Menu
Assign a 'primary' menu

Category Archives for "УХААРАЛ"

Sep 29

БУСДЫН “ѲѲРИЙНХѲѲРѲѲ БАЙХ” ЭРХ ЧѲЛѲѲГ ХҮНДЭЛЦГЭЭЕ

By gala-admin | УХААРАЛ

-Үгүй чи чинь ѳдий хүртэл хүнтэй суухгүй юугаа хийж яваа юм бэ? Хүүхэд шуухад чинь оройтлоо

-Ажил тѳрѳл нь бүтэмжгүй байгаа юм уу? Найз нь нэг сайн лам дээр дагуулаад очьё. Арга чарга хийлгээд л зүгээр болчихно доо

-Бие чинь нэг л сайнгүй байгаа юм аа даа, царай чинь цонхигор байх чинь. Ѳдий насны хүнд таарах сайн витамин байдаг гэсэн, түүнийг л олж уу найз минь

-Наад ѳмссѳн зүүснээ хар даа. Амьтан хүн муу хэлнэ, зээл авч байгаад ч болов аятайхан хувцас авч ѳмсѳѳ хѳ

-За сүртэй ш дээ. Наад архиа балгачих аа, яав л гэж. Бусадтай адилхан наргиж цэнгэж сураа хѳ, уухгүй бол найзгүй болчихдог юм

Монголчууд бид бие биедээ санаа тавимтгай, бас сайхан сэтгэлтэй. Гэхдээ заримдаа энэ нь бусдад тѳвѳгтэй санагддагийг та анзаардаг уу? Толинд харах бүрдээ ѳѳртѳѳ дурладаг хүн гэгч, ѳѳрийгѳѳ бусдаас ухаантай бас мундаг гэдэгтээ итгэдэг. Тэгээд л ѳрѳѳл бусдыг ѳѳртэйгээ адилхан  байлгах гэж санаа тавин үглэнэ. Яг үнэндээ тэр хүн ч ѳѳрийн гэсэн дотоод ертѳнц, хүсэл сонирхолтой гэдгийг бид анзаарч тооцдоггүй. Хүн бүхэн энэ амьдралд ѳѳрийн зурсан зураг бас тавилантай. Тэгэхээр бүгдээрээ яг адилхан байх ямар ч боломжгүй.

БУСДАД МУУ ХЭЛЭГДЭХГҮЙ бас БУСДАД ТААЛАГДАЖ АМЬДРАХ ЗОВЛОН

Хэн нэгэн ѳѳрсдийнх нь санаа бодлоос ѳѳрѳѳр ярьвал шоолж инээлдэцгээдэг, тэднээс ѳѳрѳѳр сэтгэж хандвал эгдүүцэн муулцгаадаг, тэднээс ѳѳрѳѳр хувцаславал шоолж дарамталдаг, тэднээс огт ѳѳрѳѳр ѳѳрийн санаа бодлоо илэрхийлбэл нийлж хов жив болгон дамжуулна. Яг ѳнѳѳдрийн түвшинд монголчууд бид хайрцаглагдсан сэтгэлгээндээ хүн болгоныг хүчээр чихэн оруулж буй. Хайрцагнаас гадна байх хүсэлтэй болгоныг шоолон дарамталж ганцаардуулна. Ах дүүсээрээ, анд найз нараараа “Бусдад муу хэлүүлэхгүйн тѳлѳѳ”-х аянд бүгдээрээ л цѳхѳрч ядарцгааж байна. Гэхдээ эсэргүүцэн зогсоож чаддаггүй. Энэ үзэгдэл Монголын нийгмийн бараан үүл болон хуралдаж, бид заримдаа гэрэл гэгээг ч олж харахгүй бухимдаж байна.

-Ѳѳрийгѳѳ зовоохгүйгээр их мѳнгѳ олон баяжих мѳрѳѳдѳл

-Ѳр тавиад ч болов бусадтай адил тансаг хэрэглээтэй болох тэнэглэл

-Мэдлэггүй байж ухаантай царай гаргах мунхаглал

-Мѳн чанаргүй байж ѳрѳвч сайн хүн болж харагдах жүжиглэл

-Бэнчингүй, чадваргүй байж бусдад худлаа томрох хуурмаглал

-Зорилгогүй байж бусдыг царайчлан дагах зусардалт

-Зориггүй байж худлаа цээжээ дэлдэх гуниглал

ѳнѳѳгийн бидний амьдралын дарамт болон хувирч байна.  Ѳѳрт нь ердѳѳ ч зохиогуй булган шубандаа үүртэн байж үнэтэй машиндаа багтан ядан чихэлдэж, ѳрѳѳл бусдын ѳѳдѳѳс ѳмхий үнэрлэсэн мэт ярвайж, хээв нэг газар руу нулимчихаад урсгал сѳрѳн давхиж одох мэт тааламжгүй мэдрэмжин дунд бид амьдарцгааж байна даа. Энэ ертѳнцѳд давтагдашгүй цор ганц бодьгал болж ирчихээд, яагаад ѳѳртѳѳ бус, бусдад таалагдан амьдрах ёстой гэж? Яагаад хэн нэгэн тэнэгүүдийн зохиосон бүдүүлэг дүрэмд захирагдан амьдрах ёстой гэж? Ѳѳрийнхѳѳрѳѳ байсны тѳлѳѳ яагаад бусдад шоолуулан адлагдах ёстой гэж?

БУСДАД СААД БОЛООГҮЙ ЭРХ ЧѲЛѲѲ

Хувь хүний эрх чѳлѳѳ, нийтийн эрх чѳлѳѳгѳѳр хязгаарлагддаг. Энэ хэм хэмжээг хууль тогтоон хязгаарлана. Хэрвээ чиний эрх чѳлѳѳт байдал тань бусдад саад, гай болоогүй бол, тогтоосон хуулийн хэм хэмжээн дотор байгаа бол хэн ч хориглох эрхгүй. Чи дуртай хувцасаа сонгон ѳмсѳж болно, дуртай хѳгжимѳѳ сонсон бүжиглэж болно, дээд сургуульд сурах уу, ажил хийх үү гэдгээ ѳѳрѳѳ сонгож болно, хэн нэгэнд ухаан алдан дурлатлаа ганц бие явж болно, заавал баяжихгүйгээр энгийн хэрнээ хэрэглээ багатай амьдарч болно, хэн нэгэнтэй найзлах үгүйгээ ѳѳрѳѳ шийдэж болно, шаналгаатай асуудлаа бусдад ярих эсвэл дотроо хадгалж явахаа ѳѳрѳѳ мэдэж болно. Ямар ч асуудлаар шийдвэр гаргахдаа дотоод сэтгэлээ чагнаж, ѳѳрѳѳ л шийднэ гэсэн үг. Хэрэв шийдвэр тань алдаатай бол бусдад гомдоллохгүйгээр ѳѳрѳѳ лайгаа үүрнэ, шийдвэр тань зѳв байгаад амжилттай болбол ѳѳртѳѳ баярлаж, түүнийгээ бусадтай хуваалцаж болно. 

Хувь хүний хуулиар зохицуулж болдоггүй ёс суртахууны хэм хэмжээг шашин зохицуулж чаддаг. Хүн болгон шашныг ѳѳрийн сонголтоор шүтэж болно, огтоос шашин шүтэхгүй ч байж болно. Маш олон сая хүмүүсийн итгэл үнэмшил дээр оршдог учраас аль ч шашныг муулж доромжлохгүйгээр хүндэлж байх учиртай. Хүнийг хайрлан энэрэх, уучлан ойлгох, бусдад сайхан сэтгэлээр туслан дэмжиж байх тухай бүх шашинууд номлон дагуулдаг болохоор хүмүүс хамтдаа дагацгаадаг. Хүн болгон ѳѳрийн дотоод сэтгэлийн итгэл үнэмшил дээрээ сонголтоо хийнэ.

Нийтээрээ сүрэглэн амьдардаг нийгэмд зѳрчиж болдоггүй хэм хэмжээ гэж бий.

-Нийтийн болон бусдын бүтээсэн баялгийг хулгайлан завшиж болохгүй

-Хэн нэгний эрх чѳлѳѳнд халдан зодож, хүчирхийлэн гэмтээж болохгүй

-Архи ууж согтууран, эсвэл хар тамхи татаж бусдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулж болохгүй

-Хорт муу санаагаар бусдын амь насыг хохироож болохгүй

-Худлаа ярьж бусдыг залилан мэхэлж болохгүй

-Ѳѳрийн давуу байдлаа ашиглан бусдыг айлган дарамталж болохгүй

БУСДЫН ЭРХ ЧѲЛѲѲГ ХҮНДЛЭЕ

Ѳѳрийн мѳн чанараа ѳвлѳж, түүнийгээ сайн чанаруудаар баяжуулан тѳлѳвшсѳн хүн бүхэн энэ амьдралд ѳѳрийнхѳѳрѳѳ байх эрхтэй. “Ѳѳрийн бодол ѳѳртѳѳ л зѳв” гэдэгчлэн хүн бүхэн ѳѳрийн дотоод мѳн чанар, санаа бодолтой. “Хүн болгон адилгүй, хүлэг болгон жороогүй” гэдэгчлэн бие биетэйгээ яг адил байх боломжгүй. Тэгэхээр бусад хүмүүсийг байгаагаар нь ойлгож, хүлээж авч сурах хэрэгтэй болж байна.

1.     Бусдын яриаг анхааралтай сонсон ѳѳрийнхѳѳрѳѳ дугнэлтээ хий. Ѳѳрийн тань талаарх бусдын дугнэлтийг хүндэтгэн сонс. Ѳѳрийн санаа бодлоо бусдад хэзээ ч бүү тулгаж бай

2.     Хэн нэгний талаарх таагүй санаа бодлоо бусдад бүү ярьж бай. Хов болон эргэж ирэхдээ таныг эргэлзүүлэн, тэр хүнийг гомдоодог юм.

3.     Бусдад тусалчихаад магтуулах гэж бүү хүлээ, мартаж орхи. Зарим хүмүүс мартан санаж, олон хүмүүс танд талархахгүй ч байж мэднэ.

4.     Тэнэг юм шиг санагдаж байгаа бол маргалдаж муудалцалгүй эелдгээр холдож од. Тэртэй тэргүй ойлгохгүй зүйлд цаг үрж яана.

5.     Ѳѳрийн зѳв гэдгээ нотлох гэж бүү маргалдан зүтгэ. Ойлголцож чадахгүй бол хэн ч ялагч болдоггүй юм.

6.     Бусдын шүүмжийг сонс, гэхдээ заавал дагах албагүй. Зѳв гэж бодсоноо ав, буруу гэж бодсоноо хая

7.     Амьдралыг нь бүрэн мэдэхгүй байж муулан шүүмжлэх гэж бүү яар. Чиний бодсоноос ч ѳѳр байж болно шүү дээ

8.     Ѳѳрийгѳѳ тѳгс тѳгѳлдѳр хэмээн хэзээ ч бүү бодож бай. Чамаас мундаг хүмүүс зѳндѳѳ бий. Гэхдээ хүн болгонд сайн муу чанарууд оршиж байдаг гэдгийг бүү март

9.     Ѳс саналгүйгээр уучилж бай. Ингэснээр чи юу ч алдаж хохирохгүй шүү дээ.

Бусдын ѳѳрийнхѳѳрѳѳ байх эрх чѳлѳѳг хүндэлнэ гэдэг нь ѳѳрийнхѳѳрѳѳ байх ѳѳрийн эрх чѳлѳѳгѳѳ баталгаажуулж байгаа хэрэг. Олон жилийн дараа эргээд санаж байхад, тэр үед аймшигтай, гарах гарцгүй мэт санагдан шаналж байсан бүхэн ѳчүүхэн жижиг зүйл байсныг ойлгодог. Энэ чинь аугаа амьдралын багтаамж юм шүү дээ. Тэр үед муудалцан үзэн ядаж байсан зарим хүн ѳдгѳѳ байхгүй болж, зарим нь ѳрѳвдмѳѳр санагдах тохиолдол бий. Тэр үед хаан мэт байсан зарим нь боол мэт болж, боол мэт зүдэрч байсан хүн хаан мэт болсон байх нь бий. Амьдралд “ам гарч” болдоггүй юм. Алдан гутарч, онон баярлаж явсан ѳдрүүдийн тѳгсгѳлд амьдрал дуусдаг. Сайхан амьдралын богинохон энэ хугацаанд бие биенээ хайрлаж, бие биенийхээ дураараа байх эрх чѳлѳѳг нь хүндэлж баймаар. Энэ амьдралаас амьд буцахгүй бид, эргээд хэзээ ч уулзахгүй.

Sep 22

АЛДАЖ ҮЗ, ЗАЛУУС АА

By gala-admin | УХААРАЛ

Энэ ертѳнцѳд бүх зүйл хоёр талтай байдгийн адил, амьдрал алдаа онооны дэнсэн дээр үргэлжилдэг юм. Амьдралынхаа тѳлѳѳ зүтгэж яваа хүн, ажил хѳдѳлмѳр эрхэлж яваа хүн, авьяасаа нээгээд бүтээл туурвиж байгаа хүн болгон алдаа гаргадаг. Бидний нүдэн дээр “тѳгс тѳгѳлдѳр” хүний дүрд хувилж байгаа хүн, алдаагаа нуугаад бусдад мэдэгдэхгүй гэж хичээдэг болохоос алдаа гаргаж л байдаг юм. Угаасаа амьдралд байх ёстой алдаанаас айж ичин ширвээтэх хэрэггүй дээ. Алдаа гэдэг нь ухаарлын эхлэлийн цэг нь юм шүү дээ.

-Сайхан бүсгүйд дурлаад гологдон хаягдаж үзэг. Ядаж л яагаад гологдсоноо эргэцүүлэн шаралхдаг юм. Яахав дээ, дараа нь ѳѳртѳѳ илүү анхаарал тавьж эхэлнэ.

-Сайн ажлаас гологдол гаргаад хѳѳгдѳж үзэг. Шаралхсандаа ѳѳрийгѳѳ ѳмѳѳрч бусдад муучилж хэсэг цамнана биз. Хэсэг хугацаанд ажилгүй байж, хэн ч чамайг тоохгүй болоход эргэцүүлж бодон буруугаа ойлгож эхэлнэ.

-Сайрхаж ѳѳртѳѳ онгирон бусдад гайхуулж яваад, шалдаа буутлаа доромжлуулж үзэг. Сархадын халуунд ѳѳрийгѳѳ ѳрѳвдѳж хэсэг уйлна биз. Шартсан саарал ѳдрүүдийн дараа ѳѳрийгѳѳ “хэн ч биш байжээ” гэдгээ мэдэрнэ.

-Санамсаргүйгээр худлаа ярьж донгосчихоод дараа нь баригдан шившигээ дэлгэж үзэг.  Шарагдаж түлэгдсэн нүүрээ хийх газаргүйдээ ичин тонгойж гэмшинэ. Дахиад худлаа ярихад нүүрний арьс хууларна гэдгийг марталгүй санана.

-Сархадын халуунд сагаж дэврээд бусдыг ѳдѳн ѳѳрѳѳ зодуулж үзэг. Сачий нь хүрэхгүй зүйлд “тэмээ шиг туйлаад тэнгэрт гардаггүй”-г халцархай нүүр нь сануулна. Ууснаа шингээж, дотроо агсамнан хамраараа уугиж сурна.

-“Саятан болно” гэж хѳѳрцѳглѳѳд наймаанд шатан, ѳрд орж үзэг. Ѳрѳѳ тѳлж чадахгүйдээ нойргүй хонон шаналж, бас зугатан тарчилна. Сарвайж хүсэх мѳнгѳѳ “цээжний бан”-гаар олдоггүй юм байна гэдгийг ясандаа тултал ойлгоно.

-Сайхан аав ээжийгээ гомдоочихоод, саахалт айлууд хэсэн хоног тѳѳрүүлж үзэг. Эхлэл рүүгээ нулимж, тѳгсгѳл рүүгээ харааж болдоггүй юм гэдгийг чамаас залхсан бусдын харцнаас олж харна. Саруул энэ орчлонд тэднээс илүү “хайр” үгүйг гэмшлээс ухаарал руу тэнүүчлэхдээ ойлгож гэмшинэ.

Насны залуу омголон булгианд тогтож ядан зѳндѳѳ л унадаг юм. Газар хэвтээд байлгүй босоод л цэх алхаж сур. Нартад ѳѳрѳѳсѳѳ илүү “гоё үгүй” хэмээн бусдын ѳмнѳ тоомжиргүйхэн алхахдаа нэгэн чулуунд будэрч зогтусдаг юм. Ѳвдѳг дээрээ ѳндийн тулж босохдоо ѳрѳѳл бусдын гоо сайхныг анзаарч хар. Надаас илүү “ухаантан үгүй” хэмээн онгирч явахдаа бусдын үгэнд хариу үгүй түгдэрдэг юм. Үгээ цэнэж, бодлоо ширээхдээ ѳвѳг дээдсийн сургааль “эрдэм” гэдгийг тогтоож мэд.

Алдаа гэдэг чинь аймшигтай зүйл бишээ, залуус аа. Алдаа болгоны дараах гэмшил чинь ухаарал руу хѳтѳлдѳг юм. “Яагаад болсонгүй вэ?” гэх харууслаас “Яагаад ч давтаж болохгүй” гэмшил рүү ухаарал л дагуулж явдаг юм. Цаг цагийн урсгал чиний алдааг зѳѳллѳж, эргэж ирэхгүй он цагуудын гэнэн дурсамжаар хѳглѳж байдаг юм. Эргээд дурсахад инээдтэй ч , хѳгжилтэй ч, ичмээр ч юм шиг алдаанууд чамайг бүтээж байдаг юм. Эргэж давтагдаагүй алдаанаас авсан ухаарал тань чамайг хүчирхэг болгож байдаг юм. Харин чи энэ тухайгаа сануулга болгон, нулимстай инээдээр хачирлан, бусдад хүүрнэн учирлаж бай. Бусад чинь арай л бага алдаг л дээ.  

Jun 24

БУСДЫН ЯРИАГ СОНСОЖ СУР

By gala-admin | УХААРАЛ

…Хүнд байх сайн чанаруудын нэг нь бусдын яриаг анхааралтай сонсох чадвар юм. Хүний тархинд оршиж байгаа бодол санаа зѳвхѳн яриагаар дамжин гадагшилдагт гол шалтгаан байгаа юм. Заримдаа хэн нэгний яриа сэтгэлийн чанад дахь эгшгийг хѳглѳн, сонсоод байх тусам ухаарлын их далайд сэлүүлээд байх мэт. Заримдаа хэн нэгний яриа тэр хүний талаарх сайн муу бодлуудаас огт ангид ертѳнцѳд хѳтлѳн аваачих мэт. Заримдаа хэн нэгний яриа сэтгэл доторхи хорслыг буцалгажсанаа бодлыг минь давчдуулах мэт. Заримдаа хэн нэгний яриа дэндүү уйтгартай, эсвэл ерѳѳс сонирхолгүй, голын урсгалд хѳвж яваа модны зомгол мэт. Гэхдээ л бүгдийн яриаг сонсож байх нь чиний сэтгэлийн тогтоол усыг үерлүүлэн, давалгаалуулдаг.

Хүн сэтгэл дотроо орших элдэв бодлуудаа яриагаараа гадагшлуулж байж тайвширдаг. Бас ийм ярианууд нь тухайн хүний мѳн чанарыг илэрхийлж байдаг болохоор тэр хүнийг таньж мэдэхэд дэм болно. Бас сэтгэл санааных нь багтаамжийн цар хүрээг ч тодорхойлж байдаг. Бас дотоод ертѳнц эмх цэгцтэй, эсвэл маш замбараагүй байдлыг нь ч илчилнэ. Андашгүй дээ, ном их уншдаг хүмүүс цаанаа л нэг уянгалаг гэгээлэг ярина. Хэрвээ юу ч уншдаггүй бол ихэвчлэн хов жив ярина.

Хүмүүс уулзаж учрахаараа бие биедээ олон зүйлийг ярьцгаадаг. Яриа болгон нь дотоод сэтгэлийнх нь илрэл. Чамд тэр яриа таалагдах. эс таалагдахаас үл хамааран анхааралтай сонсож байх нь тэр хүнийг хүндэлж байгаагийн илрэл юм шүү дээ. Хэн нэгний яриаг гэнэт таслан бүдүүлгээр харилцах нь тэр хүний сэтгэлийг “зодож” байгаа “дарамт” юм. Хэрэв яриа нь таалагдахгүй байгаа бол гүйцэд сонсоод зүгээр л эелдгээр талархаад холдон явж болно. Бүр тэвчээр барагдах аваас эелдгээр таслан уучлал гуйгаад орхиж явж болно. Гэхдээ хүн бүрийн яриаг анхааралтай сонсох аваас авах гээх зѳндѳѳ ѳгүүлэмжүүд бий. Авахыг нь аваад хаяахыг нь хаяад ѳѳрийн дотоод сэтгэлээ баяжуулан бѳхѳлж байвал сайн. “АВАХ, ГЭЭХИЙН УХААН” гэж буй. Заримдаа хэн нэгний яриаг зугээр л анхааралтай сонсох нь тэр хүний сэтгэлийн тайвшралд нь тус болж байдаг юм шүү дээ.

Jun 20

“ХҮҮХЭД НАС” ыг ХҮҮХДЭД НЬ ҮЛДЭЭ

By gala-admin | УХААРАЛ

Цав цагаахан цаасан дээр урлал бүтээх шиг “гайхамшигтай”, энэ ертѳнцийг таних гэж мунгинахдаа бидний сэтгэлийн ѳхѳѳрдѳл хайрыг бялхааж байдаг “хѳгжилтэй”, ѳѳрийгѳѳ бүтээх гэж бусдын үйл хѳдлѳл бүрийг даган дуурайж байдаг “хайрлалтай” хүүхэд нас бидний амьдралын нэгэн мѳчлѳг. Энэ мѳчлѳгийн урагшлах гэж мѳлхѳх, алхах гэж хѳлд орох, ярих гэж хэлд орох үйлдэл бүхэн ѳѳрийн хугацаатай. Түүнийг товчлох боломжгүй. “Цагийн юм цагтаа” гэдэг шиг хүүхэд насандаа гэнэн томоогүй, цайлган цагаан, ѳхѳѳрдѳм хѳѳрхѳн хүүхэд хэвээрээ байхдаа л сайхан. “Хурдхан том болох сон” гэх хүүхэд насны гэнэн мѳрѳѳдѳл, хожим том болсон хойноо “яарах хэрэггүй” цагийн тунгалаг урсгал байсныг ухааран харамсах тохиолдол буй. Энэ цаг дор бид хүүхдийнхээ хүүхэд насыг нь “хулгайлаад” байгаа юм шиг заримдаа санагдахгүй байна уу?

-Тэнд энд хүүхдүүдийн дунд зохион байгуулагдаж байгаа уралдаан тэмцээнүүдэд хүүхдээ оролцуулахдаа заавал медаль, шагнал авахуулах гэж ѳрсѳлдѳх болжээ. Нэг талаасаа хүүхэддээ урам ѳгѳх гэвч нѳгѳѳ талдаа бусдаас давуу байдлын нотолгоо болгох гэж зүтгэнэ. Бидний энэ үйлдэл зүгээр л бусадтай адил хѳѳр хѳгжѳѳн болж байсан хүүхдийн сэтгэлийг “шагнал авсангүй” гэх гоморхол хорсол болгон хувиргаж байна даа. “Миний хүү энэ арга хэмжээнд оролцож байгаа нь хамгийн сайхан нь юм шүү дээ” гэж учирлаад, зохион байгуулагчид нь оролцож байгаа хүүхдүүдэд бүгдэд нь бэлэг ѳгѳхѳд болж орхино доо. Дунд ахлах сургууль тѳгсч байгаа хүүхдүүд авсан медалиудаа туузан дээр багтаахгүй шахам зэрэглэж зүүн, түүндээ үүртэж алхах нь нэг ядруу, цѳхрѳнгүй харагддагийг та анзаардаг уу? Ядаж байхад яасан ч олон медаль тэмдгүүд байдаг болсон юм?

-Нүүрном дээрх хүүхдүүдийн магтаал, сурталчилгаа хэрээс хэтэрсэн дээ, уучлаарай. Амжилт гаргасных нь тѳлѳѳ гэртээ баяр хүргээд үнсч болно. Гэтэл нүүрномоор бахархал дүүрэн “үнсэлт”, хосгүй гайхамшигийн магтаал, дагалдагсадынх нь тэнгэрт тулгасан “хѳѳргѳлт”. Хэрвээ хүүхэд тань үүнд дургуй байгаа бол “хэвийн”, дуртай байгаа бол “Оддын ѳвчин”- ий эхлэл. Бага зэргийн амжилтад “Та миний зургийг аваад нүүрномд тавь л даа” гэж гуйгаад эхэлбэл хүүхэд тань ямар ч аргаар хамаагүй бусдын анхааралд ѳртѳх дуртай болж байгаагийн шинж. Цаашаа юу болохыг тѳсѳѳлж мэдэхгүй байна л даа. Бага насанд нь медаль магтаалд дуртай болговол, ѳсѳх насанд нь та ѳѳрѳѳ ичиж зовдог болох вий. “Яанаа болиосой” гэж хичнээн дургүйцэвч, “ѳѳд нь хаясан чулуу ѳѳрийн тань толгой дээр” унасаар байх болно.

-Бага насанд нь хэн нэгэн хүүхдийг олны анхаарлын дунд аваачин “ОД” болгон шагшин магтаж байсаар бид аль хэдийн “ТОМ ХҮН” болгож орхино. “Үгүй ер хэвлүүхэн хүүхэд вэ? Ярьж байгааг нь сонс л доо…”, “Яг л том хүн шиг айхавтар хүүхэд байна?”, “Насандаа баймгүй ухаантай яриатай хүүхэд” хэмээн хѳѳргѳж магтсан яриа үйлдэл бүхэн тань тэр хүүхдийн бага насыг үгүй болгож байдгийг бид анзаардаггүй. Томчуудын магтаалыг сонсох бүртээ тэд хүүхэд наснаасаа албаар холдон том хүний дүрд тоглож эхэлнэ. Харамсалтай нь түүнд хүүхэд насыг нь хэн ч эргүүлж ѳгѳхгүй болохоор тэр хэзээ ч хүүхэд байгаагүйдээ хожим харамсаад л дуусна. Наснаасаа эрт санаа сууж, наснаасаа эрт хѳгширч эхэлнэ. Тэгээд хэн хохирох бол?

Энэ амьдралд бүх зүйл ѳѳрийн цаг хугацаатай. Хичнээн яарлаа гээд цагаасаа ѳмнѳ хүссэн зүйлдээ хүрдэггүй юм аа. Хѳгширсѳн хойно нь түүнээс “Хэрвээ та эргээд залуу болсон бол юу хийх байв даа?” гэж асуухад нь “Хэрвээ би эргээд залуу болсон бол харамсахгүйгээр тэнэгтэж, дуртай газраа аялж, хэнтэй ч муудалцахгүй инээж, хүссэн бүхнээ айж ичилгүйгээр хийх байлаа” хэмээн хариулсан гэдэг. “Одооныхоос илүү ухаантай байя” гэж боддоггүй нь нас насны хэмнэл буйз. Хүүхдээ хайрлалгүй яахав, ѳхѳѳрдѳлгүй яахав, магталгүй яахав. Гэхдээ хэзээ ч бусадтай бүү ѳрсѳлдүүл, бүү харьцуул. Зүгээр л “Чи хэн болох вэ? “Гэдгийг нь ѳѳрѳѳс нь асууж, ѳѳрѳѳр нь таниул. Одон тэмдэг, хоосон магтаал, атаа хорслоос илүү хайр дүүрэн сайн хүн болгохыг хичээ. Ѳѳрийгѳѳ ч, таныг ч, бас бусдыг ч чин сэтгэлээсээ хайрладаг болго. Бусад нь аяндаа болно доо. Хүүхэд насыг нь ѳѳрт нь үлдээ. Та ч бас хүүхэд насыг нь хүүхдээсээ дутуугүй хайрла. Би сайн аав биш л дээ, гэхдээ одоо ингэж бодоод байдаг юм.

Dec 12

ҮХЭХДЭЭ Ч АВЧ ЯВЖ БОЛОХГҮЙ ЗҮЙЛС

By gala-admin | УХААРАЛ

…Хэрвээ надад ажил хэрэгч сайн чанарууд байгаа бол би түүнийг авсандаа авч буцаж болохгүй, харамсмаар. Хүнтэй болзохдоо цагаасаа хоцрохгүй байх, хэн нэгэнд ямар нэгэн зүйл амалсан бол түүнийгээ заавал биелүүлж байх, ѳнѳѳдѳр хийх ажлуудаа ѳглѳѳдѳѳ тѳлѳвлѳж, ѳдѳртѳѳ юу хийснээ унтахдаа эргэцүүлэн дүгнэж байх, хийж эхэлсэн зорилгуудаа ѳѳрийн хэмжээндээ хамгийн сайнаар заавал гүйцэтгэн дуусгаж байх гэхчилэн үнэ цэнэтэй чанаруудаа бусдад заавал зааж сургаж байх хэрэгтэй байна.

…Хэрвээ надад амьдралын сайн туршлага байгаа бол би түүнийг авсандаа авч буцаж болохгүй, харамсмаар. Амьдралд тохиолдож байгаа саад бэрхшээл бүрийг заавал давж гарч байх нь илүү боломжийг авч ирдэг гэдгийг, их унших хэрээрээ амьдралын дүр зургийг илүү томоор харж болдог гэдгийг, “эдгэшгүй хүнд ѳвчин, эргэж ирэхгүй үхлээс” бусад нь ерѳѳсѳѳ ч зовлон биш гэдгийг, амьдралд хамгийн эрхэм зүйл нь ѳѳрийн байгаа хэмжээндээ сэтгэлийн амар амгаланг ѳѳртѳѳ бүтээх гэдгийг, харамсаж боломгүй ѳнгѳрсѳн цаг хугацаа болгон чиний “шалгуур” гэдгийг бусдад заавал хэлж ойлгуулж байх хэрэгтэй байна.

…Хэрвээ надад хүмүүстэй харилцах сайн чадвар байгаа бол би түүнийг авсандаа авч буцаж болохгүй, харамсмаар. Бусдад ѳѳрийгѳѳ магтан дѳвийлгэхээс бусдыг анхааралтай сонсож ойлгохыг хичээх нь чухал гэдгийг, хэн нэгэнтэй маргалдаж хэрэлдээд хэзээ ч “ялагч” болдоггүй болохоор тэсч дуугүй байх нь чухал гэдгийг, хэнийг яаж ч муулаад хүн ѳѳрѳѳ үнэний шүүгч байж чаддаггүй цаг хугацаа жинхэнэ шүүгч мѳн гэдгийг, хэн нэгнийг үзэн ядахаас илүүтэй уучлан ойлгож байх нь чамд хүндлэл болон эргэн ирдэг гэдгийг, хүн болгоныг мѳн чанараар нь ойлгон хүндэлж байх нь сэтгэлийн тань амар амгалангийн баталгаа болно гэдгийг бусдад үлгэрлэн мэдрүүлж байх хэрэгтэй байна.

…Хэрвээ надад жаахан ч гэсэн соёл байгаа бол би түүнийг авсандаа авч буцаж болохгүй, харамсмаар. Энэ ертѳнцѳд нэгэн нарны дор хамт амьдарч байгаагийнхаа тѳлѳѳ тааралдсан хүмүүстэй заавал мэндэлж байвал сайн гэдгийг, ѳѳрийн алдаа хийгээд буруу зүйлийн тѳлѳѳ бусдаас уучлал гүйж байвал сайн гэдгийг, чамд их бага хэмжээгээр ч болов сэтгэл гарган тусалж байгаа хүмүүст заавал хариу талархал илэрхийлж байвал сайн гэдгийг, хаалганы дэргэд тааралдсан бүсгүй хүнд хаалга нээж заавал урдуураа оруулж байвал сайн гэдгийг, чамд дуртай ч бай, дургүй ч бай хүмүүст заавал инээмсэглэн харилцаж байвал сайн гэдгийг бусдад ухааруулан үхамсарлуулж байх хэрэгтэй байна.

…Хэрвээ надад бусдыг хайрлах хайр байгаа бол би түүнийг авсандаа авч буцаж болохгүй, харамсмаар. Жинхэнэ хайрыг хүндлэл, итгэл дагалдаж явдаг болохоор “бүтэн” байж чаддаг гэдгийг, хүүхдүүддээ ѳгсѳн хайр бүхэн тань эргээд танд цэцэг мэт дэлгэрч ирдэг гэдгийг, хэн нэгнийг чин сэтгэлээсээ хайрласан хайр л бусдын сэтгэл зүрхийг галын илч мэт дулаацуулж чаддаг гэдгийг, энэ амьдралын хамгийн бѳх тулгуур нь бусдыг чин сэтгэлээсээ хайрлах хайр юм гэдгийг, энэ амьдралын хамгийн сүүлийн мѳчид чамайг хайрласан хайр авсан дээр тань нулимс болон дэвтээдэг гэдгийг бусдад ойлгуулан баярлуулах хэрэгтэй байна.

…Хэрвээ надад бусдад туслах боломж байгаа бол би түүнийг авсандаа авч буцаж болохгүй харамсмаар. Хэн нэгэнд тусламж хэрэгтэй болоход бусад хүмүүст боломж заавал байдаг гэдгийг, бусдад ѳѳрийгѳѳ “рекламдах” гэж бус чин сэтгэлээсээ тусалсан тус тэр хүнийг жинхэнээр нь баярлуулдаг гэдгийг, чин сэтгэлийн тусад “том”, “жижиг” гэдэг хэмжүүр байдаггүй бѳгѳѳд чин сэтгэлийн хандлага түүнийг хэмждэг гэдгийг, чи бусдад чин сэтгэлээсээ туслах тусам бусад хүмүүс ч чамд ѳѳрийн боломжоороо туслахыг хүсдэг гэдгийг, бид бусдын тус дэмжлэггүйгээр дэндүү ѳчүүхэн бас юу ч бүтээж амжилтад хүрч чаддаггүй гэдгийг бусдад ойлгуулан уриалах хэрэгтэй байна.

Хүмүүс бид энэ ертѳнцѳд амьдрахдаа материаллаг баялгаас гадна зүрх сэтгэлийн их баялгийг бүтээдэг. Материаллаг эд баялгийг авсандаа аваад орж болдоггүйтэй адил зүрх сэтгэлийнхээ их баялгийг ч авсандаа аваад одвол үнэхээр харамсалтай. Хүн болгоны энэ амьдралдаа цуглуулсан туршлага, ухаарал, сэтгэлгээний үнэ цэнэ гэдэг асар их баялаг. Хэрвээ чи үүнийгээ бусадтай хуваалцахгүй, бусдад түгээхгүй юм бол дэндүү хувиа хичээсэн үйлдэл болох бѳгѳѳд чиний амьдрал үүний тѳлѳѳ ямар ч үнэ цэнэгүй болдог. Зүгээр л “асан” гэдгээс ѳѳр ямар ч тодотгол чиний нэрний ѳмнѳ дуудагдахгүй. Зѳвхѳн ѳѳрѳѳ л ѳѳртѳѳ МУНДАГ амьдраад яах ч билээ дээ, харамсмаар.

Тэгэхээр хүмүүс ээ! бие биенээ амьдад нь хайрла, алив сайхнаа бусдаас бүү харамла. Зүгээр л бие биедээ урам ѳгч чин сэтгэлээсээ хайрла, бас бусдад чин сэтгэлээсээ тусла. Мэддэг чаддаг зүйлээ харамгүй хэлж, зааж сурга. Тэд хариуд нь танд талархан дурсах болно. Яг ѳнѳѳдѳр л монголчууд бие биенээ сонсож ухаарах хэрэгтэй болж байна. Үхэл амьдралын зааг дээр хүн ѳнгѳрсѳн амьдралаа эргэцүүлдэг шиг, ѳнгѳрсѳн хугацааны мунхаглал, тэнэглэл бүхнээ одоо л эргэцүүл. Жилийн ѳмнѳ гоёсон шинэ жилийн гоёл тань хуучраагүй байхад дараа жилийн шинэ жил тулж ирж байгаатай адил амьдралын хүрд дэндүү хурдан эргэсээр байгааг анзаарч ухаар. Нэг л мэдэх дор бид энэ амьдралаас буцах болно. Тэр ѳдѳр юуг үлдээж, юуг авч явж байгаагаа эргэцүүлж амжихгүй ч байж магад. Харин ѳнѳѳдѳр эргэцүүлэх боломж байна.

Dec 08

ХѲГШРѲЛТ

By gala-admin | УХААРАЛ

Хараад ханамгүй гоо үзэсгэлэн, бахдаад барамгүй эрч хүч, дүүрээд дундардаггүй хайр дурлал бүхэн ѳѳрийн хугацаатай. Амьдралд элэгдэж мѳлѳгдѳѳд байгаа мэт харагдах хѳгшрѳлт ѳѳрийн цаг хугацаандаа хүн бүхэнд ирдэг. Гэнэтийн үхлээс бусад тохиолдолд хүн бүхэн хѳгширнѳ. Ѳнѳѳдѳр хэн нэгнийг “Ишш чааваас” хэмээн ѳрѳвдѳнгүй харж байгаа, “Хѳгшин тѳгцѳг” хэмээн зэвүүцэнгүй хандаж байгаа, “Сайхан буурал” хэмээн бахдаж үнэлж байгаа залуус бүгдээрээ цаг нь ирэхэд энэ үнэлэмжиндээ ѳѳрсдѳѳ багтдаг нь амьдралын жам. Бид тэдний гадна тѳрхийг анзаараад янз бүрээр дуу алдах авч, дотоод сэтгэл рүү нь хэзээ ч ѳнгийн чагнаж амждаггүй.

Хүн нас ахих тусмаа сэтгэлийн багтаамж нь далай мэт уудам болж, туулж ѳнгѳрүүлсэн амьдралын туршлага нь усны ундарга мэт арвин болж, хайрлах уучлахын хязгаар нь тэнгэр мэт хязгааргүй болдог. Залуус та нарын гаргаж буй элдэв араншин,  гэнэн бардам зангийн алдаа онооны хязгаар, хайр хардлагын харгалдаан, уучлал үзэн ядалтын тѳгсгѳл бүхэн тэдний хувьд “алган дээр тавьсан” мэт ил харагдаж байдаг юм. Даанч ѳѳр ѳѳрийн хэмжээндээ учирлаж хэлсэн бүхнийг нь та нар тоож сонсохгүй л дээ. Ѳѳрийгѳѳ “бүхнээс ухаантай” хэмээн тэнэгтэж явах насандаа та нар тэдний учирлалыг үл тоож, “амьдаар нь оршуулах” мэт тоомжиргүй ханддаг. Хэзээ хойно ѳѳрсдѳѳ тэр л насан дээр ирж гэнэт ухаарахад бүх зүйл эргэж ирэхгүйгээр холдож одсон байдаг нь амьдрaлын тохуурхал. Алдааг заавал үзэж туулж байж ухаардаг нь бидний зан.

“Хүн хэзээ хѳгширдѳг вэ?” гэж би хүмүүсээс асуудаг. Хариулт нь янз бүр байх боловч яг үнэндээ “За даа би ч хѳгширч байна даа” гэж дотроо харуусангүй бодож эхэлсэн цагаасаа л шууд хѳгширдѳг юм шүү дээ. Хѳгшрѳлт хүний сэтгэл дотор бий болж эхэлдэг. Цэл залуу атлаа алив зүйлд гутрангүй хандах, ѳѳрийгѳѳ голох хэмжээндээ ѳрѳѳл бусдад атаархаж эхлэх, алив зүйлийг хийхээсээ халгаж “Би ч чадахгүй дээ” хэмээн хойргоших, бүх л зүйлийг болж бүтэхгүй талаас нь дүгнэж эхлэх бүхэн чиний оюун сэтгэлгээний хѳгшрѳлтийн эхлэл. Гаднаасаа хѳгшин мэт харагдавч амьдралын баяр баясгаланг сэтгэлдээ дүүргэж, бүх л зүйлийг хамгийн ѳѳдрѳг сайхнаар харж, хүмүүсийг жинхэнээр нь хайрлан дурлаж, бас уучлан ѳршѳѳж, хийж бүтээнэ хэмээн зүтгэж явдаг цэл залуухан сэтгэлгээтэй олон хүмүүс байгаа.

Саяхан “Эерэг сэтгэлгээний давалгаа” арга хэмжээн дээр Г. Хонгорзул гэдэг залуухан бүсгүй “Хѳгшрѳлтийг сэтгэл дотроо бүү оруулаарай” хэмээн захиж байна билээ. Бид ѳѳрсдийн аав ээжээ тэтгэвэрт гарах мѳчид хүчээр хѳгшрүүлдгээ анзаардаг уу? “За ашгүй, та нар минь cайхан амарч жарга даа” гэж халамжлах атлаа хүүхдүүдээ авчраад ѳсгүүлнэ. Монголчууд бид хурдхан ѳвѳѳ эмээ болцгоож ач зээгээ ѳсгѳхийн тулд хоёр биенээсээ тусдаа ч болов байж, ѳѳрсдийн амьдралаа “золиослох”-ыг бид АЗ ЖАРГАЛ хэмээн үнэлсээр уджээ. Нѳгѳѳ амьдралын туршлага, эрч хүч, ухаан сэтгэлгээ, хийж бүтээх хүсэл мѳрѳѳдѳл бүхэн аажим аажимдаа унтарч, хувь заяатайгаа эвлэрч эхэлдэг. Хааяа үеийн хѳгшчүүдтэйгээ уулзан хуучилж, цэнгэн бүжиглэмээр  байсан ч хүүхдүүдээсээ санаа зовж ичнэ. Санхүүгийн бүх эрх чѳлѳѳ нь хумигдаж хүүхдүүдийнхээ “гарыг хардаг” болно. Яг үнэндээ бид ид сайхан насан дээр нь хүчээр хѳгшрүүлж байгаа бус уу? Тэтгэвэр бол амьдралын даатгал бус уу?

АНУ д ажиллаж байгаад буцсан Б.Анхбаяр гэдэг бүсгүй “Үнэ цэнэтэй ахмадууд” нэртэй тѳсѳл эхлүүлсэн байна билээ. Тэтгэвэрт гарсан хүмүүсийн туршлага ур чадварыг ашиглах маш олон боломжууд байгаа. Тэдэнд зориулсан цахим хуудас нээгээд, тэднийг ѳѳрсдийн чадвараа бусдад зориулах боломж олгож болно. Гэрээр багшилж болж байна, хийсэн гар урлалын бүтээгдэхүүнүүдээ зарж болж байна, хэрэгцээ шаардлагатай компаниудад зѳвлѳлгѳѳ ѳгч болж байна, гэрээгээр ажиллаж болж байна. Тэд бол “үнэ цэнэ”-тэй хүмүүс, тэднийг маш сайнаар ашиглаж яагаад болохгүй гэж? Тэд их мѳнгѳ олох гэж хүсэхгүй дээ, зүгээр л хүмүүсийн дунд байх, ѳѳрсдийн хүссэн бүхнээ боломжоороо хийх хүсэл бол бий. Бас тэднийг зѳндѳѳ их аялуулж залуу насны мѳрѳѳдлийг нь биелүүлмээр. Караокед нэг сайхан дуулуулмаар…

“ЧИ ѲНГѲРСѲН ҮЕ РҮҮГЭЭ ГАР БУУГААР БУУДВАЛ, ИРЭЭДҮЙ ЧАМАЙГ ИХ БУУГААР БУУДНА” гэдэг хэллэг бий. ѲНѲѲДѲР ЧИ ХѲГШИН ХҮМҮҮСТ ЯАЖ ХАНДАНА, ИРЭЭДҮЙ ЧАМД ТЭГЖ ХАНДАНА.

Nov 20

Чиний эргэн тойронд…

By gala-admin | УХААРАЛ

Чиний эргэн тойронд ямар хүмүүс байхыг хүсч байна, тэр хүмүүсээ чи ѳѳрѳѳ л сонгодог. Би энэ амьдралд зѳндѳѳ хүмүүстэй найзалж нѳхѳрлѳж явав. Зүгээр л бусадтай ойр дотно байх гэсэн сонголтгүй хүсэл, ѳѳртѳѳ хэрэгтэй хүмүүсээ сонгож нѳхѳрлѳх боломж хүртэл олон он цагийг элээжээ. Хэрэв чи ѳѳрийн мѳн чанараа мэдэрч, ѳѳрийн санаа бодол, хүсэл мѳрѳѳдѳл адил тѳст хүмүүсээ сонгох гэвэл сэтгэлийн дотоод анираа чимээл. Хэн нэгэн шоолж магад мѳрѳѳдѳл тань чиний сэтгэлийн гэрэл гэгээ бол бусдын тохуурхлыг үл ажран тийм хүмүүс рүү хараачил, бас мэдрэмжээ чагна. Магадгүй чи итгэхгүй байж болох ч чамтай адил хүсэл мѳрѳѳдѳлтэй хүмүүс энэ ертѳнцѳд зѳндѳѳ бий, чи итгэ.

Би нэг зүйлийг мѳрѳѳддѳг, Тэр юу гээч! Энэ насныхаа тѳгсгѳлд дандаа гэгээн сайхан мѳрѳѳдѳлтэй, түүндээ хүрэх гэсэн тэмүүлэлтэй, ѳѳрийн боломжоо бусдын тусад зориулах хүмүүстэй нас хүйс, шашин шүтлэг харгалзахгүйгээр нѳхѳрлѳж дотносох хүсэл. Мэдээж амаргүй боловч би түүндээ хүрч байгаагаа мэдрэхдээ баяртай байдаг. Тийм гэгээн хүсэлд хязгаар гэгч огт байдаггүй юм билээ. Хүсэл хүслийнхээ чимээг анирдах гэдэг, мѳрѳѳдѳл мѳрѳѳдлийнхээ долгионыг мэдрэх гэдэг, биелэл биелэлийнхээ таашаалыг амсах гэдэг амаргүй мэт санагдавч тийм ч хэцүү биш. Зүгээр л чи ѳѳрийн хүсэл мэдрэмжээ ямар ч хуурамч аяглалгүйгээр илэрхийлж байх нь тэр боломжийг олгодог юм.

Ойлголцлийн хязгаараас хайрлах хүртэл, үзэн ядахын хязгаараас уучлал хүртэл, гунихын хязгаараас баярлах хүртэл орон зай чиний сэтгэлийн багтаамжийг илэрхийлж байдаг. Ѳѳрийн мѳн чанартаа үнэнч байгаа чиний хүсэл ѳѳртэйгээ адил хүсэлтэй хүмүүсийг ойртуулах дуудлага нь болдог. Гутранги санаагаа сэтгэлээсээ холдуулж, омог бардмаар тэргүүнээ ѳргѳж орчноо харах мѳчид чи тэр хүмүүсийг олж хардаг. Чухам тэр үеэс л чи энэ ертѳнцийг, бас хүмүүсийг огт ѳѳрѳѳр харж мэдэрч эхэлнэ. Чиний сэтгэлийн гэрэл гэгээг мэдэрсэн тэр хүмүүс чам руу ѳѳрсдѳѳ хүрч ирдэг. Тэгээд л чи эргэн тойрондоо гэгээлэг хүмүүсээр хүрээлүүлж, чи бусдын гэгээлэг бүрхүүлийг хамтдаа бүтээнэ. Амьдрал сайхан шүү дээ. Чиний эргэн тойронд дандаа гэгээлэг хүмүүс тодроод ирэхэд л чи амьдралын сайхныг жинхэнээр нь ойлгож мэдэрч, бас баярлан бахадна. Амьдраад л баймаар, бас бусдыг хайрлаад л баймаар..

Sep 22

ЧИ ХЭНИЙ ТѲЛѲѲ АМЬДРААД БАЙГАА ЮМ БЭ?

By gala-admin | УХААРАЛ

Энд тэндгүй цацсан будааны нэгэн ширхэг зүүний үзүүр дээр тогтох шиг, энэ ертѳнцѳд хүн болж мэндлэх гэдэг юутай ч зүйрлэшгүи хувь тавилан. Замын түгжрэл дунд цээжээ гарган харааж хашгиралдах хүмүүс, зѳндѳѳ зовлон тоочин байж чамаас мѳнгѳ салгаад түүгээрээ архи уун согтож шогтох хүмүүс, чамд учиргүй дотносох хэрнээ чиний араар чамайг бусдад муулан ярих хүмүүс, чамд хайртай гэж уяруулан нэгэн хѳнжилд шѳнийг хѳгжилдэн ѳнгѳрүүлэх атлаа ѳглѳѳ нь хээв нэг хувцсаа ѳмсѳн хальтхан үнсээд чамайг мартаж одох хэн нэгэн, чамайг алдар хүндтэй байхад зусардан дотносох атлаа чамайг алдаа гарган гундахад хээв нэг нулимж орхиод холдож одох хүмүүс болгон энэ л зүүний үзүүр дээр тогтсон аугаа их хувь тавилангийн эзэд. Бурхан гэгч хэнийг хайрлаад, хэнийг тохуурхаад байгааг би ойлгодоггүй юм, миний ухаан ч хүрдэггүй юм.

Чи ээжийнхээ хэвлийгээс орилон чарлаж бусдыг инээлгэн ирэх тавилан, чи бусдыг уйлуулан байж авсан дотор амгалан оршиж буцах хүртэл харьцангүй хугацааг бид элээдэг. Чиний хэн байхаас, чи энэ ертѳнцѳд яаж амьдарсан гэдэг нь бурханы шалгуур байх. Биднийг энэ ертѳнцѳд ирүүлээд буцаах хүртэл бурханы хишиг байж болох ч, энэ хугацаанд яаж амьдрах нь гагц чиний л сонголт.  Зѳндѳѳ олон хүмүүс энэ ертѳнцѳд ирээд зовж зүдрэхдээ шалтгааныг нь бусдаас хайж, гомдсондоо бусдыг үзэн ядацгаадаг. Учирсан зовлонг даахгүйдээ архи уун бусдад агсамнаж, ѳгсѳн хайрыг даахгүйдээ бусдыг хардаж зовоон тарчлааж, итгэл даахгүйдээ бусдыг хууран мэхэлж, үг даахгүйдээ үнэн үг хэлсэн хэн нэгнийг үзэн ядаж. үйл даахгүйдээ залхууран хулчийж, үхэхдээ хүртэл бусдыг үзэн ядах хорсол хүний  зовлонгийн шалтгаан.

Их олон хүмүүс энэ ертѳнцѳд ѳѳрийнхѳѳ тѳлѳѳ бус. ѳрѳѳлийн тѳлѳѳ амьдарч байгаа хэмээн мунхардаг. Тэгээд л ѳѳрийн зовлонгийн шалтгаанаа ѳрѳѳл бусдаас хайн гомдоллоно. Ѳѳрт нь тусалсангүй хэмээн гомдоллох хэрнээ ѳрѳѳл бусад нь ѳѳрийн гэсэн амьдрал зовлон жаргалтай хэрнээ бас асуудалтай гэдгийг ухаардаггүй, ѳѳрийг нь ойлгосонгүй хэмээн агсамнах хэрнээ ѳрѳѳл бусдыг ѳѳрѳѳ ч ойлгодоггүй гэдгээ хүлээн зѳвшѳѳрдаггүй, ѳѳрийг нь дэмжсэнгүй хэмээн шаралхах хэрнээ ѳрѳѳл бусдад бас л санаа байгаа гэдгийг ухаардаггүй, ѳѳрт нь мѳнгѳ байхгүй хэмээн тунирхах атлаа ѳрѳѳл бусад нь амьдралаа залгуулах гэж зовж байгааг анзаардаггүй. Зүгээр л ѳѳрийн хувиа хичээх бэртэгчин санаа бодол, ѳѳрийгѳѳ биш ѳрѳѳл бусдыг буруутгах тэнэглэл болж байгааг бид ѳѳрсдѳѳ ч анзаардаггүй.

Найз минь дээ, зүүний үзүүр дээр ширгэх будаа тогтох шиг аугаа хувь тавиландаа талархаж, ѳѳрийн хувь заяагаа ѳѳрѳѳ л үүрч яв даа. Амьдралын урсгал дунд учрах зовлон болгоноо ѳѳрийн шалгуур мэт хүлээж авч сур. Хичээж давсан зовлон бүрийн ард илүү боломж оршин байгааг анзаарч ѳѳрийгѳѳ хутга мэт хурцал. Учирсан зовлон болгоноо ухаарлын учиг хэмээн бодолдоо зангидаж сур, түүнийгээ эрчил. Энэ амьдрал хулчгар хүний шийтгэж, тэмцэгч хүнийг дэмжиж байдгийг анзаар. Энэ амьдрал гэдэг чинь далайн давалгаа болгоны ѳѳдѳѳс сѳрж сэлэх бяр юм шүү дээ. Зовлондоо гонгинож бүү гутар. Тэр чинь чиний ХҮН шиг оршихуйн шалгуур юм шүү дээ. Чи нэг л зүйлийг, чи бусдын тѳлѳѳ бус, зѳвхѳн ѳѳрийнхѳѳ оршихуйн тѳлѳѳ амьдарч байгаа гэдгээ хэзээ ч бүү март. Чи энэ ертѳнцѳд тѳрж, чи энэ ертѳнцѳѳс буцна гэдэг л маргашгүй үнэн. Түүнтэй адил чиний эргэн тойрон дэх хүмүүс энэ л тавилангаас хаашаа ч холдохгүй дээ.

Sep 16

“МИНИЙ 60 НАС”

By gala-admin | УХААРАЛ

Tун удахгүй, сар хүрэхгүй хоногуудын дараа би 60 нас хүрнэ. 20 р зууны дунд үе болох 1958 оны 10 сарын 12 ны ѳдѳр Завхан аймгийн Завханмандал сумын нутагт тѳрж ѳссѳн миний бие, 21 р зууны эхэнд дэлхийн бѳмбѳрцгийн нѳгѳѳ бѳѳрѳнд орших Америк гүрэнд аж тѳрѳх хүртэл зѳндѳѳ цаг хугацааны урсгалд хѳвж иржээ. “Хурдхан том  болох сон” гэх мѳрѳѳдлийн хѳлѳг минь амьдралын их далайд алгуурхан хѳвж, хад асганд хѳлѳѳ шалбалж, хэн нэгэнтэй хѳтлѳлцѳн гүйсэн идэр насандаа хуйлран эрчлэх амьдралын давалгааг сѳрѳн зогсож, тэртээд бараантан харагдах эх газар руу амьдралын салхинд хурднаар туугдах ѳтѳл насандаа юу эсийг үзэж, юу эсийг ухаарсан гэхэв. Оногдсон энэ амьдралаа ойлгох гэж хичээсэн он жилүүд минь, амьдралыг бус ѳѳрийгѳѳ олж ойлгох гэсэн оролдлого байсныг сая л ухаарах тавилан минь…

*Би багадаа тийм ч мундаг хүүхэд байгаагүй ээ. 1969 онд 4 р ангиа тѳгссѳн 11 настай жаахан хүү биеэ даан гэрээсээ гарснаас хойш эцгийн голомтонд нэгэн бүтэн жилийг ѳнгѳрѳѳсѳнгүй. Хѳгшин аавындаа, бас хамаатныдаа, сургуулийн дотуур байранд ѳнгѳрѳѳсѳн он жилүүд намайг бусдын дунд ѳѳрийн орон зайгаа эзлэхэд сургасан. Ѳлсѳж цанган ядарч, бусдад дээрэлхүүлэн зодуулж, алив юмаар дутагдаж, заримдаа хиртэн бѳѳстѳж, хүнд ажил нухлуулсан цаг хугацаа намайг ѳѳрийгѳѳ авч явах чадварт сургажээ. Эрхээрээ ѳссѳн танхил хүү , энэ амьдралын зовлонд зүгээр л сѳхрѳѳд уначихдагийг мѳн ч олон удаа анзаарсан даа. ЭР ХѲВҮҮНИЙГ БАГА НАСАНД НЬ ЗОВЛОН БЭРХШЭЭЛИЙГ ДААЛГАЖ СУРГАХ НЬ, АМЬДРАЛЫН АЧААГ ҮҮРЭХ ТЭНХЭЭ НЬ БОЛДОГ.

*1979 онд УБДС ийг тѳгсѳѳд Завхан аймгийн Булнай сумын 8 жилийн сургуульд багшаар ирээд удаагүй байхдаа санамсар болгоомжгүйгээсээ болж “гэмт хэрэгтэн” болсон юм. Хүний эрх чѳлѳѳ шоронгийн хаалгаар хязгаарлагдахад амьдрал ямархан давчуу болдгийг тэгэхэд л мэдэрсэн дээ. Жаргалтай ч, зовлонтой ч бай хүмүүс ѳѳрийн дур зоргоороо хүссэн газар руугаа алхаж явааг мѳрдѳн байцаагчийн ѳрѳѳний цонхоор харж суухдаа хүний амьдралын эрх чѳлѳѳ гэдэг ямархан үнэ цэнэтэй, бас эрхэм зүйл болохыг хэзээ ч мартахгүйгээр ойлгосон. ЭНЭ АМЬДРАЛД ЭРХ ЧѲЛѲѲТЭЙ БАЙНА ГЭДЭГ ХАМГИЙН ТОМ БОЛОМЖ НЬ МѲН.

*1987 онд сургуулийн удирдлагуудтайгаа муудалцаж хѳѳгдѳн, Сонгино сумын сургуульд 4 жил ажиллав. Энэ 4 жилд алив дарамтыг ѳѳрийн боломжоо дайчлан байж даван гарч, ѳѳрийн зѳвийг бусдад үг хэлээрээ бус, үйл ажлаараа нотлоход сурсан. Бусадтай ѳрсѳлдѳн тэмцэлдэх биш,  алив ажлын гүйцэтгэлийг ѳѳрийн хэмжээндээ хамгийн боломжит сайнаар гүйцэлдүүлж тэднээс “илүү” гэдгээ үйлдлээрээ харуулах нь хамгийн сайн нотолгоо.  Хэнтэй ч ѳрсѳлдѳлгүйгээр ѳѳрийн хийж чадах бүтээлээ “үүнээс илүү хийж чадахгүй байсан даа” хэмээн хожим харамсахгүйгээр энэ л үед хийж сурсан юм даа. БУСАДТАЙ ѲРСѲЛДѲЖ, ТЭМЦЭЛДЭХГҮЙГЭЭР ѲѲРИЙН ХИЙЖ ЧАДАХ ЗҮЙЛЭЭ ХАМГИЙН САЙНААР ХИЙЖ ГҮЙЦЭТГЭХ НЬ ЧИНИЙ СЭТГЭЛ ХАНАМЖИЙН БАТАЛГАА ЮМ.

*1992 оноос 1999 оны хооронд Завханы Тосонцэнгэлийн 10 жилийн сургуульд захирлаар ажилласан жилүүд миний амьдралын “оргил үе” байлаа. Боловсролын салбарт шинэчлэл хийх гэж мѳрѳѳдѳн “Хамтын удирдлагатай сургууль” тѳслийг бичиж, Боловсролын Хүрээлэнгээс, Боловсролын Яамны орлогч сайд хүртэл цѳхрѳлтгүй явж байж энэ тѳслийг энэ сургуульдаа хэрэгжүүлэв. “Би чадах болов уу?” гэх эргэлзээг “Би чаднаа” гэсэн итгэлээр солих хүртэл туулсан бүхнийг энд тоочих боломжгүй. Эрх мэдэл гэдэг зѳв хүнийг ухамсартайгаар хѳгжүүлэх том боломж гэдгийг би эргэлтгүйгээр ухаарсан. ѲѲРИЙН ХИЙХ ГЭЖ БУЙ ҮЙЛДЛЭЭ “ЗѲВ” ГЭЖ ИТГЭХ НЬ, ЧИНИЙ ХУВЬД ѲѲРИЙН ЧАДВАРАА БУСДАД НОТЛОХ ХАМГИЙН САЙН БОЛОМЖ.

*2000 аад оны эхээр бусадтай адилхан “баяжих” хүслээр бизнес хийж үзэв. Их мѳнгѳ олох хүсэл, хэрэглээгээрээ бусдаас ялгарах гэсэн ядмагхан мѳрѳѳдѳл, бусдад “том” болж харагдах гэсэн тэнэглэл намайг тойроогүй ээ. Мѳнгѳнд дѳрлѳгдсѳн мѳрѳѳдѳл, мѳнгѳн дээр тогтсон харилцаа, ѳрѳнд баригдсан ядуурал нь хүний сэтгэлгээг ямар ѳчүүхэн, ямар хэврэгхэн болгодгийг амьдралаараа мэдрэв. Цаашдаа ѳѳрийнхѳѳрѳѳ байх, эсвэл бусдын хүслээр амьдрах сонголтын ѳмнѳ би “ѳѳрийгѳѳ” л сонгосон юм даа. ХҮН БОЛГОН “ТЭРБУМТАН” БОЛОХ БОЛОМЖГҮЙ, ХАРИН   ѲѲРИЙН БОЛОМЖООРОО АМЬДРАХ СОНГОЛТ БИЙ.

*Би энэ амьдралд тийм ч сайн хань, сайн аав байж чадаагүй ээ. Тѳгс тѳгѳлдѳр хүн биш болохоор зѳндѳѳ алдаа гаргасан. Гэр бүлээсээ салсан хэрнээ хүүхдүүдээсээ салаагүй л дээ. Хүүхдүүдээ бага байхад нь тэдэнд цаг гарган гараас нь хѳтѳлж алхаагүй, цээжиндээ тэвэрч энхрийлэн үнсэж байгаагүй, халуун дулаан урмын үгс хэлж хайрлан учирлаж  байгаагүй болохоор тэдний ѳмнѳ буруутай.  Бид ажил амьдралдаа хэт анхаараад гэр бүлдээ бага анхаардаг байсан болохоор гэр бүлийн үнэ цэнийг ѳѳрсдийн ажлаасаа доогуур тавьдаг байж. ХЭРЭВ ЧИ АМЬДРАЛДАА АЛДАА ГАРГАСАН БОЛ БУРУУГ НЬ БУСДААС ХАЙЛГҮЙГЭЭР ѲѲРѲѲ Л ЗОВЛОНГОО ҮҮР. АМЬДРАЛ ЧИНЬ АЗ ЖАРГАЛТАЙ БАЙГАА БОЛ БУСАДТАЙ ХУВААЛЦАЖ БАЙ.

*Нэг үе би бусдад их гомддог байв. Амьдралд тохиолдсон зовлонгийнхоо бурууг бусдаас хайж, хэн нэгэнд гомдоод л, архи уухаараа уйлж агсамнаад л…Нэг зогтусаад ухаарсан чинь би ѳѳрѳѳ л бүхний буруутан нь байжээ. Гомдоод байгаа аав ээж, ах дүүс, найз нѳхѳд минь бүгд л ѳѳр ѳѳрийн амьдрал, асуудал, зовлон жаргалтай. Тэгээд тэд яагаад зѳвхѳн чамд л анхаарч, зѳвхѳн чамд л туслах үүрэгтэй гэж? Хувь хүний амин хувиа хичээх ийм санаа бодол бидний зовлонгийн үүсвэр болдог аж. Харьцуулаад үзэх юм бол хүн бүхний асуудал адил тѳстэй. ЧИ ХЭНД Ч ГОМДОХГҮЙ БОЛЧИХВОЛ, ХЭНД Ч УУРЛАЖ УЦААРЛАХГҮЙ БОЛНО ДОО.

*Заримдаа хүмүүстэй ярилцаж суухдаа ярианы сэдэв болгож хэн нэгний тухай ярьцгаадаг. Зүгээр л ѳнгѳц дүгнээд л хэн нэгнийг муулж, хов жив ярих амархан. Нэг л мэдэх дор хэн нэгэн хүнийг буруутган муулж ярьсан яриа тэр хүний чихэнд сонсогдсон байдаг. Яг үүний адил чиний тухай хэн нэгний муулж ярьсан яриа чамд сонсогдоход чи ѳѳрийн мэдэлгүй тэр хүнд гомдож, магадгүй үзэн ядна. Хүмүүс бидний энэ ертѳнцѳд багталцахгүй муудалцаж, эвлэрэхгүй үзэн ядацгаах шалтаг нь ердѳѳ л энэ. Бид тэр хүний дотоод сэтгэлийн зовлон шаналлыг мэдрээгүй байж ѳѳрийн сэтгэлийн багтаамжаар дүгнэн хэлэлцэх нь тийм ч зохимжтой бус.  ЧИ ХЭН НЭГЭНТЭЙ ЯРИЛЦАЖ БАЙХДАА БУСДЫГ МУУЛЖ ХОВ БОЛГОН ЯРИХ НЬ, ТЭР ХҮНИЙГ ГОМДООХ ШАЛТАГ НЬ БОЛДОГ.

*Намайг бага ахуйд аав минь “Битгий худлаа хэлж байгаарай” гэж захисан. Яалт ч үгүй балмагдаад тэр л мѳчид худлаа ярьсан нь цѳѳн биш.  “Гүвээ даваад баригдах үнэн”- д гүйцэгдсэн нь зѳндѳѳ. Ичсэндээ нүүр улайн, хацар халуу оргих тэр мѳчид “Яах гэж худлаа хэлэв дээ?” хэмээн харамссан нь зѳндѳѳ. Дээш шидсэн чулууг тосгуулж шидсэн чулуу онож хагардагтай адил, худал нь худлаагаа тэсгэл алдан хагалах нь зѳндѳѳ. ЯМАР Ч ТОХИОЛДОЛД, ХИЧНЭЭН ХЭЦҮҮ БАЙВЧ ҮНЭНЭЭ ХЭЛЭХ НЬ БИЕ БИЕНЭЭ УУЧЛАХ ШАЛТГААН НЬ БОЛДОГ.

*Би Америкт ирээд ганцаараа амьдарч байхдаа зѳндѳѳ олон хүмүүст тусалжээ. Ихэнхийг нь мартаж орхисон байна, хэхэхэ. Нэг удаа эндхийн оюутан залуус над руу, нэг бүсгүй хонох газаргүй байгаа болохоор гэртээ хонуулахыг хүсч утасдсан юм. Мэдээж би зѳвшѳѳрсѳн тѳдийгүй, тэр бүсгүйн зовлонг яриулж, тэр талаар нь нийтлэл бичиж бусдад уриалсныг санаж байна. Хэзээ хойно нэгэн уншигч над руу “Галаа ах та, тэр бусгуйд яаж тусалснаа ѳѳрѳѳ ч тѳсѳѳлѳхгүй дээ” гэж бичихэд нь би учиргүй баярлан урамшиж билээ. БИДЭНД ЗАРИМДАА БУСДЫН ТУСЛАМЖ ХЭРЭГТЭЙ БОЛДГИЙН АДИЛ БУСДАД Ч БИДНИЙ ТУСЛАМЖ ХЭРЭГ БОЛДОГ. ХЭРЭВ БУСДАД ТУСАЛБАЛ, ТЭГЭЭД Л МАРТАЖ ОРХИ.

*2005 онд Америкт ирж амьдарснаас хойш 700 орчим нийтлэл бичиж, “Үнэ цэнэ”, “Монголчууд Америкт”, “Зурвасхан бодлууд” нэртэй 3 ном хэвлүүлж, “Монгол оюутнууд Америкт” ТВ нэвтрүүлэг, “Монгол хүн -Монголын баялаг” ТВ нэвтрүүлгийн 8 дугаар, “Яагаад?” ,”Хѳгжлийн замаар” нэртэй ТВ цуврал нэвтрүүлгийн 55 дугаар, “Шинэч” сэтгүүлийн 2 дугаарыг бүтээжээ. Би Монголдоо байхдаа  “эх оронч”, эх орондоо хайртай хүн байгаагүй ээ. Харин Америкт ирснээсээ хойш “Эх орон” гэдэг ямар их нѳмѳр нѳѳлѳг, ѳмѳг түшиг байдгийг зүрх сэтгэлээрээ мэдэрсэн. Тийм болоод л Монгол эх орныхоо тѳлѳѳ ѳѳрийн чадах бүхнээ зорьж хийсэн нь энэ.  Энэ хорвоогоос буцах хүртлээ Монгол орны хѳгжил, монгол хүний үнэ цэнийн тѳлѳѳ ѳѳрийн хийж чадах бүхнээ хийнээ. БУЦААД ОЧИХ “ЭХ ОРОН” ГЭДЭГ ЯМАРХАН ИХ ѲМѲГ ТҮШИГ, НѲМѲР НѲѲЛѲГ БАЙДГИЙГ МОНГОЛ ХҮН БҮХЭН СЭТГЭЛ ЗҮРХЭЭРЭЭ МЭДЭРЧ, ЭХ ОРОН РУУГАА ТЭМҮҮЛЖ БАЙДАГ ЮМ.

*60 нас хүрч байгаа энэ цаг үедээ, туулж ѳнгѳрүүлсэн амьдралын дурсамжуудаа эргэн санагалзахдаа АМЬДРАЛ ГЭДЭГ ЯМАР ЭНГИЙН ЮМ БЭ? хэмээн санааширна. Хэн ч амьд буцдаггүй энэ л амьдралд бид ЭДИЙН ШУНАЛ, МУНХАГ ТАЧААЛ хоёроос л шалтгаалан ѳѳрсдийн амьдралаа ЗОВЛОН болгон хувиргадаг. Зѳндѳѳ л гомдон шаналж, сэтгэлдээ тарчилж, бусдыг буруутган муудалцаж байсан бүхнээ эргээд дурсахад, урсаж буй бидний амьдралын хэмнэлд дэндүү “жижигхэн” мэт. Тэгээд тѳсѳѳлѳхѳѳр бид бие биенээ байгаагаар нь хүлээн авч, чин сэтгэлээсээ уучилж байх хэрэгтэй мэт. Сайн ч, муу ч амьдарсан бид энэ хорвоогоос бүгдээрээ л “НҮЦГЭН ИРСЭН ШИГЭЭ НҮЦГЭН БУЦНА”. Хэн ч юу ч авч буцахгүй. БИД БҮГДИЙГ УУЧЛАХ ЁСТОЙ, ҮЗЭН ЯДАЛТААС ЮУ Ч ҮЛДЭХГҮЙ.

…Бага насандаа хойр хулжсан шѳнѳд үхлээс айн ширвээтдэг байдаг мэдрэмж минь, 60 жилийн дараа үхлийн тухай тайвнаар эргэцүүлдэг болгон хувирчээ. Аав ээж минь биднийг орхиод одсон “Гэгээн алс”- ын тухай би одоо тайвнаар бодох боллоо. Тэнд юу байгааг би мэдэхгүй л дээ. Гэхдээ энэ биеийг орхиод сүнс минь хаа нэгтээ оршин тогтоход, сэтгэлийн минь анир амар амгалан байхыг л мѳрѳѳдѳж байна. Хүн хүний тавилан ѳѳр байдаг ч, сайн эцэг эхээс сайн ах дүүстэй нэгэн бүл болж мэндлэн энэ ертѳнцѳд оршиж ирсэндээ баярлан бахаддаг. Энэ ертѳнцѳд миний үлдээх мѳр САЙХАН СЭТГЭЛ, САЙН ҮЙЛС, САНАСАНДАА ХҮРЭХ ГЭГЭЭН МѲРѲѲДѲЛ, БАС ЗҮТГЭЛ МИНЬ БАЙХ БОЛНОО. Гэхдээ тэгж одтол зѳндѳѳ хугацааг элээх болно. БИ АМЬДРАЛД, бас ТА НАРТ ХАЙРТАЙ ШҮҮ, ХҮМҮҮС ЭЭ. Хэрэв энэ амьдралд хэн нэгэн чамайг хайрлаж байгаа бол тэр хүнийг чин сэтгэлээсээ хайрла.

Sep 03

ЭНЭ ЕРТѲНЦѲѲС ХЭН Ч АМЬД БУЦАХГҮЙ

By gala-admin | УХААРАЛ

Энэ амьдралд “тѳгс тѳгѳлдѳр хүн” мэт харагдах гэж жүжиглэдгээс бусад бүх хүмүүс алдаа гаргадаг. Ѳѳ тэгээд тэр алдаа нь хѳгийн. Хэн нэгэнд тал алдахгүй гэж бодсондоо худлаа хэлэх, гэнэт сайхан бүсгүйтэй тааралдан зохицоод нэгэн шѳнийг ѳнгѳрүүлэх, ууж сууснаа гэнэт онгирмоор санагдаад худлаа амлах, зүгээр л далжиганамаар санагдахдаа марзаганах, нэрэлхэхдээ “лаг” хүн болох гээд шал хѳгийн түүх зохиож ярих,  дэргэд нь томроод байгаа новшид дургүйлэхдээ хамар руу нь гэнэт тавих, мѳнгѳгүй мѳртлѳѳ баян хүн болох гээд хѳгийн байдалд орох гээд юу эс тохиолдох билээ. Яг үнэндээ уучлах талаас нь харах юм бол “инээдтэй”, ёс суртахуун талаас нь харах юм бол “бүдүүлэг” бас “тэнэг”. За тэгээд үүнийхээ дараа шаналж гарна даа. “Амиа хорлох “ ч багадмаар зовлонтой цаг мѳчид ёс суртахуунлаг хүмүүсийн сургааль үглэл шиг “там” үгүй. Хэхэхэ, тэр хүн ёс суртахуунлаг, бас “гэгээрсэн хүн үү?” гээд далжийж харвал маны л ѳрѳѳсѳн дугуй. Зүгээр л ёс суртахууныг бодон намайг буруутгаж байгаа түүнийг зогсоох хэцүү. “Ам нь үнэн хэрнээ харц нь худлаа”.

Энэ амьдралд ѳѳрсдийгѳѳ “тѳгс тѳгѳлдѳр” гээд итгэчихсэн, үгүйдээ л тэгж мѳрѳѳдѳх хүсэлтэй хүмүүс бусдын тухай хов жив ярьж буруутгадаг. Намайг буруутгахдаа ѳѳрийгѳѳ дѳвийлгэн тодруулж харьцуулдаг нь тэдний болхи араншин. “Би муу хүн, харин тэр хосгүй сайн хүн” гэх ѳгүүлэмж бол хов живийн үндсэн фактор. За тэгээд новшийн санаа бодлынхоо эсрэг ухаалаг тѳрх үзүүлэн ярьж байгаа тэдэнтэй “ѳрѳѳсѳн дугуйнууд” нь нийлэн хэлээ амаа “билүүднэ”. “Ѳѳрѳѳ ѳмд ч үгүй байж бусдын ѳмдний цоорхойг шоолдог” нь тэдний араншин. “Ѳѳрийн толгой дээрх бухлыг харахгүй байж, ѳрѳѳлийн толгой дээрх ѳвсийг шоолдог” нь тэдний араншин. Уг нь байна шүү дээ, миний гаргасан алдаа тэдний амьдралд нѳлѳѳлѳѳгүй бас нѳлѳѳлѳхгүй гэдгийг мэдсээр атлаа намайг буруүтгадаг араншинг би хүлээн зѳвшѳѳрч чаддаггүй юм аа, новш гэж. Алдаа гаргаад ѳнгѳрсѳн тохиолдлуудыг бүх амьдралдаа “хонзон” санан ярьж явдаг “үйлнүүд” байнаа.  20 жилийн ѳмнѳ зуусан шүд нь одоо хэр сулраагүй тэдэнд “энэ амьдрал богинохон шүү дээ?” гэж ойлгуулах хэцүү. Хэрвээ би түрүүнд нь үхвэл миний шарил дээр ирж нулимах нь л дээ, тэд. Ѳнгѳрсѳн цаг хугацаа руугаа нулимж байгаа хүн бүхэн ирээдүйдээ ѳѳрѳѳ нулимуулна гэдгийг тэд ухаардаггүй, хэцүү.

Хүмүүс ээ, энэ амьдрал дэндүү богинохон. Тэгээд ч энэ амьдралаас хэн ч амьд буцдаггүй юм аа. Энэ  амьдралд баян ядуу, ухаантай тэнэг, сайн муу байхаас үл хамааран бид үхэж авсандаа орон амьгүй биесийг минь л оршуулдаг. Ѳнгѳрүүлсэн амьдралын минь алдаа оноо, хайр хар, буян нүгэл болгон минь үлдсэн хүмүүсийн сэтгэлд хайр харууслын нулимс болон тогтдог. Түүнээс хойш бид учрах ч үгүй, уулзах ч үгүйгээр хумхийн тоос болон холдоцгооно. Гэсэн атлаа энэхэн орчлонгийн зурвасхан амьдралд бие биенээ яагаад ингэтлээ үзэн ядна вэ? новш гэж. Яг үнэндээ намайг үнэлж миний шарил дээр сийлсэн бүхэн тань дараагийн үеийн хэнд ч сонин биш. Амьдралын урсгал улам ихээр эрчилдэг болохоос ширгэж хатдаггүй юм даа.  Харин чи энэ амьдралд хүссэнээрээ л амьдар л даа. Хүссэнээ хий, таалагдсандаа дурла, чадах хэмжээндээ амьдар. Бусдын алдааг уучилж, сайхан инээмсэглэ. Ѳѳрт таалагдаагүй нэгнээс зүгээр л холд, ѳѳрт таалагдсан нэгэнтэй ойртон дотнос. Таараагүй салсан нэгнээ бүү үзэн яд, уучил. Таалагдсан нэгэнтэйгээ жаргалтай амьдар, бусад нь юу гэх бол? гэж бүү ай. Жор байдаггүй энэ амьдралаас хүссэнээ л ав, зовлон шаналалыг ѳѳрѳѳ л үүрч гар. Яг үнэндээ байна шүү дээ, энэ амьдрал чинийх болохоос бусдынх биш. Тэгэхээр лайгаа чи ѳѳрѳѳ л үүр, бусадтай бүү хуваалц. Чи үгүй болсны дараа энэ амьдрал хэв хэвээрээ үргэлжлэх болно. Зүгээр л ѳѳрийнхѳѳрѳѳ амьдар. Чи энэ ертѳнцѳѳс амьд буцахгүй.

1 2 3 11