Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "ТЭМДЭГЛЭЛ"

Jun 10

ЯРУУ НАЙРАГ, УРАН ҮГСИЙН НААДАМ \Чикаго 2017 \

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

“Салхит “хэмээх нэрээрээ алдаршсан Чикаго хотод энэ сарын 2- 4 ний ѳдрүүдэд Америк дахь монголчуудын дунд 2 жил тутам зохион байгуулагддаг  “Тулга” уран угсийн наадам, “Хѳх зѳн” яруу найргийн наадам тус тус явагдаж ѳнгѳрлѳѳ. Ѳмнѳх жилүүдэд салангид явагддаг байсан энэхүү наадмууд энэ жил нэг дор хамтдаа зохион байгуулагдав. Тайз заслыг зураач Л.Мѳнхтѳр, Найдандорж нар урлаж, найруулгыг нь Мижиддорж хийж, уранзохиол яруу найрагт дуртай олон хүмүүсийн сэтгэл зүтгэл шингэж бүтсэн энэ наадмуудын ерѳнхий зохион байгуулагчаар  АМУЗН -ын тэргүүн Ѳ.Пүрэвсүрэн ажилласан юм. Америкийн Монголчуудын Утга Зохиолын Нийгэмлэг  \АМУЗН\- ийн урилгаар энэ удаагийн арга хэмжээний хүндэт зочноор “Монгол Улсын Хѳдѳлмѳрийн Баатар”, “Ардын уран зохиолч”, “Соёлын гавьяат зүтгэлтэн”, яруу найрагч Б.Лхагвасүрэн,  “Соёлын гавьяат зүтгэлтэн” зохиолч, судлаач Д.Жамьян,  “Соёлын гавьяат зүтгэлтэн” нэвтрүүлэгч Ш.Бямбацогт, “Соёлын тэргүүний ажилтан” нэвтрүүлэгч Б.Гантигмаа нар хүрэлцэн ирж оролцсон юм.

 

Нэг. “Тулга” уран үгсийн наадам.

 

Уламжлал болсон энэ наадмын 6 дахь удаагийн арга хэмжээнд Америкийн хот хотуудаас нийтдээ 15 уран уншигчид ирж оролцон эхний даваанд богино ѳгүүллэг, удаах даваанд яруу найраг уншиж ѳрсѳлдсѳн юм. Энэ арга хэмжээг нэвтрүүлэгч Ш.Бямбацогт, жүжигчин Батцэцэг, яруу найрагч Ѳ.Пүрэвсүрэн нар шүүв.

 

*Нэгдүгээр даваа:

 

1. Болормаа              \Денвэр \                   Ч.Лодойдамба           “Гэрээслэл “  

2. Нарангэрэл          \Сиэтл\                       Цоожчулуунцэцэг  “Тав даваагүй бѳх”  

3. Энхболд                 \Денвэр\                    Б.Лхагвасүрэн          “Аниргүй” 

4. Азжаргал               \ Лос Анжелес\       Ц.Доржготов            “Хоёр биендээ дэнлүү”

5. Намуунбайгаль   \Денвэр \                  Б.Баярсайхан            “Эртний явдал”

6. Ганчимэг                \Лос Анжелес\       Д.Түмэнбаяр            “Цагаан сүүний домог”

7. Энхдулам               \Чикаго\                   Мѳнх Эрдэнэ             “Бэр”

8. Амгаланбаяр        \Денвэр\                   Л.Түдэв                        “Эрхий дарам зай”

9. Батсүх                     \Лос Анжелес \       Саранчимэг                “Сэтгэл хураах хүч”

10. Оюун                     \Сан Франциско\   Ж.Барамсай                “Хүргэн”

11. Оюунцэцэг         \Денвэр\                    Д.Тѳрбат                      “Үлэмжийн чанар”

12. Энхээ                    \Денвэр\                     С.Пүрэв                        “Хагархай Жамбал”

13. Эрдэнэ                 \Вашингтон ДС\      До.Цэнджав               “Хоёрын даваа”

14. Амгалан              \Денвэр\                     Жамьян                       “Цасангаа”

15. Нэмэх баяр        \Чикаго\                      Нэмэх                           “Зүтгэл”

 

Эхний даваанаас шалгарсан 8 уран уншигч 2 ын даваанд яруу найраг уншиж ѳрсѳлдлѳѳ.

 

*Хоёрдугаар даваа:

 

1. Эрдэнэ                 \Вашингтон ДС\   Б.Баттулга         “Мѳнгѳн шѳнѳѳр”

2. Намуунбайгаль\Денвэр \                 Баттогтох          “Ижийдээ”

3. Нарангэрэл        \Сиэтл \                    Билэгсайхан     “Эрчүүдээ ѳмѳѳрч уншсан       шүлэг”

4. Оюун                     \Сан Франциско\  Б.Сарантуяа      “Миний дѳчин нас”

5. Амгалан              \Денвэр\                    Э.Бүжинлхам    “Миний Ертѳнц”

6. Энхдулам           \Чикаго\                     Б.Лхагвасүрэн  “Ижийтэйгээ байхад би баян байсан”

7. Азжаргал            \Лос Анжелес\        Б.Лхагвасүрэн   “Надад зав алга”

8. Нэмэхбаяр          \Чикаго\                                                    “Түүвэр”

 

Сүүлийн даваанд оролцогчдын 2 давааны нийлбэр онооны дүнгээр байр эзлүүлэн, эхний 3 байрыг урамшуулан шагнав.

 

“Тэргүүн” байр     Д.Энхдулам        \Чикаго\

“Дэд” байр              Т.Оюун                 \Сан Франциско\

“Гутгаар байр “    Б.Амгалан            \Денвэр\

 

Хоёр. “Хѳх зѳн” яруу найргийн наадам

 

Америкт ажиллаж амьдарч буй монголчууд болон уран бутээлчид ѳѳрсдийн тэрлэсэн шүлгүүдээ уншиж уралддаг 2 дахь удаагийн энэ наадамд 11 оролцогч ѳрсѳлдѳв. Анхны удаад Чикагод болсон уралдаанд оролцсон бүтээлүүдийг эмхэтгэн “Хѳх зѳн” нэртэй яруу найргийн номыг АМУЗН хэвлуулсэн юм. Энэ арга хэмжээг яруу найрагч Х.Тэргэл, зохиолч яруу найрагч Б.Сарантуяа, яруу найрагч Х.Лхамжав нар шүүж шалгарууллаа.

 

*Нэгдүгээр даваа:

 

1. Азжаргал           \Сан Франциско \    “Яруу найрагчтай учирвал”

2. Алтантуяа         \Чикаго \                     “Ѳвгѳн шувуу”

3. Мѳнх Ирээдүй  \Чикаго\                     “Миний нүдээр”

4. Батсүх                  \Лос Анжелес\         “Нүүдэлчид”

5. Энхдулам            \Чикаго\                     “Би явлаа”

6. Мѳнхдэлгэр       \Оакланд\             

7. Онон                     \Чикаго\                     “Томчууд яагаад нуугдаж тоглодог юм бэ”

8. Эрдэнэ                 \Вашингтон ДС\       “Наран шарлагын газар шиг эх орон”

9. Ганчимэг           \Лос Анжелес\            “Намрын тухай шүлэг”

10. Цэцгээ               \Чикаго\                       “Харьд суугаа монголчууд”

11. Отгонжаргал  \Вашингтон ДС\       “Гитар минь”

 

*Хоёрдугаар даваа.:

 

1.Эрдэнэ                   \Вашингтон ДС\       “Салхи хүү бид гурав”

2. Азжаргал            \Лос Анжелес \          “ Миний эцсийн зогсоол”

3. Батсүх                  \Лос Анжелес \           “Сэтгэл минь”

4. Мѳнх Ирээдүй   \Чикаго\                       “Сонс доо”

5. Онон                      \Чикаго\                      “Миний эмээ суут ухаантан”

6. Ганчимэг             \Лос Анжелес \          “Аавдаа”

 

Оролцогчдын авсан онооны нийлбэр дүнгээр байр эзлүүлж шилдэг 3 шүлэгчийг шалгаруулан урамшуулав.

 

Тэргүүн байр    Ш.Азжаргал   \ Лос анжелес\

Дэд байр              Э.Эрдэнэ          \Вашингтон ДС\

Гутгаар байр      Б.Батсүх           \Лос Анжелес\

 

Гурав. Арга хэмжээний эргэн тойронд.

 

…Арга хэмжээний сүүлийн орой Монголоос ирсэн зочид, уншигчид уран бүтээлчдийн хамтаар  “Уран бүтээлийн цэнгүүн”д оролцож нэгэн үдэш сэтгэлийн их цэнгэл эдэлцгээв. Аугаа яруу найрагч Б.Лхагвасүрэн гуай  “Боржигоны бор тал” шүлгээ Н.Жанцанноровын “Цагаан суварга” бүтээлийг амьд хѳгжмийн хамтлаг тоглосон аялгуу дор уншсан нь энэ үдшийн оргил хэмнэл нь байлаа. Б.Лхагвасүрэн гуай, Б.Сарантуяа, Ш.Бямбацогт, Б.Гантигмаа, Х.Тэргэл, Х.Лхамаа, Ѳ.Пүрэвсүрэн нарын бүтээлүүдийг сонсож, Б.Лхагавсүрэн гуайн сургаалт учирлалыг сонсон санааширхуй дор би лав ѳѳрийгѳѳ “азтай” хэмээн бэлэгшээж суусан.

 

…Чикагогийн “Монгол мэдлэг” сургуульд багшилж байгаа Энхдулам, Хандмаа нар ѳѳрсдийн шавь нар болох, саяхан болж ѳнгѳрсѳн “Уран жиргээ” наадмын тэргүүн шагналт Нарандэлгэр, Мѳнх Ундрам, Номин нарыг авчирч энэ арга хэмжээн дээр оролцуулсан нь хичнээн сайхан санагдаж байв. Хожим нь энэ наадмуудын залгамж халаа болон түүчээлэх хүүхдүүд Америкт ѳсч хѳгжиж байгаа нь монголчууд бидний оюун сэтгэлгээний дархлаа болон тусгаар тогтнолын баталгаа болно. Оюун сэтгэлгээний ийм дархлааны тѳлѳѳ хичээл зүтгэл гарган ажиллаж буй олон сайхан багш нарт талархаж байнаа.

 

…Арга хэмжээний үеэр зочид зохиолчдын хийгээд Америкт уран бүтээлээ туурвиж байгаа уран бутээлчдийн номын үзэсгэлэн худалдаа гарлаа. Денвэрийн Х.Лхамжав маань “Нар гулгасан уул” шүлгийн номоо бүтээхэд чимэглэл зургийг нь зураач Ч.Ганбаатар урлажээ. Чикагогийн Д.Бишүүгарамын “Бродвэйн зѳрлѳг” номыг зураач Л.Мѳнхтѳр хянан тохиолдуулж, зураг чимэглэлийг нь бүтээжээ. Хэдийгээр ажил амьдралын нугачаанд амаргүй байгаа боловч, уран бүтээлдээ сэтгэлийн их зовинол, баяр, шаналлаа шингээж, хамтдаа ном бүтээж олон олон хүмүүсийн оюуны мэлмийг баясгаж яваа эрхэм андуудад баярлан талархмаар. Уран бүтээлийн их онгодоор учиглан зангидагдаж байдаг уран бутээлчид олширч, хамтдаа олон сайхан бүтээлүүдийг туурвиж байгаа нь “сайн цагийн сайхан эхлэл” хэмээн баярламаар.

 

…Америк хэмээх том гүрэнд ийм арга хэмжээ зохион байгуулагдах болсоор олон он жилүүдийг үджээ. 2011 онд Денвэрт \Х.Лхамжав ахлагчтай “Тулга” клуб\  ,2012 онд Чикагод  \зохиолч Д.Энхболд\, 2013 онд Вашингтон ДС- д  \Г.Галбадрах\, 2014 онд Лос Анжелест  \Б.Ган Энхбаяр  “Монгол номын сан”\, 2015 онд Денвэрт  \Х.Лхамжав “Тулга клуб”\, 2017 онд Чикагод  \Ѳ.Пүрэвсүрэн “АМУЗН” \тус тус зохион байгуулагдаж байсан бол 2019 онд Вашингтон ДС- д 2 дахь удаагаа зохион байгуулагдахаар боллоо. Арга хэмжээ болгон нь утга зохиол, яруу найрагт дуртай, гэгээлэг хүмүүсийн үүлзалтын их баяр болдог юм. Энэ их бүрэлдэхүүний цѳмийг нь бүрдүүлж байдаг Денвэрийн “Тулга” клүбын хамт олонд их баярлалаа. Энэ бүх учгийг зангидаж байдаг “АМУЗН” хамт олонд их баярлалаа. Цаг хугацаа болон мѳнгѳний “боол” бололгүй, энэ арга хэмжээг зорин ирж сэтгэлийн их цэнгэлийг эдэлж баясдаг үзэгчиддээ баярлалаа.  Ийм арга хэмжээг зохион байгуулахад тохиолддог бүх л бэрхшээлийг хамтдаа даван туулж, ар талыг нь дааж байдаг гэр бүлүүд болоод найз нарт нь их талархаж байгаа шүү. Дараагийн наадам даанч хол байна даа. 2019 онд Вашингтон ДС д уулзацгаая.

May 25

“ЧОНО” \бүжгэн жүжгийн түхай миний сэтгэгдэл\

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Англи улс нэгэн цагт бүх чоноо устгачихаад, байгалын алдагдсан тэнцвэрээ тэнцүүлэхийн тулд ѳѳр орноос чоно хүдалдан авч дахин нүтагшуулсан гэдэг. Чоно гэдэг амьтан байгалын тэнцвэр хийгээд энэ ертѳнцѳд оршихуйн тѳлѳѳх тэмцлийн жинхэнэ үлгэр жишээ. Тийм болоод монголчууд бидэн шиг чоныг “хийморь” болгон шүтдэг үндэстэнгүүд цѳѳнгүй бий.

 

АНУ-ын Виржина мужийн Стерлинг дүүрэгт байрлан сүргалтаа явуулдаг сонгодог бүжгийн “Sterling Ballet” сургуулийн эзэд болох Д.Ѳлзийсайхан, Т.Туяа нар сурагчид нарынхаа хамт “Чоно” нэртэй бүжгэн жүжгийг найруулан тоглосныг энэ сарын 20 нд очиж үзлээ. Монгол бүжиг дэглээч Америк оронд дэглэж найруулсан энэхүү бүжгэн жүжиг, чонон сүргийн ѳсѳн үржихүй, хайр дүрлал, гэр бүл болон амьдрал тэмцлийн талаар бидэнд хүүрнэв. Цаг үеэсээ үрган гардаг уран бүтээл нь энэ цаг үеийн сэтгэл шаналгасан олон асуудлуудыг  “ѳѳрийн хэл”-ээрээ илэрхийлдэг аж.

 

…Амьдрал дахь айдас түгшүүр гэдгийг огт мэдэхгүй, хайр ѳхѳѳрдлѳѳр дүүрэн байдаг бидний бяцхан үрсүүдтэй адилхан жижигхэн хѳѳрхѳн бэлтрэгнүүдийн бүжгээр эхэлсэн энэ бүжгэн жүжигт чонон сүргийн амьдралыг ѳвѳрмѳцѳѳр дүрслэн үзүүлжээ. Сүргийн удирдагч эр чоно бол эр зоригтой хүчирхэг, хамгаалалан тэмцэгч, уриалан дуудагч байдаг бол сүргийн хѳтѳч эм чоно үзэсгэлэнтэй гоо, хайр халамжаар дүүрэн, баяр баясгаланг бүтээгч байдаг аж. Бяцхан бэлтрэгнүүдэд гэнэт айдсыг авч ирэгч нь хүн, сүргийн эзэн чоныг хѳнѳѳгч нь хүн, тэдний амьдралыг бусниулж итгэл найдварыг нь үнтраагч нь бас л хүн. Ѳдрѳѳс ѳдѳрт робот болон хүвирч буй хүмүүс бид байгаль амьтныг ѳрѳвдѳж хайрлахгүйгээр алж устган, эвдэлж сүйтгэж байгаа бол, чоно байгаль дэлхийдээ үнэнч хэвээрээ үлдэж байна. Бид тэднийг алж устгаж байгаа нь ѳѳрсдийн мѳн чанараа алдаж байгаагийн илрэл гэж тэд энэ бүжгэн жүжгээрээ бидэнд учирлалаа.

 

Чононуудын бүх хѳдѳлгѳѳнийг ихэвчлэн дѳрвѳн хѳл дээр нь тулгуурлан дэглэсэн бол, сэтгэлийн хѳдѳлгѳѳнийг нь сүүлний хѳдѳлгѳѳнѳѳр илэрхийлжээ. Зураач Ч.Ганбаатарын бүтээсэн тайзны зүраг үнэхээр гайхалтай байлаа. Чононуудын хувцас нь тайзны зүрагтайгаа уусан нэгдэж байсан бол анчны хувцас нь эрс ялгарч байсан нь ѳвѳрмѳц шийдэл байсан. Бүжгийн ихэнх хѳдѳлгѳѳн нь модерн болон сонгодог бүжгийн хослол байв. Эдний сургуулийн сурагчдын бүжиглэх ур чадвар нь жилээс жилд сайжирч, мэргэжлийн бүжигчдийн хэмжээнд хүрч байгаа нь харагдаж байлаа. Жилдээ бүрэн хэмжээний 2 бүжгэн жүжиг найруулан тавьдаг сургуулиуд олон байдаг болов уу. Энэхүү бүжгэн жүжгийн гол дүрд Монголын ДБЭТ ийн гоцлол бүжигчин Э.Бэхтулга ирж бүжиглэлээ.  Зарим хэсэгт чонын улилт нь бүжгийн хѳгжим болон хүвирч байгаа нь сонирхолтой санагдсан. Тайз засалт болон гэрэлтүүлэг, найруулга, хѳгжим, оролцогчдын бүжиглэх үр чадвар бүгд маш

сайхнаар нэгдэж байв. Америкт ажиллаж амьдарч буй монгол үран бүтээлчид хамтран ажиллаж эхэлж байгаагийн сайн жишээ энэ байв.

 

-Нилээд олон жилийн ѳмнѳ Монголын ДБЭТ -т эмэгтэй япон найруулагч “Чоно”  нэртэй бүжгэн жүжиг найрүүлж тавьж байсан юм. Гэхдээ тэр бүжгэн жүжиг амжилт олоогүй.  Чонын тухай монгол хүний, япон хүний ойлголтууд ѳѳр ѳѳр л дѳѳ. Япончууд монголчууд шиг чоныг дуурайн ульж чадахгүй. Тэр үед надад ийм бүжгэн жүжиг тавих санаа тѳрж байсан юм.  Чонын сүрэг бүюү гэр бүлийн түхай, бас хайрын түхай дүрсэлсэн бүтээл. Америк бол чоно ихтэй оронд тооцогддог. Ѳнгѳрсѳн жил анх удаа найруулан тавьж байснаасаа энэ жил багагүй ѳѳрчлѳлт хийлээ. Жилээс жилд сайжруулаад байж болно.

 

-Чонын сүрэг эв нэгдэлтэй байх тусмаа илүү хүчтэй. Эр чоно үргэлж манлайлагч бас удирдагч байдаг. Анчдыг чонын сүрэг бүсэлсэн хэрнээ тэднийг барьж идсэнгүй. Гэвч анчид сүргийн эзэн чоныг алж үстгаж байна. Хүмүүс бид бусдыг хайрлан ѳрѳвдѳхгүй байна шүү дээ. Бусдыг үргэлж айлган түгшүүлж байна. Бид улам ихээр хувиа бодож, байгаль дэлхийгээ бас ан амьтдыг алж устгасаар байна.  Бид ѳѳрсдийгѳѳ “хэн бэ?” гэж бодох ахүл арчаагүй, ѳрѳвдѳлтэй л амьтад. Бид бас бусдын тухай бодож байх хэрэгтэй байна. Биднийг бүтээсэн олон хүчин байсаар л байна.

 

-Энэ бол хүүхдүүдэд зориулсан бүтээл. Энэ бүжгэн жүжгээрээ хүүхдүүдэд хүмүүжил олгож байгаа хэрэг. Хэдийгээр чоно амьтан боловч яг л хүмүүстэй адилхан гэр бүлээрээ амьдарч, бие биенээ хайрлан дүрлаж байдаг. Тийм болохоор бүжгийнхээ хѳдѳлгѳѳн бүрийг хүүхдүүдэд тайлбарлан хэлж ойлгуулж байв. Тэд энэ бүхний тухай маш сайн ойлгосон болохоор чин сэтгэлээсээ бүжиглэж байгаа юм. Бид энэ тухай маш олон хүмүүст бас хүүхдүүдэд хэлж ойлгүүлах хэрэгтэй байна шүү дээ.

 

-Бүжгэн жүжгийн хѳдѳлгѳѳн бүр нь эрэл хайгуул. Санамсаргүй үтга үчиргүй хѳдѳлгѳѳн гэж байдаггүйтэй адил хѳдѳлгѳѳн болгон нь амьдралын тѳлѳѳх тэмцэл байдаг. Бүжгийг модернээр тавихад илүү их эмоци дүрсэлж болдог бол, сонгодог бүжгийн хѳдѳлгѳѳнѳѳр илүү их жүжиглэлийг үзүүлж болдог. Тэгэхээр энэ бүхнийг сайн хослуулах хэрэгтэй байлаа.  Уран бүтээл бол цаг үеийн тусгал. Тийм болохоор бид хамтдаа олон зүйлийн талаар хүмүүст хэлж үчирлаж байх цаг нь болжээ.

 

…Энэ бүтээлийн дараа Д.Ѳлзийсайхан бид хоёр сургууль дээр нь  хуучлахад тэрээр ингэж ярьсан юм. Москвад сонгодог бүжгийн сургууль тѳгссѳн Д.Ѳлзийсайхан, Т.Туяа нар АНУ д мэргэжлээрээ ажиллаж, Виржина мужид “Sterling Ballet” сонгодог бүжгийн сургуулиа 2010 онд байгуулжээ. Жил болгоны шинэ жилийн ѳмнѳ “Шелкунчик” бүжгэн жүжгийг найруулан тавьдаг үламжлалтай тэдний хамт олон “Чоно” бүжгэн жүжгийг хоёр дахь удаагаа найруулан тавьсан нь энэ.  Тэдний тухай илүү ихийг мэдэхийг хүсвэл www.sterlingballet.com цахим хүүдсаар нь зочилж үзээрэй. Амьдрахуйн тѳлѳѳх чонын сүргийн хүчирхэг тэмцэл, түүний тѳлѳѳх эв нэгдэл, хаана ч дасан зохицихуйн чадварыг монгол найруулагчийн бүтээснээр холын Америкт үзэх тэр мэдрэмж. Бид ч бас адилхан хүвь заяаг туулж яваа. Бусдыг хайрлах хайр, хүчирхэг эр зоригтой хослохоороо монголчүүд биднийг чонотой адилхан болгодог юм болов уу?

May 14

“МИНИЙ НЭРИЙГ…” \киноны тухай сэтгэгдэл\

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

“Амьдрал гэдэг дугуй унахтай адил, жийгээд л байвал тогтоод л байна”.  Альберт Эйнштэн

-Ээж ээ, би хаанаас гарсан юм бэ?

-Миний хүү цэцэгнээс гарч ирсэн

-Тэгээд би яасан бэ?

-Нэг сайхан найтаагаад л, байдаг чадлаараа уйлж гарсан даа. Чамайг тойроод зогсож байсан хүмүүс инээмсэглээд л байсан гэж ээж нь хариулахад хүү зөрүүдэлж,

-Өө би уйлах дургүй. Яагаад би инээмсэглэж бусад нь уйлаагүй юм бэ?

-Миний хүү үргэлж инээмсэглэж явнаа. Харин магадгүй 100 жилийн дараа чи ганцаараа инээмсэглэж, чамайг тойрсон бүх хүмүүс уйлах байх даа.

Америкт ажиллаж, амьдралын их өртгөө төлж яваа залуус, хөгжмийн зохиолч С.Сансаргэрэлтэхтэй хамтран бүтэн нэг жил хагасын хугацаанд зөвхөн амралтын ням гаригаа зураг авалтад зориулж байж бүтээсэн ” I am…”  нэртэй 15 минутын богино хэмжээний киноны нээлтдээ намайг урьсан юм. Хөгжмийн зохиолч хүн зүгээр л өөрийн сонирхлоороо бүтээсэн кино “ямар л байв гэж” хэмээсэн хайнгадуухан бодол тээж очсон би, киног үзэж дуусаад “Та нар яаж ийм киног бүтээж чадав аа?” гэж дуу алдав.Өмнө нь тэдний бүтээж байсан клип болон бусад бүтээлүүдээс илүү сайн болжээ.  Киноны өгүүлэмж, зураг авалт, өнгөний хослол, хөгжим, компьютер график, текст болон уншилт бүгд өөлөх юмгүй мундаг байлаа, миний хувьд. Богино бичлэг, богино дүрслэлээр их зүйлийг хүмүүст ойлгуулахыг дэлхий даяараа хичээж буй энэ цаг үед энэ кино нь Москвагийн “Evrasia International Monthly Film Festival 2018” нэртэй уралдааны 3-р сарын “шилдэг” киногоор шалгарчээ. 2017 оны 12 сарын 25 нд сүүлийн шалгаруулалтаа хийж шилдэгүүдээ зарлах юм билээ. Анхны бүтээл гэхэд муугүй амжилт.

…Цэцэг навчис дэлгэрсэн хавар цагт дугуй унасан хүүгээ хайрлан өхөөрдөх залуухан ээж. Дугуй унах бол хүн болгоны хүсэл мөрөөдөл. Дугуйныхаа бариулыг чанга гэгчээр атган дугуйн дээрээ тэнцэн дөрөөгөө жийх тэр мөчөөс л хүн, амьдрал дээр тогтож эхэлдэг. Зогсолтгүй л жийгээд байх тусмаа өөрийн эрх чөлөөгөө мэдрэн, холын хол руу одно. Зогсож л болохгүй, хэрвээ зогсох юм бол тэнцвэрээ алдан ойчих болно. Урд нь таарах салаа зам болгон сонголт. Зарим зам нилээд өгсүүр тэр хэрээрээ чадал хүч шаардана. Машин тэрэг сүлжилдсэн их хотын замаар гэнэт хурдлахад эрсдэлтэй, эгзэгтэй мөч гэнэт тохиолдох нь бий. Гэвч залуу насны хөөргөн араншинг хувь заяа ивээх нь ч буй.Анзаараад байх ахул нэг л тойргоор эргэлдээд л байх мэт. Гэхдээ төгсгөлгүй мэт санагдах урт замын төгсгөл рүү аажим аажимдаа дөхнө. Амьтай бүхэн дэлгэрэх хөгжилтэй хавар цаг, харсан болгон нь гайхамшигтай сайхнаар үзэгдэх зун цаг, модны навчис унан газраар нэг хөглөрөх уйтай намар цаг, цас хаялж биеийг ч бас сэтгэлийг жиндүүлэх өвөл цаг бүхэн хүний амьдарлын мөчлөгүүд юм.

…Хүүхэд байхад аав ээжүүд нь жижигхэн дугуйны тулгуур нь болж “ингэ, тэг” хэмээн бүх л зүйлийг хэлж сургадаг. Нэг л өдөр мөнөөх тулгуурууд нь салж, дөрөөн дээрээ бат тогтон өөртөө итгэлтэйгээр жийж хурдална. “Залуу нас гэдэг олон салаа замын уулзвар, аль замаар явах сонголт нь таных боловч очих газар тань түүний үр дүн”. Нэг л өдөр сэтгэлдээ мөрөөдөж явсан бүсгүйтэйгээ учирдаг. “Хэдий чинээ гараа чанга атгалцаж, хэр хол хамтдаа гүйхээс тангаргын цаг хугацаа үргэлжилнэ. Би гэдгээ мартаж, бид хоёр, бид нар гэж ярих болно. Шинэ дүрмийг гэр бүл гэдэг”. Амьдрал жигдэрч, хүн болгон өөрийн гэр бүлдээ ихэнхи цагаа зарцуулах болсноор найзуудаасаа холдож, хааяа нэг уулзахаараа өнгөрч буй цаг хугацааны хурдан хэмнэлийг гайхацгаана. “Унах навчис амжаагүй мөрөөдлийн минь тоог гаргах мэт энд тэндгүй хийсч, цаг хугацааг сануулж эхлэх мэт”. Нас өтлөх тусмаа алив зүйлийг томоор харж бас уучилж, тэртээх уулсын зүг холын барааг хараачлан санаа алдана. Тэр үед “та цаг хугацааны сургийг гаргах биш, цаг хугацаа танаас асууж эхэлдэг”. “Гэхдээ энэ үедээ хамгийн хүчтэй, хамгийн зоригтой, хамгийн хайр булаам, бас хамгийн тэвчээртэй, хамгийн хамгийн хамгийн азтай” гэдгээ мэдэрдэг.

… АНУын Виржина мужийн Центэрвиллад аж төрдөг Сангидоржийн Сансаргэрэлтэх, Батчулууны Болдбаатар, Төмөрийн Хосбаяр, Даваасамбуугийн Даваацэрэн нар хамтдаа зориглон бүтээсэн энэ кинонд олон сонирхолтой шийдлүүд байлаа. Дугуй унасан балчир, идэр насны төрхүүдийг ихэвчлэн наашаа явж байгаагаар авсан бол, хижээл болон өтөл насны төрхүүдийг ихэвчлэн цаашаа явж байгаагаар авчээ. Өнгөний тодролт болон бүдгэрэлт нь мөнөөх дүрслэлээ дагаад тод хурц өнгөнөөс аажим аажмаар уусган зэгэл саарал өнгө рүү шилжүүлсэн байсан. Хөгжим нь мөн адил хөгжүүн  цоглог аязаас уянгалаг намуухан аялгуу руу уусч байв. Дугуйтай хүний замын хажуугийн тэмдэглэгээ болоод хотын төвийн хурдны замтай хэсгүүд болон хамгийн сүүлд нь настай хүний төрхийг компьютер графикаар шийджээ. С.Сансаргэрэлтэх киноны зургаа зурж, төлөвлөж, зургаа өөрөө авч, текстээ өөрөө бичиж, өөрөө уншиж, хөгжим, найруулга монтаж, компьютер график зэргээ өөрөө хийсэн болохоор нэгэн цогц болон нэгдэж чадсан мэт санагдсан. Киноны хэсгүүдэд оролцсон хүмүүс ч үнэхээр мундаг байв. Мэргэжлийн биш хэрнээ энэ бүтээлд маш сайхан дүрүүдийг бүтээсэн тэднээр бахархаж байна. Жилийн дөрвөн улирлыг бүтээх гэж энэ их хугацааг зарцуулсан тэдний эр зориг тэвчээрт ч бас бахархаж байв. Хэрвээ “Сэтгэлд гал байх ахул зууханд гал олддог”ийн жишээ нь энэ бүтээл мөн.

“Анх удаа найтаалган уйлж эхэлсэн тэр нэгэн өдрөөс өнөөг хүртэлх бүх цаг хугацааны ард талд таны ээжийн ганцхан хүсэл байжээ. Гэхдээ цаг хугацаа тойрог мэт үргэлжилсээр л байна. Энэ удаа та хэн нэгний үргэлжлэл, харин дараагийн тойрог таны үргэлжлэл, үргэлжлэлийн үргэлжлэл. Нэгэн цагт чи л ганцаараа инээмсэглэж, чамайг тойрсон бүх хүмүүс уйлж байх болно”. Бид мэддэг юм шиг хэрнээ анзаарч ухаардаггүй амьдралын үнэн нь энэ. Киногоо үзэгчдийн таалалд нийцүүлэх гэж элдэв “наалт”, хачир чимэг зүүдгээс огт өөрөөр, зүгээр л эв энгийнээр дүрсэлсэн энэ кино магадгүй Монголын кино урлагт шинэ үзэгдэл авч ирэх ч юм бил үү? Киноны сургууль төгссөн хүмүүсийн “онолын сэтгэлгээ” нээс огт өөрөөр “задгай” сэтгэж, өөрийн зоргоороо хийсэн нь хүмүүст таалагдаж, эс таалагдах биз. Энэ бол бас “мэргэжлийн бус” миний хувийн бодол. Гэхдээ энэ киног бүтээсэн, бүтээхэд оролцсон бүх хүмүүст чин сэтгэлээсээ баяр хүргэн, талархаж байнаа. “Миний нэрийг…” гэж киногоо нэрлэсний учрыг С.Сансаргэрэлтэхээс асуусан чинь “Үзэгчид өөрсдөө тааг” хэмээн хариулсан. Энэ тааврын хариуг олох гэж та энэ киног үзэх хэрэгтэй болох нээ. Дахиад анхааралтай үзвэл илүү сайн ойлгож ч магадгүй.

*Энэ бүтээлийг facebook-ээс үзэх бол: https://www.facebook.com/sansar.sangidorjcomposer/videos/10207306612822025/

  

*You tube- ээc үзэх бол:

https://www.youtube.com/watch?v=-ySEKQcdbrw

I am… A film by Sansar Sangidorj/ Миний нэрийг…

A short film.

youtube.com

 

*Vimeo-оос үзэх бол: https://vimeo.com/217052202    эдгээр линкүүдээр орж үзээрэй.

May 10

Ч.ГАНЖАВХЛАН ба ТҮҮНИЙ НӨХӨД \Төрсөн өдөрт нь мэндчилгээ болгон зориулав\

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Тэр бол бидний гэр бүлийнхний бахархал. Хэдийгээр “манай”, “миний” хэмээн бусдын өмнө нэрийг нь тодотгон нэрлэж гайхуулдаггүй ч, бид дотор сэтгэлдээ түүнийг хайрлаж, түүгээр бахархдаг. Бага насаа бусдын адил тоглож, үнээ тугал хариулж, хөгшүүлдээ тусалж, ус түлээ зөөж өнгөрүүлсэн тэрээр, ид залуу насандаа Солонгост, Хятадад, бас Америкт суралцаж биеэ дааж амьдарч байсан нь өөрийгөө нээж олох эхлэл нь байсан байх. Бусад залуусын адилаар сайхан мөрөөдөж, өөрийн хэрээрээ сайн мууг туулж, магтуулж бас муулуулж өнгөрүүлсэн мөч болгон өөрийгөө таньж мэдэх оролдлогынх нь үргэлжлэл байлаа. Нэг л өдөр Хэлмэгдэгсэдийн хөшөөний дэргэд хүчирхийлэлд өртсөн охиныхоо хувь заяаны төлөө тэмцэл хийж зогссон Ганзориг хэмээх хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг хараад зогтуссан нь, өөрийгөө хайж явсан зүрх сэтгэлийнх нь шархираа байсан. Tэр энэ мөчид л сэтгэлийнхээ чанадад байсан мэдрэмжээ сонссон ч байж магад.

Хүний наймаа хүчирхийллийн эсрэг өөрийн тэмцлээ ингэж эхлүүлсэн нь хувь заяаных нь эргүүлэг байсан байх. Хүний амьдрал, хувь заяанд “хар толбо” болон тогтсон энэ үзэгдлийн цаана ядуурал, арчаагүйдэл, эзэнгүйдэл байгааг тэрээр олж харсан. Түүний алс үзүүрт нь буруугүй хэрнээ “буруутай” хүүхдүүд байлаа. Зусар зулгуй, хэнээрхэл, тэнэглэл, жүжиглэл дүүрсэн энэ нийгэмд гадуурхагдсан хүүхдүүдийг баярлуулах гэж тэрээр залуусыг нэгтгэн зүтгэв. Шинэ жилийн өмнөх ес эхэлсэн хүйтэн өдрүүдэд залуус “Өвлийн өвгөн”, “Цасан охид” болон бэлэг үүрч нийгэмд гадуурхагдсан тэр л хүүхдүүдэд хайр, итгэлийг бэлэг болгон тараасан бичлэгүүдийг нь үзээд би өөрийн эрхгүй уйлсан. Бид  энэ залуу шиг олж харж, энэ залуу шиг сэтгэл гаргаж байгаагүйдээ ичсэн. Энд тэнд очоод хүүхдүүдэд буян болж буй мэт дүр эсгэсэн дарганцаруудаас огт өөр сэтгэл бас хайр тэднээс мэдрэгдэж байлаа. Бусдад хайр, итгэл найдварыг ингэж түгээж болдогийг бид харж , мэдэрч байв. Олон олон залуус түүнд бас өөртөө итгэж баярлан бахдаж байгаа.

Ч.Ганжавхлан ба түүний нөхдийн босгож буй “Ид шидийн орон” төсөл, мөнгө үнэртэж, нэр алдарт зулгуйдсан, зүгээр “дүр эсгэж” нийгмийг хуурамч жүжиглэлээр дүүргэсэн Монголын нийгэмд цоо шинэ үзэгдэл болон сүндэрлэж байна. Заавал мөнгө хулгайлахгүйгээр, одон тэмдэг горилохгүйгээр, “ялаа шиг бүтээлийг заан шиг” болгон сүржигнэхгүйгээр, Төрд гомдоллож тунихгүйгээр өнөөгийн Монголд хүүхдүүдийн төлөө юу хийж болохыг тэд үлгэрлэн үзүүлж байна. Итгэл найдвараа алдаж, гутарч гунисан олон залууст итгэл найдвар, залуу насны баяр баясгалан, үнэнч нөхөрлөл, өөртөө болон бусдад итгэх итгэлийг нь тоосго мэт өрж байна. Тэд өдрөөс өдөрт олон сайхан хүмүүсийн дэмжлэгээр “Үлгэрийн ордон” мэт сүндэрлэж буй бүтээн байгуулалтаа хараад ямар их баясч, бас дуулж, хүмүүст чин сэтгэлээсээ талархаж, шөнө ч зүүдэндээ баясан мишээж буйг төсөөлж байнаа. Хэдийгээр барилга байгууламж босгож байгаа ч хүмүүсийн сэтгэлд ямар сайхан эвлэрэл,эв нэгдлийг бүтээж байгаагаа тэд анзаарахгүй ч байж магадгүй. Гэхдээ л үүнийх нь төлөө хүн болгон тэднийг дэмжих хэрэгтэй болж байна. Чин сэтгэлээсээ газраас түүж олсон ширхэг хадаас ч монголчуудын эв нэгдлийг итгэл найдвраар бэхлэх болно.

Би түүнийг хоосон магтаж, сайрхах дургүй. Өнөөдөр түүний төрсөн өдөр нь болохоор чин сэтгэлийн талархлаа бусдын өмнө илэрхийлэх гэсэн юм. Сайхан мөрөөдөж, мөрөөдлөө бусдад ярих амархан. Харин түүнийгээ бүтээл болгон бусдад харуулах гэдэг амаргүйг би сайн мэднэ. Хүн хичнээн мундаг байгаад ганцаараа ийм их бүтээлийг бүтээж амжихгүй. Өөрийн мөрөөдөл итгэл найдвараа бусдад ойлгуулж, хамтдаа зүтгэх ч амаргүй. Зөндөө олон урвалт хууралт, хариуцлагын ар дахь шаналал, бүтэлгүйтэл, цөхрөлийн эцэст нулимсаа залгиад дахиад л эхнээс эхлэх мөчүүдийн ард амжилт ирдэг. Өөртөө үнэнч итгэлтэй байж, зорьсон зорилгоосоо няцахгүй тууштай байж, хэцүү бэрхшээл бүхнийг хамтдаа туулж байж амжилтад хүрдэг. Гаднаа баяр баясгалантай, амар амгалан төрхүүдийн ард их ухаан, тэсвэр тэвчээр, үнэнч нөхөрлөл, бусдыг чин сэтгэлээсээ хайрлах хайр, тэдэнд тусалж дэмжих гэсэн аугаа сэтгэл оршиж байдаг. Үүний төлөө Ч.Ганжавхлан ба түүний нөхдөд чин сэтгэлээсээ талархаж, бас баяр хүргэж байна. Энэ залуус Монголыг минь зөв сайнаар авч явах ирээдүй. Тэдэнд итгэж бас дэмжиж болно. Хүмүүсийг тэр тусмаа хүүхдүүдийг хайрлах чин сэтгэлийн хайраас л эх орон эхэлдэг юм шүү дээ.

Apr 20

“СУРГУУЛЬ МИНЬ” \дуу бүтсэн түүх\

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

 Эрлийн жигүүр хайрласан

 Эрдмийн өргөө сургууль минь

1985-1986 оны хичээлийн жилийн сүүлээр буюу 1986 оны хавар Завхан аймгийн Тосонцэнгэлийн 10 жилийн дунд сургууль дээр Монголын Радио, Телевизийн Газраас \МРТВ\  орон даяар зохион байгуулж явуулдаг “Залуу нас-Мөнхийн дуудлага” нэртэй радио нэвтрүүлгийн багийнхан ирсэн юм. Тэр багийг ахалж, “25-р суваг” ТВ-ээрээ алдаршсан Авирмэд асан ирж байсныг санаж байна. Тэр үеийн Монголын залуусыг уриалан дуудсан энэ нэвтрүүлэгт тухайн үедээ улс орны хэмжээнд “шилдэг” гэж дүгнэдэг байгууллагын залуусыг оролцуулдаг байсан юм. Бидний ажиллаж байсан Завхан аймгийн Тосонцэнгэл хотын 10 жилийн дунд сургууль “Улсын Тэргүүний Сургууль” ийн болзлыг ханган олон жил хамгаалж, аймагтаа төдийгүй Улсын хэмжээнд  “Шилдэг” т тооцогддог байсан болохоор ийнхүү сонгосон байх. Ийм түвшинд энэ сургуулийг удирдан авч явж байсан захирал Ж.Нацаг, хичээлийн эрхлэгч Д. Пүрэвдорж нарын гавьяа байсан юм шүү. Энэ удирдлагууд залуу багш биднийг “хатуу гар”аар ажиллуулж сургахдаа, ажилдаа чин сэтгэлээсээ ханддаг, бие биенээсээ суралцдаг, ажлын их ачааллыг даах чадварыг төлөвшүүлснээр, одоо хэр нь мундаг багш, сургуулийн удирдах ажилтан болцгоож, боловсролын салбарт сайн ажиллаж байгаад нь бахархаж байдаг. Хэрвээ надад жаахан ч атугай сайн чанар байдаг бол, энэ сургуульд ажиллаж байсан он жилүүдийн үр шим хэмээн би одоо ч талархан боддог юм даа.

Хоногийн тоогоор бие минь өсч

Хонхны дуугаар сэтгэл сэргэсэн

Хонгорхон насаа азтай үдсэн

Ховорхон заяах сургууль минь

                                      Эрлийн жигүүр хайрласан

                                      Эрдмийн өргөө сургууль минь

Нэвтрүүлэгт оролцох гэж залуу багш нар орой болгон цуглаж, нэвтрүүлгийн багийнхантай санал бодлоо хуваалцана.  Монголын боловсролын салбарт тулгамдаж байгаа асуудлуудыг баримттайгаар хөндөж, шийдэлд нь залуу багш нарын саналыг тусгах чиглэлээр хийж байсан нэвтрүүлэг юм. Хөдөөгийн сургуулиудад сургалтад хэрэглэх техник хэрэгслэл дутмаг байдаг тухай, байгаа техник хэрэгслэл нь эвдрэхээр сэлбэг олддоггүй тухай, хөдөө орон нутагт ажиллаж байгаа залуу багш нарын нийгмийн асуудал болоод мэргэжлийн ур чадварын талаар асуудал хөндөж байсан санагдаж байна. Нэвтрүүлэг үндсэндээ дуусч байх үед “Ер нь энэ нэвтрүүлэгтэй холбогдуулан сургуулийн тухай дуу шинээр зохиож оруулбал яасан юм бэ?” гэсэн санал гарчээ. Тэр үед Тосонцэнгэлийн 8 жилийн сургуулийн захирлаар ажиллаж байсан С.Чимэдгочоо, манай сургуулийн орос хэлний багш Г. Гүнчинсүрэн зэрэг багш нар цуглан сууж байгаад үгийг нь зохиосон гэдэг. ОХУ-ын Свердловскийн Хөгжмийн Сургууль төгсөж ирээд Тосонцэнгэлийн “Соёлын Ордон”-ы даргаар ажиллаж байсан Д.Цэвээнравдан \одоо “МУУГЗ”, нэрт хөгжмийн зохиолч\ аялгууг нь зохиож, “Соёлын Ордон” ы “сайн дурын уран сайханч” МБК-ын ажилчин Отгонбаяр дуулсан юм. Тэр үед Монголын радиогоор дуулагдах шинэ дуу болон уран бүтээлийг урьдчилан хянаж, албан ёсны зөвшөөрөл өгдөг МАХН-ы үзэл суртал хариуцсан байгууллагад Авирмэд  хандаж зөвшөөрөл авсан гэж хожим нь сонсож байв. Анх сонссон болоод тэр үү, Отгонбаярын дуулсан дуу миний сэтгэлд их ойр санагддаг юм.

Сурагчийн ширээнд тохой мөртэй

Сурлагын дэвтэрт нэр минь бичээстэй

Амьдрах хүслийн учгийг атгуулсан

Ачлан дээдлэх сургууль минь

                                            Эрлийн жигүүр хайрласан

                                            Эрдмийн өргөө сургууль минь

1986 онд “Залуу нас-Мөнхийн дуудлага” радио нэвтрүүлгээр зохиогдсон энэ дууг хожим нь МУГЖ С.Батсүх, МУГЖ У.Далантай нар дуулж олны хүртээл болголоо. МУГЖ У.Далантай энэ дууг зохиогдох үед Завханы Тосонцэнгэлийн сургуульд сурч байв. Пионер сурагчдын “Урлагийн үзлэг”т түрүүлж байсан У.Далантай, энэ сургуулийг төгсөгч гэдгээрээ сэтгэлд их ойр дуулдаг юм. Одоо хэр нь энэ дууг сонсохоор залуу насны омог бардам араншингаар нөхөрлөн, сайдаж муудалцах хэрнээ зовлон жаргалаа хамтдаа л хуваалцаж явсан олон багш нар, хүүхэд насны гэнэн томоогүй зангаараа загнуулж зэмлүүлж, амжилт сурлагаараа баярлуулан бахдуулж байсан олон шавь нар, чандманалан баригдсан хичээлийн 3 барилга нүдэнд харагддаг юм. Тэр цаг үеийн дүрс энэ дуунд шингэж үлдсэн юм шүү дээ. Яг л кино шиг. 1991-1998 онд Завхан аймгийн Тосонцэнгэлийн 10 жилийн дунд сургуулийн захирлаар ажиллаж байхдаа “Сургууль минь” нэртэй энэ дууг сургуулийнхаа “сүлд дуу” хэмээн тооцож, хичээлийн шинэ жилийн нээлтийн баяр, төгсөлтийн “Хонхны баяр” дээр сургуулийн хамт олноороо дуулдаг болгож хэвшүүлсэн сэн. Одоо ингэж дуулж байгаа болов уу? хэмээн хааяадаа санаашрангуй бодох.

Холын газраас сэтгэлд тодхон

Хаяаны эндээс нүдэнд илхэн

Насны замыг ашид гийгүүлсэн

Нандин хайртай сургууль минь

                                             Эрлийн жигүүр хайрласан

                                             Эрдмийн өргөө сургууль минь

Энэ дуу бүтээд 30 жил өнгөрчээ.  Цалин буусан үед шил архи аваад сургуулийн хашааны буланд хувааж уунгаа зовлон жаргал, хүсэл мөрөөдлөө хүүрнэж асан, хагас сайны орой нэгнийдээ цуглан “таван гарын муушиг” тоглонгоо цуйван идэж өглөө болгож асан, спортын зааландаа хөлсөө асгартал тоглон хөгжилдөж асан, хотын урлагийн үзлэгт концерт тоглох гэж шөнө дөл хүртэл үүрэглэн сууж асан, намар хадлан хадах гэж хөдөө майханд шөнөжингөө онигоо ярьж хөхрөлдсөн, аймаг руу семинарт явах гэж “Зил-130” машины тэвшин дээр дуулалдаж асан, сайхан сургуулийнхаа бахдам нэрийн дор хамтдаа онгиролдож асан он жилүүд цаг хугацааны урсгалд урсан оджээ. Зөндөө олон найзууд минь “Бурханы оронд” одсон сураг сонсох бүрт зүрхэнд минь нулимс урсаж, чимээгүйхэн мэгшинэ. 2000 -аад оны эхээр Насанбуян маань санаачилсан “Тосонцэнгэлийн сургуулиудын багш нарын уулзалт” Улаанбаатар хотноо жил болгон зохион байгуулагдаж, уламжлал болон хэвшиж байгаа нь юутай сайхан. Тэр үед хамт ажиллаж байсан нэгэн багш маань нүүрномоор энэ дууны 30 жилийн дурдатгалыг сануулсан юм. Энэ дурдатгал сэтгэлийн чанадад хадгалагдсан гэгээн сайхан дусамжуудыг минь сэргээв. Энэ дуугаар Тосонцэнгэлийн 10 жилийн сургуулийн тэр үеийн удирдлагууд болон багш нарыг оролцуулаад клип хийхсэн хэмээн хүсч байсан мөрөөдлийг минь бас сэргээв. Энэ сургуульд суралцаж төгссөн олон олон шавь нар минь энэ дууг дуулж байгаасай хэмээн хүсэв. Сайн дуу түүхийн гэрч болон үлддэг аж.

Эрлийн жигүүр хайрласан

Эрдмийн өргөө сургууль минь

Apr 19

АМЕРИК ДАХЬ МОНГОЛЧУУДЫН БИЗНЕС, ҮЙЛЧИЛГЭЭ

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

*ЭХЛЭЛ:

20 гаруй жилийн тэртээгээс АНУ-ыг зорин ирж ажиллаж амьдарч буй монголчууд эхний үедээ бусдын бизнес дээр өөрсдөө мөнгө олохын тулд ажиллаж байсан бол, сүүлийн жилүүдэд өөрсдийн бизнесээ босгож өөртөө мөнгө олохын тулд ажиллаж эхэллээ. Монголчуудын алив зүйлд “дасан зохицох чадвар”, “ажлыг хурдан хугацаанд сурч, аргыг нь олдог чадвар”, “бусдын удирдлага дор удаан ажиллахыг хүсдэггүй чанар”, “ямагт бусдаас өөрийгөө илүү гэж үнэлэх үнэлэмж”, “бусдаас дутуу явахыг хүсдэггүй бардам зан”-гууд үүнд нөлөөлсөн. АНУ-д ирж суурьшаад 50, 100 магадгүй 200 жил болсон бусад үндэстэн цагаачидтай харьцуулах юм бол энэ нь мундаг үзүүлэлт. Тэд бол өөрсдийн зардлаараа өөрсдийгөө хөгжүүлж, дэлхийн бизнесийн зах зээл дээр өрсөлдөж сурч буй монголчууд хэмээн би хувьдаа бахархан үнэлж явдаг юм. Тэд бол “урвагч”, “хувиа бодсон”, “новшийн хүмүүс” огтхон ч биш бөгөөд, тэд бол дэлхийн хэмжээний “БАЯЛАГ БҮТЭЭГЧИД” болж эхэлж байна. Монголчууд бид ч, Монголын ЗГ-ч одоо тэднийг өөрөөр харж дүгнэн, үр дүнтэй ашиглан хамтарч ажиллах цаг нь болжээ.

 “United Mongolia” ТББ-аас хэрэгжүүлж эхэлж буй “Бизнесийн төсөл”ийн хүрээнд 2017 оны 2 сарын дундаас сар гаруй хугацаанд АНУ-ын монголчууд олноороо ажиллаж амьдардаг 8 хотуудаар явж “Бизнесийн мэдээлэл” цуглууллаа. Нийтдээ 12 000 мил зам туулж олон, олон бизнесмэнүүдтэй уулзаж ятгасан энэ аялал амаргүй байсан. Олон хүмүүс энэ зорилго дээр минь болгоомжлонгүй хандаж байв. “Надад ямар ашигтай юм бэ?”, “Та нар хаанаас яаж санхүүжиж байгаа юм бэ?” , “Энэ хэнд хэрэгтэй гэж?”, “Бид ер нь нэгдэж, хамтран ажиллаж чадах болов уу?”, “Би өөрийгөө л аваад явж байгаа болохоор бусдад гайхуулаад байх юм алга” гэхчилэн эргэлзэж тээнэгэлзсэн, хардсан, заримдаа дургүйцсэн олон хүмүүсийн өөдөөс “Тэнгис далай шиг том бизнесийн энэ зах зээл дээр бид өөр хоорондоо өрсөлдөх биш, хамтарч нэгдээд бусадтай өрсөлдөх хэрэгтэй байна”, “Та бидний зовж зүдэрч байж олж авсан бизнесийн туршлага маань бусад монголчуудад хэрэгтэй байна”, “Бид бизнес хийж мөнгөтэй болох хэрээрээ эвлэлдэн нэгдэж, хамтран ажиллах хэрэгтэй шүү дээ. Магадгүй энэ нь Монголын хөгжилд тус дэм болноо” хэмээн учирлаж тайлбарласан. Олон монголчууд биднийг талархан хүлээж авч, дэмжин урам өгч байсан шүү. “Сэтгэлд гал байхад зууханд гал олддог” юм билээ. “Явсан нохой яс зуудаг”ийн үлгэрээр, 112 бизнесийн мэдээлэлтэй гэртээ ирэхдээ бид маш их баяртай байлаа.

* Нэг: МЭДЭЭЛЭЛД ОРОЛЦСОН 112 БИЗНЕС ДЭЭР ЗАДАРГАА ХИЙЖ ҮЗВЭЛ:

*хотуудын нэр          *oролцсон бизнесийн   *үүн дотроос голлосон      * тоо    хувь

                                        тоо,  нийт хувь                  бизнес

1. Бэй Ареа орчим                 21            18.8%       ресторан, зоогийн газар  8          38,1%  

2. Вашингтон ДС орчим      20               17.9%       чулууны бизнес                7         30,4%

3. Денвэр                                18              16.1%      хумсны салон                   8           44,4%

4. Сиэтл                                   17              15.2%     барилга                              8           47,1%

5. Чикаго                                 16              14.3%      ресторан, зоогийн газар  3           18,8%

6. Лос-Анжелес                      14               15.2%     тээвэр зууч                        3           21,4%

7. Салт Лайк                            4                                ресторан, зоогийн газар   3           75,0%

8. Сакраменто                          2                                ресторан, зоогийн газар   1           50,0%

* Mэдээлэлд оролцсон 112  бизнесүүдийн голлох төрлүүд, эзлэх хувь:

1. Ресторан, зоогийн газар       19             17%

2. Барилга                                  14              12,5%

3. Хумсны салон                        9               8%

4. Тээвэр зуучлал                       9               8%

5. Чулууны бизнес                     8               7,1%

6. Хими цэвэрлэгээ                    7               6,3%

7. Авто машины засвар              6               5,4%

8. Үл хөдлөх хөрөнгө зуучлал   6               5,4%

*Мэдээлэлд оролцсон 112 бизнесүүдийн эздийн насны ялгавар:

25-35 хүртэл насны     21.4%

35-45 хүртэл насны     52,7%

45 -аас дээш насны      25,9%

Эдгээрээс гадна: мэдээллийн технологи, хуульч, үсчин гоо сайханч, бариа засал массаж, аялал жуулчлал, эмнэлгийн үйлчилгээ зэрэг салбруудыг орууллаа. Хэдийгээр өөрийнх нь бизнес биш боловч монголчуудад үйлчлэх хэрэгцээг нь харгалзан, үл хөдлөх хөрөнгийн зуучлал болон автомашины борлуулагчдыг ч бас оруулсан юм.

*Aнхаарах зүйл: Энэ нь бидний мэдээлэлд оролцсон бизнесүүдийн хэмжээнд гаргасан харьцуулалт бөгөөд нийт хэмжээгээр нь авч үзвэл өөр үзүүлэлт гарна. Хэдийгээр бид энэ удаад дээрх хотуудаас 112 бизнесүүдийг ятган оролцуулж чадсан боловч, нийтдээ 200 гаруй бизнесмэнүүдтэй уулзаж ярилцлаа.Энэ удаад оролцоогүй боловч “дараагийн удаад заавал оролцоно” гэж учирласан бизнесмэнүүд болон  ерөнхийд нь анзаарч ажиглахад Вашингтон ДС орчимд чулууны болон барилгын, Чикаго хот орчимд хумсны салон, тракны болон таксины үйлчилгээ, Денвэрт хумсны салон, Сиэтл хотод барилгын болон цэвэрлэгээний, Лос-Анжелест  ресторан зоогийн газар болон тракны, Бэй-Ареа орчимд ресторан зоогийн газар, хими цэвэрлэгээний,  Салт-Лайке болон Сакраментод  ресторан зоогийн газрын чиглэлийн бизнесүүд зонхилж байв.

Хот болгонд монголчуудын ажиллуулж буй ресторан зоогийн газрын бизнесүүдийн ихэнх нь Японы “суши ресторан” -ууд байсан нь сонирхолтой санагдсан. Биднийг Чикаго хотод ажиллаж байхад “Өнөөдөр манай Чикагод 56 дахь хумсны салон нээлтээ хийлээ” хэмээн ярихыг сонсож байв. Тэгэхээр АНУд бизнес эрхэлж буй монголчуудын тоо өдөр хоногоор нэмэгдэж байгаа гэсэн үг. Сиэтлд барилгын бизнес эрхэлж буй Баяраа бизнесийн орлогоороо Ховд аймгийн Манхан сумд ХАА, аялал жуулчлал хосолсон цогцолбор байгуулж, Денвер хотод хими цэвэрлэгээ, хумсны салон ажиллуулж буй Батнасан, Мөнхтуяа нар Улаанбаатар хотод “Офицер таун” нэртэй орон сууцны хороолол барьж байгуулж байна. Ийм сайн жишээнүүд олон байгаа.

*Хоёр:  СУДАЛГАА, МЭДЭЭЛЭЛ ЯАГААД ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?

Алив зүйлийг сургаар, баримжаагаар ярьдаг монголчууд бид мэдээлэл судалгаагүйгээр цаашид хөгжих аргагүй. “Тэнд тийм бизнес хийдэг хүн байдаг гэнээ” гэдэг сургаар бид бие биенийхээ бизнесийг дэмжих боломжгүй. Хүн болгоны дотор бие биенээ дэмжих санаа байвч, “сачий” нь болох мэдээлэлгүйгээр яаж дэмжих гэж? Ядаж л нэг хотод аялж очихдоо тэр хотод байдаг “монгол хоолны газар” болон бизнес, үйлчилгээний газруудын мэдээллийг ашиглан “Хүний нохой идэхээр өөрийн…” гэсэн сэтгэлээр очоод л үйлчлүүлнэ. Бие биетэйгээ танилцаж санаа бодлоо солилцон, туршлагаа хуваалцана.

“United Mongolia” ТББ-ын дэргэдэх “Шинэч” Мэдээллийн групп АНУд бизнес эрхэлж буй монголчуудын “Мэдээллийн нэгдсэн сан” г бүрдүүлэхээр ажиллаж байгаа юм.

1. Эхний 100 гаруй мэдээллүүдээ төрөлжүүлэн нэгтгэж энэ оны эхний хагаст “Шинэч” нэртэй сэтгүүл болгон хэвлүүлж Монголд болон АНУд тараах юм. Энэ сэтгүүл нь АНУ-д бизнес эрхэлж буй монголчуудын “түүх” болж үлдэх учраас хүмүүст “дурсамжтай” гэдэг талаас нь харж байна.

2. АНУ-д бизнес эрхэлж буй монголчуудын мэдээллүүдийг төрөлжүүлэн тусдаа веб сайт бүтээн онлайнд байрлуулан олон нийтэд хүртээмжтэй байдлаар ашиглахаар төлөвлөж байна.  АНУдахь монголчуудын бизнес болон “Монголчуудын Холбоо” , “Монгол сургуулиуд”, “Соёлын төв”,”Олон нийтийн байгууллагууд, холбоод”ын мэдээллүүдийг хамтатган нэгтгэснээр хялбаршуулсан мэдээлэл болох “Yellov page” үүсгэн, бүх монголчууд ашиглах боломжийг бий болгоно.

Ийм мэдээллийн санг бий болгосноор:

– АНУ-д ажиллаж амьдарч буй монголчуудын талаар ЗГ болон ЭСЯ-дууд, шийдвэр гаргах эрх бүхий байгууллагууд зөв “бодлого” боловсруулан хэрэгжүүлэх боломжтой болно.

-АНУ-д ажиллаж амьдарч буй монголчууд бие биенээ дэмжиж хамтран ажиллах боломжууд бий болж, алсдаа АНУын монголчуудын “Нэгдсэн Холбоо” үүсэн байгуулагдаж, үр дүнтэй ажиллах суурь үүснэ.

-Гадаадад байгаа монголчууд болон Монголдоо байгаа монголчууд харилцан ашигтай хамтран ажиллах боломж бүрдэнэ.

-Яг энэ туршлагаар Европ, Австрали, Азийн бусад орнуудад ажиллаж амьдарч буй монголчуудын “Мэдээллийн нгэдсэн сан” г бий болгож болно.

*Гурав: ХОЛЫГ ХАРЦГААЯ

3 сая хүн амтай, өргөн уудам газар нутаг, өгөөмөр их баялагтай монголчууд бид 27 жил өөрийнхөө нутаг дээр өөр хоорондоо өрсөлдлөө. Биднийг жижигхэн зах зээл дээр хооронд нь “зодолдуулаад” байх сонирхол урд хойд хоёр хөршид минь адил буй. Жижиг зах зээл дээрх бидний өрсөлдөөн улстөртэй хутгалдаж, зах зээлийн төрлүүдийг хуваан эзэгнэсэн улстөрчид, өөрсдийн бизнесүүддээ зориулан хууль дүрэм журмыг гаргах болсноор, энгийн иргэдийн бизнес эрхлэх боломжууд хумигдсаар байна. Тэгэхээр бид гадаад ертөнц рүү, дэлхий рүү хараачлах хэрэгтэй болжээ. Гадаадад өөрсдийн бизнесээ эрхэлж буй монголчуудад ТУРШЛАГА байна, харин танд МӨНГӨ байгаа бол, энэ боломжуудаа нэгтгээд хамтран ажиллаж ЯАГААД БОЛОХГҮЙ ГЭЖ?

-Дэлхийн бизнесийн зах зээл дээр “Мэдээллийн Технологи” буюу soft ware ноёрхож эхэлж байгаа энэ үед гадаадын улс орнуудад ажиллаж буй 200 орчим IT монгол инженерүүд, бизнес эрхэлж буй цөөн биш IT компаниуд байгаа нь монголчууд бидний хувьд том боломжууд мөн. Монголчууд бид гадаад болон дотоод зах зээл дээрх бизнесүүдээ нэгтгэн “Мэдээллийн Технологи”ийн инженер залуустайгаа хамтран ажиллавал, дэлхийн бизнесийн зах зээл дээр “хоцрогдсон” цаг хугацаагаа нөхөж амжих болно.

-Гадаадын улс орнуудад дэлхийн хэмжээний бизнес эрхэлж буй монголчуудаа “БАЯЛАГ БҮТЭЭГЧИД” хэмээн үнэлж дэмжих ахул, олон олон орнуудад бизнесээ өргөжүүлэн “саятан”, “тэрбумтан”гууд болох монголчууд хэзээ нэгэн цагт Монголдоо “ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ” хийцгээх болно. Магадгүй Монголын хөгжилд гаднаас нь нөлөөлөх боломж байна гэж бид хараад байна л даа. Тэгэхээр бид “ЖАЛГЫН” сэтгэлгээнээсээ ангижирч, “ДЭЛХИЙН” хэмжээнд сэтгэх шаардлагатай болж байна.

*ТӨГСГӨЛ:

“United Mongolia” ТББ-ын “Шинэч” мэдээллийн группын энэ удаагийн багт сэтгүүлч Э.Бүжинлхам, хэвлэлийн дизайнер, фото зурагчин Эрдэнэбат, жолооч фото зурагчин Баттулга нар ажилласан юм. Энэ аялалыг минь чин сэтгэлээсээ дэмжиж тусалсан олон монголчууддаа маш их баярлалаа. Энэ баг маань “Шинэч” сэтгүүлийн эхийг бэлтгэж, Б. Одхүү нар веб сайт дээр ажиллаж байгаа. Бид энэ ажлуудаа наадмаас өмнө дуусгах гэж хичээж байна.

Наадмын дараа бид дахиад л аялалдаа гарах юм. Бидний тооцоолж байгаагаар 300 орчим монгол эзэнтэй бизнесүүд байгаа. Тэгэхээр “Шинэч” сэтгүүл минь 3 дугаар гарах байх. Бас веб сайтын мэдээллүүдээ эмхлэнэ. Та нар минь биднийг ойлгож дэмжих ахул бид бүх зүйлийг төлөвлөснөөрөө маш сайн хийх болно. Одоо бол бидэнд туршлага бас итгэл найдвар байна. Мэдээж та нараас авч буй бага хэмжээний хураамж, энэ бүх ажлуудыг гүйцэлдүүлэх санхүүжилт болж байгаа шүү.

Яг үнэндээ 330 сая хүн амтай Америкийн зах зээл дээр 3 сая монголчууд бүгдээрээ нэгдээд зүтгэхэд ч хүрэлцэнэ. Нэгэн буланд бөөгнөрөөд өөр хоорондоо өрсөлдөх хэрэг юун? Бие биенийхээ бизнесийн үйлчлүүлэгчийг “булааж”, үнийг нь унагаж байгаа үзэгдэл нь “Жалга” сэтгэлгээний л илрэл. Бид алдаагаа засаад сайн тал руу хандахад бидний одоо хийж буй энэ төсөл маш том дэмжлэг болно.

Энэ бүхэн “Хэнд хэрэгтэй вэ?” гэж үү? Монголчууд бидний эв нэгдэл, хамтын ажиллагаанд хэрэгтэй. Нэг хүн хичнээн мундаг байгаад, бусдын дэмжлэг урамгүйгээр хэн ч биш. Мэдэж чадаж байгаа зүйлсээ бусадтай хуваалцаж байх нь их ач тус буян юм шүү дээ. Хэрэв бид ийм зах зээл дээр дэлхийн жишгээр өрсөлдөж, бүтээж сурвал та бидний үр хүүхдүүдэд бахархал, бас боломж болон үлдэнэ. Тэд бидний эхлэлийг үргэлжлүүлээд л аваад явна.  Монголчууд бид нэгэн цагт дэлхийн бизнесийн зах зээл дээр гайхуулах ч юм бил үү? Монголчууд бид “ЭВТЭЙ БАЙХДАА ХҮЧТЭЙ” гэдэг дээ.

Mar 03

“ХӨСӨГТӨН” хамтлаг АЙСУЙ

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

*Нүүдэлчин Монголчууд үеэс үед уламжлан дамжиж ирсэн аугаа их өв соёлоо хөсөг тэргэн дээрээ тээн нүүдэллэсээр ирсэн. Амнаас ам дамжин баяжиж, зүрх сэтгэл рүү шингэж үлдсэн тэр гайхамшигт өв соёлгүйгээр монголчуудыг хэрхэн төсөөлөх. 21-р зууны Монголын хөсөг тэрэг аль хэдийн хөдөлжээ. Тэд дэлхий тойрон аялж,  аугаа түүх өв соёлтой Монгол хэмээх гүрнийг тэдэнд сурталчлан таниулж явна. Монгол ардын язгуур урлагийг орчин үеийн хэв маягтай хослуулан тоглодог  “Хөсөгтөн” хамтлаг нь дэлхий даяар 1,8 тэрбум хүн сонирхон үзсэн, олон улсад нэр хүндтэй “Авьяаслаг Азичууд”  нэртэй шоунд 15 улс, 7000 гаруй уран бүтээлчдээс шалгаран 2-р байрын шагнал хүртэж байсныг өдгөө монгол хүн бүр санаж байгаа. Тэд мөн АНУ-ын “Netfleks” компаны бүтээл болох “Марко Поло” киноны “Тал сайхан нутаг” дууг шинээр зохиож дуулжээ. 2011 онд Английн Хатан Хааны “Royal Albert Hall” -д BBC Телевизийн урилгаар симфони найрал хөгжмийн хамт тоглолтоо толилуулсан аж. Ардын язгуур урлагийн “Хөсөгтөн” хамтлаг нь Монгол улсаа, гайхамшигт язгуур урлагаа дэлхийд сурталчлан таниулж буй чадварлаг хамтлаг юм. 
 *Сүүлийн жилүүдэд шинээр гарч ирж буй “MIYE” \www.miye.mn\ нэртэй интеэрнэт кино театр нь гадаадад ажиллаж амьдарч буй монголчууддаа зориулан албан ёсны эрхтэй, монгол кино болон бусад контентуудыг дүү дүрсний өндөр чанартайгаар үзэх боломжийг олгож байгаа юм. Монголын болон гадаадын олон кино бусад уран бүтээлүүдийг хууль бусаар, хулгайн аргаар хүмүүст үзүүлдэг зарим сайтуудаас огт өөрөөр оюуны өмч, зохиогчийн эрхийг хүндэтгэн албан ёсны зөвшөөрөлтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа анхны интернэт кино театр гэдгээр нь би тэднийг мэддэг. Одоогоор зөвхөн монгол кино болон контентуудыг зохиогчийн албан ёсны зөвшөөрөлтэйгээр үзэгчиддээ хүргэж буй тэд, аажимдаа гадаадын кинонууд болон бусад контентуудыг ч зохиогчийн албан ёсны зөвшөөрөлтэйгээр монголчууддаа үзүүлэхээр зорьж яваа аж. “MIYE” интернэт кино театраар үйлчлүүлэгчдийн төлж буй төлбөр нь Монголынхоо уран бүтээлчдийг дэмжин, илүү чанартай уран бүтээл туурвихад нь үнэтэй тус дэм болж буй хэрэг юм.
…Монгол ардын язгуур урлагийн “Хөсөгтөн” хамтлаг, “MIYE” интернэт кино театртай хамтран нэг баг болж “Хөсөгтөн баг-Дэлхийн тайзнаа 2017” төслийг эхлүүлэн, Монгол Улс АНУ-ын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 30 жил, Канад Улс байгуулагдсаны 150 жилийн ойн баярын арга хэмжээний хүрээнд эдгээр орнуудаар аялан тоглолтоо эхлүүлж байна.
Канад болон АНУ-ын хотуудаар аялан тоглох хуваарь болон тоглолтын тасалбрыг цахим хэлбрээр шууд худалдан авч болох линкүүд:
1. Canada Toronto Sunday, March 5 (2pm) Toronto center for the arts.
2. Canada Montreal Monday, March 6 (7pm) GESU theater.
3. USA New York Friday, March 10 (6.30pm, 9pm) Rubin Museum.
4. USA Washington DC Sunday, March 12 (7pm) Kenmore School Art hall
aff=es2
5. USA Chicago Friday, March 17 (7pm) Mandel hall, University of Chicago
6. USA Chicago Saturday, March 18 (7pm) Hilton hotel Rosemont hall
7. USA Seattle Monday, March 20 (7pm) Black box theater
8. Canada Vancouver Tuesday, March 21 (7pm) Vancouver Heritage hall
9. USA Berkeley Friday, March 24 (7pm) International House, University of
31247882257?aff=es2
10. USA San Francisco Saturday, March 25 (7pm) Throckmorton the Theatre
band/
11. USA Los Angeles Sunday, March 26 (7pm) Gallery theater
aff=es2
…Нүүдэлчин Монголын язгуур урлагийн өв их соёл хөсөг тэргэн дээр нүүдэллэн айсуй. Нэгэн цагт дэлхийн талыг эзлэн захирч асан монголчуудын дуу хуур дахин эгшиглэж, дэлхийн сонорыг чимээлэх нээ. Та бүхэн морилон саатаж нэгэн үдшийг монгол бахархлаар чимж, омогшлоор дүүрэн өнгөрөөгөөрэй. Бас гадаад найзуудаа дагуулан ирж МОНГОЛ хэмээх зургаан үсэгтэй ард олны гайхамшигт аялгуунд уяруулж, бас бишрүүлээрэй. Эх орон минь эндээс л эхэлдэг юм шүү дээ.
Dec 20

БИЗНЕС-ДЭЛХИЙ ба БИД

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

  \Вашингтон ДС хотноо зохион байгуулагдсан бизнес уулзалтын товч тэмдэглэл\
…Зөвхөн Орос Хятад гүрнүүдтэй хиллэн орших асар уудам газар нутаг дээрээ аж төрөн суугаа гуравхан сая монголчууд бид сүүлийн 26 жил өөр хоорондоо өрсөлдөн бизнес хийцгээв. Цөөн хүн амын хэрэгцээн дээр тулан өндийж буй бизнесийн багтаамж нь бага. Уул уурхайн баялгаа ашиглахын тулд, гадны хөрөнгө оруулалт авч хамтран ажиллах туршлага бага, үүн дээр нь “юм үзээгүй” шуналтан улстөрчид, эрх мэдэлтнүүдийн балаг нэмэгдсэнээр энэ салбар нь “хэрүүлийн бай” болсоор удаж буй. Бусад салбруудын бизнесийн зах зээлийн жижиг багтаамжинд улстөр нь хутгалдсаны уршгаар шударга өрсөлдөөн үгүй болж, хуучирсан сэтгэлгээнд хүлэгдсэн монополиуд бий боллоо. Эдийн засгийн доройтол, авилгалд торлуулсан нийгмийн тогтолцоо, шуналд автсан олигархи бүлэглэлүүд, бизнестэй гүн хутгалдсан улстөр, ядуурлаас үүдэлтэй олон нийтийн бухимдал, хэрэгжиж чаддаггүй хуулийн орчин бүхэн нь Монголчууд бидэнд бус, өдрөөс өдөрт өргөжин хөгжсөөр буй хоёр хөршид минь ашигтай болж байна. Бид хэдий чинээн хоорондоо зодолдоно, тэд тэр хэмжээгээр хожиж байгаа.
Одоо бид энэ талцал, зодооноо зогсоогоод дэлхий рүү анзаарч харах цаг болжээ. Дэлхий маш хурдацтай хөгжиж, бид тэр хурдыг гүйцэхийн аргагүй болж байна. Гэхдээ урагшаа алхах хэрэгтэй. 3 сая хүнтэй зах зээл дээр орон сууцны барилга барих уу? 330 сая хүнтэй зах зээл дээр барилга барих уу? гэдэг сонголт бидний өмнө байна. 330 сая хүнтэй Америкийн зах зээл дээр олон олон монголчууд барилгын бизнест суралцан өдгөө өөрсдийн компаниа байгуулан зах зээлийн шударга өрсөлдөөнд орж эхэллээ. Тэдэнд туршлага байгаа, бусдад нь мөнгө байгаа бол бид өөрсдийн боломжуудаа нэгтгээд дэлхийн хэмжээний зах зээл дээр өрсөлдөж Монголдоо их хэмжээний валют оруулж яагаад болохгүй гэж? Яг үүн шиг олон олон боломжууд бий болж байна. Гадаадад бизнесээ босгож байгаа монголчуудаа “цагаачид” гэж биш, “баялаг бүтээгчид” гэж харах цагт иржээ. Гадаадын олон орнуудад “Монгол саятан” гууд төрөх нь Монголдоо Хөрөнгө оруулах боломж гэж ойлгоцгооё. Дэлхийн бизнесийн тавцан дээр бид хэзээ ч ганц нэгээрээ амжилт олохгүй. Харин эвлэлдэн нэгдвэл амжилт олно. Өөр хоорондоо өрсөлдөх биш, өөр хоорондоо эвлэлдэн нэгдээд бусадтай өрсөлдөх цаг болжээ.
Бидний хамтран байгуулсан “United  Mongolia” ТББ энэ зорилгоор 11 сарын 30 өдрөөс 12 сарын 5 ны өдрийг хүртэлх хугацаанд  “Хамтдаа хөгжиж дэлхийд өрсөлдье” гэсэн уриатайгаар Дэлхийн Банк, “Глобал групп” тэй хамтран АНУ-ын нийслэл Вашингтон ДС хотноо бизнесийн уулзалт сургалтыг зохион байгуулав. Бид энэ арга хэмжээгээрээ Монголын бизнесмэнүүдэд мэдээлэл өгч боломжийг мэдрүүлэхийг л хүссэн. Аль 9, 10 сараас л энэ арга хэмжээг зохион байгуулахаар хичээсэн боловч амжилт олоогүй. АНУ-аас Монголд суугаа ЭСЯ болон Монголын бизнесмэнүүдтэй Улаанбаатар хотод хийсэн уулзалтын үр дүнд анхны арга хэмжээгээ зохион байгууллаа.
Нэг. ЭНЭ АРГА ХЭМЖЭЭНД ОРОЛЦСОН КОМПАНИУД:
1. “Витафит” групп                                      С.Болорсайхан
2. “Глобал” групп                                         Б.Отгонбат
3. AEIA Co Ltd                                              З.Чулуун
4. “Баянгонгор” ХХК                                    Б.Түмэнбаатар
5. “Universal Geo” ХХК                                Ч.Отгонсод
6. “Neman Constraction” ХХК                       Э.Ванчиндорж
7. “Ecological Civil Constraction” ХХК        О.Мандахбаяр
8. “Oточ Одь” ХХК                                       Б.Чанцалдулам
9. “Гоёл кашмер” ХХК                                 Б.Ариунаа
10. “Бест буйдан” ХХК                                 У.Батбаяр
11.”Car stars” ХХК                                        Д.Энхжаргал
12. “Ej sushi” ресторан                                  Р.Цагаан  \Чикаго хот\
Хоёр. ЭНЭ АРГА ХЭМЖЭЭНИЙ ЗОЧИН ИЛТГЭГЧИД болон ИЛТГЭГЧИД:
1. Mr. Jason Allford   \ED of the World Bank, Board of Director\
\Дэлхийн Банкны ТУЗ-ийн гүйцэтгэх захирал, Монголыг хариуцсан гүйцэтгэх захирал\
Энэ арга хэмжээний нээлтэд оролцон үг хэлсэн
2. Mr. Martin Hommes   \Operations Officer, SME-FIG, IFC\
\Олон Улсын санхүүгийн байгууллагын жижиг дунд бизнестэй харилцах үйл ажиллагааг  хариуцсан ажилтан\
Илтгэлийн сэдэв: “Олон Улсын санхүүгийн байгууллага болон жижиг дунд бизнес хоорондын хамтын ажиллагаа”
3.Mr. Mustafa Dinc  \Senior Economist, Development Data Group\
\ Aхлах эдийн засагч, статистикч\
Илтгэлийн сэдэв: “Монголын нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдал”
4.Mr. Piet Hein Van Heesewilk  \Senior Officer at Governance Global Practice\
\ Дэлхийн бодлого засаглалын газрын ахлах мэргэжилтэн\
Илтгэлийн сэдэв: “Төслийг хэрхэн амжилттай бичиж, Олон улсын хөрөнгө оруулагчдыг татах вэ?”
5. Mr. Bevan Lye \Senior Advisor to the Executive Director\
\ТУЗ-ын гүйцэтгэх захирлын зөвлөх\
Илтгэлийн сэдэв: “Монголд хэрэгжүүлэх төслүүд болон ирэх жилүүдийн төлөвлөгөө”
6. Мrs. Gaamaa Hishigsuren  \IFC Finansial Institution Group\
\Дэлхийн бичил санхүүг хариуцсан үйл ажиллагааны ажилтан\
Илтгэлийн сэдэв: “Жижиг дунд бизнесийн бичил санхүүжилтын талаар”
7. Mr.Michael Goldberg \World Bank Group Finance and Market Global Practice\
\Дэлхийн Банкны санхүү, зах зээлийн үйл ажиллагаа хариуцсан удирдах ажилтан\
Илтгэлийн сэдэв: “Дэлхийн Банк жижиг дунд бизнесүүдэд хэрхэн туслах вэ?”
8. Mr.Imtiaz Khan \Principal Portfolio manager, World Bank Treasure Operations Banking and Pricing \TBC\
\Дэлхийн Банкны Сангийн хэлтсийн Төсвийн ерөнхий зохицуулагч\
Илтгэлийн сэдэв: “Хөрөнгийн зах зээл дээр бизнесийн хөрөнгөө хэрхэн өсгөх вэ?”
9. Mr. Andrew Oxendine \Marketing contractor\
\”XO Skin” брендийн маркетингийн ажилтан\
Илтгэлийн сэдэв: “Хэрхэн амжилттай маркетинг хийх болон “XO Skin” брендтэй хамтарч ажиллах боломжийн талаар”
10. Mr. Bogdan Vaduva \Economic Secretary Romanian Embassy\
\Румын Улсаас АНУ-д суугаа ЭСЯ ны Эдийн засгийн асуудал хариуцсан нарийн бичгийн дарга\
Илтгэлийн сэдэв: “Румын Улстай хамтарч ажиллах болон хөрөнгө оруулалтын боломж”
11. Mr. Radu Tatucu \Young Professional, Finance and Markets Global Practice\
\Санхүү, зах зээлийн албаны мэргэжилтэн\
Илтгэлийн сэдэв: “Монголын экспортын төслийн талаарх танилцуулга болон ирээдүйн хамтын ажиллагаа”
12. Г.Галбадрах  \”United Mongolia” TББ-ын тэргүүн\
Илтгэлийн сэдэв: “United Mongolia”  ТББ-ын талаарх танилцуулга болон цаашдын хамтын ажиллагааны боломжууд”
13. Б.Отгонбат  \”Глобал групп” -ын тэргүүн\
Илтгэлийн сэдэв: “Монголын хөгжлийн чиг хандлага”
14. Б.Жавхлан  \“United Mongolia”  ТББ\
Илтгэлийн сэдэв: “АНУ-ын бизнесийн орчин, татварын тогтолцоо”
Эдгээр үндсэн илтгэлүүдээс гадна арга хэмжээний 4 дэх өдөр зохион байгуулагдсан “АНУ-д бизнес эрхэлж буй монголчуудтай туршлага, санал солилцох уулзалт” дээр
-“Үл хөдлөх хөрөнгийн харилцаа боломж”  Инга Батсуурь \Виржина муж\
-” Барилгын зах зээлийн онцлог”  Энхбаяр  \Виржина муж\
-“АНУ-д байгуулагдах гэж буй “Монгол Хороолол”-ын талаарх мэдээлэл” Г.Амарсанаа \Чикаго хот\
-“Эм болон Хүнсний бүтээгдэхүүний хяналтын тогтолцоо” Базаррагчаа  \Мэрилэнд муж\
сэдвүүдээр мэдээлэл хийж харилцан санал солилцлоо.
Гурав. ТӨГСГӨЛ:
…Эдгээр үндсэн арга хэмжээнүүдээс гадна болсон олон уулзалт, элэгсэг дотно яриа, санал дүгнэлтүүд зохион байгуулсан биднийг баярлуулсан. Товчхондоо бол бид маш сайн ойлголцож цаашдын хамтын ажиллагааны эхлэл тавилаа. Олон залуус бидэнд чин сэтгэлээсээ тусалж, хамтдаа сайн үр дүнг мэдэрч байх нь сайхан байв. Бид:
-Монголын бизнес болон бренд бүтээгдэхүүнүүдийг АНУ-аар дамжуулан дэлхийн зах зээл дээр гаргахын тулд хамтран ажиллах нь хамгийн зөв боломж
-АНУ-д бизнес эрхэлж буй монголчуудтай боломжоо нэгтгэн хамтарч ажиллах нь зах зээлийн өрсөлдөөнд хурдан хугацаанд амжилт олох боломж
-Дэлхийн хэмжээний зах зээл дээр бренд бүтээгдэхүүнээ гаргахдаа Монголын онцлог, түүхий эдийн нөөц боломжоо харгалзан тооцох нь оновчтой боломж
-Монгол хүн, монголын бизнесмэнүүд өөр өөрсдийн боломжуудаа нэгтгэн бие биенээ дэмжин хамтарч ажиллах нь Монгол орноо хөгжүүлэх боломж
гэдэг санаанууд дээр нэгдсэн. БОЛОМЖ гэдэг бидний хувьд зөвөөр ашиглах БАЯЛАГ мөн. Энэ арга хэмжээ зөвхөн энэ уулзалтаар хязгаарлагдсангүй, цаашид хамтран ажиллах олон боломжуудыг бидэнд нээж өглөө. “ЯРИХ биш ХИЙХ нь ҮР ДҮНГИЙН БАТАЛГАА” мөн.
“United Mongolia”  ТББ, “Дэлхийн Банк” тай хамтран цаашид ийм уулзалт сургалтуудыг салбар чиглэлээр нь цувралаар хийхээр төлөвлөж байна.
-Уул уурхай
-Барилга болон авто замын байгууламж
-Байгаль орчин аялал жуулчлал
-Боловсрол
-Эрүүл мэнд
-Банк санхүү
-Цахим хөгжил
-ХАА болон хүнсний аюулгүй байдал
-Сэргээгдэх эрчим хүч
Хэрэв санал хүсэлт байвал бидэнд хандаарай. Бид та бүхэнд боломжоороо тусалж дэмжин хамтран ажиллахыг хичээх болно. “МОНГОЛЧУУД ЭВТЭЙ БАЙХДАА ХҮЧТЭЙ” гэдэг дээ.
 
Nov 18

ХАЙРТАЙ БҮСГҮЙН ТАНЬ ӨВӨР…

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Хайртай бүсгүйн тань өвөр
Хамгийн хэцүү амьдралын мөчид
Хоргодож тайвшрах чиний орон зай
                        Цээжин дотор урсалдаж арцалдсан галзуу барс
                        Нэгэн хоромд тайвширч, эрхлэлдэн хэвтэх орон зай
                        Цэгээн чулууг бутартал цамнах хуй салхин шуурга
                        Нэгэн хоромд намжин, зөөлнөөр бүүвэйлэх орон зай
Эжий тань үгүй болж ертөнцөд өнчирч хоцроход
Элгэндээ тэвэрч чамайг бүтэн болгосон хайрын өлгий
Эр ховор нулимсаа гадагшлуулж чадалгүй багтрахад
Энхрийлж аргадан чамайг уйлуулж урсгасан бүүвэйн дуу 
                          Хад чулуун дунд цамнасан үерийн догшин урсгал
                          Нэгэн хоромд татарч, намуухан урсах орон зай
                          Харанхуй шөнийн айдаст автсан сэтгэлийн жавар  
                          Нэгэн хоромд бүлээсэж, итгэлээр дулаацуулах орон зай
Үрс минь мэндэлж энэ хорвоог дүүргэн инээхэд
Сүүгээр хайрыг тань сүлж өглөөний наранд өргөсөн сацал
Үйлийн үрэндээ бүдчин хорвоод сохорч явахад тань
Сэтгэлийн амар амгалангаар мэлмийг тань нээсэн бурхан
                            Агсамнаж цамнасан аргамаг хүлгийн догшин цамнаа
                            Нэгэн хоромд номхорч, тэнүүн талд жороолох орон зай
                            Аархаж бас онгирч дэвэрсэн омголон араншин
                            Нэгэн хоромд дарагдан, бүсгүйн өмнө сөгдөх орон зай
Бие биедээ уусан энэ ертөнцийн мянган жаргалыг эдлэхэд
Бүтэн сартай шөнө ч гэрэлтүүлж барамгүй уудам хорвоо
Бие биенийхээ хайранд шингэн буман шөнийн уртыг элээхэд
Бүтэн амьдрал ч хүрэлцэмгүй жаргалын дагшин  диваажин
                              Өндрөөс дүүлэн халих бүргэдийн омог бардам дэвэлт
                              Нэгэн хоромд шунгин, газар дахь олзоо дарах орон зай
                              Өөрөөс тань илүү гоо үзэсгэлэнгүй цэцэгт талд
                              Нэгэн хоромд саатан, чам руу гар сунгах орон зай
Хайртай бүсгүйн тань өвөр
Хамгийн жаргалтай амьдралын мөчид
Хамтдаа байхыг хүсэх чиний орон зай
Nov 09

“МОРЬТОН МОНГОЛ” БҮСГҮЙ АНУ дахь “НҮҮДЛИЙН ЦИРК”

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

…Энэ оны 10 сарын 8-9 ны өдрүүдэд фото зурагчин М.Манлайбаатар, зураглаач Д.Түвшинбаяр бид гурав Бостон хотыг зорьж “Ringling Bros and Barnum & Bailey” нүүдлийн циркт аялан тоглож буй Монголын циркийн жүжигчидтэй уулзсан юм. АНУ- дахь нүүдлийн циркүүд дунд хамгийн олон монгол жүжигчид оролцсон CIRCUS XTREME хөтөлбрийн тоглолтыг үзэн монгол залуусынхаа ур чадварыг бахдан бишрэв. “Циркууд яагаад заавал нүүдэллэн тоглодог юм бол?” хэмээн сониучирхсан бидний асуултын хариуд “Гол нь үзэгчиддээ зорьж очиж байгаа хэрэг юм. Хичнээн сайн хөтөлбөр бүтээгээд нэг хотод бүтэн жилжингээ тоглоод байна гэж байхгүй шүү дээ” хэмээн тэд хариуллаа.
“Pingling Bros and Barnum & Bailey” цирк нь АНУ-д “The greatist show on earn” нэртэйгээр аялан тоглолтоо хийдэг нүүдлийн цирк юм. Анх 1882 онд “Barnum & Bailey” цирк Лондон хотын амьтны хүрээлэнгээс “Jombo” нэртэй 3,5 тн жинтэй, 3 м өндөртэй Африкийн зааныг худалдан авч  АНУ-д авч ирэн сургаж үзүүлбэр бэлтгэснээр, Дэлхийн түүхэнд анх удаа заантай үзүүлбрийг үзүүлсэн гэдгээрээ алдаршсан аж. 1918 онд “Ringling Bros” цирк “Barnum & Bailey” цирктэй нэгдсэнээр  дэлхийн хамгийн цирк болон өргөжиж 64 зааныг нэг дор 3 манежинд тоглуулдаг үзүүлбрийг бий болгосон түүхтэй. Өдгөө “Ringling Bros and Barnum Bailey” цирк нь АНУ-д газарзүйн хувьд хуваан авч аялан тоглолт хийдэг уламжлалаа даган Red, Blue unit гэсэн чиглэлүүдэд 2 жилийн хөтөлбрөө бэлтгэн, циркийн бүх жүжигчид амьдардаг, заан, морь тэмээ, арслан бар зэрэг амьтад болон бусад хэрэгслэлээ багтаасан 2 км урт галт тэргээр хотоос хотуудын хооронд нүүдэллэн тоглодог. 2 жилийн хугацаанд ойролцоогоор 86 хотоор нүүдэллэн тоглодог энэ шоунд дэлхийн өнцөг бүрээс ирсэн 13 орны циркийн жүжигчид, уран бүтээлчид оролцон тоглодгийн дунд, Монголын “Хан Монгол” циркийн 6, “Хадгаагийн цирк”-ийн 20 гаруй жүжигчид оролцон тоглодог юм байна.
Г.Туул, Ц.Түвшинсайхан, Б.Амарзаяа, Г.Уянга, О.Энхгэрэл, Б.Биндэрьяа Г.Сүлдчимэг нарын бүсгүйчүүд 2014 оны 9 сарын 18 нд АНУ-д ирцгээн “Ringling Bros and Barnum & Bailey” циркт төдийгүй АНУ-д анх удаагаа “Тэмээтэй охид” үзүүлбэрт оролцон бүтээжээ. АНУ-ын тэмээ сургагч Г.Иан, ОХУ-аас ирсэн сургагч багш Рома, Жиамилла нартай хамтран 2 сар бэлтгэл хийсний дараа Ringling Bros and Barnum & Bailey циркийн 145 дахь бүтээл CIRCUS XTREME тоглолтонд Чех улсаас ирсэн амьтан сургагч жүжигчин Роберт Стипкатай  хамтран тоглож эхэлснээс хойш 2 жилийг үджээ. “Анхандаа бүх юм амархан байгаагүй ээ. Бид тэмээнүүдээ цэвэрлэж өөрсөддөө дасгахаас ажлаа эхэлсэн. Энэ тэмээнүүдийн тоноглолуудаа Монголоос авчирч, гоёл зүүсгэл өөрсдийн тоглолтын хувцсаа өөрсдөө л хийж бүтээсэн. Заримдаа унаж бэртэх тохиолдол гарч байсан ч одоо бол бүх зүйлдээ дасал болчихсон” гэж тэд хуучлав.
Энэхүү CIRCUS XTREME тоглолтод Монголын “Хадгаагийн Цирк”-ийн жүжигчдийн уран нугаралт, үсрэлттэй акробат болон хүнд жингийн тэнцвэрийн үзүүлбрүүд үнэхээр бишрэм сайхан байлаа. 2001 онд байгуулагдсан “Хадгаагийн Цирк” Ази, Европын орнуудаар олон жил аялан тоглолтуудаа хийж, Хятадад болсон дэлхийн хэмжээний “А” зэрэглэлийн уралдаанаас “Хүрэл цом”,  2012 онд Дэлхийн циркийн урлагийн  “Олимп”той зүйрлэх “Монте Карла”-гийн наадмаас акробатын төрлөөр “Хүрэл алиалагч” шагнал тус тус хүртжээ. Батбаяр ахлагчтай энэ групп 2014 оноос “Ringling Bros and Barnum & Bailey” цирктэй гэрээ хийн, АНУ-д аялан тоглолтоо хийж байгаа юм байна.
Шөнө тарсан тоглолтын дараа бид тэдний нүүдэллэн амьдардаг вагончигт орчиж хамтдаа хооллон, тэдэнтэй ярилцаж, нэг хүнд зориулсан жижиг өрөөнд нь хоноглож, тэдний эдэлж буй жаргал зовлонгоос хуваалцлаа. Бараг 2 км хэртэй үргэлжилсэн вагонуудын урт цуваанд тэдний инээд баяр, уйтгар гуниг сүлэлдсэн амьдрал хамтдаа багтаж явдаг аж.
“ХАН МОНГОЛ” МОРЬТНЫ ХОЛБОО
Бидний багадаа сонирхон үзэх дуртай байсан “Монгол Цирк” д МУГЖ Д.Норовцэрэн агсны удирдан тоглуулдаг байсан “Морьтны гайхамшиг” үзүүлбэр дотоод гадаадад нилээд алдартай байлаа. 1972 оноос анх тоглогдож эхэлсэн “Морьтны гайхамшиг” циркийн үзүүлбрийг “Хан Монгол” Морьтны Холбоог санаачилсан циркийн жүжигчин Ш.Цогтхүү өдгөө үргэлжлүүлэн авч яваа аж. Өдгөө БНСУ-ын “Жежу” арал дээр 9 дэх жилдээ тоглогдож буй “Чингис хааны догшин хар сүлд” нэртэй театрчилсан циркийн шоу тоглолтын талаар би сонсож байсан юм. Бидний их эзэн хаан Чингис болон Жамухын бага,  идэр нас болон “Зээрэн хавцлын тулаан”-ыг дүрслэн харуулсан 60 морьтны театрчилсан шоуг Ш.Цогтхүү 2008 онд найруулан бэлтгэж, С.Эрдэнэ, Г.Идэрбаатар нар ахлан тоглуулдаг. 4000 хүний суудалтай Цэнгэлдэх хүрээлэнд жижиг хавцал болон уул толгод дунд жинхэнэ тулааны дуу чимээг бодитой юм шиг үзүүлсэн энэ шоу тоглолт Монголын түүх, соёл, урлагийн гайхамшигийг жуулчдад сурталчлан үзүүлдэг аж.  Өдгөө энэ залуус “Күкүрё” гүрний түүхээс сэдэвлэсэн бүтээсэн хоёр дахь шоугаа 3 дахь жилдээ тоглож буй гэнэ.
Эдгээрээс гадна Б.Энхбаяр ахлагчтай 14 жүжигчдийн бүрэлдэхүүн уламжлалт “Морьтны гайхамшиг” үзүүлбрээ “Pony Valley” цирктэй хамтран тоглож байгаа бол, Ганзориг ахлагчтай 6 жүжигчин Хятадын нүүдлийн циркт, Л.Баттөр ахлагчтай 4 жүжигчин Унгар улсад, Г.Туул ахлагчтай 6 жүжигчин АНУ-д “тэмээтэй охид”-ын үзүүлбрийг тус тус тоглож яваа аж.
“Хан Монгол” Морьтны Холбоо нь циркийн урлагаас гадна “Морьт харваа”-г Монголд хөгжүүлэн дэлгэрүүлэхээр ажиллаж байгаа гэнэ. “Морьт харваа” гэдэг нь, зориулалтын бэлтгэж зассан 150 м хашлагатай замаар моьрдын давхиан дунд 4 ш байг нум сумаар харвах урлаг юм байна. Энэ нь “Морьт харваа”-ны хамгийн энгийн төрөл бөгөөд, байны байршлыг өөрчлөх, хөдөлгөөнт бай харвах зэргээр хүндрүүлж сургах боломжтой аж. Улаанбаатар хотын захдуу орших “Өлзийт” хороололд байгуулсан “Морин цирк”-ийн талбайдаа “Морьт харваа” ны сургалт явуулж, “Улсын аварга” шалгаруулах тэмцээн зохион байгуулж байна. Ш.Цогтхүү нар гэр бүлээрээ байгуулж буй энэ байгууламждаа бага болон сургуулийн насны хүүхдүүдэд морь унуулж сургах, амралтын өдрүүдээрээ гэр бүлээрээ ирж морь унан зугаацах, морьтой харьцаж, морийг хайрлаж сурахад нь туслах зорилготой байгаагаа ярьж байсан. “Морьгүйгээр монгол хүнийг төсөөлж болно гэж үү дээ? “хэмээн Ц.Түвшинсайхан энэ мөрөөдлийнхөө эцэст өгүүлсэн.
Ц.ТҮВШИНСАЙХАН ба МОНГОЛЫН ЦИРКИЙН ИРЭЭДҮЙ
…Өнгөрсөн 9 сард Денвер хотноо зохион байгуулагдсан монгол оюутан залуусын “Надад хэлэх үг байна-7” арга хэмжээнд оролцож байхад минь Ц.Түвшинсайхан надтай уулзан өөрийнхөө талаар танилцуулаад, санаа бодлоо хуваалцсан юм. 1996 онд “Хан Монгол” Морьтны Холбоог үүсгэн санаачилсан Ш.Цогтхүүгийн охин болж төрсөн түүний бага нас Монголдоо болон БНСУ-ын Жежү арал дээр циркчдийн амьдрал дунд өнгөрчээ. Бага наснаасаа морин спортоор хичээллэсэн Ц.Түвшинсайхан 2010 онд Монгол улсад зохиогдсон Азийн морьт харвааны олон улсын тэмцээний эмэгтэй төрөлд “тэргүүн” байр, 2010 онд Япон улсад зохиогдсон олон улсын тэмцээнд багаараа” тэргүүн” байр эзэлж, 2012 онд “Ану хатан” уран сайхны кинонд туслах дүр бүтээж, 2012 онд Монгол улсын морин харвааны тэмцээнд түрүүлж, 2013 оны зуны анхдугаар нээлттэй харвааны “Зэв нүүлгэх” төрөлд 3-р байр тус тус эзэлж байжээ.
2014 онд ” Ringling Bros and Barnum & Bailey”  циркт ирж 2 жил аялан тоглолт хийсний дараа гэрээгээ дуусгаад тун удахгүй Монгол руугаа буцах гэж байна. Тэрээр надтай удаан ярилцаж өөрийн хүсэл мөрөөдлөө хуваалцсаны дараа би энэ нийтлэлийг бичихээр шийдсэн юм. “Галаа ах аа, дүү нь АНУ-ын нүүдлийн циркт хоёр жил аялан тоглолт хийсний дараа, Монголын циркийн тухай, бас өөрийнхөө ирээдүйн талаар эргэцүүлж эхэлсэн. Би өөрөө мундаг жүжигчин болчихсондоо биш, хамтдаа аялан тоглож буй мундаг “мэргэжлийн” жүжигчдийн талаар хүмүүст хүргэх сэн гэсэн хүслээр танд хандаж байгаа юмаа. Монголын циркийн урлагийн гайхамшиг бахархлыг гадаадад сурталчилж, “бор зүрхээрээ” яваа энэ олон жүжигчидын талаар, бас аавынхаа тухай, “Монгол морьтон” гайхамшигийг бүтээж яваа “Хан Монгол”-ынхоо талаар танд ярьж ойлгуулах гэж бодсон юм шүү” хэмээн учирласан. Тэрээр үргэлжлүүлээд “Техник технологи үсрэнгүй хөгжиж байгаа өнөө үед монголчууд бид мориноосоо холдож боломгүй. Энэ дэлхий ертөнцөд бидний аугаа өвөг дээдэс монголчууд биднийг мориноос салгахгүйгээр дуурсгаж үлдээсэн. Гэтэл бид үнэтэй машин унадаг хэрнээ мориноосоо айдаг болчихвол яах юм бэ? Тэгээд л дүү нь одоо Монголдоо очиж аавдаа туслан, хүүхдүүдэд морь унуулдаг, бас морин дээрээс харваж сургах сан гэж хүсч байна” гэж ярьсан. Ийм залуусын хүсэл мөрөөдлийг бид хайхрахгүй байж болно гэж үү?
Энэ тоглолтод оролцон “Монгол” гэдэг нэрээр Америкийн үзэгчдийг бахдуулан баярлуулж яваа жүжигчин залуустай уулзан ярилцаж суухдаа “Нэгэн цагт дэлхий даяар тархан тоглож яваа Монголын циркийн жүжигчдийг цуглуулан Монголдоо гайхамшигт нэгэн тоглолт хийж үзүүлэх сэн” гэж мөрөөдөж байлаа. Дэлхийд Монголын циркийн урлагийн гайхамшигт ур чадварыг “Монгол” гэдэг эрхэм нэртэй нь хамтад сурталчилж яваа олон залуус нэгдээд, хамтдаа дэлхийг тойрон тоглолт хийвэл сайхан даа. Яагаад болохгүй гэж? Энэ нь бидний хүсээд байгаа “Монгол бренд”-ийн нэг нь юм шүү дээ. Биднийг энэ аялалд хөтөлсөн Ц.Түвшинсайхандаа баярлалаа, бас уулзаж чин сэтгэлээсээ ярилцаж хөгжилдсөн залуустаа баярлалаа. Алсын алсад хөтлөх урт харгуй та нарыг тосож байна. Тэр холыг туулах залуусыг монгол морьгүйгээр төсөөлж болно гэж үү? Өөдрөг хүсэл мөрөөдөлд хязгаар үгүй.