядарчээ. Ѳмхийрсэн намаг шиг Монголын улстѳрийн тогтолцоог ѳѳрчлѳхѳѳс ѳѳр аргагүйг бид ойлгож байна. Улстѳрд орж ирсэн эрүүл саруул сэтгэлгээтэй залуус ч ойлгож шинэчлэхийг оролдож эхэллээ. Tэвчээр нь барагдсан залуус энэ талаар баримт дурьдан  дуугарч эхэллээ. Энэ сайн хэрэг шүү. Бас олон сайн залуус улстѳрѳѳс хамааралгүйгээр хийж чадах сайн үйлсүүдээрээ нийгэмд гэрэл гэгээ түгээж эхэллээ. Яг үнэндээ энэ цахим орчинд ихэвчлэн хар бараан мэдээллүүдийг “санаатай” мэт түгээн бухимдал үүсгэж байгаа болохоос, зѳндѳѳ олон сайхан үйлс бүтээгдэж байгааг мэдэрч байна. Худлаа цээжээ дэлдэж “Эх оронч” дүр эсгэн хашгиралдаж байснаас дор бүрнээ хийх ажлаа, бүтээлээ чин сэтгэлээ шингээн хийж байхад ѳѳрчлѳлтѳд их нэмэр болно доо. Бас зѳв сайн санаачлагуудыг чин сэтгэлээсээ дэмжиж байвал…

 

Баримт нотолгоо бичиж чадахгүй ч сэтгэлдээ мэдрэгдээд байгаа зовинолоо та бүхэнтэй хуваалцлаа. Бичсэнийг минь уншчихаад намайг шүүмжилж, зүхэх гэж байгааг тань ойлгож байнаа. Надаар ч сонин юмгүй дээ, ажлаа хийгээд л …

Dec 04

ГАДААДАД БАЙГАА МОНГОЛЧУУДЫГ МОНГОЛЫН ХѲГЖИЛД АШИГЛАЯ

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

  \Ажил хэрэгч санал\

…Аливаа улс орны хѳгжлийн хүнд хэцүү үед гадаадад цагаачлан гарсан иргэд нь ѳѳрсдийгѳѳ тодорхой түвшинд хѳгжүүлж чадаад, тэрхүү чадвар боломжоо эргээд эх орныхоо хѳгжилд зориулан хамтдаа хѳгжлийн ѳндѳр түвшинд хүргэсэн түүхэн баримтууд зѳндѳѳ бий. “Жалгын сэтгэлгээнээс дэлхийн сэтгэлгээ” рүү хѳрвѳх нь тухайн улс орныг дэлхийн ѳндѳр хѳгжилтэй орон болгож үсрэнгүй хѳгжихѳд хамгийн сайнаар нѳлѳѳлнѳ. Материаллаг бүтээгдэхүүний экспортоос техник, технологийн экспорт руу шилжихэд оюун санаа болон бүтээлч сэтгэлгээний экспорт шууд дагалдаж орж ирэх боломжтой. Монгол Улсын Ерѳнхийлэгч Х.Баттулга “Гадаадад байгаа монголчуудыг Монголын хѳгжилд ашиглах” санаагаа илэрхийлсэн нь бидэнд ихээхэн найдлага тѳрүүлж байна. Сүүлийн жилүүдэд АНУ дахь дэлхийн боловсролын “бренд” болсон Харвард, MIT, Стэнфорд зэрэг сургуулиудад хятад залуус маш олноор суралцаж, АНУ дахь “Үл хѳдлѳх хѳрѳнгѳ” ийн, “Аялал жуулчлал” ын бизнест болон худалдааны эргэлтэд хятадууд оролцоогоо ихэсгэж байгаа нь “шоолж инээлдэх” узэгдэл яав ч биш.

 

Хэдийгээр яг бодитой судалгаа гаргах амаргүй ч ГХЯ наас гаргасан мэдээллээр

130 000 орчим монголчууд гадаадын улс орнуудад суурьшин амьдарч байгаа ба Ѳмнѳд Солонгос, АНУ д олонхи нь байгаа гэж үздэг аж. “Хѳгжлийн замаар” ТВ нэвтрүүлгийн 55 дугаар бэлтгэх гэж, мѳн “Шинэч” сэтгүүлийн 2 дугаарын мэдээлэл бэлтгэх гэж АНУ д монголчууд олноор суурьшсан Бостон, Нью Йорк, Вашингтон ДС, Чикаго, Денвэр, Сиэтл, Сакраменто, Сан- Франциско, Лос -Анжелэс, Лас- Вегас, Салт –Лайка зэрэг хотуудаар машинаар нийтдээ 200 орчим хоног зарцуулан 6 удаа бутэн тойрч, олон зуун монголчуудтай уулзан санаа бодлыг нь сонсож, ажил амьдралтай нь танилцан, хамтарч ажиллаж байсныхаа хувьд ѳѳрийн саналаа хуваалцахыг хүслээ. Энэ ажлын хүрээндээ АНУ д ажиллаж, амьдарч буй монголчуудын талаарх судалгаа мэдээллийн багц \дата болон статистик\ийн 50 орчим хувийг гадарлах болсон билээ.

 

АНУ д одоогоор 400 орчим монгол эзэнтэй бизнесүүд бий болж \энэ тоо ѳдрѳѳс ѳдѳрт нэмэгдсээр буй\ , 100 гаруй эрдэмтэд судалгааны ажлууд хийн \үүн дотор дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэж буй судалгааны ажлууд ч байгаа\, мэдээллийн технологийн салбарт 200 орчим залуус ажиллаж  \Microsoft, Google, Facebook, Amazon, Apple, Yahoo, Intel д ажиллаж буй залуус улам олширсоор буй\ байгаа тѳдийгүй АНУ д тѳрж ѳссѳн олон залуус уран гулгалт, гимнастик, бѳхийн тѳрлүүд, усанд сэлэлт, жүжиг, бужгийн тѳрлүүдээр олимп, дэлхийн болон муж Улсын хэмжээнд аварга болж тодрон гарсаар байна. Энэ бага үзүүлэлт биш ээ. Үүн дээр АНУ ын их дээд сургуулиудад амжилттай суралцаж, тѳгссѳнийхээ дараа нэр хүндтэй томоохон байгууллагуудад ажиллаж буй залуусыг нэмбэл… Ѳндѳр хѳгжилтэй орнуудад ѳѳрсдийн зардлаар, ѳѳрсдийн чадал боломжоо дайчлаад ѳѳрсдийгѳѳ хѳгжүүлж буй ийм монголчууд жинхэнээсээ БАЯЛАГ болон тѳлѳвшиж байна. Харин тэднийг МОНГОЛЫН БАЯЛАГ болгон хувиргах цаг нь болжээ.

 

Нэг. ТЭДЭНД БАЙГАА ДАВУУ БОЛОМЖУУД:

 

-Тэд тухайн орныхоо хууль дүрэм журмыг ягштал мѳрддѳг. Маш тодорхой, ойлгомжтой стандарт хийгээд хууль дүрэм журмууд тэднийг ийн сургадаг. Тэд жолоо барьж яваад дүрэм зѳрчвѳл цагдаатай тохиролцох тухай огт бодохгүй. Тэд дүрэм зѳрчсѳнийхѳѳ тѳлѳѳх торгуулиа хугацаанд тѳлдѳг. Хичнээн маргалдаж заргалдлаа ч “Шүүхийн шийдвэр” бол эцсийн шийдвэр гэдгийг хүлээн зѳвшѳѳрнѳ. Амьдран суугаа байрныхаа болон нэмэлт зардлуудын мѳнгѳѳ яг л хугацаанд нь тѳлдѳг. Эс тэгвэл гарын үсгээ зурсан гэрээнийхээ үүргийн дагуу, ямар ч тайлбаргүйгээр байрнаасаа хѳѳгдѳж гарна гэдгээ сайн мэднэ.

 

-Tэд ажил хѳдѳлмѳрийг маш сайн хийж сурцгаасан. Бусдын удирдлага дор ажиллаа ч, ѳѳрийн бизнесээ босголоо ч ажил үйлчилгээ эрхлэхэд 2 гол дүрэм үйлчилдэг. 1. Үйлчлүүлэгчтэй харилцах харилцаа. 2. Үйлчилгээний чанар. Тийм болохоор ѳѳрѳѳр нь үйлчлүүлж байгаа хүний ѳѳдѳѳс байнга инээмсэглэж, хэрвээ ажлыг нь голох юм бол уурлаж хашгирахгүйгээр дахин хийнэ, эсвэл дахин ийм алдаа гаргахгүйн тѳлѳѳ хичээнэ. “За сүртэй ш дээ”, “Чи муу юу юм бэ?”, “Авбал ав байвал бай!” хэмээн хэлэх бүү хэл бодож ч

зүрхлэхгүй. үйлчлүүлэгчээ баян ядуу, мѳнгѳтэй мѳнгѳгүй гэж ялгахгүй.

 

-Tэд мѳнгѳний үнэ цэнийг маш сайн мэддэг болцгоосон. Шударгаар хѳдѳлмѳрлѳж олсон мѳнгѳ ямар их үнэ цэнэтэй болохыг тэд сайн мэддэг. Авч буй хѳдѳлмѳрийн хѳлс нь амьдралд нь хүрэлцдэг болохоор тэд хэн нэгэнд авилгал ѳгѳх, хэн нэгнийг зальдаж луйвардах талаар боддоггүй. Бүгдээрээ адилхан түвшинд хүрээд ирэхээр бие биедээ атаархаж хорсох, гомдоллох зүйлгүй. Хѳлсѳѳ дуслуулж олсон мѳнгийг дэмий зүйлд үрэх дургүй, зайлшгүй хэрэгцээндээ зарцуулдаг. Мѳнгийг шударгаар хѳдѳлмѳрлѳж олж байгаа болохоор айж ичих зүйл огт үгүй, хүмүүс рүү бардам харж инээмсэглэнэ.

 

-Тэд цаг хугацааны үнэ цэнийг мэддэг. Цагаар цалинждаг болохоор тэд цаг хугацааны үнэ цэнийг маш сайн мэдэрдэг. Хийж буй ажлууд нь цаг хугацаагаар хэмжигддэг болохоор залхуурсан эсвэл тѳвѳгшѳѳсѳндѳѳ хийх ажлаа хойш тавьдаггүй. Бүх л зүйл товлосон цаг хугацаандаа тѳлѳвлѳснѳѳр хийгдэж байх нь амжилтын тулгуур гэдгийг маш сайн ойлгосон байдаг. “Яг одоо уулзья”, “Одоохон хүрээд ир ээ шил юм хувааж ууя”, “За за тѳвѳг л байна, наад ажлаа дараа болоо” гэхчилэнгээр цаг хугацааны баримжаагүйгээр бие биенээ уруу татах нь  бага даа. Тэд амралтын ѳдрүүдээр гэр бүлдээ бүх цагаа зарцуулдаг болж байгаа. Их ажиллаад ядрахад гэр бүл нь хамгийн сайн ар тал.

 

-Тэд эх орондоо маш их хайртай хүмүүс. Харь газар цагаачилж амьдрахдаа эргээд очих ЭХ ОРОН гэдэг ямар их ѳмѳг түшиг байдгийг тэд амьсгалаараа, амьдралаараа, зүрх сэтгэлээрээ мэдэрсэн хүмүүс. Тэд энэ оронд ажиллаж амьдрахад ѳѳртѳѳ итгэлтэй, сэтгэлийн дарамт айдасгүй, амар амгалан амьдрах стандартууд болон нийгмийн халамж үйлчилгээг харж эдэлж мэдрэх бүрдээ “Монголд минь ийм байж яагаад болдоггүй юм бол?” хэмээн заавал боддог, бас шаналдаг. Тийм болоод тэд Монголын улстѳрийн ѳнѳѳгийн байдлын сайн муу талуудыг ѳѳр хоорондоо дандаа хэлэлцэж байдаг юм. Учиргүй “Би эх оронч хүн” гэж цээжээ дэлдэхгүй ч, нэгэн ѳдѳр хүлэг морь шиг үүрсэж янцгаан байж буцаж очих эх орноо зүүдэндээ манаж байдаг юм.

 

Хоёр. ТЭДНИЙГ ХЭРХЭН АШИГЛАЖ БОЛОХ ВЭ?

 

-Гадаадын үлс орнуудад амжилттай бизнес эрхэлж буй монголчуудаа БАЯЛАГ БҮТЭЭГЧИД хэмээн үнэлж, ирээдүйд тѳрѳх тэр бумтангуудаа ХѲРѲНГѲ ОРУУЛАГЧИД хэмээн харах алсын хараатай МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО ыг бий болгох хэрэгтэй байна. Монголын Жижиг Дунд Бизнес эрхлэгчидээс гадаадад амжилттай бизнес эрхэлж буй монголчуудтай хамтран ажиллаж, ѳргѳжин хѳгжих боломжийг нь нээж ѳгѳх хэрэгтэй байна. Жижигхэн зах зээлтэй Монголдоо ѳѳр хоорондоо ѳрсѳлдѳн зодолдож байснаас, ѳндѳр хѳгжилтэй орнуудад бизнесээ хѳгжүүлэх нь гаднаас валютын урсгалыг бий болгох боломж юм. Бид дэлхийд гарч байж л хѳгжинѳ, ѳѳр сонголт үгүй.

 

-Гадаадад ажиллаж амьдарч, бизнес эрхэлж буй монголчуудаа Монголдоо бизнес болон ажил, үйлчилгээ эрхлэх боломж олгох МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО хэрэгтэй байна. Тэднийг дагаад бизнесийн соёл, ажил үйлчилгээний чанар, бүтээлч сэтгэлгээ бий болно. Тэдний тѳслүүдийг анхааран судалж боломж олгох аваас ѳѳрсдийн сурсан стандарт, технологи аргачлал, чанар, ажиллагааны аюулгүй шаардлагууд, цалин хѳлсний системүүдийг нэвтрүүлж чадна. Тэдний Монголын нийгэмд бий болгох харилцааны болоод амжиргааны соёлыг ч мартаж болохгүй. Тэдэнд олгох боломжууд, бага хувийн  хүүтэй зээл, татвар гаалийн хѳнгѳлѳлтүүд нь Монголын бизнесийн соёл болон хѳгжилт томоохон ѳѳрчлѳлтүүдийг авч ирнэ гэдэгт би итгэлтэй байгаа.

 

-Гадаадын улс орнуудад судалгааны ажил эрхэлж, нээлт хийж буй эрдмийн ѳндѳр зэрэглэлтэй эрдэмтэдтэй хамтран ажиллах МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО хэрэгтэй байна. Эхний удаад тэднийг албадан авчрахгүйгээр тодорхой салбруудын бодлого тѳлѳвлѳлт, хѳгжлийн чиг баримжаа, аргачлал дээр ЗѲВЛѲН ТУСЛУУЛАХ хэлбрээр ажиллуулж болно. Мѳн тэдний амжилттай ажиллаж буй Эрдэм Шинжилгээний байгууллагуудын дэмжлэг, хамтын ажиллагааг ч мартай болохгүй. Адил чиглэлээр судалгааны ажил хийж буй эрдэмтдийн баг бүрдүүлж тодорхой хугацаанд Монголдоо судалгаа хийх боломжийг ч олговол зүгээр. Бид статистик  дээр түшиглэсэн судалгаагүйгээр цаашаа хѳгжих боломжгүй. Эс тэгвэл Тѳрийн ордондоо “гал тахиж”, хэн нэгэн сайд нь тооны бэлэгдэл ярин солиорч, иргэд нь “Аз аз бурзай” хэмээн бичиж, түүнийгээ бусдад түгээн уриалж суудаг хошин шог тасрахгүй.

 

-Дэлхийн бизнесийн хѳгжлийн чиг хандлагыг Мэдээллийн Технологийн компаниуд тодорхойлж эхэлж байгаа энэ үед гадаадад амжилттай ажиллаж байгаа инженэр залуусаа дэмжиж хамтран ажиллах МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО шаардлагатай болж байна. Монголдоо “Мэдээллийн Технологийн Үндэсний Тѳв”- ийг тэдний тусламжтайгаар хѳгжүүлж 1. Мэдээллийн дата багцыг бүрдүүлэх 2. IT инженэр залуус хамтдаа үйлдвэрлэл явуулах боломжийг бий болгох 3.Монголын ѳсвѳр насны хүүхэд залууст код бичиж сурах улмаар софтвэйр программууд дээр ажиллаж сургах сургалтын тѳвийг хѳгжүүлэх нь ашигтай шийдэл мѳн. Ийм тохиолдолд гадаадад ажиллаж буй IT инженэр залуус Монголын хѳгжилд, бизнесийн хамтын ажиллагаанд бодитой хувь нэмэр оруулж чадна хэмээн би итгэж байна.

 

-Гадаадад тѳрж ѳссѳн монгол хүүхдүүдээ дэмжиж, ийм залуусыг Монгол орон руу нь татах МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО хэрэгтэй байна. Ѳндѳр хѳгжилтэй орнуудын боломж дээр монгол генийн чадварыг хослуулан Тив, Дэлхийн Олимпод оролцох хэмжээний амжилт гаргаж буй монгол хүүхдүүдийг дэмжиж, тэдний тодорхой зардлуудыг шийдэн Монгол Улсын нэрийн ѳмнѳѳс уралдаан тэмцээнд оролцуулж байх боломж байна. Хэдийгээр амаргүй боловч хүүхдээ ѳдий хүртэл ѳѳрийн орлогоороо санхүүжүүлж ѳдий түвшинд хүргэсэн эцэг эхчүүдийн зүтгэл, “би Монгол шүү дээ” хэмээн сэтгэлдээ хатамжлан хичээсэн хүүхдүүдийн урам зоригийг хугалж боломгүй. Хүүхдийг бага наснаас нь ийм түвшинд хүргэхэд ямар зардал гаргах байснаа тооцоод үзэхэд ч, Монгол Тѳрийн ийм дэмжлэг нь бусад олон хүүхдүүд, эцэг эхчүүдэд ямар их урам зоригийг авчирч болохыг тѳсѳѳлшгүй. Энэ бол эв нэгдлийн эхлэл байж болох.

 

3. ЦАГ ХУГАЦААНЫ ОГТЛОЛЦОЛ

 

…Энэ бол сүүлийн 10 жил АНУ д ажиллаж амьдарч байгаа монголчуудтай зорьж очин уулзаж ярилцаж, олон арга хэмжээнд оролцож, олон сайн үйлсийг хамтдаа бүтээж байсан миний сэтгэлд оршсоор байгаа санал. Тийм болоод л “Монголчууд Америкт” номыг бичиж, “Монгол хүн Монголын баялаг” нэвтрүүлгийг хамтран хийж, “Хѳгжлийн замаар” ТВ нэвтрүүлэгт тѳслийг бүтээж, одоо “Шинэч” мэдээллийн тѳслийг босгож байгаа юм аа. Энэ бүхний эцэст, гадаадад байгаа монголчуудыг Монголын хѳгжилд ашиглах цаг хугацааны тохироо бүрджээ хэмээн учирлаж байгаа хэрэг. Гэхдээ энэ нь зүгээр л сэтгэл хѳдлѳлѳѳр байгуулагдсан ТББ ын хийх ажил ч биш, Тѳрийн байгууллагуудаас гаргадаг сэтгэл уярам уриа лоозонгоор бүтдэг ч ажил биш, харин алсын хараатай МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО гаргаж аажим аажмаар шат дараалалтай уйгагүй хийх ажил. Энд улс тѳрийн зорилго хийгээд оролцоо байж огтхон ч болохгүй. Зүгээр л хүн бүрийн сэтгэлийн чанадад оршиж буй МОНГОЛ ЭХ ОРНЫ ТУСГААР ТОГТНОЛ, ХѲГЖИЛ ДЭВШЛИЙН ТѲЛѲѲ х чин сэтгэлийн зовинол, хичээл зүтгэлийн асуудал мѳн.

 

Нэг талаас нь харахад, яг одоо Монголд минь оршиж буй улстѳрчдийн амин хувиа хичээсэн шунаг сэтгэлгээ, тэднийг аалзны тор шиг хэрж хүлсэн Улстѳрийн заваан тогтолцоо, ядуурал, ѳнгѳ мѳнгѳний шуналаас үүдэлтэй иргэдийн харанхуй бүдүүлэг, мунхаг байдал, нийгэм даяараа ирээдүйдээ итгэх итгэлээ алдаж, айдаст автан зусардалтаар дүүрсэн байдлыг хараад би ингэж л бодож байна. Нѳгѳѳ талаас нь харахад, залуус сэрж, нийгмийг ѳѳрчлѳхийн тулд ѳѳрсдийгѳѳ золиослон байж хийж бүтээж байгаа бүхэн, нийгэмд сайн сайхан гэрэл гэгээ авчрахын тулд хамтаараа баяр хѳѳртэйгээр бүтээж байгаа бүхэн, улстѳрийг шүүмжилж, улстѳрчдийг харааж зүхэлгүйгээр шоолж, ѳѳрсдѳѳсѳѳ бүхнийг эхлэх хэрэгтэй юм байна гэдгийг ойлгож нийгэмд давалгаалуулж буй сайн үйлдэл бүхнийг мэдрээд би ингэж бодож байна. Үүн дээр гадаадад ажиллаж буй монголчуудын оролцоог нэмбэл,  бүхнийг маш хурдан хугацаанд сайн сайхнаар ѳѳрчилж чадна гэдэгт итгэж байна. Гэхдээ хожим нь биш, яг одоо л эхлэх хэрэгтэй байна. Хүн болгон ѳѳр ѳѳрийн түвшиндээ хийж чадаж байгаа ч МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО бол энэ бүхнийг зангидах зангилаа мѳн. Үүний тѳлѳѳ Монгол Улсын Ерѳнхийлэгч Х.Баттулга, УИХ ын дарга М.Энхболд, Монгол Улсын Ерѳнхий Сайд У.Хүрэлсүх нарт итгэж байна. МОНГОЛ ТѲРИЙН БОДЛОГО МЭРГЭН БАЙГ. Монголын хѳгжилд иргэн бүрийн оролцоо хамгийн хэрэгтэй байна даа.

Nov 21

“МАНГАР БАЦААН”-ууд

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

МАНГАР БАЦААН ажил хийдэггүй мѳртлѳѳ уулзсан хүн болгондоо том том юм ярина. Удахгүй уул уурхайн орд авч мѳнгийг цѳм цѳм хийх тухай, улсын байгууллагад ажилладаг “хуурай” ах нь ашигтай санал тавьсан тухай, урагшаа гарч бараа татан “шахаа” хийж баяжих тухай ярингаа нүд нүд нь гѳлѳн гѳлѳн дальдчих нь энэ яриандаа ѳѳрѳѳ ч үнэмшихгүй байгаагийн илрэл.  Хармаандаа мѳнгѳгүй тэрээр, мѳнгѳтэй хэн нэгэн энэ ярианд нь үнэмшиж “хоолонд даачих магад” хэмээн горьдсон харцаа хаа нэг тийш чулуудах аж.

 

МАНГАР БАЦААН юу ч уншдаггүй мѳртлѳѳ жигтэйхэн мэдэмхийрнэ. Ярилцаж байгаа хүнийхээ урдуур нь “амаа булаасан морь” шиг дайрч ѳѳрийнхѳѳрѳѳ зүтгэнэ, үнэхээр тѳвѳгтэй. Тэр яриаг нь сонсох хэцүү, таслах ч хэцүү. Зүгээр л дам сургаар сонссон зүйлээ жаахан давсалж байгаад ам дамжуулан мэдэхийрэхдээ “тэр п..да тэгж ш…гаад”  гэх хачираар даруулахаа мартахгүй. 3 үгний 1 нь болох нийтлэг “п..да” хэллэгээ шүднийхээ завсраар тургилах шүлстэйгээ холин байж цацна, сэжиглэж холдмоор.

 

МАНГАР БАЦААН ѳѳрѳѳ бусдад тусалдаггүй байж, ѳрѳѳл бусдад гомдомхой. Уулзаж тааралдах бурдээ албатай юм шиг “Чи томорчихоод намайг тоосонгүй” гэж үг хаяна. Тоглоод байгаа юм шиг, доромжлоод ч байгаа юм шиг битүүхэн үгээр бусдын дэргэд найзаа “доош нь хийнэ”, түүнийгээ атаархлыг хорсолтой хольсон зэвүүн инээдээр хачирлахаа мартахгүй. Бусдын дэргэд танилаа эвгүй байдалд оруулчихаад юу ч болоогүй юм шиг “найз нь тоглосон юм шүү, гомдоогүй биз дээ?” хэмээн  мѳрѳн дээр нь алгадана. “Алдуурсан хүлэг” шиг амнаас нь гараад булгиж орхисон хорон яриа бусдын сэтгэлд “тоос” болон үлдэж байгааг хэн хэн нь мэдэж л байдаг.

 

МАНГАР БАЦААН жигтэйхэн хүүхэмсэг. Tүүнийгээ хэнээс нуухгүй ид бах болгон бусдад ярина. Бүсгүйчүүдийг “зугаа цэнгэлийн хэрэгслэл” гэж боддог тэрээр найрсан бас унтсан бүсгүйчүүдийнхээ талаар ичгүүр сонжуургүйгээр бусдад чалчина. Хэрвээ түүний ярианд үнэмших юм бол, энэ ертѳнцийн хамаг л гоо сайхан бүсгүйчүүд зѳвхѳн түүн рүү гүйлдэж байдаг, мѳнгѳнд дуртай, гэхдээ арчаагүй, бас хѳгийн. Түүнд дурласан бүсгүйчүүд одоо хүртэл шаналцгаан цонхны дэргэд уйлж суугаа тѳдийгүй, түүнийг “ирээч” хэмээн ѳѳрѳѳс нь гуйж бас бурханд залбирч байдаг юм байх. Нусаа ч олигтой арчиж сураагүй мѳртлѳѳ мѳрѳѳдѳлдѳѳ солиорч ярьж суугаа түүнийг алгадах ч хэцүү.

 

MАНГАР БАЦААН ажил хийх үнэхээр дургуй. Яах ч аргагүй болоод ажил хийх бол ѳѳрийгѳѳ зовоолгүй аргацааж байгаад их мѳнгѳ авахыг л боддог. “Дургүйд хүчгүй” дээр “сэтгэлгүй” нэмэгдэхээр “Муу хүнийг зар, зарсан хойноо зарлага “гэдэг шиг л болно. Мань хүн мѳнгѳѳ авахаа л мартахгүй, авсан мѳнгѳѳ чамлана, бусдад муучилна, аажим аажимдаа ажил хийж мѳнгѳтэй болж байгаа хүн бүрийг л үзэн ядна. Ажил хийхдээ аргалахыг л боддог болохоор сэтгэл шингэсэн бүтээл гарахгүй. Яаж ийгээд аргалаад олсон мѳнгѳнийхээ талаар гайхуулж ярина, бусдад үүнийгээ халдварлуулахыг хичээнэ.

…Ѳдрѳѳс ѳдѳрт олноороо бий болж халдварт ѳвчин шиг тархаж буй ийм мангар бацаанууд бидний арчаагүй сэтгэлгээний, манай ялзарч ѳмхий ханхлуулж байгаа нийгмийн, тэнэг улстѳрийн золиос болсоор байгаа боловсролын тогтолцооны бүтээгдэхүүн мѳн. Хийх ажилгүй сэлгүүцэж, хѳгшчүүдийнхээ хэдэн тѳгрѳгѳѳр зугаацан цэнгэж, согтууран балайрч, “ууж иддэг, унжиж явдаг улаан хоолой”-нуудынхаа боол нь болон хүчирхийлэл үйлдэж, зүгээр л шар нарны дор бор хоногийг ѳнгѳрѳѳхчѳѳ аядан “салгалж” яваа олон залуус үүний жишээ. Мангар бацаануудад жаахан эрх мэдэл, мѳнгѳ ѳгчихвѳл шаардлага тавьсан замын цагдаад “салаавч” үзүүлж, бааранд “сэлэм эргүүлэн” дѳвчигнѳж, хэрээ мэдэхгүй сагсуурч эцэс сүүлд нь хуулийн ѳмнѳ “хэн ч биш” гэдгээ ойлгож эхэлдэг. Мангар бацаануудыг улстѳрд оруулбал “Тэнгэрийн умдаг “атгасан мэт хѳѳрцѳглѳж, тайлсан бандаашаа яаж ѳмссѳнѳѳ бусдад зарлаж явах хүртлээ доройтдог. Эргэн тойрноо анхаарч ажиглах юм бол ийм дүр зургууд зѳндѳѳ. Бид ийм мангар бацаануудад дасч эхэлж байна.

 

Монголчууд бид ѳѳрсдийнхѳѳ ирээдүйн тухай чин сэтгэлээсээ санаа зовдог. Бидний ирээдүй ямар байх нь ѳнѳѳгийн Тѳрийн бодлого, алсын хараа, Боловсролын системийн тогтолцооноос шууд хамаардаг. Бас таны, миний, бидний сэтгэлгээний цар хүрээнээс ч хамаарна. Цалингаа нэмүүлэхийн тѳлѳѳ бус, ядаж л “нэг ангид 25 аас доош хүүхдэд хичээл зааж байж би ажлаа чанартай хийж чаднаа” гэдэг шаардлагаас ѳѳрчлѳлтийг эхэлдэг бол? Нэг ангид чихэлдсэн 50, 60 хүүхдэд 40 минутад хэрхэн мэдлэг олгож чадах вэ? хэмээн бид шаналахгүй байна.  “Малын хашаа” биш дээ. Монголын нийгэмд ажиллаж амьдарч чадах тѳлѳвшсѳн иргэнээ бэлтгэх зорилгоос л боловсролын шинэчлэл ѳѳрчлѳлт эхэлнэ. Эс тэгвэл бид ийм мангар бацаануудыг үй олноор нь гаргасаар байх болно.  “Эрдэмд орой үгүй, тэнэглэлд хязгаар” үгүй гэдэг.

Nov 17

БИДНИЙ “ДАМПУУРСАН” СЭТГЭЛГЭЭ

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

“Бид нар харж ухаараад байхад улстѳрчид тэнэгтэж зѳрүүдлээд  байна” хэмээн  халаглаж харамсаад байх хэрнээ, бурууг нь ѳѳрѳѳсѳѳ биш, бусдаас хайдаг бидний сэтгэлгээ хэвээрээ. Яаж ч бодсон биднээс асар илүү мэдээлэл дунд байгаа, сайн муу боломжуудыг мэдэрч буй тэд, биднээс тэнэг мунхаг байна гэж байхгүй. Яг үнэндээ тэд ѳѳрсдѳѳ хичээгээд ч гарч чадахгүй байгаа, сэтгэлгээ нь хүлэгдсэн “Аалзны тор”- ыг бид хамтдаа сүлжсэн юм шүү дээ. Бид ѳнѳѳ цагт буруутай хэн нэгнийг олж цаазлаад л бүх зүйл сайн сайхан болчих юм шиг л сэтгэж хийрхсээр. “Аалзны тор” шиг сүлжсэн авилгал луйврын энэ тогтолцоог ѳѳрчлѳхгүй л бол тэд даварсаар, бид халагласаар л байх болно.

 

1.     УЛСТѲРЧИД НЬ ѲѲРСДѲѲ БАТАЛСАН ХУУЛИА ЗѲРЧИЖ БАЙХАД БИД ЧИМЭЭГҮЙ Л ХАРЖ БАЙСАН. “Хѳгжлийн замаар” нэвтрүүлгийг бэлтгэх явцдаа судалж үзэхэд маш олон хуулиуд байдаг хэрнээ амьдрал дээр хэрэгждэггүй, олон стандартууд байдаг хэрнээ хуульчилж хэрэгжүүлдэггүй болохыг анзаарсан. Тэд хууль батлаад л байх хэрнээ хэрэгжүүлэхийг тэгтлээ хүсдэггүй, хянадаггүй болохоор иргэд ч энэ талаар санаа зовдоггүй, мэддэггүй. Хүн болгон хуулийн ѳмнѳ эрх тэгш байж чаддаггүй болохоор “хуулийг аргалж болно” гэдэг сэтгэлгээ бидэнд бий болжээ. Амьдрал дээр ѳѳрт тань асуудал тулгарахад хуулиа уншиж, хуульчаас зѳвлѳлгѳѳ авахын оронд таньдаг хүнээ хайх, эсвэл хэн нэгэнд авилгал ѳгч аргалах тухай л боддог нь үүний илрэл. Эцэстээ нийтээрээ энэ үзэгдлийг хүлээн зѳвшѳѳрдѳг болсон нь ХУУЛЬГҮЙ МОНГОЛ ОРОН болж эмх замбараагүй, дураараа авирлахын шалтаг болж буй.

 

2.     БИД АВИЛГАЛЫГ УЛС ОРОН ДАЯАРАА ХҮЛЭЭН ЗѲВШѲѲРСѲН ҮНДЭСТЭН БОЛЖЭЭ. Бид улстѳрчдийн авилгалын талаар хашгиралдаад байгаа болохоос хүүхдээ цэцэрлэг сургуульд оруулахдаа, Их дээд сургуульд элсэн суралцаж тѳгсѳхдѳѳ, ажилд орж аятайхан албан тушаал авахдаа, машин жолоодож яваад дүрэм зѳрчихдѳѳ, хууль зѳрчѳѳд буруу үйлдэл хийгээд шийтгүүлэхдээ, хууль зѳрчѳѳд ч болов ѳѳртѳѳ ашигтай шийдвэр гаргуулахдаа ѳгдѳг авилгалынхаа талаар тэгтлээ чанга дуугардаггүй. Тийм болоод л Тѳрийн албан хаагчид бага цалинтай мѳртлѳѳ хэрэглээ ѳндѳртэй хангалуун амьдарч байгааг бид хүлээн зѳвшѳѳрдѳг. Тийм болоод л улстѳрд орсон хэн нэгэн хамаатан садангуудтайгаа нийлээд хагартлаа баяжихыг хүлээн зѳвшѳѳрдѳг тѳдийгүй ѳѳрсдѳѳ ч бас тийм болохыг хүсэцгээдэг. УИХ ын гишүүд жил бүр ѳѳрийн мэдэлдээ 1- 3 тэрбум тѳгрѳг хуваарилуулан, түүгээрээ улстѳрийн халтуур хийж тѳсвийн хѳрѳнгийг үрж, улсыг хохирооход бид дуугардаггүй.

 

3.     БИДНЭЭС МЭДЛЭГ ЧАДВАР МУУТАЙ, БИДНЭЭС ЁС СУРТАХУУНГҮЙ ХҮН БИДНИЙГ УДИРДАХЫГ ХҮЛЭЭН ЗѲВШѲѲРДѲГ БОЛЖЭЭ. “Хуц ухна тавьчихсан” юм шиг хэсэг нѳхдийг Монголын улстѳрд ээлжлэн сонгосоор, тэдний цүнхийг барьж далдганадаг, эсвэл хамаатан садан “мангар бацаан” ууд “хурган дарга”ын албан тушаал дээр дѳвчигнѳж, солиорохыг харж бухимдсаар 27 жилийг үдэв. Ѳѳрсдийгѳѳ мундаг улстѳрч гэдэг “дүрдээ итгэчихсэн”, худалч луйварчин аргадаа гаршчихсан хэсэг хѳгшин тѳгцгүүдийг бид л давраасан. Эцэс сүүлдээ эрдэм мэдлэг, саруул ухаан, хѳгжил дэвшлийг тэдний ядмагхан арга залиар тѳсѳѳлѳхѳд хүрч байна. Бидний ухаангүй сонголт, хязгааргүй зусардал, арчаагүй хулчгар араншин тэднийг ийм болоход нь тусалсан. Цахим орон зайн араас тэднийг харааж зүхэн “цаазлах”, “дүүжлэх” амархан ч, хамтдаа бий болгосон энэ тогтолцоог ѳѳрчлѳх амаргүй болжээ. Ѳѳрѳѳс чинь арчаагүй дорой нэгэн ѳѳрийг тань удирдаж, ѳѳрийн тань ѳмнѳѳс шийдвэр гаргахыг хүлээн зѳвшѳѳрч суугаа нь бидний гутамшигтай эмгэнэл. Эрүүл саруул оюун ухаан, тэнэг мунхагийн ѳмнѳ хүчин мѳхѳсдѳж байгаа нь адгийн гутамшиг.

 

“Эх орон минь энэ луйварчингуудын балгаар сүйрлээ”, “Хойч үе минь хѳѳрхий, азгүй юм бэ. Бид яахав ѳнгѳрсѳн хүмүүс”, “Энэ новшнуудыг бурхан гэсгээх болно” гэхчилэн цахим орон зайн ардаас халаглан, гашуудан, бухимдаж суугаа биднээс ѳѳр хэн энэ тогтолцоог ѳѳрчлѳнѳ гэж?  “Аалзны тор” онд хүлэгдсэн  улстѳрчидѳѳс энэ бүхнийг эвдэж ѳѳрчлѳхийг хүсч байгаа залуус бий гэж  итгэж байна. Тэдэнд амаргүй байгаа ч улстѳрийн бохирдсон намган дундуур  гишгэчин зѳв гарцыг хайж байгаа. Тэсвэр тэвчээр барагдахын хязгаар дунд олон олон залуус зѳв гарц боломжийг эрэлхийлж байгаа. Дэлхийн хэмжээнд сэтгэж, дэлхийн хэмжээнд ѳѳрийгѳѳ үнэлж буй шинэ үеийнхэн айсаж буй. Би тэдэнд илүү итгэдэг. Гэхдээ тэдэнд туршлагатай ахмад үеийнхэн хэрэгтэй. Зѳвхѳн хѳгшчүүд, эсвэл дан залуус нийгмийг ѳѳрчилдѳггүй юм. Шинэ санаа хуримтлуулсан туршлага хоршиж байж зѳв нийгмийг бүтээдэг юм. Хэн ч хэзээ ч ѳѳрийн эх орноо “оршуулдаггүй” юм даа.

 

ХАРИН БИД ЭХ ОРНЫХОО ТѲЛѲѲ ЮУ ХИЙХ ЁСТОЙ ВЭ?

 

1.Хүн болгон хуулиа судалж, мѳрдѳж амьдаръя л даа. Аливаа асуудлыг хуулийн хязгаар дотор шийдэж сурснаар бид бусдыг үлгэрлэн дагуулж, муу муухайг шахан зайлуулж чадна. Зѳвхѳн бүлэглэлийн ашиг сонирхолд таацуулан гаргасан хуулиудыг илчилж тэднийг ѳѳрчлѳхийн тѳлѳѳ нэгдэх хэрэгтэй байна.  Олноороо байгуулагдаж буй “Бодлогын Судалгааны Хүрээлэн”гүүд үүнийг хийж чадна.

 

2. Хүн болгон ѳѳрийн хийж буй ажилдаа чин сэтгэлээсээ үнэнчээр ажилла. Энэ бол нэг талаараа ѳѳрийнхѳѳ амжиргааны тѳлѳѳ мэт боловч, нѳгѳѳ талаараа эх орныхоо хѳгжил дэвшилд оруулж буй бодит хувь нэмэр. Зусардагсад, дарамтлагсадыг бүү тоо. Ажлын чанар үр дүнг хэн ч үгүйсгэж чаддаггүй юм. Болохгүй бол ѳѳр газар очоод ажилласан ч, чин сэтгэлийг хэн ч баллуурдан арилгаж чаддаггүй юм. Тодроод л гараад ирнэ.

 

3.Зѳв сайн үйлс болгоныг дэмжиж бас нэгд. Хашгираад уриалаад сууж байгаа хүнээс боломжоо дайчлаад босгож бүтээж байгаа хүн ялгардаг юм. Та нар “Лантуун дохио” ТББ ын бүтээсэн “Ид шидийн орон” тѳслийг хар даа. “Хийх дургүй хүнд шалтаг нь олдож хийхийг хүссэн хүнд арга нь олддог”-ийн бодит жишээ энэ. Яг энэчлэнгээр сайн үйлстэнгүүд нэгдэж олон сайхан бүтээн байгуулалтыг бүтээх нь Монголын улстѳрчдийн арчаагүй сул дорой байгааг илчилж буй бодит үйлдэл.  Цаана чинь ѳѳрѳѳ юу ч хийхгүй ѳрѳѳл бусдыг нетийн цаанаас хүчирхийлэлд уриалаад хашгирагсад зѳндѳѳ байна. Хашгирах, хийж бүтээхийн хооронд мѳн ч их зай, бас ялгаа буй.

 

4.     Сонгуулиудад мѳн чанараа алдалгүй сонголтоо зѳв хийж бай л даа. Ѳѳрийн итгэл үнэмшил, мѳн чанар, ирээдүйгээ авилгалчдын тараасан хэдхэн тѳгрѳгѳѳр арилжиж худалддагаа болимоор байна. “Ямар иргэд буй тийм л тѳр оршино” хэмээх хэлц үгийн үнэнийг мэдрэхээрээ л нэг мэдэрлээ. “За би яахав ѳгснийг нь аваад “танилын нүүр халуун” гэгчээр саналаа энэ нѳхѳрт ѳгчихье. Бусад нь эзээ биш зѳв сонгох байлгүй дээ” гэх арчаагүй сэтгэлгээн дээр энэ орны хүвь заяа бүдэрч байна. Ядаж байхад бүгдээрээ яг ѳѳр шиг тань бодож байдаг.

 

5. Их уншиж судлан мэдлэгээ тэлэхийн оронд энд тэнд тэнүүчлэх хов живийн мэдээллээр алив зуйлд ханддагаа больцгооё. Бүх зүйл сайн муу хоёр талтай. Аль алийг нь харьцуулж, ѳѳрийн ухаарал мэдлэгийн хэмжүүр дээр дэнсэлж дүгнэмээр. Зүгээр л сэтгэлийн хѳѳрлѳѳр эсвэл санаатай зорилготойгоор тарааж буй худал мэдээ, турхиралтаар алив зүйлийг дүгнээд байгаа нь биднийг солиорсон хийрхэлд хѳтлѳѳд байна. Муу аргад туршлагажсан улстѳрчид бидний ийм хѳнгѳн хийсвэр, хийрхүү хѳѳрүү араншинг ѳѳртѳѳ ашигтайгаар ашиглаад байна. Эцэст нь бид хѳѳрч дэвэргэсэн асуудлаараа “аманд ч үгүй, хамарт ч үгүй “ хоосон хоцорч, тэр хэрээрээ халгаг болсоор.

 

…Яг үнэндээ Монголын улстѳрийн “Аалзны тор” шиг бохир заваан тогтолцоо нуран унаж байна. Тэд сүүлийн хүчээ шавхан хашгиралдаж, бие биенээ хэмлэж байна. Тэд живж буй усан онгоцноос дайжих хархууд шиг сандралдан гүйлдэж байна. Тэд айн тэвдэцгээн, тэвдсэндээ булайгаа дэлгэж байна. Зүгээр л хоолойгоо засч, хиймлээр ухаантай дүр эсгэн жүжиглэж байсан багаа ѳѳрсдѳѳ хуулж байна. Зусардал долигонолын цаана “шав шалдан” байснаа харуулж байна, гэхдээ тэд ичихгүй байна. Харин бид одоо л ѳѳрсдѳѳсѳѳ ичиж, ухаарах цаг ирж байна даа. Гэхдээ хүмүүс эрүүл саруулаар сэтгэж эхэлж байгаа нь хамгийн чухал. Бид бүгдээрээ хэлэлцэж, бас шоолж, ухаарч сэтгэлгээгээ эрүүл саруулаар ѳѳрчилж эхэлбэл Монгол эх орон минь хѳгжинѳ дѳѳ. ЭХ ОРОН ТАНЬ ТАНЫ ТѲЛѲѲ ЮУ ХИЙХИЙГ ХҮЛЭЭХ БИШ, ЯГ ОДОО ЧИ ЭХ ОРНЫХОО ТѲЛѲѲ ЮУ ХИЙЖ ЧАДАХАА НОТЛОХ ЦАГ НЬ ИРЖЭЭ.

Oct 09

“САЙД” бол ХҮН мѳн

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Сайд бол маш хариуцлагатай албан тушаал болохоос, хэмжээ хязгааргүй эрх мэдэл биш.  Бид тэгж ойлгоод сурчихсан болохоос энэ бол хэн дуртай нь хийдэг ажил ч биш. Тухайн салбраа маш сайн мэддэг, энэ салбартаа тэргүүлэх хэмжээнд ажиллаж байсан, жинхэнэ зүрх сэтгэлээсээ санаа зовинож, хѳгжлийн тѳлѳѳх ѳѳрчлѳлтийг хийх хүсэлтэй хүний хийдэг ажил. Манайхан “Сайд” гэхээр л бусдаас тасарчихсан “хүмүүн бус”, “ер бишийн” гэсэн зусар сэтгэлгээгээр ханддаг болохоор л хичнээн чадваргүй, сэтгэлгүй, мунхаг байлаа ч “ѳѳрийгѳѳ огтоос  гололгүй” сайд болох гэж зүтгэдэг хүмүүс олон болчихож. Тэдэнд “Сайд” болж бусдад гайхуулан, эрх мэдлээ ашиглан баяжих, бусдын зусардлыг албатай юм шиг мэдэрч байх гэсэн адбиш хүсэл байхаас салбрын хѳгжил, уналт бараг л хамаагүй. Бидний мунхаг сэтгэлгээн дээр бүрдсэн энэ тогтолцоо, “Сайд”-ыг томилогдоход нь зусардаж далдаганаад, унахад нь нулимж дэвслээд байдаг бохир жишгийг бий болгожээ.

 

Сайд бол хүн мѳн. Тэр бидэнтэй адил хааяа найзуудтайгаа нийлж ууж наргидаг, ардаа хань хүүхэдтэй, тэднийгээ сайнаар авч явахын тулд санаа тавьдаг, заримдаа болчимгүй үйлдлээсээ бол ханьдаа зэмлүүлдэг, аав ээжийнхээ ачийг хариулж чадахгүй ч сэтгэлийг нь зовоож нэрийг нь муугаар гаргахыг хүсдэггүй жирийн л хүн. Тэр хүн Сайд болсноороо бусдаас илүү хариуцлага хүлээх учраас бусдаас хичээж ажиллах үүрэгтэй. Салбрын хѳгжлийн бодлого чиглэл, үйл ажиллагааны стандарт, ажиллагсадын нийгмийн асуудал, бусад салбруудтай хамтарч ажиллах уялдаа холбоо, гадаад болон дотоод харилцаа, дэлхийн хѳгжлийн чиг хандлага руу хэрхэн ойртож очих гэхчилэн маш олон асуудалд анхаарах учиртай. Тийм болохоор юун хүүхэн шуухантай явалдах, морь мал уях, саунд сууж наргих, энд тэнд очиж хадаг яндар зүүж эсвэл тууз хайчлах вэ? Сайдын албан тушаал хувийн тань эрх чѳлѳѳг хязгаарлаж, үүргийг тань улам ихээр нэмэгдүүлнэ. Олны ѳмнѳ ил тод байх үүрэгтэй учраас ѳчүүхэн тѳдий ч алдаа гаргах эрх үгүй. Ёс зүй болон хариуцлага таныг бусдаас тусгаарладаг болохоос, эрх мэдэл тань тусгаарлахгүй. Алдаа гаргах аваас жирийн иргэдээс ч илүү ял үүрэх учиртай.

 

У.Хүрэлсүх, Монгол Улсын Ерѳнхий Сайдаар томилогдсоноос хойш, ѳѳрийн баг болж ажиллах танхимаа бүрдүүлэх гэж нилээд зовж байгаа бололтой. Намууд дотор бугласан “албан тушаалын шахаа”, түүнийг дагалдсан “шахааны бизнес” Монголын Тѳрийг бузарласан шигээ одоо ч “ѳмхий”-гѳѳ тавихгүй бололтой. Ѳѳрсдѳѳ ёс зүйгүй, сүргийн бутцээр луйвар хийж сурсан, чадваргүй, сэтгэлгүй мѳртлѳѳ “Сайд” болох ямар их дуртай юм бэ? Нам дагасан ийм л арчаагүй тогтолцооноос болж л ѳдгѳѳ Монголын тѳр дампуурлын ирмэг дээр очиж, олон нийт Тѳрд итгэх итгэлээ алдсан. Ёс зүй болон муу ажилласныхаа тѳлѳѳ нэг ч сайд хариуцлага хүлээж байсангүй, энэ их хугацаанд. Энэ чинь л “баасан дээр суух ялаа” адил сайдын албан тушаалд ичгүүргүйгээр шунадаг үй олон улстѳрчдийг бий болголоо. УИХ аасаа сонгосон Ерѳнхий сайддаа итгэл үзүүлээд, танхимаа ѳѳрѳѳ бүрдүүлэх эрх мэдлийг нь ѳгч , муу ажиллавал хариуцлагыг чанга хатуугаар тооцож чаддаг тѳртэй болж чадахгүй бол энэ намууд татан буугдвал таарна. “Даахгүй нохой булуу хураах”-ыг хичнээн жил харлаа. Залхаж байна шүү.

Sep 14

ХАРИУЦЛАГАГҮЙ ГАРЫН ҮСЭГ

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

…Би Монголын нийгэм дэх нэг үзэгдлийг ойлгодоггүй юм. Буруу шийдвэр болоод буруу үйлдэл болгоны хариуцах эзнийг олдоггүй будилаад, битүү утгатай тайлбар учирлаад байдгийг. Яаж ч бодсон тэр шийдвэрийг гаргасан, баталгаажуулсан цаасан дээр хэн нэгний гарын үсэг байж л байгаа шүү дээ. Тэр хүнтэй нь хариуцлага тооцохоор шаардаж эхлэх ёстой юм шиг. Хэрэв тэр хүн хэн нэгний дарамтад ороод гарын үсэг зурсан бол, эсвэл авилгал аваад гарын үсэг зурсан бол, нѳгѳѳ бол “Би арыг нь даанаа, чи зүгээр л гарын үсгээ л зурчих” гэж хэлсэн хүнээ тэд илчлэх учиртай юм шүү дээ. Гаргасан шийдвэр нь буруу байнаа, үүний улмаас “олон нийт эсвэл Монгол улс хохирсон байнаа” гэж нотлоод хариуцлага хүлээлгэх гэхээр эзэн нь олддоггүй. АТГ мэтийн газрууд нь хайгаад л , УИХ д насаараа сууж ѳѳрийгѳѳ “шударга” гэж дуудуулах дуртай Ц.Нямдорж нь “Би та нарыг мэдэж байгаа шүү”  хэмээн учир битүүлэг сүрдүүлээд байгаа мѳртлѳѳ нэрийг нь хэзээ ч нэрлэдэггүй нэг тийм сонин, үл ойлгогдох тогтолцоотой.

 

Миний бодоход, гаргасан шийдвэрийг нь баталгаажуулаад цаасан дээр буулгасан баримтуудыг нь архиваас гаргаж ирээд гарын үсэг зурсан хүнийг нь дуудаж авчраад тайлбарлуулж, нотлуулахад л болчихмоор. Хэрвээ хуйвалдсан бол хамсаатнаа илчилж хэлнэ, хуйвалдаагүй ганцаараа шийдвэр гаргасан бол хуулийн дагуу хариуцлагаа хүлээгээд л явах учиртай мэт.

 

1.     Монголын уул уурхайн хайгуулын болон ашиглалтын лицензүүд бүгд гарын үсэгтэй байгаа

2.     Улаанбаатар хот орчимд болон орон нутгийн хэмжээнд газар олгосон шийдвэрүүд бүгд гарын үсэгтэй байгаа

3.     Тѳрѳл бүрийн хязгаар тогтоосон “тусгай зѳвшѳѳрѳл”- үүд бүгд гарын үсэгтэй байгаа

4.     Ѳдгѳѳ ашиглалтад орсон даруйдаа эвдэрч дахин засвар хийдэг замуудыг хүлээж авсан шийдвэр бүгд гарын усэгтэй байгаа

5.     Ашиг олох зорилгоор хямд үнэтэй, чанаргүй материалуудаар барьсан барилгуудыг хүлээж авсан шийдвэр бүгд гарын үсэгтэй байгаа

6.     Тѳрѳл бүрийн тендэр болод санхүүжилтыг шалгаруулалтаар сонгож зѳвшѳѳрѳл олгосон шийдвэрүүд бүгд гарын үсэгтэй байгаа

 

гэхчилэн ѳдгѳѳ бидний хувьд завшсан, хуйвалдсан байж магадгүй хэмээн хардаж, дургүйцэн бухимдаад байгаа буруу шийдвэр болгон баталгаажуулсан гарын үсэгтэй байгаа. Харин энэ гарын үсэгнүүд яагаад хариуцлага хүлээдэггүй, ядахнаа л тайлбар хийдэггүй юм бол. “Буух эзэнтэй буцах мѳртэй” хэмээн бид гарын үсгээ баталгаа болгон зурдаг.

 

…Иргэд бид амьдралд минь хэрэг болох олон бичиг баримтад гарын үсгээ зурцгаадаг.  Хэрвээ байрныхаа мѳнгийг хугацаандаа тѳлж чадаагүй бол торгууль тѳлж, огт тѳлж чадахгүй бол байрнаасаа хѳѳгдѳнѳ.  Гарын үсгээ зурсан гэрээний үүргээ биелүүлээгүй учраас шүү дээ. Ажил дээрээ дандаа хоцроод байвал, эсвэл хариуцсан ажлаа сайн хийж чадалгүй хариуцлага алдвал гэрээнд заасан заалтынхаа дагуу ажлаасаа халагдана. Яагаад гэвэл, би ажилд орохдоо байгуулж гарын үсгээ зурсан гэрээний заалтаа  биелүүлээгүй учраас. Иргэд бид нийгэмд бусдын эрх ашгийг хундэтгэн хуулийн дагуу үүргээ биелүүлнэ хэмээн баталгаа болгож гарын үсгээ зурсныхаа тѳлѳѳ байнга хариуцлага хүлээж байдаг.  Ѳѳр сонголт үгүй. Миний дураараа дургих эрх бусдын амар амгалан байх эрхээр хязгаарлагдаж байгаагийн нотолгоо. Нѳгѳѳ талаас ѳѳрийн эрхээ баталгаажуулсан иргэний үүрэг бас хариуцлага.

 

…Хариуцлага тооцохыг шаардаад байхад эзэн нь олддоггүй, эзэн нь олддоггүй учраас хэн ч хариуцлага хүлээдэггүй Монголын улстѳрийн тогтолцоог би гайхаад байдаг юм. Хэрвээ М.Энхболд, Бадамжунай нарыг Улаанбаатар хотын газрыг хууль бусаар зарсан гэж хардаад байгаа бол, он оноор нь газар олгосон зѳвшѳѳрлийн шийдвэрүүд дээрх гарын үсгийг нь гаргаж ирээд тэднээр тайлбарлуулья л даа. Хот тѳлѳвлѳлтѳѳс гадуурх байгууламжууд, хүүхдүүдийн тоглоомын талбай, сургууль эмнэлгүүдийн эдэлбэр газруудыг бизнесийн зориулалтаар олгосон зѳвшѳѳрлүүдийн дор зурагдсан гарын үсгүүдийг жагсаагаад үзье. Гэхдээ хот тѳлѳвлѳлтийн зурагтай нь тулгаад л. Яг энэчлэнгээр дээр дурдсан бүх зѳвшѳѳрлүүдийг архивуудаас авчраад нэгд нэгэнгүй шалган тодруулж болно. Монгол хүний нэр дээр авсан мѳртлѳѳ ард нь ихэвчлэн хятад эзэд байдаг уул уурхайн хайгуулын болон ашиглалтын лиценз болгон гарын үсэгтэй байгаа. Бүгдийг нь ул суурьтай шалгаж тодруулах шаардлагатай. Эс тэгвэл “мэднэ шүү”, “хохь чинь шүү”, “булхайг чинь дэлгэнэ шүү” хэмээн шазуураа зуун хэлсэн үгсийг сонсон, түүнийг нь  “гэсэн гэнээ” хэмээх хачиртай цуу яриагаар баяжуулан цаг хугацааг элээсээр л байх бололтой. Гарын үсгээ тодоос тод зурсан атлаа буруу муу шийдвэрийнхээ тѳлѳѳ хариуцлага хүлээдэггүй тогтолцоог ѳѳрчлѳх цаг нь боллоо. “Хэнд эрх мэдэл буй, түүнд хилэнц буй”. Энэ хилэнц нь “буух эзэнтэй, буцах мѳртэй” гарын үсгээр баталгаажиж байдаг юм билээ.

Sep 07

“ДЭЛХИЙН” ба “ЖАЛГЫН” БѲХЧҮҮД

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

Монголын бокс, чѳлѳѳт болон жу -до бѳхийн тамирчдын эр зориг ур чадвар ихэд дээшилж дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэж байгааг саяхан болж ѳнгѳрсѳн боксын, чѳлѳѳт болон жу -до бѳхийн дэлхийн аваргын тэмцээнүүд нотоллоо. Асар ихээр урссан хѳлс, нулимсны үнэ цэнэ. Дэлхийн аварга П.Орхон, Д.Сумьяа нар болон энэ тэмцээнүүдээс медаль хүртсэн тамирчин болгон дэлхийн дэвжээн дээр Монголыг сурталчилж байсан. Олимпийн “алт” “мѳнгѳн” медальт “дэлхийн шилдэг бѳх”-ийн тоонд үнэлэгддэг Н.Түвшинбаярыг дэлхийн аваргын “хүрэл” медаль авахад Монгол даяараа бахдан баярлацгаав. Олимпийн медальт тамирчид энэ тэмцээнээс медаль авч байгаа нь яалт ч үгүй дэлхийн хэмжээнд хүлээн зѳвшѳѳрѳгдѳж байгаагийн илрэл. Монголчууд бид ч атгаг сэтгэлгээнээсээ аажим аажмаар ангижирч, бусдаас үнэхээр илүү ур чадварыг хүлээн зѳвшѳѳрч, дэмжиж эхэлж байгаа нь бас энэ залуусын ач гавьяа. Бид зүгээр л “медаль” гэхээсээ аваргын “алтан медаль”-ыг хүсдэг болсон нь бас л эдний зүтгэлийн үр шим. Монголчүүд бид хүчтэй, мундаг тамирчдынхаа ачаар дэлхийн дэвжээг хардаг боллоо. Тэр хэрээрээ тэдний гавьяа зүтгэлийг үнэлдэг болж байгаа нь “Дэлхийн аварга” тамирчин П.Орхон, дасгалжуулагч багш Ц.Цогтбаяр нарыг олон нийтийн байгууллагаас шагнасан материаллаг  шагнал нотлов. Бид улстѳрѳѳс хамааралгүй хѳгжиж байнаа. Тэр тусмаа их спортууд.

 

Ѳнгѳрсѳн наадмаар нилээд олон цолтой бѳхчүүд “тѳрѳв”. Даваа болгоны ѳмнѳ архаг бѳхчүүдэд “найраа” хийх боломжийг олгож байгаа мэт цаг уян, үзэгчдийг чилээдэг, цол авах даваа болгоны барилдаанууд сунжирч бие биенээ түшиж зогсоод шодсон шооны нүхэн дэх азанд найддаг, “унасан” “унаагүй” хэмээн заргалдаж тахимаа ѳгѳлгүй үзэгчдийг залхаадаг, нэг нэгнээ бүдүүлэг үйлдлээрээ дарамтлан зовоодог Монголын үндэсний бѳхийг феодализмын сэтгэлгээнээс нь салгах цаг болжээ. Тавын даваа хүртэл тэсч үлдсэн архаг бѳхчүүд нутгийн залуу бѳхѳѳ амлан авч худлаа унан цолтой бѳх тѳрүүлдэг, мѳнѳѳх бѳх нь эртэй сайндаа давсан юм шиг гараараа даллан туг тойрон гүйдэг, түүнийг нь “жүжиг” гэдгийг нь мэдсээр атлаа бид бүгдээрээ байдаг чадлаараа бахдан уухайлдаг,  “найраа” хэмээх авилгалын ѳгѳѳ авааг нь мэдсээр, харсаар үзсээр байж “Ерѳнхийлэгчийн зарлиг”-аар баталгаажуулдаг энэ марзан жүжгээ хэзээ зогсоох юм бэ? Авилгалыг нь “Ерѳнхийлэгчийн зарлиг”-аар баталгаажуулдаг улс орон Монголоос минь ѳѳр бий гэж үү? Наадмын дараа “Нутгийн зѳвлѳл”-ийнхэн нь найрааны цолтон бѳхчүүдээ нутаг оронд нь дагуулан тэнэж, нэмэлт авилгал цуглуулан хамтдаа хѳѳрнѳ. Цолтон бѳх тѳрлѳѳ гээд нутаг орон хѳгжлѳѳ юу? уул ус тэгширлээ юу? ургамал амьтад баярлалаа юу? Нэг жил цол авч мѳнгѳ цуглуулаад цолоо баталж чадахгүй мѳртлѳѳ таахалзаж явдаг залуусаар дүүрлээ, Монгол орон минь.

 

Саяын тэмцээнүүдийг үзэн баярлан бахдаж сүүхад сэтгэлд минь ийм л харуусал торж байв.  Монголчууд бид бага багаар ч болов жалгын сэтгэлгээнээсээ салж, дэлхий рүү харж байгаа нь юутай сайн. Хѳгжиж байнаа. Монголчууд бидний үндэсний бахдал болсон баяр наадмаа ч ѳѳрчилж сайжруулмаар. Хонон ѳнжин баярлаж, найрлаж цэнгэдэг цаг хугацааны хязгаар үгүй араншингаа засмаар. Үндэсний баяр наадмын цол тэмдгийг “Ерѳнхийлэгчийн зарлиг”аар олгодгийг болиулж, баяр наадмын комисс нь олгож баймаар. Эс тэгвэл үндэсний бѳхийн “найраа” хэмээх авилгалын сүлжээг “Ерѳнхийлэгчийн зарлиг”-аар баталгаажуулж байгаа нь муухай харагдуулаад байна. Бас тэр олон одон медалиудаа “Ерѳнхийлэгчийн зарлиг”-аар “бѳѳнддѳг”-ѳѳ ч болимоор. Олон одон тэмдгийн ар дахь хардалт, талцал зэргийг Ерѳнхийлэгчийн нэрээр хѳѳргѳѳд байна бус уу? Заавал Ерѳнхийлэгч гэлтгүй салбрын сайдууд нь одон тэмдгийг тарааж болно шүү дээ, дуртай юм бол. Ядаж хэм хэмжээ, зах хязгаартай баймаар санагдаад байх юм.  Монголчууд биднийг жалгын сэтгэлгээнээс салж дэлхийн хэмжээнд сэтгэдэг болоход их л хичээл зүтгэл, тэсвэр тэвчээр, саруул ухаан хэрэгтэй болж байна даа.

Aug 23

ГАЛЗУУРСАН “БУМБА” НУУД

By gala-admin | НИЙГЭМ - УЛС ТӨР

…Монголын нийгмийн ѳнѳѳгийн тѳрхийг ажих аваас “Бурхангүй газрын бумба галзуурна” гэдэг хэлц үг санаанд буугаад байх.  Гажуудсан нийгмийн тогтолцоо дээр галзуу солиотой мэт хүмүүс шийдвэр гаргах гэж адгаж, ичих булчирхайгүй эрээ цээрээгүй хашгиралдаж, үнэнийг хаа нэгтээ нууж, олон нийтийг, дээр нь хар бэхээр юу ч гэж бичиж болох “цагаан цаас” хэмээн басамжилж хандах нь хэрээс хэтэрлээ.

 

*Галзуурсан улстѳрчид

 

“60 тэрбумын хэрэг”ийн талаарх олон олон бичлэгүүдийг харьцуулж зѳндѳѳ үзлээ. Монголын улс тѳрийн шийдвэр гаргах эрх мэдэлд ямар мунхаг харанхуй, соёлгүй бүдүүлэг, мэдлэггүй тэнэг, галзуу солиотой сэтгэлгээтэй, үнэнч сэтгэлгүй шуналтай хүмүүсээр дүүрээ вэ? “Эвлүүлэг”, “эвлүүлэг биш” гэх маргаандаа ч биш, ерѳѳсѳѳ л Монголын улстѳр дэх олон жил дамжиж ирсэн заваарлын илрэл. Ѳчүүхэн шуналыг бага дээр нь дараагүйгээс, эрээ цээрээгүй ѳсѳж томорсоор “бирд” болж байгаагийн жишээ. Дарж чадаагүй шуналынхаа гайгаар ѳнѳѳдѳр ил болж олны ѳмнѳ шившиг болж байгаа нь М.Энхболд, Ц.Сандуй, А.Ганбаатар нар болохоос эдний хэрийн новшнууд улстѳрд зѳндѳѳ байгаа. 27 жил улстѳрийг заваан тогоо болгон ѳѳрсдѳѳ хутгалдчихаад, ѳнѳѳдѳр “Муур багш”- ийн “дүр эсгэж” суугаа нѳхдүүдээс ч хариуцлага асуух ёстой. Монголын улстѳр зѳнѳж хѳгширчээ. Хэзээ ч ѳѳрчлѳгдѳхгүй тэднийг улстѳрѳѳс зайлуулж ,  намуудыг ч нийгмийг ч бүхэлд нь цэвэрлэн шинэчлэхгүй бол бид цааш явах аргагүй болж байна.

 

-Нэгэнт ил тод болж байгаа “60 тэрбумын хэрэг”т холбоотой хүмүүсийг хуулийн дагуу шалгаж, хэрвээ нотлогдох аваас “Монголын Тѳрийн эрхийг хууль бусаар авах оролдлого”ынх нь тѳлѳѳ хуулийн хариуцлага хүлээлгэж, хууль бусаар олсон хѳрѳнгѳ мѳнгийг нь хурааж улсад авах ёстой. Хэн нэгэнд хариуцлага хүлээлгэхдээ хулгайлж завшсан хѳрѳнгийг нь хуулийн дагуу нотолж хурааж авдаггүйгээс, шоронгоос гарч ирээд “хаданд гардаг” завшигчид олон бий. Монголын улстѳрийг ашиг олдог бизнес хэмээн тооцдог хүмүүс хэт олширсноос л, мэдсээр атлаа тэднийг сонгож байдаг бид ѳѳрсдѳѳ зовсоор буй.  Тѳрд бурхан байхгүй аваас бумбанууд галзуурдгийн гайг бид ѳѳрсдѳѳ л амсаж байна шүү дээ.

 

 

*Галзуурсан орон “Нутгийн зѳвлѳл”-ийнхѳн

 

-Наадам болохоор гэнэт гарч ирээд “Улсын цол” авсан нутгийн бѳхѳѳ “Нутгийн уул усаа баярлуулав”  хэмээн магтаж, үнэтэй машин байр бэлэглэдэг “Нутгийн зѳвлѳл” хэмээх нѳхдүүд аймаг бүрт байдаг. Найраатай болон найраагүй цол авсан бѳхчүүдээ орон нутагтаа “бэсрэг Ерѳнхийлэгч”-ийн хэмжээнд угтан хүндэт харуул жагсаан хэдэн цэрэг цагдаагаа парад алхуулан, нутгийн иргэдээр “Уухай”- луулан, бэлгийн далай үерлүүлнэ. Сумын ойн баяраа тэмдэглэхдээ дуураймал “Есѳн хѳт цагаан туг”- аа морин дээр залж яваад үргэсэн морьддоо чирэгдэн мѳнѳѳх “Есѳн хѳлт цагаан туг” нь ѳѳрсѳдтэй нь хамт талаар нэг тарж унахыг нүүрномоор үзэв. Ёслол хүндэтгэлд хэмжээ хязгаар гэж үгүй болж, орон нутгийн жижиг дарганцарууд “Бурхангүй газар бумба галзууруулан”, “хѳгѳѳ хѳлдѳѳ чирцгээнэ”.  Tѳрийн хэмжээний ёслол хүндэтгэлийн арга хэмжээнд хэмжээ хязгаар тогтоон журамлах цаг болжээ.

 

Бизнесмэнүүд голдуу даргатай, садан голдуу гишүүдтэй “Нутгийн зѳвлѳл” ийнхэн орон нутгийн хѳгжил, оюун ухааны үнэлэмжийн талаар огт мэдэхгүй бас сонирхохгүй. Наадам цагаан сараар нутгийн хэдэн иргэдийн сэтгэлийг цѳстэй нь хамтад хѳѳрѳгдѳн, алсдаа улстѳрд орох “нүхээ малтана”. Найраатай найраагүй цол авсан бѳхчүүдийг авсан цолоо 3 жилийн дотор батлаагүй тохиолдолд хүчингүй болгох дүрэм гаргахгүй бол тив, дэлхийн аваргуудаас ч илүү таахалзсан “бумба”-нууд олшрох нээ.

 

*Галзуурсан сошиалынхан

 

-Хэн нэгнийг магтан мандуулж, мохоон сѳхрѳѳж, эсвэл галзууруулж чаддаг сошиал ертѳнцѳд бид ихэнхи цагаа ѳнгѳрѳѳж буй. Санамсаргүйгээр аалигүйтээд, эсвэл марзганаад хийсэн шууд бичлэгүүдийг хѳѳргѳн дэвэргэсээр эзнийг нь “галзууруулдаг” жишээ нь Осоржамаа хэмээх залуу. Эрүүл бишээр маяглаж, эцэстээ хэнээс юуг ч хамаагүй шаардаж, ичих эмээхээ мэдэхээ больтол нь хѳѳргѳн дэвэргэж, түүнийг нь шоолж тохуурхаж бах таваа хангах нь хэнд хэрэгтэй юм бол? Нийгэм дэх энэ гаж үзэгдлийн гайгаар хичнээн олон залуус “ичих” гэдгийг мартаж сошиал орон зайд маяглан аяглах нь “Бурхангүй газрын бумба галзуурах” мэт. Хүн сэтгэлгээний болон ёс зүйн хэм хэмжээгээ алдаад ирэхээрээ адгуусан тѳрѳл рүүгээ ойртож очдгийн олон олон жишээг бид харцгааж буй.

 

-Хэн нэгний гаргаж буй мунхаг бүдүүлэг араншинг бид зүгээр л тоохгүй орхичихвол тэд яах ч үгүй. Их л удахдаа хэд оролдож үзээд хэн ч тоохгүй болохоор уйдаад л орхичихно. Хѳѳргѳж дэвэргээд олны анхааралд ѳртүүлээд ирэхээр тэд хяналтаа алдаж эхэлнэ. Хэдийгээр  шоолж инээлдээд байх авч яг үнэндээ энэ бол толинд тусах бидний тусгал мѳн. Бусад хумуус ч биднийг нийтлэг ингэж үнэлэн,  аажимдаа энэ байдалдаа ѳѳрсдѳѳ ч дасч мэдэх юм. Яг үнэндээ түрийвчээрээ даллаад их мѳнгѳ олно гэж биднийг ятгаад, “хэдэн малынхаа буянд жаргаж суугаа” тэр авгайг бид л ѳѳрсдѳѳ гаргаж ирсэн юм шүү дээ.

 

…Бүх зүйл ѳѳрийн хэм хэмжээтэй, бас ёс зүйтэй байдаг. Энэ хэм хэмжээ саваа халиад ирэхээр л утга учраа алдаж, ѳѳрийгѳѳ ч, бусдыг ч эвгүй байдалд оруулна. Хүндлэх ах зах, сахих ёс зүй, үнэлэх үнэлэмж байдаг болохоор л “Бурхангүй газрын бумба галзуурна” гэдэг хэллэгээр хэм хэмжээг сануулсан хэрэг. Бид бүх зүйлсийг эргэцүүлээд харах цаг болжээ.  Монголчууд бидний бүх зүйлс байх байрандаа, бас хэм хэмжээндээ байвал юутай сайн сан.