Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "ТЭМДЭГЛЭЛ"

Jan 23

Монголын үндэсний хөгжим, соёл \Л.Эрдэнэчимэг\

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Вашингтон ДС-д байрлаж, үйл ажиллагаагаа явуулдаг, доктор М. Саруул-Эрдэнэ тэргүүтэй “Монгол Соёлын Төв”, зөвхөн Вашингтонд байгаа төдийгүй Америкт байгаа монголчууддаа зориулан олон арга хэмжээ зохион байгуулдагийн нэг нь, Монгол Судалын цуврал лекц юм.
Хэдийгээр нээлттэй хэрнээ олон хүн очдоггүй ч, энэ лекцүүд нь өөрийн сонирхол болон мэргэжлээрээ АНУ-д нилээд өндөр хэмжээнд судалгааны ажил хийж байгаа олон ч хүмүүсийг урьж, судалгааны ажлынх нь талаар лекц уншуулж, ярилцлага зохион байгуулдаг болохоор үнэхээр сонирхолтой болдог. Яг үнэндээ энэ арга хэмжээ, монголчуудын оюун санаа болон мэдлэг сонирхолд нэмэр болдогоороо бусад олон төрлийн шоунуудаас илүү хэрэгтэй, бас ч ховор олдох боломжууд байдаг.

Энэ удаагийн Монгол Судлалын цуврал лекцийн 19 дахь ээлжинд, АНУ-ын Индианагийн ИС-ийн зочин судлаач, хөгжим судлалын доктор Лувсанноровын Эрдэнэчимэг оролцож лекц уншлаа.

Монголын үндэсний хөгжим, соёлын талаар болохоор миний хувьд багагүй сонирхож байсан л даа. Доктор Л.Эрдэнэчимэг саяхан “Монголын Үндэсний хөгжим, соёлын” тухай, сургалтын зориулалттай ДВД хийснээ авчирсан байсан төдийгүй, энэ тухайд нилээд дэлгэрэнгүй ярьж тайлбарласан нь их сонирхолтой байв. Бас өөрөө мундаг дуулж бүжиглэдэг чадвараа “сургалтын биет үзүүлэн” болгож ашиглаж байгаа нь биднийг гайхашруулж байв. Багш нь өөрөө дуулж бүжиглээд байхаар, сурагчид бид хичээлийн дараа бүгдээрээ хөтлөлцөж байгаад ёохор хатирав шив. Бас дуулж хөгжилдөв гэвш.

Лекцийн сонирхолтой бяцxан өгүүлэмжүүд
-Монголдоо ХБК /1966-78/, Орост Чайковскийн нэрэмжит Хөгжмийн Дээд Сургууль /1980-1986/,
Хятадад Шанхайн Хөгжмийн Дээд Сургууль /1997-2000/, Америкийн Индианагийн Их Сургууль /2005-2009/ -д суралцаж, мэргэжил дээшлүүлэн, интернационалч боловсрол эзэмшсэн тэрээр Европ, Ази хөгжим бус зөвхөн Монгол Үндэсний хөгжим судлах болсон шалтгаанаа ердөө л “монгол омогшил”-оос болсон гэж тайлбарлана билээ.  Tүүгээр ч барахгүй Монголын нэрт хөгжим судлаач Ж.Бадраа гуайд хадаг барин шавь орж, халамжлуулан хүмүүжигч нь болж байсан гэдэг.

-Бүдүүлэг, федолизмын үлдэгдэл гэж нэрлэдэг байсан Монголын үндэсний соёл урлаг нь, нүүдэлчний гайхамшигт өв соёлд тулгуурласан бүхэл бүтэн цогц урлаг байсан тухай тэрээр, олон баримтад, тэр тусмаа “Монголын нууц товчоо” хөлгөн судраас огт түгдрэхгүйгээр иш татан нотолно билээ.
-Монголчуудын үндэсний соёл урлагийн хөгжил нь нүүдэлчин амьдрал дунд бие биедээ үлгэрлэн “дагуулан сургах” аргаар явагддаг байсан тухай өгүүлээд, өнгөрсөн зун Америкийн бүх мужаас ирсэн хүүхдүүдэд тойрон бүжиг, дуу дагуулан зааж сургасан тухайгаа ярьж, биднийг бас л дагуулан их л амархан байдлаар бүжигт сургаж үзүүлэв. Ямар нэгэн шуон дээр хэсэг бүлэг хүмүүс гэнэт тойрон бүжиг хийгээд эхлэх ахул гайхах зүйлгүйгээр барахгүй, дагуулан сургах аргын сонгодог жишээ хэмээн үзэж болох аж.
-Монголчууд нүүдэлчин амьдралын хэмнэлдээ,  бүх л зүйлээ уянгалуулан эгшиглүүлэн хэлцдэг байсан нь, өдгөө энэ дэлхийн олон үндэстний дунд огт байхгүй гайхамшиг хэмээн олон баримтаар нэрлэсэн. Яг тэр мөчид бага сургуульд байхдаа сонсож ” дайралцаан” хэмээх уянгат маргааныг өөрийн эрхгүй санаж байв. Монголчууд хэрэлдэж маргалдах, учирлаж тайлбарлах, ухуулж сургахдаа хүртэл уянгалуулан эгшиглүүдэг байсан тухай, ийм олон төрөл зүйл байдгийг энэ өдөр сонсов.

-Төлөө голсон эх малд зориулсан “мал ээнэгшүүлэх аяз”-ыг Л.Эрдэнэчимэг доктор өөрөө эгшиглүүлэх ахуйд олон хүн хажууд сууж байгаа нэгнийхээ гарыг сэмхэн атгасан байхаа. Хонийг “тойг”-лож, ямааг “чүүгий”-дэж, тэмээг ‘хөөс”-өлж байгаа нь яг л тэр малынхаа араншинтд тохируулсан аялгуу болон хувирч байгааг бид анзаарч нилээд хөгжилдсөн. Их зантай, мөс чанар сайтай болохоороо адуу үхэр 2 нилээд гайгүй байдаг гэсэн. Өөр бас “гүүргий”, “гийнгоо”, “уухай” гэхчилэн олон аяз байдаг нь, тухайн малын сэтгэлийн хөдөлгөөнд зориулсан байдаг гэнэ. Харин хүний сэтгэлийг ийнхүү уянгалуулан уяраах аргаын тухайд доктор маань одоогоор судлаагүй байгаа гэсэн. Яваандаа юмыг яаж мэдэх вэ?
-Бүүвэйн дуу-г эгшиглүүлэх дор олон ч хүн өндөлзөж харагдсан. Харин “бүүвэй” гэдэг үг нь “бүү ай” хэмээн хүүхдээ аргадсан аялгуу гэдгийг энэ өдөр сонсож мэдэв.
-Говь нутагт олонтаа сонсож байсан “дэмбээ” нь айраг ихээр ууж халамцсан нэгнийг, их согтоохгүйн тулд тоо бодуулж, эрүүлжүүлэх нэгэн арга гэнэ. Үүнийг харин зарим хүмүүс туршиж үзэхэд гэмгүй мэт.
-“Гүр дуу” гэж огт сонсоогүй дууны тухай бидэнд үзүүлж тайлбарласан. Энэ нь бясалгалын шинжтэй, оюун ухааныг хөгжүүлэх чиглэлтэй дуу юм билээ. Энэ талаар судлаач маань сүүлийн үед нилээд гүнзгий судалж байгаа бололтой.
-Харин Монголын олон ястны олон дуу эгшиг өдгөө устаж үгүй болоход ойртож буй тухай харамсангүй өгүүлнэ билээ. Ямартай ч хээрийн судалгааны явцад олон ийм ховор аялгуу хөгжмийг олж авсан тухайгаа өгүүлсэн. Мэдээж энэ бүхнийг сэргээн хөгжүүлэх ахул Монгол үндэстний олон ястны дуу хуур, хөгжим бүжиг амархан сэргэн хөгжих буйз.

-Ер нь Монголын үндэсний хөгжим, дуу аялгуу нь тухайн хүний зүрх сэтгэлийн гүнээс гарч байдаг гэдгийг бид тэгтлээ анзаарахгүй явж. Харин олон аялгуу хөгжмийг сонсох бүрд, хүний зүрх сэтгэлийн өгүүлэмж нь мэдрэгдэх юм билээ. Үүнийг харин би дараа нь түүний бүтээсэн ДВД-ээс нь анзаарч мэдэрсэн шүү.
Хөгжмийн интернациональч боловсролтой хэрнээ зөвхөн Монголынхоо, өнөө цагт бүдгэрч байгаа үндэсний хөгжим соёлыг судалж, олон нийтийн, бас дэлхий нийтийн хүртээл болгож байгаа Л.Эрдэнэчимэг танд талархахгүй байхын аргагүй. Монголчууд бид байлдан дагуулалтаараа дэлхийг дагуулж байсан төдийгүй, үндэсний урлаг, соёлоороо ч байлдан дагуулж байсан юм. Харин үүнийг тэгтлээ сонирхон судалж, нотлон баталж байгаа нь хэд бол. Дайн байлдаан хүчирхийллийг дагуулдаг бол, дуу хөгжим, урлаг соёл хүний сэтгэл зүрхийг дагуулдаг. Даяаршиж буй өнөө цаг дор монголчуудын олон жилийн түүх, уламжлалтай үндэсний урлаг, хөгжим, соёлыг судлан, дэлхий дахинаа дэлгэрүүлж байгаа доктор Л.Эрдэнэчимэг таны нөр их хичээл, зүтгэлд талархан, их амжилтыг ерөөе. Таны ажил үйлс, амьдрал тань амгалан байж, бүтээл тань ширгэшгүй байг ээ!
Олон олон өгөөжтэй ийм арга хэмжээг зохион байгуулж, монголчуудынхаа оюун санаа, мэдлэг чадварт “далайд дусал” нэмэр болж байдаг Монгол Соёлын Төвийнхэндээ талархаж байгаагаа илэрхийлье. Харин үүнийг олон олон монголчууд хүртэж байваас юутай сайн.
Монголчууд биднийг урлагийн тэнгэр ивээг!

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн  Галбадрах

2011-01-23

Dec 28

Сонгодог аялгуутай, тансаг төрхтэй Чикагогийн шинэ жил

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

…Гадаа орсон цас бүх л агаарыг цэнгэг болгож, хөл дор чахрах чимээ нь энэ агаарт тун содон , бас сонихон сонсогдоно. Нэвсийтэл дарсан цасан дээр үдшийн өнгө өнгийн гэрэл тусахад ер бишийн содон, үлгэрийн ертөнц мэт сэтгэлд гэгээ татуулна.

Гоёмсог засалтай уудам танхимд гоёлын даашинзтай бүсгүйчүүд, жэнтельмен төрхтэй залуус холхилдож, тэдний нүүрэнд баяр баясгалан гэрэлтэнэ. Танхимын голд байх  гоёмсог чимэглэлтэй гацуур модыг харах дор, бага ахуйдаа өвлийн өвгөнөөс бэлэг авах гэж тэсэн ядан хүлээдэг байсан тэртээх он жилүүдийн бүүдгэр дурсамжийг сэргээх.
Жил жилийн энэ л өдрүүдэд бүх л хүмүүсийн сэтгэл өөрийн эрхгүй хөвсөлзөж, нэг л сайхан зүйл хүлээх мэт мөрөөдөлд умбадаг. Чухам юуг хүлээгээд байгааг тэгтлээ тогтож анзаарахгүй ч, ирж яваа он цагийн хэлхээсэнд дэх олон учрал, бас хувь заяан дахь олон бэлэгдлийг л хүлээж байгаагаа мэдэрдэг.

IMG_8318

Ийм л нэгэн үдэш Чикагогийн монголчуудтай хамт нэгэн шинэ жилийг өнгөрөөв.
…Чикагогийнхан ер нь нилээд онцлогтой. Америкт ажиллаж амьдарч байгаа монголчуудын дундаас ажлын онцлогоосоо хамааран багагүй чинээлэг, бас тэгээд урлагийн мэдрэмж илүүтэй нь анзаарагддаг. Саяхан болж өнгөрсөн “Aяны шувуу” хүндэтгэлийн тоглолтоос Чикагогийнхнаас анхны сонгодог оркестр төрсөн. Хийл болон төгөлдөр хуурын хамтарсан оркестр нилээд өндөр мэргэжлийн түвшинд эндээс төрж, энэ л урам зориг боломжоороо тэд,  мундаг нэгдлийг бий болгож, мундаг бүтээлүүдийг төрүүлж эхэлж байгаа. Тэд энэ үдшийн шинэ жилийн гол цөм нь байлаа.

Тайзан дээрээс энэ л оркестрийн эгшиглүүлэх гайхалтай аялгуунууд энэ үдшийг сонгодог хэрнээ тансаг төрхөнд хөтөлж байлаа. Бас л ‘Аяны шувуу” тоглолтоос өөрийгөө бусдад таниулж, ур чадвараараа олон нийтэд танигдаж яваа залуу дуучин Ганзориг Вашингтон ДС хотоос уригдан ирж тэдэнтэй хамтад ая дуугаа өргөсөн нь бас нэгэн сюрприз боллоо. Энэ үдэш ердөө л сонгодог үдэш байсан. Урт сахалтай, бас нүдний шилтэй нилээд хэлэмгий байрын өвлийн өвгөн, цэнхэр өмсгөлтэй сонгодог балет бүжиглэдэг цасан охин, түүнийг дагаад тайзан дээр эргэлдэж байсан цагаан даашинзтай охидууд хүртэл сонгодог байсан гээч. Бяцxан хүүхдүүдэд тарааж байсан бэлэг нь хүртэл “сонгодог” Барбитай байсан шүү.

Энэ шинэ жилийн хүндэт зочид нь МУГЖ циркийн жүжигчин Ягаанцэцэг, МУГЖ балетийн бүжигчин Наранханд, МУСТА телевизийн нөгжмийн найруулагч Буриад /төгөлдөр хуурч Мөнгөнчимэгийн аав/, Урлаг судлаач доктор Батжаргал нар байлаа. Бусад шинэ жилүүдийн адил “шилдэг бүжигчин хос”, “азтай оролцогч”, “гоёлын даашинзтай гоо бүсгүй”, “oны шилдэг хүүхэд” гээд олон номинацид сонгодог хөгжмийн аялгуу доор шалгаруулсан. Харин Чикагогийнхан “гоёлын даашинзтай гоо бүсгүй’- н шагналаа Польшоос ирсэн бүсгүйд алдсан боловч, бусад номинацаа “дошин дээр”-ээ авсан болохоор бас ч сэтгэл хангалуун байгаа харагдсан. Шилдэг бүжгийн хос шалгаруулах явц нилээд өрсөлдөөнтэй болсон ч “хуучин бууны хугархай’ гэдгээрээ Цэдэвийн хос тодорлоо. “Aзтай оролцогч”-оор Гунанбаатар гэдэг залуу шалгарсан нь олон ч эцэг эхчүүдэд, хүүхдэдээ их л содон нэр бодож олох нь зүйтэй юм гэдэг бодол төрүүлсэн байхаа. Магадгүй ирэх жилийн шинэ жилд Нойрсож буй гүнж гэдэг нэртэй бүсгүй ийм номинацад түрүүлэх ч юм бил үү?

Харин оны “шилдэг хүүхэд”-ээр шалгарсан Жамьянхүүгийн Номундалай хүү, гимнастикийн төрлөөр мужийн аваргаар 4 удаа шалгарч байсан төдийгүй 2010 онд 30 орчим медаль тэмцээнүүдээс авсаны 20 нь алтан медаль байгаа гэнэ. Ямартай ч Америкт ажиллаж амьдарч байгаа монголчуудын шинэ үе, энэ оронд олон зүйл дээр “цахиур хагалах” эхлэл харагдаж байлаа. Эцэг эхтэйгээ хамтад шинэ жилд ирсэн бүх л хүүхдүүд бэлэг авцгаасан. Тэд хөлхөж, мөлхөж байгаад ч болов бэлгээ авсан нь их л өхөөрдөлтэй. Зарим нь өвлийн өвгөнөөс айж уйлсан нь монгол өвгөн харалгүй дандаа Санта Клаус харж байсных байх л даа.
Сонгодог аялгуутай, дуутай, бүжигтэй, бас олон номинацтай, дуулгага худалдаатай, идэх уух зүйлээр элбэг дэлбэг энэ шинэ жилийг www.zok.mn блогийн эзэн А.Ганзориг найз нарынхаа хамтад зохион байгуулж, ‘Sushi Mon’ ресторан, “Venice Pizza” ресторан, “MTS Cargo”, “Altai limuzin service”, “Amerikan Familey Insurance”  зэрэг байгууллагууд ивээн тэтгэсэн гэсэн.

Ямартай Чикагогийн залуус “сонгодог” хэлбрийн шинэ жил хийж эхэлж байгаа нь тэдний хүсэл мөрөөдлийн илрэхийлэл байх л даа. Тэд бас шинэ зүйл эрж хайж, бас зориг гарган хийж эхэлж байна. Та нартаа ч бас их амжилт, өөдрөг тэмүүлэл хүсье.
Дараа жилийн шинэ жил даан ч хол байна даа. Гэхдээ яг ч шинэ жил дуусаагүй байгаа л даа.
Харьд ажиллаж амьдарч, алжаахдаа алжааж, баярлахдаа баярлаж чаддаг олон монголчууддаа шинэ оны мэнд хүргэж, эрүүл энх, инээд баясал дүүрэн, аз жаргалтай, сайхан хүсэл мөрөөдөл, азтай олон учралуудтай шинэ оноо угтахыг ерөөе. Та нарын минь ажил амьдрал өөдрөг сайхан байг ээ!

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2010-12-28
Oct 31

Америкийг зорин ирж яваа “Аяны шувуу”

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

…Буцах цагийн хуйсганасан бодол хүний сэтгэлийг чилээдэг. Буцаж алсын нутгийг зорих шувуудын зэллээ, ганганаа хүний сэтгэлийг гуниглуулдаг. Амьдрал тэр л хэмнэлд нэг л дүнсгэр бодлогoширч, хааяадаа санаа алддаг.
Монгол нутгийг минь зорин, алсаас ганганалдан ирж, зунжин цэнгээд намартаа буцан одох шувуудын хэд нь эргэж ирж, хэд нь эргэж үл ирдэгийг  бид тоолдоггүй, бас анзаардаггүй.  Шувуудын уянгалаг ганганаа, гайхамшигт хөг аялгуу үргэлжлэн үргэлжилж дуурсах авч, тэр дундах нэг л содон хөг эгшгийг бид хааяадаа анзаарч, заримдаа үгүйлдэг.

Эхлэл…

Aялан дуулах чиний минь хоолойтой
Адилхан өнгөөр уянгалан ганганаад
Алаг нүдний сормуус шиг дэвээд
Аглаг тал дээгүүр шувууд буцлаа
Амраг минь чи минь
Дуугаа дуулаач
Аяны шувуудыг эргэн иртэл
Дуугаа дуулаач
…Айсуй цагийн бударган бодол хүний сэтгэлийг сэргээдэг. Алс холын нутгаас зорин ирж, ус нууранд цэнгэн ганганалдах шувуудын  ганганаа хүний сэтгэлийг уяраадаг. Амьдрал тэр л хэмнэлд аз жаргал, дуу хуур, хайр энхрийллээр бялхаж эхэлдэг.

…Буцах цагийн хуйсганасан бодол хүний сэтгэлийг чилээдэг. Буцаж алсын нутгийг зорих шувуудын зэллээ, ганганаа хүний сэтгэлийг гуниглуулдаг. Амьдрал тэр л хэмнэлд нэг л дүнсгэр бодлогoширч, хааяадаа санаа алддаг.
Монгол нутгийг минь зорин, алсаас ганганалдан ирж, зунжин цэнгээд намартаа буцан одох шувуудын хэд нь эргэж ирж, хэд нь эргэж үл ирдэгийг  бид тоолдоггүй, бас анзаардаггүй.  Шувуудын уянгалаг ганганаа, гайхамшигт хөг аялгуу үргэлжлэн үргэлжилж дуурсах авч, тэр дундах нэг л содон хөг эгшгийг бид хааяадаа анзаарч, заримдаа үгүйлдэг.
Тэр мөчид алсаас эргэж ирээгүй түүнийг эргэн санаж, сэтгэлд шингэж үлдсэн уянгат хөг аялгуунд нь уусан уярна. Шувуу болгон өөр өөрийн хөг эгшгээр дуулах авч, түүн дотроос илүү гайхамшигтай, илүү содон нэгнийг бид мартдаггүй, мартах ч аргагүй.
Тэр эргэж ирээгүй ч, түүний гайхамшигт аялгуу нь мөнх хөх тэнгэрт дуурссаар, шингэж үлдсээр… Энэ бол аугаа гайхамшигт авьяас билэг буюу.

240x200

ЗУНДУЙН ХАНГАЛ   /1948-1996/
Монголчууд бидний сэтгэл зүрхэнд шингэж үлдэн, үе цаг улирах тусам мартагдах бүү хэл, улам улмаар  уянгалан дуулагддаг дууны нэг нь 20-р зууны нэрт хөгжмийн зохиолч, Төрийн соёрхолт Зундуйн Хангал агсаны зохиосон “Aяны шувуу” дуу. Хайртай эхнэртээ зориулан зохиосон энэ дууг нь сөөнгөдүү хэрнээ, өвөрмөц уянгалаг хоолойгоор дуулж олонд хүргэсэн дуучин Төмөр агсаны дуулснаар бид сэтгэлдээ шингээсэн.
З.Хангал агсаны дотны анд, үнэнч сайхан сэтгэлтэй, кино найруулагч “Aрдын жүжигчин”  Г.Жигжидсүрэнгийн, найзынхаа дурсгалд зориулан бүтээсэн 4 бичлэгийг бүх л шөнөжингөө үзэж, сонсож суухдаа нэг л гайхамшигтай ертөнцөөр аялах мэт сэтгэл ихэд сэргэлээ. 48 жил энэ хорвоод ирж үдлээд буцахдаа ямар ихээр хөдөлмөрлөж, ямар олон гайхамшигт аялгуунуудыг бидэнд үлдээснийг бид тэр болгон анзаардаггүй аж.

Хөгжмийн бүх төрлөөр тэр дундаа киноны 20 хөгжим, бүжгэн жүжгийн хэд хэдэн том бүтээл, драмын 10 орчим жүжгийн хөгжим, нийтийн 30 орчим дуу, дан хөгжмийн 30 орчим бүтээлүүдийг туурвиж амжсан гэхэд  үнэхээр бахархмаар. 1990 онд “Чавхдаст хөгжмийн дөрвөл”, “Хийл, найрал хөгжмийн концерт”, “Эрдэнэсийн уул” бүжгэн жүжгээрээ Монгол Улсын Төрийн соёрхол хүртжээ.
Өнөөгийн Монголын хөгжмийн урлагийн бүх “томчууд” нэгэн сэтгэлээр, түүнийг өвөрмөц авьяас билэг, онцгой мэдрэмжээрээ гайхуулан бишрүүлж байсныг хүлээн зөвшөөрч байлаа.  Н.Жанцанноров гуай “Түүний бүтээлүүд минийхээс өөр, гэхдээ бүх аялгуунууд нь яг л дуугарах ёстой газраа, яг л өөрийн хэмнэлээр эгшиглэдэг. Миний бүтээлүүдийг Ази талдаа их сонирхож, тоглодог байхад, Хангалын хөгжмийн Европ, Америк талдаа илүү сонирхож тоглодог” гэж өгүүлнэ билээ.
Түүний “Салхич шувуу” хөгжмийг сонсоход аялгуу хэмнэлээрээ өөрийнхөө тухай хүүрнэх мэт надад санагдсан.

М.Горькийн “Салхич шувуун дуун” гэдэг зохиолоос сэдэвлэсэн гэж зарим хүмүүс дүгнэж байсан. Огцом нүргэлж, хааяадаа намуухан эгшиглэж, заримдаа баярлаж гиниглах мэт тэр аялгуу бидэнд, хүний амьдралын зовлон жаргал, баяр гунигийн тухай хүүрнэх мэт…Хүний сэтгэлээс эгшиглэж байгаа хөг аялгуу гэдэг ямархан гайхамшиг, ямархан их өгүүлэмжтэй болохыг тэндээс мэдэрч болмоор.
Түүнийг хүн болгон “яг л жинхэнэ монгол эр хүн” гэж дүгнэн дурсаж байсан. Илүү дутуу нялцгар зангүй, хэнд ч хэлэх гэснээ хэлчихдэг, найзуудаа хэрэгтэй цагт нь магтаж, хэрэгтэй цагт нь голж чаддаг байсан нь энэ дүгнэлтийн үндэс нь байх. Ийм уянгалаг гайхамшигт аялгуу эгшгийг бүтээж чадсан хүний сэтгэлийн орон зайд муу муухай зүйл байдаггүй гэдэгт би итгэдэг. Уйгагүй хөдөлмөр, өөрийнхөө бүтээлийн төлөөх сэтгэлийн шаналал, зовиурыг ч мэдэрч байна.

Хайртай эхнэр, амьдралын хань, бүх л зовлон жаргалынх нь цорын ганц гэрч Ягаанцэцэг нь архины тухай их л харамсангүй өгүүлж байсан. “Монголчууд бид сайн яваа нэгнээ уулзаж учрах болгондоо магтаалаар “булж”, архиар “даруулдаг” гэж…
Энэ үгэнд их харамсал, гуниг шингэсэн байлаа. Гэхдээ аугаа хүн ямагт аугаа хэвээрээ байж, аугаа хэвээрээ хүмүүсийн сэтгэлд үлддэг. Цаг хугацаа улирах тусам түүний бүтээлүүд л мөнхрөн үлддэг. Энэ бүтээлд нь тэр хүний баяр баясгалан, зовлон шаналал нь шингээстэй байдаг юм даа.
З.Хангал агсаны дүү З.Зундарь, хүү Х.Булган нар бүгдээрээ л Монголын хөгжмийн урлагийн ертөнцөд өөр өөрийн орон зайтай. Тэд алсын алсаас эргэж ирээгүй ч тэдний сэтгэлийн хөг эгшиг нь эгшиглэсээр…Тэр гайхамшигт хөг аялгуу, эгшиг нь өдгөө Монголоор ч зогсохгүй энэ дэлхийн олон оронд эгшиглэж байгаа. Бидний сайн мэддэг, аялах дуртай “Аяны шувуу”, “Салхич шувуу” болон олон олон гайхамшигт аялгуунуудыг дагуулсаар Америк орныг зорин айсуй.

Америкт болох тоглолт
Өдгөө Америкт ажиллаж амьдарч байгаа циркийн нэрт жүжигчин МУГЖ Ягаанцэцэг, өөрийн хань З.Хангал, хүү Х.Булган нарын дурсгалд зориулсан хүндэтгэлийн концерыг 11 сарын 28 наас 12 сарын 04 ны өдрүүдэд АНУ-ын Вашингтон ДС, Чикаго хотуудад зохион байгуулах гэж байна. Энэ тоглолтыг дэмжиж кино найруулагч “Ардын жүжигчин” Г.Жигжидсүрэн, зохиолч яруу найрагч Ш.Гүрбазар, ач охин Булганы Сарнайцэцэг, Монголын рок рорын тэргүүн “Харанга” хамтлаг болон хэд хэдэн уран бүтээлчид Монголоос ирэх аж.
-Залуу үеийн уран бүтээлийн хэсэг
-Монгол кино ба уран бүтээл
-Дан хөгжмийн бүтээлүүд
-Драмын уран бүтээл
-Балет ба циркийн урлаг
-Рок ба гэр бүл
гэсэн 6 хэсгээс бүрдэх энэ хүндэтгэлийн тоглолтод балетийн нэрт бүжигчин МУГЖ Д.Алтанхуяг, яруу найрагч Б.Ичинхорлоо, дуурийн дуучин Э.Саран, Ж.Болормаа, төгөлдөр хуурч Б.Мөнхшүр, Ж.Хадбаатар жүжигчин Алтанбагана, Болдбаатар нар болон АНУ-д ажиллаж амьдарч байгаа бүжигчин, хөгжимчин олон уран бүтээлчид оролцоно.

Тоглолтыг АНУ-дахь Монголын ЭСЯ, Вашингтон ДС орчмын Монголчуудын Холбоо, Чикаго хотын Монголчуудын Холбоо зохион байгуулж, ерөнхий найруулагчаар Өлзийсайхан ажиллаж байна.
Ямартай ч эх нутгаасаа алсад ажиллаж амьдарч байгаа Америкийн монголчуудад монголын хөгжмийн урлагийн том төлөөлөгчдийн уран бүтээлийн бүрэн хэмжээний тоглолтыг үзэх завшаан тохиож буй. Бидэнтэй адил харь нутагт ажиллаж амьдарч байгаа Ягаанцэцэгийн сэтгэл, зүтгэл шингэсэн хөдөлмөр энэ боломжийг бидэнд олгож буй. Ийм боломж бидэнд олон тохиохгүй.
Та сэтгэл гарган морилон ирэх аваас, нэгэн үдэш сэтгэлийн цэнгэлийг эдлэн, оюуны гэгээн мэлмийг нээж, сонсох сонорын мялаан жаргах буйз.
Монголчууд бидний сэтгэл зүрх ямагт гайхамшигт аялгуу эгшгээр хөглөгдөж байх болтугай.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2010-10-31

Aug 20

Морин хуур-монгол хүн

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

…”Морь гэхээр монгол хүн, монгол нутаг, морин хуур гэхээр бас л монгол хүн, монгол аялгуу санагддаг. Энэ их гайхамшигийг хөглөж бас хөтөлж явдаг эрхэм хүндтэй хүн” гэж АНУ-д Монгол улсаас суугаа элчин сайд Х.Бэхбат, 4 сарын 27 нд ЭСЯ ны байранд болсон уулзалтад, “Морин хуурын чуулгын” удирдаач, Ардын жүжигчин Ц.Батчулууныг тодорхойлон нэрлэсэн юм.

Эрхэм уран бүтээлч, морин хуурын хөгжлийн төлөөх чин зүтгэлтэн Ц.Батчулуун өөрийн шавь Г.Уртнасангийн хамт АНУ-ын хотуудаар 14 хоног аялаж, “морин хуур хөгжмийн үүсэл, хөгжлийн тухай” лекц уншиж, сурталчилж, бас тоглолт зохион байгуулж, олон монголчуудтай нүүр учран санал бодлоо хуваалцаж явсан замын эцэст, Вашингтонд ажиллаж амьдрах монголчуудтай уулзсан уулзалт энэ байлаа.
Монгол Улсын ерөнхийлэгчийн зарлиг гарч, монгол айл, албан байгууллага болгон морин хуур хөгжмийг дээдлэн залдаг болсоор бага бус хугацааг элээж буй.

Яг үнэндээ зарлигийг л ёсчлон дагаж, тэгэх учиртай гэж өөртөө итгүүлж байдаг олон монголчуудын хувьд, энэ лекц, ярилцлага багагүй сонирхолтой байлаа.

Морин хуур хөгжим монголоос гаралтай тухай, морин хуур хөгжмийн чавхдас /хялгас/ нь цагаан морь, гүүний сүүлнээс сугалж бэтгэгддэг, арга билгийн зохицолдоотой тухай, хөг аялгуу нь халх болон цахар эгшиглэнтэй тухай, цар нь арьсан бүрээстэй байсан тухай, морин хуур хөгжмийн эхлэл монгол домог “Хөхөө Намжил” бодит хүн байсан тухай, анх үүсэхдээ бурхан болон чөтгөрийн хамтын ажиллагааны үр дүн байсан тухай гэхчилэн олон сонирхолтой ярианууд энэ оройн сонирхолтой сэдэв байв. Монголд төдийгүй дэлхийд гайхагдаж байгаа “морин хуурын чуулгын” хөгжлийн тухай, аялан тоглосон орон болгоны үзэгчдийн сэтгэл хөдлөлийн элдэв араншингийн тухай ч хөгжилдөн байж хүүрнэлдэв.
Харин энэхүү хүүрнэлдээний завсар , хоёрхон чавхдастай хэрнээ хорвоогийн элдэв явдлыг хүүрнэдэг морин хуурын гайхамшигт эгшигт дуурсах “Дөрвөн цагийн тал”, “морины явдал”, ” цонхон дээр суусан ялаа”, “Эрдэнэ засгийн унага” аялгуунууд, харьд суугаа олон монголчуудын сэтгэл зүрхэнд нь “эгшиглэж” байлаа. Харин “Сэцэн Мандухай” киноны хөгжим болон, Жанцанноровын “Цагаан суварга’ хөгжмийн эгшиглэн оргил нь байв. Анир чимээгүй орчинд, гүн бодолд автсан хүмүүсийн царай хөгжмийн гайхамшигт аялгуунд уусан уусах мэт. Нээрээ л бодох ахул, найр наадмаас л дуулж хуурдаж сурдаг байсан нүүдэлчин удмын үр сад бид мөнөөсөө мөн л байв.

Хоолойгоо хахираан байж засан, индэр дээрээс албархуу маягаар ёс төдий илтгэдэг байсан хүмүүсээс Ц.Батчулуун арай өөр харагдаж байсан нь, хийсэн бүтээлтэй, хэлэх үгтэй, эрхэмсэг хүний төрх байлаа. “7 сарын 1 нд хэдэн хуурын хойноос гашуудлаа” хэмээн адлагдаж байснаа цухас дурдаад, өөрийн шавь Г.Уртнасандаа элчин сайдаар дамжуулан ” өргөмжлөл ” өгүүлэхдээ, “Морин хуураа ЮНЕСКО д бүртгүүлчихсэн юм чинь, одоо хар арьстай хүн морин хуур барьж байхыг хараад гайхахгүй, эмээхгүй тухайгаа” битүүхэн хэлнэ билээ. Хийж бүтээж, илүү ихийг хийж бүтээх гэж сэтгэл оюунаа чилээж яваа нэгэндээ, учиргүй магтаад байхгүй хэдий ч урмыг нь хугалчихгүй байна гэдэг яасан хэрэгтэй билээ гэж бодогдож байснаа нуух юун. Гэхдээ л хийж бүтээсэн их бүтээлтэй хүн гэдэг цаанаа л өнгөлөг, бас бардам харагддагийг энэ орой мэдэрч суулаа. Сайхан байсан.

Уулзалтын төгсгөлд элчин сайд, “Японы үзэгчид гайхан дуу алдаж байхыг, Лаосын үзэгчид зааланд шогширч байхыг үзсэн юм чинь дараагийн удаад Америкийн үзэгчид яаж гайхахыг заавал үзэхийг ерөөж”  бэлэг гардуулсан. Энэхүү аялалын нэгэн зорилго нь АНУ-д Монголын ” морин хуурын чуулга” -ыг өргөн хэмжээгээр тоглуулах боломжийг хайж байгаа гэдгээ уулзалтын явцад Ц.Батчулуун хэлж байсан.
Магадгүй нэгэн цагт Америкийн том танхимд Монголын “морин хуурын чуулга”-ын бүрэн хэмжээний тоглолт болж Америкийн үзэгчдийг гайхуулан бишрүүлэх ч юм билүү? Яг ийм мөчид Монгол хэмээх нэгэн омогшил улам улмаар оргилж, бидний үндсэний бахархалыг бадраах ч юм бил үү? Тэр цагт монголчууд бид бие биенээ чин сэтгэлээсээ тэвэрч, монгол хүн болж төрсөн хувь заяандаа баярлах ч юм бил үү?
Эрхэм Ц.Батчулуун таны их хүсэл мөрөөдөл тань биелж, та үргэлж урам зоригоор бадарч байх болтугай. Америк оронд бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ ирж тоглох цагийг хүлээж байя.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

2010-04-29

Dec 26

Зул сарын баярын өдөр

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Жил бүрийн 12 сарын 25-ны өдөр Америк даяар “зул сарын баяр “ыг тэмдэглэдэг.
Урд өдөр нь шинэ жилийн гацуур мод хайгаад олсонгүй. Харин орой хэрд дэлгүүрүүдэд шинэ жилийн чимэглэлүүд бараг 50% хүртлээ хямдардаг аж. Бас олон төрлийн бараа хямдардаг болохоор, дэлгүүрүүд ачаалал ихтэй байна. Хүмүүс баярын хэрэглээгээ худалдан авч, маргааш нь хүүхдүүдэд өгөх бэлгээ базаана.
Харин маргааш нь бүх хүмүүс амарч, гоё сайхнаар хувцаслан сүмүүдэд очицгоож, ертөнцийн эзэнд талархал илэрхийлцгээж, гэртээ анд нөхдөө урин, хүүхдүүдэд бэлэг сэлт өгч, идэж уун баярлацгаана.
“Усыг нь уувал ёсыг нь дагана” гэдэгчлэн Америк төдийгүй харь оронд ажиллаж амьдарч байгаа монголчууд энэ баярыг тэмдэглэцгээдэг. Мэдээж бидний тэмдэглэж заншсан шинэ жил ойртож байгаа болохоор хүн болгон баяр баясгалантай хөгжүүн байх аж. Энэ жил АНУ-ын нийслэл Вашингтон хотод амьдарч байгаа монголчууд энэ өдрийг хэрхэн тэмдэглэж байгааг сонирхлоо.
“Merry khristmass”
…Энэ өдөр ертөнцийн эзэн Есус төрсөн гэж үздэг болохоор өөр өөрийн итгэл үнэмшлээр үүнд ханддаг. Мэдээж шашны асуудал ихэд эмзэг сэдэв. Хүн болгонд байдаг итгэл үнэмшил, сүсэг бишрэл гэдэг өөр өөрийн сэтгэлийн илэрхийлэл байдаг болохоор түүнийг үгүйсгэж, гутаан доромжлох гэдэг даан ч бүдүүлэг хэрэг.
Вашингтон ДС д байдаг “Вашингтоны монгол сүм “, “Энэрэл сүм ” энэ өдөр хамтдаа ертөнцийн эзнийг  магтан дуулж талархал илэрхийлэв.
“Вашингтоны монгол сүм ‘ийн пастор солонгос гаралтай  Ким, “Энэрэл ” сүмийн пастор Майнгэрэл нар энэ өдөр Есус эзэнд итгэгчдэд сургааль айлдаж, ертөнцийн эзний төрсөн өдөрт талархал илэрхийлж магтав. Түүнд итгэгч олон олон монголчууд энэ хүндэтгэлийг чин сэтгэлээсээ хүлээн авч , магтан дуулцгаав. Хүн болгоны сэтгэл зүрхэнд өөр өөрийн итгэл үнэмшил, бахархах, жигших зүйл байдаг болохоор , миний хувьд үүнд хүндэтгэлтэй ханддаг. Мэдээж энэ цаг дор манай монголчуудад өөр өөрийн итгэл үнэмшил, айж ичих, эмээх зүйл заавал байх хэрэгтэй гэдэгт би ихэд итгэдэг. Түүний нэгээхэн хэсэг нь энэ сүмүүд юм.
Надад хамгаас илүү таалагддаг зүйл нь номлолын дараах “нөхөрлөлийн цаг ” байдаг юм. Энэ мөчид хүмүүс идэх хоолноос илүүтэй, бие биедээ зовлон жаргалаа ярилцаж, бие биедээ өөрийн боломж чадлаараа туслахыг хичээдэг явдал юм. Энэ бол их эв нэгдлийн эхлэл, бие биедээ чин сэтгэлээсээ найрсаг хандахын эхлэл байдаг болохоор надад сайхан санагддаг юм даа. Яагаад ч юм бэ? би энэ цуглаанд оролцож байхдаа аугаа их итгэл найдвар, их нөхөрлөлийг мэдэрч байлаа. Энэ өдөр уулзаж учирч байсан бүх хүмүүс “Мэрри Христмас ” гэж хэлж бие биенээ чин сэтгэлээсээ тэвэрч байсан нь хамгаас сайхан байлаа. Энэ дэлхийн хүмүүс бие биенээ хүндлэн тэвэрч байх тэр аугаа сэтгэлийг, энэ л  эв нэгдэл, талархал илэрхийлж байсан. Бие биенээ чин сэтгэлээсээ хайрлаж, хүндлэн сонсож, талархан дэмжиж байхын муу гэж үгүй.

“Болор” шинэ жилийн цэнгүүн
“Орлоо “-гийн Тайван бид 2,нилээд оройхондоо энэ цэнгүүнийг зорилоо. Учир нь энэ жилийн Вашингтоны 3 шинэ жилийн эхнийх нь энэ өдөр тохиосон юм.  Америкийн монголчуудын дунд зохиогддог олон олон спортын аргэ хэмжээнд амжилттай оролцдог Вашингтоны тамирчдын ёлко юм л даа.    “Harvest moon”   гэж нэрлэгддэг Ази эзэнтэй энэ цэнгээний газарт манай залуус иймэрхүү арга хэмжээг зохиодог болсоор удаж  буй.  Энэ том гүрэнд азичууд бас ч гэж бие биенээ дэмждэгийн илэрхийлэл энэ юм даа.   Нууцгүй хэлэхэд манай монголчуудын элдэв шоуны этгээд араншинг тэд мэддэг болохоор бас ч гэж ойлгож,зохиуцуулдаг гэх үү дээ? Нэг ёсондоо бизнесийн ухаан юм  даа.

Голдуу нас тогтсон, спортоор хичээллэдэг, ажлын зав чөлөөгөөрөө тэмцэлдэж, уралдаж бас өрсөлддөг болохоор тэдний хүсэл мөрөөдөл, сонирхол бас ч ижил. Харин ийм нэгэн орой тэд, халамцсан сэтгэлдээ бие биедээ чин сэтгэлээсээ үнэн үг хэлдэг. Спортын тавцанд өрсөлдөж, муудалцаж сайдаж, маргалдаж мэтгэлцэвч, маргаашийн өдөр ,бие биенээ тэврэн инээж уулздаг нь ,ухам энэ л спортын нэгэн гайхамшиг гэлтэй. Энэ цэнгээний газарт энэ л залуусыг нэгтгэж, олон олон баярыг тэмдэглэх ажлын зохион байгуулж, тэр л тулааны талбарт эв эейиг хичээх сэтгэлийг зангиддаг Ш. Баасансүрэн, Т. Ганбат, Б.Бямба, Н.Чулуундаваа, М.Саруул-Эрдэнэ нарт талархахгүй байж яахин болох билээ
2009 онд хөл бөмбөгийн лигт оролцсон “Эвсэл “, “Ирээдүй”, “Чулуу “, “Атлантик “, “Пирамид “, волейволын лигт оролцсон “Энэрэл “, “Тэнгис “, “Автонэт “, “Сакура “, “Залуус ” багийн тамирчин залуус энэ үдшийн хүндтэй зочид байлаа. Мэдээж оны эцэст шилдгүүдээ шалгаруулдаг жишгээр, тэд оны шилдгүүдээ шалгаруулж урамшууллаа.

1. Оны шилдгийн шилдэг тамирчнаар, ширээний теннисний Америкийн монголчуудын аварга шалгаруулах тэмцээний ганцаарчилсан тоглолтын алтан медалт, багийн тоглолтын хүрэл медалт, хөл бөмбөгийн тамирчин Х.Дамдинбаяр шалгарч шганал гардлаа.
2. Америкийн монголчуудын хөл бөмбөгийн тэмцээнд амжилттай оролцсон Билгээ “оны шилдэг тамирчин ” аар шалгарч шагнал гардлаа.
Өнгөрсөн 2009 онд Америкт ажиллаж амьдарч байгаа монголчууд хөл бөмбөгийн, сагсан бөмбөгийн, гар бөмбөгийн лигийн тэмцээнүүдийг зохион байгуулж, хот хотдоо тэмцээн зохион байгуулсан нь жил жилээс улам улмаар өргөжсөөр. Харь нутагт ажиллаж амьдрахдаа хүнд хэцүү ажлын зав чөлөөгөөрөө, өөрсдөдөө байгаа их авьяас чадвараа хөгжүүлж, их спортын орон зайд тэмцэлдэж, өөрсдийгөө хөгжүүлж байгаа тэднээр бахархахгүй байж яахин болох билээ.

Энэ нэгэн орой тэдэнтэй хамтад байж, сэтгэлийн их хөөрөл, монгол орны хөгжлийн төлөөх шаналал, их ажлын дараах алжааж ядарсан тэдний баяслыг мэдрэхдээ тэднээр бахархаж байсан. Тамирчдын ар гэрийн хүнд хэцүү алжаалыг хамтдаа үүрч байдаг бүсгүйчүүд, эр нөхрийнхөө хүзүүнд зүүлттэй өнгө өнгийн медалыг тэмтэрч байхдаа тэднээр бас л бахархаж байсан. Медаль хэмээх тэр л төмөрт бус, амьдралын төлөөх хүнд хэцүү мөчид цаг заваа гарган, зүтгэсэн зүтгэлийн үр шимд бахархах бахархал байсан. Монгол эр хүний хат даах тэвчээрийн чагтага энэ байлаа.
Харьд ажиллаж байгаа олон олон монголчуудын эв нэгдлийн эхлэл тэд байсан болохоор надад ч бас сайхан санагдаж байлаа. Аугаа их спорт, аугаа их эв нэгдлийг шаарддаг. Тэд багаар тоглож байхдаа бие биенээ мэдэрч, ганцаар тоглож байхдаа дэмжигчдийнхээ сэтгэлийн их уухайг мэдэрч байдаг. Энэ бол бие биенээ дэмжих аугаа их эв нэгдлийн эхлэл байдаг юм даа.

Харь оронд ажиллаж амьдарч байгаа олон монголчууд, спорт гэх,энэ эв нэгдлийн хүчээр бие биенээ дэмжиж. хамтдаа шаналж, хамтдаа бахархаж, хамтдаа уухайлж байдаг юм. Тэд их спортын тавцанд маргалдаж мэтгэлцэж, хор шар нь буцалж байвч, маргаашийн  нэгэн өдөр бие биенээ тэвэрч, хөгтэй хөгжилтэй мөчүүдээ дурсан ярьж инээлдэж байх. Чухам энд л монголчуудын уагаа их эв нэгдлийн эхлэл буй.
Энэ үдшийн цэнгүүнд хөл,  бөмбөгийн гарамгай тамирчин, хэл шинжлэлийн гайхамшигт эрдэмтэн М.Саруул-Эрдэнийн хэлсэн хундаганы үгээр энэ бичлэгээ төгсгөе дөө.
Цэнгэл баяр аз жаргалын төлөө
Цэнхэр дуу инээд нулимсны төлөө
Ахин дахин уулзаж учрахын төлөө
Амьд яваа хоног өдрүүдийн төлөө
Хундага дарс энэлэл тайтгарлын төлөө
Хуучин шинэ мөрөөдлийн төлөө

Ертөнцөд хүн болж төрсний төлөө
Ер бусаар хайрлаж дурлахын төлөө
Шүлэг дуу гэгээн өдрийн төлөө
Шүүдэрт зөрөг гэрэлт андын төлөө
Ирэх өдрүүд үл мартагдахын төлөө
Итгэл дээр цэцэг ургахын төлөө
Харьд суугаа ч эх орноо санагалздагийн төлөө
Харласнаараа дуудуулсан ч цагаахан сэтгэлийн төлөө
Ижий авдаа очиж чаддаггүй ч зүрхээрээ хамт байдгийн төлөө
Энхрий үрээ тэвэрч үнсээгүй ч зүүдэндээ эрхлүүлдэгийнтөлөө
Инээж уйлах бүрдээ ганцаараа байсны төлөө
Ирэх өдрүүдийг тосохдоо алгаа дэлгэдгийн төлөө
Ийм сайхан ертөнцөд олуулаа ирсэний төлөө
Итгэж найдах анд дандаа олддогийн төлөө

Арлингтоны тэнгэр үргэлж цэлмэг байхын төлөө
Ар монголын үргэлж хийморьтой байхын төлөө
Арван тавны сарыг Вашингтон ДС ээс адил харж байхын төлөө
Америкийн их гүрэнд Монголынхоо нэрийг дуурсгахын төлөө
Зүрх өвдөн шаналдаг ч зүгширч эдгэдгийн төлөө
Зүүдэндээ энэлж хэрсүүждэг ч сэрж баярладагийн төлөө
Бие биенээ харж амьд явдагийн төлөө
Биелэшгүйд үргэлж тэмүүлж дундарч дүүрдэгийн төлөө
ЭНЭ ХУНДАГЫГ ТОГТООЁ
Харин хөөрч догдолсон цаг дор халааснаас чинь суйлсан намайг өршөө Саруул аа.
Харьд байгаа монголчуудад
Хэрэг болно гэж бодов би
Хамаг олон монголчууд
Эвлэлдэн нэгдэхийг бэлэгдэв би   өршөө

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-12-26
Dec 11

Өвлийн өвөөгийн мөрөөдөл

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Хүн болгон зүрх сэтгэлдээ мөрөөдөл тээж явдаг. Мөрөөдөл нь хэнд ч хамаагүй, бас ямар ч байж болох ч, тэр хүнийг урагш нь хөтөлж явдагт ид шид нь оршдог байх. Заримдаа огт биелэхгүй ч ямар нэгэн сайхан зүйл, сэтгэлийн далд орших хүслээ мөрөөдөж байхад ч хүний сэтгэл дэвтэж, бас ч сэтгэлийн тайвшрал ханамж авах нь бий. Дотор сэтгэлдээ мөрөөдлөө дүрсэлж байхдаа хэн нэгнээс ичих, бас айх , нэрэлхэх зүйлгүй болохоор аз жаргалтай байдаг аж.
Гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа монголчууд мөнгөнөөс гадна бас олон зүйлийг мөрдөөддөг. Орхиод гарсан эх орон бас гэр бүл, аав ээж амраг садан, анд нөхдөөс гадна зорилгоо биелүүлээд, хүссэн амьдралаараа амьдрах тухай гээд…

Мөрөөдлөө биелүүлэхэд мөнгө дутахын зовлон, хүслээ биелүүлэхэд сэтгэл дутахын зовлон, зорилгоо биелүүлэхэд тэвчээр дутахын зовлон гээд юу эс байх билээ.
Буцья гэвч нэг л зориг дутна. Бас ард үлдсэн сэтгэлийн олон уяа чангаах. Гэвч юу юунаас илүү нэгэн цагт хүчирхэг байсан аугаа Монголын үр сад ингэж яваадаа илүү их шанална.
Хаа хаагүй, хэн хүнгүй энэ шалтгаан шаналлаа сэтгэлдээ эрж бидэрнэм.  Буруугаа бусдаас хайвч, монгол цус нь арай л өөр зүйл нэхэж зовооном.
АНУ-ын Арлингтонд аж төрж, амаргүй хөдөлмөрийнхөө үүлэн чөлөөгөөр сэтгэлийн шаналал, баяр бахадлаа хөг аялгуу, айзам хэмнэл, уран сайхан сэтгэмжээр хөглөгдөж суудаг, хөгжмийн зохиолч С.Сансаргэрэлтэх, жүжигчин Б.Болдбаатар, Алтанбагана нар хамтдаа “Өвлийн өвөөгийн мөрөөдөл ” нэртэй кино зохиомж бүтээжээ. АНУ-д ” Би хэн бэ?” нэртэй анхны драмын жүжгийг бүтээж, олон хүмүүст хүргэж байсан тэд, энэ л урам эрчээрээ, дараагийн бүтээлээ толилуулж буй нь энэ. Хэдийгээр тэд киноны мэргэжлийн бүтээлчид бус хэдий ч, цахим мэдээлэл өндөр хөгжсөн энэ цаг үед, аль болох олон хүнд өөрсдийн сэтгэлийн өчлөө хүргэхийг зорьсон биз.

2005 онд хэсэг уран бүтээлчид анх зориглон үүсгэж байсан энэхүү сэтгэмж, их л олон саад бэрхшээл дундуур 4 жил “бидэрсэн “-ий эцэст олны хүртээл болж буй. Сэтгэл догдлол, мөрөөдөл, шантрал, бас их хөдөлмөр зүтгэл, тэвчээр бүхний эцэст, “нэгэнт эхэлсэн зүйлээ дуусгах гэж хичээсэн юм ” хэмээн найруулагч, продюсер С.Сансаргэрэлтэх өгүүлнэ билээ. Харин зохиолыг нь жүжигчин Б.Болдбаатар бичсэн гэсэн. Б.Болдбаатар өнгөрсөн зун тоглогдсон ” Би хэн бэ?” жүжгийн зохиолыг бичсэн гэхээр бас ч яггүй уран бүтээлч болох төлөвтөө орж буй бололтой.
Гадаадад ажиллаж амьдрахаар эх орноо орхиод одсон олон олон монголчууд, “буцаад очих эх орон, түшээд авах төрхөмдөө ” эргэж ирэхгүй удсаар…
Аргалд явсан эжий, адуундаа мордсон аавыгаа үгүйлэн үгүйлж, харуулдан харуулдах  бяцхан хүүхэд шиг эх орон минь, бас биднийг санан санан бэтгэрч харуулдсаар…Харь оронд “аз жаргал “, “их мөнгө “, “сайхан амьдрал ” хайн бэдэрсэн “аз жаргалын эрэлчин ” монголчууд маань эх нутгаа санасан сэтгэлдээ шаналан шаналавч, эргэцээ морь шиг эргэн хургасаар…

…Жил жилийн яг өдийд хүн, бүрийн сэтгэлдээ хүлээж байдаг “өвлийн өвгөн аав “-ын виз нь албан ёсоор дарагдаж АНУ-д морилон ирж монголчуудтайгаа уулзана. Яагаад эх орондоо буцаж ирхэгүй байгаа тэдний “учрыг нь олж, хужрыг нь тунгаахаар ” бодож ирсэн тэрээр, харьд буй монголчуудынхаа дутуу гундуу амьдралыг харж мэдрэхдээ, аугаа өвөг Чингис хаанд очиж ховлохоор алс тэртээ 1206 он руу “төмөр хүлэг ” -ээр зорчин одох.
Бидний аугаа өвөг “Чингис хаан ” өнөөгийн бидэнд хэрхэн зарлигласан бол…
Та тэдний бүтээсэн энэ бүтээлийг заавал үзээрэй. Гэхдээ шүүмжлэх, шоолох гэж бүү яар! Энэ бүтээл тэдний сэтгэлийн шаналлын илэрхийлэл. Тэд өөрсдийн үгээ яаж хэлэх, яаж илэрхийлэх нь тэдний эрх. Бас тэдний боломж.

Харин аугаа өвөг дээдсийн минь зарлигласан “Монголчууд бид эвтэй байхдаа хүчтэй ” гэсэн аугаа үгийг л анхааран сонсоорой. Ямартай ч харьд ажиллаж амьдарч байгаа урлагийнхан минь эвлэлдэн нэгдэж, бүтээж, үгээ хэлж эхэллээ. Энэ бага зүйл бишээ. Өнөөдөр хэвлийгээ онгичуулан ёолж байгаа газар шороо, хүнд суртал авилгалаар хөлжин, шударга ёсыг уландаа гишгэж буй эрх мэдэлтэнгүүд, үнийн өсөлтөд дарлуулан өндийх сөхөөгүй байгаа ард иргэдийн ядуурал, биднийг эвлэлдэн нэгдэх цаг болсныг сануулж байна. Эвлэлдэн нэгдэж эх орондоо эргэж ирэхийг ч, аугаа монголын хувь заяаны төлөө эрэлхэг зориг гарган тэмцэхийг ч хүлээж байна.
Удахгүй шинэ он гарах нээ. Шинэ юм болгон өвлийн цас шиг нэг л цэвэрхэн, бас өнгөлөг сайхан бүхнийг авч ирэх юм шиг. Бас өвлийн өвгөн алс тэртээгээс аугаа их хүсэл мөрөөдлийг минь тээн айсуй юм шиг. Гадаадад байгаа олон монголчууд эвлэлдэн нэгдэж их үйлсийн төлөө зориглон хөдлөх ч юм шиг.
“Өвлийн өвөөгийн мөрөөдөл “ийг тээн бидэнд авчирсан бүх уран бүтээлчдэд баярлалаа. Их үйлс өмнө тань байна. Та нарт бас их амжилт хүсье.
Монголд хайртай хүн бүрт зориулав.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2009-12-11
Jul 11

Америкт тоглогдсон анхны монгол жүжиг

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

BiHenBe_0001

Хэд хоногийн өмнөөс тааралдсан хүн болгон, “наадмаар юу хийх гэж байнаа” гэсэн асуултад, “залуусын тоглох жүжгийн үзэж, тэднийг дэмжинээ” гэх хариулт ихэвчлэн сонсогдож байсан. Нэг үейиг бодвол АНУ-д байгаа монголчууд, шинээр ямар нэгэн зүйл хийх гэж байгаа хэн нэгнийг дэмжих хүсэлтэй болж байгаа нь ажиглагдах болсон. Хүмүүсийн амьдралын хэмнэлд, оюун санааны хөгжилд өөрчлөлт орж байгаагийн нэг илрэл гэлтэй.
Наадмын эхний өдөр буюу, 7 сарын 11-ний орой Виржина мужийн Арлингтоны Rosslyn spectrum театрт олон монголчууд, тэдний дотор Монгол улсаас АНУ-д суугаа элчин сайд Б.Бэхбат, консул Г.Ганболд болон ЭСЯ ны ажилтнууд харагдаж байсан. АНУ-д бусдын хэлдгээр “хар ажил ” хийж, амьдралаа залгуулах гэж зүтгэж яваа хэрнээ, сэтгэл зүрхэндээ “Мэргэжлээрээ өвчилж”, “шаналж яваа” 5 залуу жүжигчид сэтгэл санаа гарган, зав чөлөөгөө ашиглан “Би хэн бэ?” нэртэй жүжиг бэлтгэн тоглолоо. Гадаадад, тэр тусмаа АНУ-д ажиллаж амьдарч байгаа олон монголчуудын ажил, амьдралд тохиолдож байгаа ээдрээтэй асуудлыг хөндсөн энэхүү жүжгийн зохиолыг жүжигчин Б.Болдбаатар, Б.Болормаа нар бичиж, жүжигчин Д.Алтанбагана найруулж, хөгжим, гэрэл эффэктийг хөгжмийн зохиолч С.Сансаргэрэлтэх зохиомжлон, тайз заслыг зураач Л.Амарсайхан бэлтгэжээ.
Яг үнэндээ мэргэжлийн жүжигчдийн гаргаж буй анхны драмын жүжиг, ажлынхаа зав чөлөөгөөр сэтгэл гарган бэлтгэсэн тэднийг дэмжих гэж бодож байснаас бус, жүжиг нь хүмүүсийн сэтгэл зүрхийг тэгтлээ хөндөж, нүд болон сэтгэлийн нулимсыг эгшээх юм гэж тэгтлээ төсөөлөөгүй байхаа.

Үнэхээр л харь газар, амьдралын эрхээр эцэж цуцатлаа хөдөлмөрлөж, амьдралын тулгуур баганаа босгох гэж өөрийгөө ч умарттал зүтгэх олон ч хүний сэтгэлийг сэм сэмхэн сэмрээх “би хэний төлөө юуны тулд ингэж амьдарна вэ?” гэдэг асуултад хэр хэмжээндээ хариулах гэж хичээжээ. Өөрийгөө умартан, хүний амьдралд эдлэх жаргал зовлонгоо ч огоорон, хэмжээт насаа хугаслан байж зүтгэх тэд, сайн муу олон үйлийн эцэст “Би хэн бэ?” гэж өөрөөсөө асуухад хүрдэг. Харь оронд хөдөлмөрлөж яваа олон монголчуудын дунд аль хэдийн орон зайгаа эзэлсэн хамтран амьдрагчийн тухай, ядарч алжааж хөдөлмөрлөх мөчид юу юунаас илүү хэрэгтэй хайр халамжийн тухай тэд өгүүлж байна. Хүмүүсийн сэтгэл санаанд шаналал болж нэвчсэн, олон эмзэг асуудлын тухай бусдад ойлгуулахыг хичээжээ. Тэд шүүмжилж, бурууг хэн нэгнээс хайхаас илүүтэй, бусдад ойлгуулахыг хичээсэн нь надад лав их таалагдлаа. “Мэргэжлийн юм гэдэг шал өөр юмаа” гэж бахархан өгүүлэх олон хүмүүсийг хараад, мэргэжилдээ үнэнч тэдний зориг, хичээл зүтгэл, авьяас чадварыг бахархах сэтгэл төрж байлаа. Гэхдээ ийм бүтээл хийнэ гэдэг, ямархан амаргүй болохыг ч төсөөлж байлаа.

АНУ-д тоглогдсон анхны монгол жүжиг гээд бодохоор, жүжигчин Батсүхийн Болормаа, Цэрэнбалжирын Оюунсүрэн, Доржпүрэвийн Алтанбагана, Лувсандоржийн Лхамсүрэн, Батчулууны Болдбаатар нартаа маш их баярлалаа. Жүжгийг сайн муу болсон гэж магтаж, муулахаас илүүтэй та нарын эр зориг, зүтгэл хөдөлмөрийг бахархаж байнаа. Энэ бол гадаадад ажиллаж, амьдарч байгаа олон монголчуудын эв нэгдэл, өөртөө итгэх итгэл, чадвар боломжийг харуулсандаа л олон олон хүмүүсийн талархалыг хүлээж байгаа. АНУ-д ажиллаж амьдарч байгаа бүр олон авьяаслаг залуус нэгдэж, үүнээс ч илүү гайхамшигтай бүтээл хийж, хүмүүсийн сэтгэл зүрхэнд хүргэх боломж байгааг та нар бас нотоллоо. Та нартаа маш их баярлалаа. Урлагийн тэнгэр та нарыг ивээж, ажил амьдрал тань өөдрөг сайхан байг ээ.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

2009-07-11

May 09

Илтгэлтэй, дуу хууртай, дурсамжтай мөчүүдтэй хурал

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

dsc_0378

“Дошин дээрээ”
5сарын 8 ны өглөө эрт босоод, ямар хувцас өмсөх тухай бага зэрэг бодлоо. Учир нь энэ өдөр АНУ-ын нийслэл Вашингтон ДС хотноо, жил бүр уламжлал болгон явагддаг “Монгол судлалын бага хурал, АНУ дахь монгол урлаг, соёлын ажилтны чуулга уулзалт”ад очих гэсэн хэрэг л дээ. Уг арга  хэмжээ, Монгол улсаас АНУ-д суух элчин сайдын яаман дээр зохиогдох учир, төр улсаа хүндлэх бодолдоо захирагдаж, костюм пиджак зангиатай хослон өмсөхөөр шийдсэн нь андуурал байсангүй. Тэнд цугласан бүх эрчүүд миний адил, “албаны маяг”аар хувцаслаж, бүсгүйчүүд нь нилээд албархуу хэрнээ гоёмсог хувцасласан байсан нь, хүн бүр надтай адил, харь нутагт ч монголын төрөө хүндлэхийг хүссэн нь илэрхий.

Сүүлийн 2 жил гаран хугацаанд, АНУ дахь Монголын ЭСЯ, АНУ-дахь монголчуудын олон арга хэмжээнд, дэмжлэг үзүүлэн оролцож, бас олон арга хэмжээг хамтран зохион байгуулж, өөрийн байрандаа явуулах болсон нь бидний “дошин дээр”  ээ жаахан маадгар, тарвалзах маягтай байх боломжийг олгож байгаа хэрэг л дээ.
Элчин сайд Х.Бэхбат, хурал чуулганы нээлт хаалтын ажиллагаа болон, оройн арга хэмжээнд оролцож, “албархуу бус”  байдлаар хүмүүстэй харьцаж, санаа бодлоо чөлөөтэй солилцож, бас хөөрхөн наргиан үүсгэж байсан нь, оролцогчдын сэтгэл санаанд аятай санагдаж байсан шүү.  Ерөнхий консул Г.Ганболд, М.Саруул-Эрдэнэтэй хамтран,” Даяармонгол”  цахим хуудсан дээрхи “Хөөрөг зөрүүлэх мөч” ярилцлагыг хөтөлдөг, бас олон арга хэмжээг зохион байгуулахад оролцдог гэдгээр нь Америкийн монголчууд сайн мэднэ. Тэрээр энэ удаа ч мөн л Монгол Соёлын төвтэй хамтран, энэхүү хурал чуулганыг зохион байгуулж байлаа.
Хэд хэдэн арга хэмжээг ЭСЯ дээр зохион байгуулж байсан болохоор ЭСЯ-ны ажилтнууд, уулзалтын гоёмсог танхим, бидэнд аль хэдийн танил болж дээ.
Хурал чуулганы 2 өдөр, оролцогчид ЭСЯ ныхаа байранд, өөрийн гэртээ байгаа юм шиг, ёстой л нөгөө “дошин дээрээ”  гэдэг шиг чөлөөтэй, дураар, сэтгэл хангалуун байлаа. Хурал нээхээс өмнө, консул Г.Ганболд бид хоёрын яриа, цаашид ЭСЯ ны зүгээс, монголчуудынхаа гаргаж буй санал санаачлагыг дэмжиж, олон ажил хамтран хийх боломжийн тухай байсан нь надад лав сайхан сэтгэгдэл төрүүлсэн.

Хурлаас хуралд

АНУ-д монгол хэлээрээ болдог “Монгол судлалын”  болон, аль нэгэн салбар чуулга уулзалтыг, АНУ дахь Монголын ЭСЯ, Монгол Соёлын Төв хамтран зохион байгуулдаг болсоор 3 дахь жилийн өнгийг үзэж буй. Анхны хурлын тухай миний бие төдийлэн сайн мэдэхгүй ч, гадаадын голдуу дэмжигчид оролцож, монголчуудаас нилээд хүн илтгэл тавьж хэлэлцүүлсэн гэж сонссон. Шинэ зүйл болгоны эхлэл амаргүй.
Харин өнгөрсөн оны өдийд болсон 2-р бага хурал, Боловсролын салбрын ажилтны чуулга уулзалттай хамтран болсон болохоор, оролцож байсны хувьд, би нилээд сайн мэдэх юм. Бараг 50 шахам хүн оролцож, нэг өдөр чуулсан , энэ хурал чуулганд АНУ-ийн нөгөө хотуудаас нилээд хүн зорьж ирж оролцсон болохоор, нилээд үр дүнтэй сайхан боллоо гэцгээж байсан сан.

Харин энэ удаагийн хурал, чуулганд, АНУ-ийн өөр хотуудаас төдийгүй, Их Британи, Швейцарь, Монголоос нилээд хүмүүс зорьж ирэн оролцсон нь, ер нь олон улсын хэмжээнд  нэрлэгдэх боломжтой болж байгааг илтгэж байлаа. Монгол судлалын хурал ийнхүү богино хугацаанд, ийм эрчимтэй өргөжиж байгаа нь, зохион байгуулагчдын их зүтгэлийн буян, бас гадаадад байгаа монголчуудын, монголынхоо төлөө гэсэн, өөдрөг сэтгэлийн илрэл болж байна. Тэгээд ч 2 өдөр зарлагдсан илтгэлүүдээс гадна, явцын дунд хэлэцүүлэг, санал бодлоо илэрхийлэх хэлбрээр нэмэлт илтгэлүүд орж ирэн, оролцогчдын сонирхлыг татаж байсан нь, бас ч сайхан санагдаж байв. Гадаадад байгаа төдийгүй, Монголдоо байгаа монголчууд ч монгол судлал болон салбрын хөгжилд анхаарал тавьж байгаа нь, их хөгжлийн, сэргэлтийн эхлэл гэлтэй.
Ирэх жилийн салбар хуралдааныг спортын чиглэлээр хийж магадгүй гэдэг чимээгээр, зарим спортынхон энэ хуралд сууж, битүүхэндээ “туршлага судалж, тандаж байсан”-ыг харин бусдад шивнэчихье.

Соёл урлагийнхан цоглог байлаа

Соёл урлагийнхан энэ удаагийн хуралд үнэхээр, цоглог, ажил хэрэгч байлаа. Циркийн алдарт нугараач, МУГЖ Ягаанцэцэг, Монголын радио болон Москвагийн радиогийн нэвтрүүлэгч асан, МУСГЗ Д.Доржбат нарын томчууд, МУСТА цолтой олон алдартнуудаар энэ чуулган үнэхээр чимэгтэй, содон, бас гайхуулам байв. Тавьсан илтгэлүүд нь үнэхээр чамбай, шавь нараа дагуулж, “амьд”  үзүүлэн таниулахтай, бас дэлхийн дайдад хийсэн юмтай, эелдэгээр санал солилцож, бие биедээ зөвлөж, эргэн дурсах олон дурсамжуудтай, үнэхээр ер бишийн чуулган боллоо. ” Гайхамшиг” гэхээс өөрөөр хэлэх үг байсангүй ээ.

-O.Лувсандагвыг, монгол хөөмийг АНУ-д сурталчилж, бас өөрийн гэсэн сургалт явуулж гарын шавьтай болж байгааг дуулж байсан. Тэрээр энэ удаа “Монгол хөөмийн ангиллын асуудалд”  нэртэй илтгэлээ өөрийн гарын шавь Доржоог дагуулан ирж, “амьд үзүүлэнтэй”  илтгэв. Монгол хөөмийг 6-12 төрөл байдгийг нотолж, үүнийгээ системтэй ангилан, үндэстэй нотолсон нь их л сонирхолтой байв.

-Вашингтон ДС -д олон концерт найруулж, модерн чиглэлийн гайхамшигтай бүжгээ наамдын үеэр, “сюрприз”  болгон үзүүлж байсан, балетмейстер Д.Өлзийсайхан, “Монголын бүжгийн урлаг ба модерн сэтгэлгээ”  сэдвээр илтгэл тавилаа. Монгол бүжгийн урлагын гайхамшиг, үүсэл , өнөөгийн хөгжлийн талаар тавьсан илтгэл, өөрөө биеэрээ бүхнийг хийж туулсан хүний, цаашдын хөгжлийн төлөөх санаа зовнисон сэтгэлийн илрэл байв. Харин нэрт сонгодог дуучин Ж.Болормаа, Өлзийд хандаж, монголд бүжгийн урлагийн төрлөөр уралдаан төдийлэн зохиогдохгүй байгаа нь хөгжилд нь муугаар нөлөөлж болзошгүй хэмээн сануулна билээ.
-Хөгжим судлаач, доктор Б.Батжаргалын “АНУд ажиллаж амьдарч буй соёл урлагийн салбарын монголчууд ба тэдний хүчин зүйлийн тухай” илтгэлд их олон сонирхолтой санаанууд хөндөгдсөн байна билээ. Батжаргалын сэтгэл дотор, гадаадад байгаа монгол авьяастнуудынхаа авьяас чадварыг бизнес болгон хувиргах, монголын урлагийг дэлхийн тавцанд гарган сурталчлах болон монгол залуусынхаа урлаг соёлын боловсролыг хөгжүүлэх талаар олон санаа эргэлдэж буй юм билээ. Тиймд ч түүний бичсэн олон зүйлийг “Даяармонгол”  цахим хуудсаас уншиж болох аж.
-Монголын уртын дууг судалдаг, Мариландийн Их сургуулийн докторант, солонгос бүсгүй Сун Мин Юн, “Монгол уртын дууны өвөрмөц нэр томьёо, түүнийг дүйцүүлэн орчуулах нь”  сэдвээр илтгэл хэлэлцүүлсэн. Харин илтгэлийг хэлэцүүлэх явцад,  Сун бүсгүйгээр монгол дуу дуулуулж, бяцхан “шалгалт”  авна билээ. Ямартай ч монгол уртын дууг судалдаг энэ солонгос бүсгүй, өмнө нь Монгол Соёлын Төвийн цуврал лекцээр бас илтгэл тавьж байсныг санаж байна.
-Морин хуурч Э.Уртнасан, “АНУ дахь морин хуур хөгжмийн өнөөгийн төлөв”  сэдвээр илтгэл хэлэлцүүлсэн. Э.Уртнасан өмнө нь бас Монгол Соёлын Төвийн цуврал лекцээр илтгэл тавьж байсан туршлагатай, түүнчлэн АНУ-д морин хуурын сургалт явуулж, бас олон арга хэмжээнд оролцож байсан болохоор түүнд хийсэн ажил, хэлэх үг зөндөө л бий билээ. Залуу хүн гэхэд их л няхуур нямбай, мэргэжилдээ дадамгай тэрээр онигоо ярих муугүй авьяастайг хурлын зав чөлөөгөөр сайн мэдэрсэнээ дашрамд дурдсуу.

-Албан ёсны эдгээр илтгэлийн завсараар, Лас Вегасаас ирсэн монголын  уран нугараач Отгонцэцэг, Эрдэнэчимэг, МУГЖ Ягаанцэцэг нар маш сонирхолтой мэдээлэл, хэлэлцүүлэг оруулж, олныг нэг хэсэгтээ “ангайлгаад”  авсан. Монгол уран нугаралтаар сургалт явуулж, судалгааны ажил хийж байгаа тэдний, хамгийн сүпер сюрпиз нь тэдний шавь, хар арьстан нугараач охин байлаа. Монголын уран нугараачид, монголын уран нугаралтын гайхамшигийг дэлхийд сонордуулж яваа нь, үнэхээр бахадмаар байсан шүү. Харин энэ төрлийг, дэлхийд монголоороо данслуулах талаар хүмүүс зөвлөж байсан.
Урлаг соёлынхны чуулганд, Монголын урлагийн төрлүүдээс дэлхийд гайхуулж байгаа, хөөмий, бүжиг, уртын дуу, морин хуур, уран нугаралтын төрлүүдээр илтгэлүүд тавигдаж, хэлэлцэгдэж байсан нь тохиолдлын хэрэг огтхон ч биш байна гэж надад бодогдож байлаа. Гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа, урлагийн авьяастнууд, зүтгэлтнүүд маань энэ л төрлүүдээр дэлхийн урлагийн тавцанд гарч, монголын гайхамшигт урлагийг сурталчлан таниулж, хүлээн зөвшөөрүүлэх алхам хийж яваа нь юу юунаас илүү бахдалтай.
Бид өөрсдийгөө голохгүйгээр, өөрсдөдөө итгэж, их хөдөлмөрлөж, зүтгэж чадвал, монгол урлаг соёл маань дэлхийн дайдад огтхон ч үнэ цэнээ алдахгүй, харин ч гайхуулж бишрүүлж болохыг энэ чуулган нотолж харууллаа.

Хэл шинжлэл, түүхийнхэн арай л догь

Их ч уншиж, их ч судалдаг болохоор, энэ салбрынхан голдуу нүдний шилтэй, зарим нь сахалтай, “тохитой”  харагдах нь элбэг. Тэдэнд бас “амьд”  үзүүлэн бас байхгүй.

-Харин энэ ойлголтыг Moнголын “Их засаг” их сургуулийн дэд захирал Н.Учрал хэмээх залуу эвдэж орхисон.  Зав залуухан илтгэгч маань, нүдний шилгүй, сахалгүй байснаар үл барам, “Монголын түүхэнд хатад эмэгтэйчүүдийн үзүүлсэн нөлөө”  илтгэлээрээ мань мэтийн эрчүүдийг “будаа”  болгож, бүсгүйчүүдээс их өндөр үнэлгээ авах шиг болно билээ. Ямартай ч жендерийн асуудлыг зоригтой хөндөж, түүхээс иш татаж байгаад, эмэгтэйчүүдийн боловсрол мэдлэгийг ашиглах саналаа ил тод тавьж, дашрамд нь хүсвэл эрчүүд 2 эхнэртэй байж болох юм гэснээр хэн хэний нь санааг амраах шиг болсон. Харин өнөөгийн шинэ монголын нүүр царай болж байгаа, өндөр боловсролтой, ухаалаг, ажил хэрэгч энэ залууг бидэнд рекламдаж сурталчлах боломжоо Үржинбадам огтхон ч алдаагүй дээ.

-МУҮИС-ийн багш, доктор П.Дэлгэржаргал “Монгол татаарын түүхийг нэхэн сурвалжлах нь”  илтгэлээрээ олон сонирхолтой санаануудыг хэлэлцүүлсэн. Энэ илтгэлээрээ ямартай ч МНТ бол “алтан ургийнхны түүх”эн бичлэг, өөр олон эх сурвалжуудаас монгол татаарын талаархи ойлголтыг эрж хайн, тодруулах боломж буйг тэрээр сауулна билээ.

-Харин Монголын үндэсний радио телевизийн ажилтан Л.Амарзаяа, “Нэвтрүүлгүүдийн хэл ярианы соёл”  илтгэлдээ, Монголд үйл ажиллагаа явуулж байгаа радио телевизүүдийн хөгжилтэй жишээн дээр, их л оновчтой санааг хөндсөн. Монгол хэлний мэргэжилтэй, өөрөө нэвтрүүлэгч байж, “халуун тогоон дотор ”  буцалж явсан тэрээр, өнөөгийн сонсогч,үзэгчдийн хамгийн их санаа зовоож байгаа сэдвийг хөндсөнөөрөө, өөрийн мэргэжлийн төлөө санаа зовж яваа шаналлаа хуваалцсан.

-Монголын “Их засаг”  Их сургуулийн Т.Түвшин “Р.Чойном бол ардчилал, эрх чөлөө, үнэнч шударгын дууч” илтгэлдээ, их яруу найрагчийн хүнд хэцүү амьдарлын дундах зовлон шаналлаас, ийм дүгнэлт хийж үүнийгээ тодорхой баримтуудаар баталгаажууллаа. Эцсийн эцэст Р.Чойном бол тухай цаг үейин золиос болсон юм гэдэг ойлголтод олон хүн санаа нэгдсэн.

-Монгол Соёлын төвийн тэргүүн, доктор Саруул-Эрдэнэ “Орчин цагийн монгол хэл нь, хүн хүн бусын айтай болох нь”  илтгэл их сонирхол татсан. Олон хэл харьцуулан судалсны үндсэн дээр түүний дэвшүүлж буй цоо шинэ санаа, их л маргаан дэгдээх бололтой. Хэлэцэгчид энэ санааг шууд хэрэглэж болох эсэх, цагаан толгойн 35 үсгээс огт хэрэглэгддэггүй, онцгой 4 гийгүүлэгчийг хэрхэх тухай асууж, саналаа хэлж байлаа.

Ямартай ч монголдоо төдийгүй,  дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдөж байгаа, энэ эрдэмтэн, судлах цэгцлэх олон зүйл монгол хэлэнд байгааг дашрамд хэлж сануулсан.

Монгол судлалын бага хурал, жил бүрийн түүх, хэл шинжлэлийн илтгэлүүдээрээ бага гэхийн аргагүй олон сонирхолтой нээлт, санааг хэлэлцэж байдгийг мэдэх юм. Тиймдээ ч энэ бага хурлын нөлөө жилээс жилд өсч, оролцогч, сонирхогчдын тоо нэмэгдэж буй. “Дуслыг хураавал далай, дуулсныг хураавал эрдэм”  гэдэгчлэн энэ бүхэн нэгэн цагт ухааны их далай болж монгол судлал, монголын хөгжилд дорвитой хувь нэмэр оруулах буй заа.

Монгол Соёлын Төв

Үүсгэн байгуулагдаад 3 жил болж буй, АНУ-д байгаа монголчуудад аль хэдийн танил болсон энэ байгуулалга 3 жилийн тайлангаа тавьсан. Хааяа нэг хэрэг болоод утасдах бүрийд,  Америкийн хаа нэгтээ ямар нэгэн арга хэмжээ зохион байгуулж, оролцож явдаг М.Саруул-Эрдэнийг яаж энэ бүхнийг амжуулж байнаа гэж би заримдаа гайхдаг юм. Саруул-Эрдэнэгүй ажил хаа ч байхгүй юм даа, “нурууг нь авчих вий”  гэж найзууд нь сэмхэн ярих. Нээрээ л наадам, цагаас сар болсон ч Саруул хэзээний микрофон барьчихсан, хүүхдүүдийг уралдуулж, барилдуулж, цоллож байх. Энд тэндэхийн уулзалт бүрд, ёс юм шиг Саруул зохион байгуулалцаж, дараа нь зочноо гэртээ аваачиж дайлж л байх. Хөл бөмбөгийн тэмцээнд хэзээний л гүйж, оролцож явна. Хажууд нь “Даяармонгол”  цахим хуудас өөрийн эрхэлж буй ажил, судалгаа, бичгийн нөр их ажил…

Ийм нэг завгүй, хөдөлгөөнтэй даргатай, бүсгүй хэдэн цэрэгтэй, АНУ дахь Монгол Соёлын Төв гэж айл, 3 жилийн хугацаанд, хийж бүтээсэн их ажилтай, хэлж тайлагнах их бүтээлтэй болжээ.

“Бүсгүй цэрэг” гэж би сая хэллээ, үнэндээ Монгол соёл, заншлаа бодоод л төлөөлөгчдийг хүндлэн үйлчлэн, цай хоолоор дайлаад явсан болохоос биш Соёлын Төвийн Номуунаа, Нараа хоёр бол АНУ дахь ажлаараа бол цэрэг биш “дарга” хүүхнүүд юм. Номуунаа Ди Си – д орших дэлхийд алдартай The American Association for the Advancement of Science хэмээх байгууллагад томоохон ажил хашдаг боловсролтой бүсгүй, Нараа харин Төрийн Департаментийн Гадаад Албаны Дээд Сургуулийн багш эмэгтэй. Хэн хэн нь олны өмнө гарч би ийм ажил эрхэлдэг хэмээн хэлэх дургүй. Гэвч Монгол Соёлын Төвийн тэр их ажлын голыг нугална. Тэр бүхнээс нь дурдвал:

1.Монголын ЭСЯ-тай хамтран, Монгол судлалын бага хурал, салбрын ажилтны чуулган, “Хархорин клуб”, Индианагийн ИХ сургууль, Төвд-Мөнгөлын шашны төв, Америкийн монгол судлалын төвтэй хамтран хийсэн олон сайхан арга хэмжээг дурдсан. Ихэнхи нь Мэдээллийн хэргслэлээр мэдээлэгдсэн боловч, Монголын УБИС-ийн сэтгүүл зүйн танхимд бэлэлгэсэн 12 хайрцаг ном, Увс аймгийн Малчин сумын сургуульд байгуулж буй англи хэлний иж бүрэн танхим зэргийг дурдахгүй байж болохгүй.

2. 3 жилийн хугацаанд зохион байгуулсан, 15 цуврал лекцэд Т.Галсан, Баабар нараас гадна олон судлаачид оролцсон байна. Ийм лекцүүд нь гадаадад байгаа монголчуудын оюун ухаан боловсрол, мэдлэгт нь “далайд дусал”  мэт их нэмэр болдог аж.

3.Вашингтон орчмын монголчуудын оролцох дуртай “Хөтөчтэй аялал” -aaр АНУ-ийн нийслэлд байдаг “Эрх чөлөөний цэцэрлэг-Ивө-Жимагийн хөшөө-Хөлландын хонх”, “Teодор Рузвэльтийн арал”, “Конгрессийн номын сан”, “Франклин Делеанор Рузвельтийн дурсгал”, “Арлингтоны чимээгүй хот”, ” Мариланд мужийн жимсний цэцэрлэг”, ” ДиСи хот дахь үндэсний Катедрал музей”  зэргийг үзүүлсэн нь, олон ч монголчуудын чөлөө цагаа зөв өнгөрүүлж, энэ явцдаа мэдлэг оюунаа тэлж байдагт хүмүүс ч талархалтай ханддаг аж.

4.АНУ-аас монголд ажиллаж байсан мэргэжилтнүүд, монголыг сонирхон судалж буй оюутнууд, монгол хань ижилтэй америкчуудад зориулсан “Монголын цаг”  хөтөлбөрөөрөө, тэдний монгол хэлний мэдлэгийг мартуулахгүй, бас хөгжүүлэхэд нь туслах гэж олон хөгжилтэй арга хэмжээ зохиодог аж. Нэг талаас монголчууд, нөгөө талаас америкчууд нэгдэн, монгол хэлийг америкт түгээхэд энэ хөтөлбөр ихэд тустай гэнэ.

Монгол Соёлын Төв нь Виржина мужийн Арлингтон хотод бүртгэлтэй, АНУ-ын 5 муж болон Монгол улсад 30 орчим гишүүнтэй болсон байна. Харин Төвийн хүндэт гишүүн нь, Монгол Улсын ерөнхийлэгч асан Н.Багабанди, Блүүмингтөн хот дахь Төвд Монголын Бурхан Шашны төвийн тэргүүн Ажаа гэгээн, Макалестер Коллежийн Хүн Судлалын профессор Жак Ведерфорд нар гэнэ. Харин энэ хурал чуулганы ажиллагаанд амжилт хүсч, энэ 3 хүндэт гишүүд мэндчилгээ ирүүлсэн байсныг нээлтэн дээр уншиж танйлцуулж байсан.

Монгол Соёлын төвийн гишүүнээр элсэх боломж нээлттэй агаад, гишүүд нь жилд 50$ татвар төлж, үйл ажиллагааг нь дэмждэг аж. АНУ- д байгаа монголчууд бид бие биеэ дэмжиж, зөв сайн үйлсэд нь сэтгэлээсээ тусалж байхын муу гэж үгүй билээ.

Хурлын эргэн тойронд

-Эхний өдрийн хуралдааны завсарлагаанаар, хуралд оролцогчид бөөнөөрөө Конгрессийн номын сангаар аялж, монгол хуучин ховор номуудтай танилцсан. Хаа байсан холын Америк нутагт, тэр тусмаа конгресиин номын санд нь монгол номын дээжисээ үзэж, ховор судар номоо харна гэдэг их сайхан завшаан байлаа. Номын сангийн ажилтан хадагтай Сюзан Мейнхет, биднийг их найрсагаар угтан авч, дуртайяа үйлчилсэн нь их л таатай сайхан.

-Харин номын сангаас гараад бүгдээрээ, алдарт Капитолын дэргэд даруулсан патиарыг маань, хурлын төгсгөлд бүгдэд нь тарааж өгөхдөө Саруул маань, “энэ зургийн үнийг Монгол-худалдааны танхимын тэргүүн Жагдагдорж төлсөн юм шүү”  гэж зарлаж байсан . Хөөрч баярласан зарим нь сайн анзаараагүй байж магадгүй. Ямартаа ч Жагдагдоржид талархалаа дэвшүүлэхгүй бол “гомдож мэднэ”

-Холын Их британи улсаас зорин ирсэн, Британийн монголчуудын холбооны тэргүүн Б.Эрдэнэтүяа, МУГЗ Д.Доржбат, Т.Оюунчимэг, МУГЖ Ягаанцэцэг, Монгол улсаас зорин ирсэн, “Их Засаг”  Их сургуулийн Н.Учрал, Т.Түвшин, “ТВ-9” телевизийн редактор, хөтлөгч Ц.Гүрсэд, зураглаач Н.Энхчүлүүн, МҮӨНРТВ-ийн Л.Амарзаяа, Швейцараас ирсэн Ч.Гансүх нар хамгийн хүндтэй зочид байлаа. Их Британаас ирсэн зочид маань эсгий урлалын сайхан үзэсгэлэнтэй ирж, бидний нүдийг хужирлаж, атааг бяцхан хөдөлгөөд авсан даа. Харин “ИХ Засаг” ийнхан маань мундаг мэндчилгээ, дурсгалын зүйлтэй ирсэн байсан.

-НЬю-Иоркоос ирсэн Үржин бадам, төрөлхийн зангаараа бүгдийг бужигнуулж, Их Британаас ирсэн зочдынхоо авьяасыг илчилснээр, оройн хүлээн авалт дээр Б.Эрдэнэтүяаг “Сэгс цагаан богд”  шүлгийг нь уншуулж, өөрөө ч эсгий хувцасны загвар өмсөж, шаггүй моделиар болохоо харуулсан. Б.Эрдэнэ туяагийн уншсан “Сэгс цагаан богд ууланд, сэтгэл байвал жаргал байна” хэмээх төгсгөлийн мөр, олон хүний “хамрын самсааг шархируулсан” даа.

-Монгол Соёлын Төвийн хэдэн бүсгүйчүүд, 2 хоног борви бохисхийлгүй үйлчилсэнд талархаж, оролцогч хүн бүр “тээр жил нэг их идэж уугаагүй юу? ”  гэсэн дурсамжтай буцацгаасныг дамжуулья. Зарим нь ч “очоод нэг хэсэгтээ та нарын хуушуурыг санах байхдаа гэж” сэмхэн санаа алдаж байсныг харснаа гэрчилнээ.

-Хурал болгоныг удирдаж, нөр их туршлага суусан, Консул Г.Ганболд, Бадан гуай, Саруул-эрдэнэ нарыг 2012 оны сонгуульд гадаадад байгаа монголчууд оролцож, саналаа өгөх боломж гарвал УЙХ-д дэвшүүлэх талаар зарим хүмүүс, сэм санал гаргаж байна билээ. Юмыг яаж мэдэх вэ? “Дотроо бодолтой, дороо суурьтай байхад гэмгүй”  гэж сануулья. Цаг нь тулаад татгалзвал, би л лав та нарын өмнөөс хариуцлага хүлээхгүй гэдгээ айлтгая.

-Хурлын хамгийн хамгийн сэтгэл догдлом мөч, хаалтын концерт байлаа. АНУ-д байгаа монголын урлагийн сорууд, бас хар цагаан арьстай шавь нар нь нэгдэж, тоглосон энэхүү гала-концерт эхнээсээ дуусах хүртлээ, соц үейинх шиг нижигнэсэн алга ташилтын дор болж өнгөрлөө. Дуучин Сарангийн дуулсан “Монголын тал нутаг”  дуу, бүх хүний “самсааг шархируулаад” зогсохгүй, нулимсыг нь ердөө л урсгаж орхисон. Бие биеэсээ салж чадахгүй хоргодсон бүгдээр, “Халуун элгэн нутаг”  аа дуулцгааж , эх монголоо санасан сэтгэлээ, нүднээс урсах нулимсаар чийглэж, зүрхнээс гарах хайраар аргадан байж тайвширцгаав. Илтгэлтэй, “амьд үзүүлэнтэй”,  дуу хууртай, сэтгэл догдлол, хөгжөөнт мөчүүдтэй, гэгээн сайхан дурсамжтай, Монгол судлалын бага хурал, урлаг соёлын ажилтны чуулга уулзалт ийнхүү өндөрлөв. Энэ бол хөгжил дэвшил, гадаадад байгаа монголчуудны нэгдэл, дэмжлэгийн ЭХЛЭЛ байлаа.
Дараа жилийн хурал, чуулга уулзалт даан ч хол байна даа, хол байна.

dsc_0381

dsc_0418

dsc_0387

dsc_0398
Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах.

2009-05-09

Sep 27

“Монголын үнэртэй” Тангадын Галсан гуай

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

galsan_10Энэ 9 сарын 12 нд Монгол Соёлын төвийн ээлжит лекцэд, Монголын их яруу найрагч, үндэсний хэл, бичиг соёлоо хамгаалан тэмцэгч, судлаач, билэг танхай уран бүтээлч Тангадын Галсан гуай оролцлоо. Монголчууд олноороо амьдран суудаг Арлингтоны River Place  дахь уулзалтын танхимд цөөнгүй монголчууд цугларч, Т.Галсан гуайтай билэгт сайхан ерөөлийн үгс хэлэлцэж, сургаал сонсож, санал бодлоо солилцож өнгөрөөлөө.
Хааяа хааяа шингэн сахлаа илбэн, цэцэн бас еж үгээр бодол ухаанаа бусдад илч болгон илгээх Т.Галсан гуайг ажих ахул, хийсэн бүтээсэн зүйлтэй, хэлэх сургах үгтэй, хэцүү бэрхийг давсан ухааралтай хүн үнэхээр бардам, сайхан харагдаж байлаа. Хэлж буй үг болгон нь, сануулж буй санаа болгон нь эртний гайхамшигт түүх, заншил, бичиг соелын гайхамшигт өв уламжлалтай Монгол үндэстнийхээ бахархлыг илтгэх нь аргаггүй л “монголын үнэртэй” ухаант өвгөдийн жишиг байв. Уулзалтын үеэр авсан фото зургуудыг цааш унших дээр дарж үзнэ үү!
-Хөдөө талдаа зоргоор өсч, тэртээ нэгэн цагт төрийн зарлигаар “тэмээ хариулж” явсанТ.Галсан гуай Монгол орон гэж юу болох ямархан үнэ цэнэтэй гэдгийг дэндүү сайн мэднэ.

МОНГОЛ ОРОН
Хүйтэн халууны завсар дахь сэрүүн орон
Хүсэл хяслын дундах Бурхан багшийн лаврин
Үнэн худлын хоорондох Эрлийн луужин
Өнө эртний монгол-миний ЭХ ОРОН

ЗАЯАНЫ ЗАРЛИГ
Аргамжааныхаа морийг чононд алдаж ч болно
Алтан бугуйвчаа хулгайд алдаж ч мэднэ
Амраг ханиа бусдад булаагдаж болно
Алгахан газраа ч харьд алдаж болохгүй ээ
-Өдрөөс өдөрт биднээс алсран холдож байгаа монгол ёс заншил, монголын үнэт зүйлүүд, монгол хүний гайхамшигт чанарууд Т.Галсан гуай төдийгүй олон хүмүүсийн сэтгэл зүрхийг шаналаасаар байна.
МОНГОЛ ЗАНШИЛ
Өөрсдөөн даалимба хөдөс өмсдөг
Үр ачаан нэхийд өлгийддөг
Номыг харин торгоор баринтагладаг
Монгол түмний минь заншил гайхамшиг
МАЛЧИН ХОВОРДСОНЫ НУУЦ
Дээлээн даахуйцаа болсоны нь сургууль аваад явчих юмаа
Дээврээн даахуйцаа болсоны нь цэрэгт татаад явчих юмаа
Тэмээ адуу дутаасны нь шүүх авчих юмаа
Дээхнэ үейин малчид диваажинд залагдаад одсон юмаа
УХААНЫ ЦАРАА
Ходоод ухаант хоолны хийц цай сүүнд бодол нэрнэ
Хоногийн ухаант ховрын бараа хаврын борц бодно
Хожуу ухаант насны намар нөхрийн нөмөр бодно
Холын ухаант эх орныхоо заяг бясалгана
-Т.Галсан гуайн өдгөө хүртэл тэмцэж уриалж байгаа зүйл нь босоо монгол бичиг, соёл ажээ.

МИНИЙ УРИА
Цээлхэн дотортой ард түмэн минь эртний түүхээ сөхөцгөө
Цэцэн ухаан агуу билгээр элэнцийнхээ бичээсийг сурцгаа
Чингэс Богдын тал нь босоо бичгээрээ жигүүрэлцгээ
Цэдэнпилийн тал нь хэвтээ үсэгтэйгээ тийчилцгээ

УРТЫН ДУУ
Уудам саруулхнаараа яг л монголын дорнод тал
Утга гүнзгийгээрээ яг л гүн ухааны нэвтэрхий толь
Уяхан хүнлэгээрээ яг л эх хүний сүүн сэтгэл
Уртын дуу монгол дуу удахгүй сансрын аялгуу
-Монголчууд аугаа өвөг дээдсийн сургаалиасаа ухаан өвлөж үлддэг хэмээн сургах Т.Галсан гуайн хэлж буй үг болгон нь ухаарал байлаа.
УХААНТ БУУРЛЫН АСУУЛТ
Гол гатлаагүй хүнийг усчин гэдэг юм уу?
Тал туулаагүй морийг унаа гэдэг юм уу?
Гал асаагаагүй бүсгүйг бэр гэдэг юм уу?
Хил манаагүй хөвүүнийг эр гэдэг юм уу?
ҮР АЧ ӨСЧ ТОРНИХЫН НУУЦ
Идээ ундаа элбэгтэй айлд хүү төө өсдөг
Инээд баясал бялхаатай айлд хүү тохой өсдөг
Итгэл хайр тэгшрээстэй айлд хүү дэлэм өсдөг
Эрдэм ажил жигдрээстэй айлд хүү алд өсдөг
-Уулзалтын төгсгөлд Т.Галсан гуай хэд хэдэн шүлгээ уншиж уулзалтад оролцогсдыг хөгжөөсөн юм. Ямар ч шүлгийг зохиосон хүнээс нь илүү сайхнаар уншина гэж байхгүй юм даа гэж бодогдож байлаа.

Фото зургийг Л.Дашцэрэн

ЧИ БИДЭН ХОЁР
Хяруу цэвцийсэн үүрээр
Хялганы толгойд молцоглох
Хоёр сувдан шүүдэр шиг
Хос алаг нүд билээ хө
Нэг нүд нь уйлж байхад
Нөгөө нүд нь инээх үү?
-Үгүй үгүй инээхгүй
Өрөөсөн нүд инээхгүй
Уйлбал хоюуланд нь
Усан болор гялалзана
Инээвэл хоёуланд нь
Итгэлийн дөл бадамлана

…Ийнхүү нэгэн орой холын Америкт байгаа монголчуудын нэг хэсэг нь монголын  үнэр үнэрлэж, монгол ухаант буурлын сургаал сонсон оюуны алжаалаа тайллаа.
Уулзал;тыг зохион байгуулсан Монгол Соёлын төвийн тэргүүн Саруул-Эрдэнэ их гүүшийн бичгийн их далайг шүүрдэх буйзаа.  Соёлын төвийн та нарт их баярлалаа.
Ямагт монголынхоо сайн сайхны төлөө бодлоо чилээж, үгээ хэлж, бусдад ухаарал хайрлаж яваа, амьдарлын аль ч нугачаан дор ноён нуруу, итгэлээ хугалаагүй ухаант буурал Т.Галсан гуай танд их баярлалаа.
ТА УРТ НАСАЛЖ УДААН ЖАРГААРАЙ.
Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

Aug 16

Бахархал ба монгол омгорхол

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Хамрын самсаа шархирч, цээж өөд нэгэн зүйл огшиж, хоолой зангирна… Нулимс минь гарч байвч би инээнэ. Эргэн тойронд бүх зүйл нэг л өнгөлөг гэгээлэг харагдаж, өөрт минь нэг л сайхан зүйл мэдрэгдэнэ. Юуг сайн мэдэхгүй ч би арай л өөр, магадгүй жаахан ихэмсэг болоод байх шиг…
Бээжингийн олимпоос О.Гүндэгмааг мөнгөн медаль авсныг сонсоод бид өдөржингөө баяр хөөртэй, ажил маань илүү амархан хөнгөн болчихсон юм шиг…Бүх өдрийн ярианы сэдэв маань олимпийн мөнгөн медаль, бас түүний эзэн О.Гүндэгмаа байлаа. Хэд хоног жаахан харанхуйлж байсан сэтгэлд минь энэ мөнгөн медаль яг л сүү шиг, цав цагаан өнгө гэрэл гэгээ авчирсан юм. Харин маргааш өглөө нь сонссон олимпоос авсан Монголын анхны алтан медаль ердөө л нарны алтан шар цацрагаар сэтгэл болоод бүх биеийг минь гэрэлтүүлж орхилоо. Хамт ажилладаг бидний хэдэн Монголчууд яг л жаахан хүүхэд шиг дэвхцэж, хөдөө талд яваа юм шиг хашгирч, ичиж зовох юмгүйгээр бие биенээ тэвэрч, нүдэнд гялалзах очоор бие биеэ мялаана.

Ядрал, сэтгэлийн шаналал гуниг ердөө л салхинд хийссэн мэт алга болж, сэтгэл хөнгөрлөө. Орой нь ажлаа дуусгаад нэгэн андындаа очиж бүх бичлэгүүдийг үзэнгээ хөөрч баярласан сэтгэлээ жаахан пивоор даруулна. Олимпийн аварга болсон Н.Түвшинбаярын барилдаан бүрийн бичлэгийг үзэж суухад хөөрч догдолсон сэтгэл дэвэрч асгарчих гээд бүр хэцүү.
Яг шагнал гардах мөчид Н.Түвшинбаярын энгэрт гялалзах алтан медаль, алгуурхан хөөрөх алтан соёмбот далбаа, сэтгэл зүрхэнд минь хамгийн ойр төрийн дуулал эгшиглэх агшин хамрын самсааг минь шархируулж, өөрийн эрхгүй нулимс цийлэгнүүлж, цээж өөд огших нэгэн зүйл хоолойг минь зангируулна. Үнэхээр гайхамшиг байлаа. Н.Түвшинбаяр, О.Гүндэгмаа болон одоо медаль авахаар тэмцэлдэж байгаа Монголын тамирчид та нартаа үнэхээр их баярлалаа.

Энэ медаль Монгол орны тусгаар тогтнолын баталгаа байлаа
Н.Түвшинбаярын энэ олимпоос хүртсэн анхны алтан медаль Монгол төрийн далбааг Бээжингийн тэндэрт мандуулж, Монгол төрийн дууллыг Хятад улсын газар нутгаас даян дэлхийд сонсгосон нь Тусгаар Монгол улсыг тунхагласан том дуулал байлаа. Тусгаар тогтносон Монгол улсыг үүнээс илүү яаж дэлхий дахинд тунхаглах юм бэ? Хэзээ нэгэн цагт хэн нэгэн санаатай буюу санамсаргүйгээр миний нутгийг газрын зурагт мартах ахуйд зөвхөн энэ бичлэгийг үзүүлж, сануулж байх болно.
Тийм ээ!Дэлхийн бүх гүрнүүд туурга тусгаар Монгол улсын сүр хүчийг мэдэрч байна.
Өөр хаана ч биш зөвхөн Хятад улсын нийслэл Бээжинд болсон олимпод ийнхүү сүр хүчийг үзүүлсэнд аугаа их өвөг дээдсийн минь сүнс таалан харж байгаа.
Н.Түвшинбаяраа! Зөвхөн үүний төлөө чи үеийн үед Монголын төр, Монголын ард түмэнд хайрлан хүндлэгдэх болно. Энэ их хайр хишгийг дааж явах нь олимпийн аваргаас илүү үүрэг хариуцлага шүү.

Энэ медаль Монголчуудад их итгэл найдвар бас эв нэгдлийг авч ирлээ
Энэ медалийн дараа харьд ажиллаж амьдарч байгаа Монголчууд бусдыг арай л өөр ихэмсэг төрхөөр харж байгаа. Бусад хамт ажилладаг харийнханд хөөр болгон онгирч байгаа. Монгол хүн олимпоос алтан медаль авч чадсан нь олон монголчуудын өөртөө итгэх итгэл, “монгол” гэдгээрээ бахархах омгорхлыг авчирч байна. Энэ мөчид гадаадад байгаа монголчуудын гар утас улайстал ажиллаж баяр хөөрөө бусад монголчуудтайгаа хуваалцаж байлаа. Тэд өөрсдөө ч анзаарахгүй бие биедээ инээмсэглэж, эелдэг найрсгаар хандаж байна.
Хүн бүр л олимпийн алтан медалийг сэтгэлдээ хүлээж байсан нь Монгол орны нэр дэлхийн тавцанд их чангаар дуурсаасай, бид бүгд хамтдаа талархан дэмжиж байх нэгэн “баатар” төрөөсэй гэж хүсч байсны илрэл байжээ. Энэ мөчөөс хойш олон сайхан хүүхэд залуус өөрийгөө дайчилж “баатар” болохын төлөө хөдөлмөрлөж тэмцэж эхэлнэ. Тэд бие биеэ дэмжиж энэ олж харсан боломжинд хүрэхийн төлөө зүтгэцгээх болно. Монголчууд бид эв найртай байхын эхлэл бас энэ билээ.

Энэ медаль цоо шинэ залуу үейиг бидэнд харууллаа
Яг үнэндээ оноо цуглуулж олимпод оролцсон Н.Түвшинбаярыг ийм амжилт үзүүлнэ гэж хэн ч төсөөлөөгүй. Өнгөрсөн наадмаар  шинэ залуу бөхчүүд аварга арслангуудыг өвдөг шороодуулж наадмын үзүүр түрүүг авна гэж хэн ч төсөөлөөгүйн адил. Н.Түвшинбаярын өөрийн өрсөлдөгчидтэйгээ айж бэргэхгүйгээр өөртөө итгэлтэй дайчин барилдаж , аварга болж байгаа нь бидэнд олон зүйлийг ойлгууллаа. Өөртөө итгэлтэй дайчин, эрч хүчтэй залуу үе гарч ирж байна, Тэд бидний хүсч үгүйлж байсан шударга өрсөлдөөний “бэлэг тэмдэг”. Тэд элдэв луйвар шударга бус явдал, дарамт, хуйвалдааныг зад татан гарч ирж байна. Тэд цаашид ч их спорт төдийгүй Монголын нийгэмд шударга бус , увайгүй бүхнийг зад татан гарч ирцгээх болно. Харин тэднийг дэмжих хэрэгтэй.

Одоо харин тэднийг бүү эвдэгтүн
 Монголчууд бид баахан туйлшрамтгай. Амжилт гаргасан нэгийгээ тэнгэрт тултал нь магтан хөөргөж, үүнийгээ архи согтууруулах ундаагаар даруулан газарт буулгадаг муу зуршил бидэнд бий. Бид ийм заншлаар олон авьяас, хөдөлмөрийг “согтоосон” гашуун туршлага бий.  Баярлаж бахадсан сэтгэлээ “идээний дээж”-тэй очиж бүү илэрхийлээрэй. Архи худалдаж авах мөнгөө алд цэнхэр хадаг дээр тавьж сэтгэлээ шингээн очоорой.  Амьдралд нь санаа зовж “мисс” болон “жентельмен”-тэй гэрлүүлэх гэж бүү тэвдээрэй.  Тэд урьд нь яаж амьдарч хэнтэй нөхөрлөж байсан тэр л хэвээрээ байг. Гавьяа байгуулж баатар болсон гэж гар хөл илүү ургах биш хүн хүнээрээ байг. Харин авсан шагнал болон бэлэг нь ахиад илүү амжилт үзүүлэх боломж болог.
Би та нараас хичээнгүйлэн гуйя, эднийг бүү эвдэгтүн. Бусдын хайрыг даана гэдэг амаргүй. Залуус минь алтан медаль дааж чадсантайгаа адил хайр хүндлэлийг дааж сураг. Бас бусдад үлгэр болог.
Та нартаа маш их баярлалаа. Та биднийг хөх тэнгэр, монгол төрийн алтан сүлд ивээг.
Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах