Menu
Assign a 'primary' menu
Mar 14

Монголын сайхан эрчүүд

By gala-admin | МЭНДЧИЛГЭЭ

Монголын сайхан эр хүнийг би ааваараа л төсөөлдөг. Хөдөө талд, агсам морин дээр хөндөлдүүлэн сууж, “Эр бор харцага”-ыг эрдүүхэн хоолойгоор аялаж, тэртээд идээшлэх адуун сүргийн зүг салхи татуулан давхиж, уул тал нутагтаа эзэн хүн шиг эрвэлзэж яваагүй ч, олон аавын үрсэд эрдэм ном зааж, бас сургууль удирдаж, амьдралд алдаж, онож, бүдэрч яваа “хэцүү” нэртэй хүүхдүүдийг “хүмүүжүүлэх” их үйлсэд зүрх сэтгэлээ зориулж явсан жирийн л нэг “сурган хүмүүжүүлэгч” хүн байсан даа аав минь. Үглэж яншиж, загнаж зандарч байгаагүй ч аавын минь харц л “буруу”, “зөв”-ийн шүүлтүүр байсан. Байнга зааж сургаж байгаагүй ч хаа нэгтээ хэлэх “хатуу”, “зөөлөн” үгс нь амьдралын минь чиг шугам, бас “ухаарал” минь байсан. Хааяа нэг хүртээх шийтгэл зэмлэл, духыг минь үнэрлэн байж магтан сайшаах нь, бяцхан оюун санааны минь “зовлон шаналал”, бас “баяр баясгалан” минь байсан. Аав минь та айл гэрийн ноён нуруу, ээжийн минь түшиг тулгуур, халамжит хань, үр хүүхдүүддээ уул мэт нөмөр нөөлөгтөй, монголын сайхан эр билээ. Уул мэт нөөлөг, уужим саруул, холч мэргэн бодол, ховорхон заяах хайр халамж, энэ бүхэн монгол эр хүний шинж билээ.
Нэг. Өрхийн тэргүүн.

Ерээд оны дундуур Завхан аймгийн нутагт Марз уулыг мөргөж сүйрсэн, МИАТ-ын “АН-26″онгоцны ослын үеэр, миний бие оршуулгын комисст орж ажилласан юм, Хар дарсан зүүд шиг  хүнд хэцүү өдрүүд өнгөрч, осолдогсодын шарилтай салах ёс гүйцэтгэх сүүлчийн өдөр, Монголын төр засгийг төлөөлж, тэр үеийн Мoнгол улсын ерөнхийлэгч П.Очирбат, ерөнхий сайд П.Жасрай гуай нар хүрэлцэн ирсэн юм.

Ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд нарыг салах ёс гүйцэтгэн, эмгэнэл илэрхийлж, шарил бүрийн дэргэд очиход, өдий болтол сэтгэлээ барьж, нулимсаа тэвчиж асан бүх хүн өөрийн эрхгүй уйлж байхыг хараад, “төрийн тэргүүн”, “өрхийн тэргүүн” гэдэг ямар их өмөг түшиг, итгэл найдвар байдгийг ойлгосон доо. Хэн нэгэнд гомдож тунисан өөдөсхөн жаахан үр нь, аавыгаа гараа тосон, хошуугаа цорвойлгон аргадах төдийд л чанга дуугаар бархиран уйлж очдог шиг, идэр насандаа амьдралын хүнд хэцүү нугачаанд алдаж бүдрэхдээ аавдаа л очиж, хатуу үгийг нь сонсож нулимс унагаадаг, өтөл насандаа, тэнгэрийн оронд очсон аавынхаа зургийн өмнө зовлон шаналлаа шивнэн тайтгардаг, сэтгэлийн нандин холбоос Монголоос өөр үндэстэнд бий билүү. Өрх гэрийн бүх л хэрэгцээ, хэзээ нүүж, хаана нутаглах, хаана суурьших, үр хүүхдүүдийн өмсөж зүүх, идэж уух, сурч боловсрох бүх л зүйлийг гагцхүү өрхийн тэргүүн  “эр хүн”л олж , бас шийддэг болохоор, гэр бүлээрээ хүндлэн дээдэлж, “үгийг нь сонсдог”. Тиймд хүссэн ч, эс хүссэн ч эр хүн энэ бүхний төлөө бодож сэтгэх, хөдөлмөрлөх, бусадтай ойлголцох хэрэгтэй болдог. Өрх гэрийг толгойлон авч явна гэдэг амаргүй.

Үүний төлөө эрхээ багасгаж, үүргээ нэмэгдүүлэх хэрэгтэй болно. Ядаж л эхнэр хүүхдээ мөр бүтэн явуулж байж, өөрийгөө гоёх, гэдэс цатгалан явуулж байж, хааяа нэг ууж идэх эрхтэй болох жишээтэй. Өөрөө зөв бодож, зөв ярьж, биеэ аятайхан авч явж байж үр хүүхдээ сургаж, зэмлэх хэрэгтэй болдог. Үгүйдээ л үр хүүхэд, хань ижлийнхээ өмнө өдөр бүр харагдаж байдаг “амьд үзүүлэн” болохоор “хэл хальтирч”, “хазгай гишгэх” эрхгүй. Өнөөдөр өрх толгойлсон эрчүүдээс гадна, өрх толгойлсон эмэгтэйчүүдийн тухай олонтаа ярих болжээ. Монгол эрчүүд цөөрөөд байгаа юм болов уу, эсвэл “ноён нуруу нь хугараад байгаа ” юм болов уу, нэг хэсэг нь тооноо өргөж даахгүй байгаа юм болов уу?
Амьдралаа сайн сайхнаар авч , “өрх толгойлж” яваа сайхан эрчүүд олон байгаа хэдий ч, арчаа муудаа амьдралаа авч явж чадахгүйдээ хүрч, “өрх толгойлуулж” яваа нэгэн байх. Ямартай ч эр хүний ноён нуруу “бат бөх” байж, эхнэр нь “малгай бүсийг ” нь дээш нь залж хүндлэн, үр хүүхдүүд нь “үггүй зэмлэсэн харцнаас нь” ухаарал авч, айл гэрийн багана нь тэгш байж, тулганы гал нь үргэлж асаастай халуун дулаан гэр бүл олшрох болтугай.

Хоёр. Эр хүний сүлд хийморь.

Бидний багад 3 жилийн цэргийн алба хаасан эрчүүд гэдэг, ямар өнгөлөг, жавхалзсан, бас цог золбоотой харагддаг байсан гээ. Тэдний хөлөө ороож, гутлаа нүүр харагдам тослох, дээлээ цэвэрхэн өмсч, бүсээ жавхалзтал ороохыг хараад, “хэзээ ийм сайхан эр болж” айл айлд хүндлүүлж явах бол доо гэж , битүүхэндээ атаархал, мөрөөдлийг хослуулдаг сан. Энэ зууны эхээр Бээжин явах замдаа Замын -Үүд боомтоор хил гарах үед, галт тэрэгний цонхоор хилийн харуулд зогсож байгаа монгол цэргийг хараад гайхсандаа дуу алдах дөхөв. Хаврын хавсарган өдөр байсныг хэлэх үү. Туранхайвтар, биеэр жижиг цэрэг, үүрсэн буундаа түүртэж, даарч бээрсэндээ эгээ л хөдөө айлын авгай шиг хоёр гараа ханцуйвчилж,малгайны чихээ буулган бүчилчихсэн, арай л нус хулимс нь гоожиж харагдаагүй байх.
Даан ч дээ. Бүхэл бүтэн тусгаар улсын хилийн харуул, ингэж цог золбоо бүү хэл, сүр сүлд ч үгүй зогсоо нь, Монгол орны минь сүр сүлд үгүй болсныг илтгэх мэт. Улс орны минь сүлд хийморь, эр хүний сүлд хийморь хаачаа вэ? Саяхан нэг завандаа Монголын хошин шогчдын  тоглолтыг интернетээр үзлээ. Тэдний үзүүлж байгаа монгол эрчүүдийн дүр нь, арчаагаа алдчихсан архичин, эхнэртээ дарамтлуулж байгаа өрөвдөлтэй эрчүүд. Энэ бухимдалтай цаг үед тэд юyг үзүүлж,  юуг сурталчилж, хэний “тархийг угаагаад” байна вэ? Энэ бүгдийг үзээд элгээ хөштөл инээлдэж байгаа монголчууд минь, хэнийг шоолоод байна вэ? Монгол эрийн сүлд хийморийг гутаан, доройтуулах замаар, Монгол төрийн сүлд хийморийг доройтуулах “харь” бодлого явагдаад байгаа юм биш биз?! гэж хардах боллоо.

Үнэн байдлыг л өгүүлж байна шүү дээ, сүртэй юм гэж ширэв татах нэгэн байх биз.
Гэвч “амны билгээс ашдын билэг”, “урмыг нь хугалахаар ууцыг нь хугал” гэж Монголчууд бид хэлэлцдэгсэн. Монгол эр хүн гэхээр л архи ууж , эхнэрээ араар нь тавьж байдаг, эхнэр нь харааж загнаж, дарамталж байж гэмээ нь амьдралд чирч гулдарч, авч явдаг гэсэн бусармаг ойлголтыг энэ нийгэмд төлөвшүүлж орхивол яах юм бэ?! Монгол эр хүний сайн чанарыг өгүүлсэн Ч.Лодойдамба гуайн “Хугараагүй ноён нуруу”, С. Эрдэнийн “Өвгөн шувуу” өгүүллэгүүдийг уншаагүй, “Тан руу нүүж явна”, “Ирж яваа цаг” киног үзээгүй атлаа, хошин шог үзэж, хип хоп үглэлдэж яваа, салтаа нь тээр дор өмд, хүйс нь гарсан цамс  өмссөн хойч үеийнхэн минь, монгол эр хүн бүдүүлэг, соёлгүй, болoвсролгүй, архичин хүмүүс, гадаад эрчүүдийн хаана ч хүрэхгүй гэсэн ойлголттой болчихвол яаx билээ?! Яагаад монгол эрчүүдийн уужим саруул ухаан, холч тавиу бодол, ууч сэтгэл, тэр болгон ил гаргаад байдаггүй хирнээ зүрх сэтгэлээс нь гэрэлтэж байдаг хайр, халамжийн тухай бичиж, үзүүлэхгүй байна вэ? Зөвхөн монгол эрчүүдийн тухайд л ярьдаг, малгай бүсэнд нь байдаг гэж сүсэглэн итгэдэг, “сүлд хийморийн” тухай дурсахгүй байна вэ?
Эмэгтэй хүний хайр, хүндэтгэл, итгэлд нь бадарч байдаг, монгол эр хүний сүлд хийморь нь Монгол орныг өдий дайтай авч ирсэн гэж би итгэдэг. Монгол эр хүний хийморь, цог золбоо нь цусанд нь, ухаанд нь,тэсвэр тэвчээрт нь байдаг юм шүү.
Монгол эрчүүд минь сэргээцгээх цаг болжээ. Та бидний нуруун дээр монгол өрх  төдийгүй монгол улсын минь хувь заяа буй.

Гурав. Монгол эрчүүдээ өмөөрөхүй.

Монгол эрчүүдэд минь буруу муу зуйл олон бий. Гэвч яагаад ийм болгосныг эргэн харцгаая.
-1937 оны их хэлмэгдүүлэлт. 1990 он хүртэлх МАХН-ын ялгаварлан гадуурхах, хавчин шахах бодлогод монгол эрчүүд илүүтэй өртсөн. Тэдэнд, санамсаргүй байж байгаад хэрэгт холбогдон шоронд хоригдох, санаандгүй байж байгаад арга хэмжээ авахуулах зэрэг нь “зүрхэнд нь орж”, “аймхай хулчгар”, бас “зусар зулгуй” байх замыг сонгуулсан. Их “айдсын” ул мөр өнөө ч хүртэл арилаагүй болохоор, хүмүүс үнэний төлөө тэмцэж чаддаггүй. амиа хичээсэн бэртэгчин байдалд орсон нь нууц биш. Ямартаа л “Дааганаас унаж үхдэггүй, даравгараасаа болж үхдэг” гэсэн алдарт хэллэг хүмүүсийн уншлага болох билээ. Харин ч харь оронд хөл тавьж, амьдарч байж мэдрэх болсон хүний эрх, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх боломж нь монгол эрчүүдийг бага ч атугай өөрчилсөөр байна.
-Социализмын үед хөвгүүдээ цэрэгт явуулж, охидуудаа сургуульд сургадаг байсан гаж үзэгдэл нь, эрчүүдийн боловсрол эзэмшин хөгжих их боломжийг хаасан.
“Хүү яах вэ, Цэрэгт явж ирээд амьдралаа аваад явчихна. Энэ муу охин л сургууль соёлд явахгүй бол, арчаагаа алдаж, хүний гар харахад хүрнэ” гэсэн шилжилтийн үеийн нүүдэлчин сэтгэхүй, өнөөдрийн олон олон боловсролгүй эрчүүдийн доромжлуулах шалтаг болсон. Та ч гэсэн эргээд нэг сана даа. дунд сургуульд танай ангид хэдэн хөвгүүд байгаад, техникум, их дээд сургуульд хэдэн хөвгүүд байсан бэ? гэдгийг, Хүйсний харьцаа 50:50 байснаа 30:70 болсон гэдгийг бид лавтай мэднэ.

-Монгол-Зөвлөлтийн аугаа их, гандан бууршгүй найрамдал , монгол эрчүүдийг  “архичин” болоход багагүй нөлөө үзүүлсэн. Охидууд нь мэргэжил эзэмшин алба хашиж, эрчүүд нь социализмын материал техникийн бааз барьж байгуулахад, Зөвлөлтийн мэргэжилтэн “ах” нартайгаа гар болон хундага нийлүүлэн ажиллацгаасан. Ахмад настны дэргэд ичиж зовон, хахаж цацан мөнгөн аягатай нэрмэлээс “амсдаг”, “Дөч хүрээд дөнгөж амс, тавь хүрээд тавьж уу, жар хүрээд жаргаж уу” гэдэг сургаалиар хүмүүжиж асан монгол залуучууд, цагаан архи, “водка’, “бараашиг” хэмээх хатуухан ундааг орос ах нарын зааж сургаснаар, стакан стаканаар нь “татаж”, бас болоогүй араас нь хар талхийг тааламжтайяа үнэрлэж сурсан. Эцэст нь бүх шатанд суурилсан “хүнд суртал” нь “архи” хэмээх авилгалтай хамтдаа хөгжиж, монголын нийгмийг хамардаг болсон нь ч нууц биш. Социализмын материал техникийн баазын үлдэгдэлтэй хамт, архичин эрчүүдийн үлдэгдэл багассаар байна, Бүх зүйлийг мөнгөөр тооцоолж байгаа энэ цаг үед архинд бус талханд мөнгөө зарцуулах хэрэгтэйг мэдэрч байгаа болохоор бас ч учир байнаа.

-Монгол эрчүүд гол төлөв цэргийн алба хаадаг байсан, одоо багассан хэдий ч бас л хаасаар байгаа. Зохион байгуулалт муутай, зорилго чиглэл нь тодорхой бус Монголын арми, дотроо оршин байсан “дэглэлт” гэдгээрээ монгол эрчүүдийг хагаралдуулж, “хүчтэй нь хүчгүйгээ” гэдэг зарчмаар өш хонзонгийн талбар болгосон нь бас л үнэн.  Чухам эндээс л ихэнх эрчүүд , худлаа ярих, өөрийгөө хоосон магтах, онгирч сагсуурах эрдэмд суралцацгаасан. Зөндөө олон цэргийн алба хаасан найзууд болон эрчүүдийн яриаг сонсож сууxад, бүгд л “жа”, “атаман” байсан тухай ярина. Лав л дэглүүлж байсан тухай нэг их сонсоогүй юм даг. Өөрсдийн бүдүүлэг, хэрцгий байдлаа үндэсний “баатар”-ын хэмжээнд сурталчилж бахархах үзэгдэл монголын арми, хорих газруудаас үүдэлтэй. “Армийн жа”, “Халхын шорон” гэдэг хэллэгүүд эндээс л гарсан. Энэ бүхэн үеэ өнгөрөөжээ. Одоо олон юм өөрчлөгдөж байна. Тэнэг бүдүүлэг, замбараагүй, балмад хэрцгий байдлаараа бахархaж гайхуулах бүү хэл, ичиж зовох цаг иржээ. Бидний үзэж өнгөрүүлсэн цаг үе, социализм байгуулах хоосон мөрөөдөл, хүний эрх чөлөө, оюун санааны эрх чөлөөний хязгаарлалт, хардлага, хавчлага, элдэв дарамт, гадаад ертөнцөөс таслагдсан байсан үеүд монголын ард түмэнд, түүний дотор эрчүүдэд илүү хүнд тусч муугаар нөлөөлсөн. “Цаг цагаараа байдаггүй, цахилдаг хөхөөрөө байдаггүй” гэдэгчлэн олон юм өөрчлөгдөж, тэр хирээр монгол эрчүүд ч өөрчлөгдөж бөйна. Тэднийг бүү муулж, доромжлогтун! Одоо л тэдэнд  бусдын итгэл, хүндлэл, тэвчээр хэрэгтэй байгаа. Монгол эрчүүдийн хийморь сэргэж, тэд дэлхийн тавцанд гайхуулах цаг ирнээ.

ТӨГСГӨЛ

“Эр хүн эр хүндээ хайртай”гэдэг үгийг эрчүүд бид архи уухдаа бус, бие биеэ дэмжин, хамтран ажиллахдаа хэлдэг болох цаг ирж байна. “Эр хүн” гэдэг үгийг, ямар ч үед хэлсэн амалсандаа хүрдэг, элдэв хов жив, цуу ярианд автдаггүй, алив зүйлд өөрийн бодол санаагаар ханддаг эрчүүдэд зориулан хэрэглэдэг. Алив асуудлыг олон талаас нь харж ухаалаг шийдвэр гаргадаг, гаргасан шийдвэртээ эзэн нь болж хэрэгжүүлж чаддаг, хань ижил үр хүүхэддээ халамжтай, тэднийгээ хангалуун амьдруулж чаддаг, ямар ч үед онгирч сагсуурдаггүй даруу байж чаддаг эрчүүдийг монгол бүсгүйчүүд хүсдэг билээ. Одоо хавар болж, урь орж, ундэстэй болгон дэлгэрсэн, дулаахан сайхан улирал айсуй. Үүн лугаа адил, хүмүүсийн амьдралд ч элбэг хангалуун, сэтгэл тайван, хүссэнээрээ амьдрах цаг үе ч айсуй. Монгол эрчүүд маань ч монгол бүсгүйчүүдийн хүсэл мөрөөдлийн ханхүү болон хувирах боломж бий болж байна. “Юм үзэж нүд тайлсан”, энэ биедээ эрдэм ухааныг “цогцлоосон”, алив зүйлийг “долоо хэмжиж нэг огтолдог”, их дөлгөөн мөрөн шиг “даруухан” сайхан монгол эрчүүд олширноо. Та нартаа удахгүй болох монгол ардын армийн өдөр буюу өнөө цагийн “эрэгтэйчүүдийн” баярын мэнд дэвшүүлье! Та нарын минь сүлд хийморь өөдөө байг!

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2008 оны 3-р сарын 14

Mar 02

Сайхан монгол бүсгүйчүүд ба “монгол цус”

By gala-admin | МЭНДЧИЛГЭЭ

Монголын үзэсгэлэнт сарангуа
Намайг төрүүлсэн ижий
Зөөлөн цагаан гараараа
Хөдөлгөн өсгөсөн ижий
Зүйтэй уран үгсээрээ
Сурган хүмүүжүүлсэн ижий

1. Монгол ээж.

Энэ ертөнцөд хүүхэд төрүүлж, өсгөж, хүн болгон төлөвшүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг эх хүний ачийг хүн бүр л магтдаг. Тэр тусмаа төрүүлсэн үр хүүхэдтэйгээ бүх насаараа “хүйн холбоотой” байдаг “Монгол эхийг” манай Монголчууд илүү их дээдлэн хүндэлж ачилдаг. “Эх” гэдэг ерөнхий нэрээс илүүтэй “ээж” гэдэг үгэнд л эрхэлж нялхамссан аялга илүүтэй мэдрэгдэнэ. “Ээжтэй хүн л эрхэлдэг юм” гэсэн мөр өтөл болсон хойно ч миний сэтгэлд чухам үнэнийг мэдрүүлнэ.

… Дөнгөж сая төрсөн үрээ элгэндээ тэвэрч ангир уургаа амлуулж буй бүсгүйн зүрх сэтгэл дэх нэг л зөөлөн, уянгалаг мэдрэмж хайр энхрийлэл, уяралыг тэр бүсгүйгээс өөр хэн мэдрэх билээ. Эхийн хэвлийгээс унаж, энэ ертөнцөд “морилон” ирсэн тэр л бяцхан “амьтан”-ыг хайр гэрэлтсэн нүдээр энхрийлэн харж зүрх сэтгэлдээ мэдрэгдэх тэр л бүлээн сайхан хайр энхрийлэлдээ уярч суугаа тэр бүсгүйгээс илүү “гэгээлэг” зүйл энэ ертөнцөд бий билүү. Өвдөж төрж, уярч нялхрахын зовлон жаргалыг бурхан өөр хэнд ч биш гагцхүү эх болж буй бүсгүй хүнд л заяажээ. Ердөө л хэдхэн хормын зайтай мэдрэгдээд өнгөрдөг зовлон, жаргалыг “эх хүн” амсч эдэлдэг нь хорвоогийн нэгэн гайхамшиг гэлтэй.

Төрүүлсэн үр нь үнэгчлэн инээх, шулганан хэлд орох, хөлд орж хорвоог мэдэрч тэнцэгнэн алхах, уйлах, унаж тусах бүрийд эхийн зүрх сэтгэл инээж баясан, уйлж, уулга алдана. Өсөх насанд нь эрдмийн ширээнд хамтдаа суралцаж, оройтож ирэх бүрд нь өнчин дэрэн дээр нойр хулжааж, өлсөж ядрах вий гэж өөрөөсөө ч харамлан “хоол халааж” сэтгэлдээ хүлээнэ.Өтөл насанд амьдралын нугачаанд алдаж онох бүрд, хүүхэддээ бус өөртөө л бурууг өгч бас баярлана. Үсэн буурал болсон хойно нь ч “үр минь” гэж сэтгэлдээ шивнэж, духан дээр нь үнэрлэнэ.

Аяа! Энэ ертөнцөд “Монгол ээжээс” илүү хэн ингэж чадах билээ. Энэ бол өдрөөс өдөрт биднээс алсран холдсоор байгаа “Монгол бахархал”, “Монгол цус” билээ. Харь газар хүнд хэцүү амьдралыг туулж яваа та, ээж рүүгээ нэг утасдаарай! Утасны цаанаас “үглэж дуулавч” зүрх сэтгэлд нь баяр бялхаж, “үр минь” гэж дуу алдахыг нь сонсохыг хичээгээрэй!Цагийн эрхээр ээж тань “гэгээн алсад” одсон бол зургийнх нь өмнө зул асааж, түрхэн зуур саатаж, зовлон жаргалаа нэгэнтээ шивнээрэй! “Гэгээн алсаас” ч эхийн зүрх сэтгэл “үр минь’ гэж шивнэдэг юм. Та сонсоорой!

Олон жил турш Монголчуудын тэмдэглэж заншсан “Мартын-8” хэмээх өдрөөр ээж таныхаа өмнө сөгдөж, “таньдаа их баярлалаа, таныгаа зовоохгүйг хичээе” гэж хэлье. Таны сэтгэл амгалан байг!

2. Монгол бүсгүй

Монгол бүсгүйчүүд минь “үзэсгэлэнт гоо”, “уян налархай” гэж та нарыгаа магтах гэсэнгүй ээ. Монгол эрийн өмөг түшиг, үр хүүхдийнхээ халамжит эх, айл гэрийн нэгэн тулгуур багана нь болж байгаа Монгол бүсгүй та, цаг хугацааны хүнд хэцүү нугачаа бүрт амьдралын төлөө тэмцэж чаддаг “хатан зоригтон” билээ.

Өнөөгийн хүнд хэцүү цаг дор, өөрт байгаа бүхнээ шавхаж, өөрөөсөө ч хэцүү ачааг нуруун дээрээ үүрч, өрх гэрийн хазайсан баганыг тэгшлэх гэж, үр хүүхдийнхээ дутуу дундуурыг дүүргэх гэж тэмцэж явааг тань магтах гэсэн юм.

Мэдээж, сайн ханийн нөмөр нөөлөг дор жаргаж яваа нэгэн байхад хугарч унасан баганын оронд тооноо ганцаар тулж өргөх гэж зовж яваа нэгэн байх. “Амьдрал минь хэцүү байна гэж”, хазайж тоононы дор уйлж суусангүй.

Босч, зүтгэж, тэмцэж, хөдөлмөрлөж, бүтээж яваа та бол “Монгол бүсгүй”. Эр нөхрийнхөө харцан дор дальтчин, эгээ л “боол” аятай хамаг бүхнийг нь үүрч, хатуу доромжлол дор хүчээр “инээмсэглэж”, гунигт хувь заяатайгаа эвлэрч явдаг “харь бүсгүйчүүдээс”, та нар минь “омог бардам” бас “дайчин” чанараараа хол илүү. Энэ бол “Монгол бүсгүй”, “Монгол цус” юм шүү.

Гэрт нь орж ирсэн ямар ч гийчнийг инээмсэглэн тосч цай аягалаж, идээ таваглаж, хүсэл зорилгыг нь анхааран сонсч, бас тусалж чаддаг “Монгол бүсгүй” танд өнөөдөр хүнд хэцүү бэрхшээлтэй олон асуудал өмнө тань байгаа ч, та “омог бардам”, “дайчин” чанараараа давж гарна. Зовсоны эцэст жаргах цаг ч танд ирнэ.

Та нарын минь тухай олон таагүй зүйл бичигдэж, яригддаг ч дийлэнхи олонхи нь “амьдралын сайн сайханы төлөө” өөрийн боломж чадлын хэрээр “тэмцэж зүтгэж” яваа гэдэгт итгэж байна. Та Монгол бүсгүй гэдгээ л мартаж болохгүй. Бүсгүй та нулимсаа арччих. Өөрийгөө толинд харж, гоёлоо өмсөхтүн! Монгол бүсгүй та нарын будаж шунхадсан царай, хуурамч инээмсэглэлээс илүү, зүрх сэтгэлийн тань “илч гэрэл”-ийг мэдрэхийг л хүсдэг юм шүү Монгол эрчүүд бид чинь. Та нартаа баярын мэнд хүргэе! Бүү ууж хөлчүүрээрэй! Зовлон шаналалаа тэртээд орхиод инээмсэглэж яв! Бүсгүй та сайхан харагдаж байна шүү!

3. Монгол цус.

Монголчууд бид цөөхүүлээ. “Монголын үрс маш олон болтугай!” гэж ерөөдөг ч, “цус цэвэр байхыг” Монгол бүсгүйчүүд маань мэддэг билээ. Хөх тэнгэрийн удамтай учраас “хөх толботой” төрдөг гэж Монголчууд маань бэлэгшээдэг болохоор, хүү төрвөл амьдралаа авч явах “бөх”, охин төрвөл өрх гэрээ авч явах “уран” болоорой гэж ерөөдөг. Төрөхөөс эхлээд үхэх хүртэлээ үр хүүхэдтэйгээ хүйн холбоотой байж, өөрийгөө ч умартан, хүүхдүүдийнхээ төлөө бүхнээ зориулах Монгол эхийн сэтгэлд “Монгол үнэт чанар”-аа агуулсан “Монгол цус”-аа хамгаалах гэсэн аугаа зөн совин байдаг юм шүү! “Эх нь голчихно” гэж шувууны өндгөнд сүүдрээ тусгахаас ч эмээдэг Монгол эхийн сэтгэлд, өөрийнхөө үр хүүхдийг “харийн сүүдрээс” халхалж, Монголоор нь үлдээх гэсэн сэтгэлийн шаналал бас байдаг юм шүү!

Хайр сэтгэлийн илчээр, хатуу амьдралын балгаар харь эрийн цайг чанаж, үрийг нь өсгөж буй Монгол бүсгүй таныг буруутгах гэсэнгүй. Хөхийг тань хөхөж, сэтгэлийн илч, хайр энхрийлэл тань өсч буй бяцхан үр тань “Монгол цус”-ны хольцтой гэдэгийг бүү мартаасай!

Өвөг дээдсээс өвлөгдөж ирсэн Монгол цусанд “омог бардам” араншин бий, “тэмцэн дийлэх” хүсэл бий, “өрөвч зөөлөн” сэтгэл бий. Үүнийг бүү мартагтүн! Өдрөөс өдөрт биднээс алслан холдсоор байгаа, хэзээ ч давтагдашгүй “Монголын үнэт зүйл” Монгол бүсгүй таны хөхний сүү, судсаар тань лугших цус, хайр халамжинд тань байгаа!

Та нарыг минь дээд тэнгэр ивээж, аз жаргалтай амьдруулаг.

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

2008 он 3-р сарын 2

Feb 12

Хайр- хүндэтгэл-итгэл

By gala-admin | ЗАЛУУ НАС - ХАЙР

ГЭГЭЭН ХАЙРЫН өдөрт зориулав.

  • Хайр гэдэг агуу зүйл. Бас энхрий ялдамхан.

 Адуун сүргээс унтаж хоцорсон бяцхан унага, алсаас сүүмэлзэх манан дунд, сүүмэлзэн зэрэглээтэн айсаж ирэх шиг хайр хүний сэтгэлийн манан дунд эрхлэн нялхран бас уяраан догдлууланхан ирдэг. Үгээр илэрхийлэхийн аргагүй нэг л бүлээн, гэгээлэг, баяр баясгалан, гэгээн алсад тэмүүлэх мөрөөдлийн совинг хайр бас авч ирдэг. Хайрлан дурласан хүнд бүрхэг манантай өдөр ч, жавар тачигнасан хахир шөнө ч бүлээн дулаахан, гэрэлтэй, өнгөлөгөөр мэдрэгддэг. Хайр гэрэлтсэн нүдэнд, өвлийн цасан дороос ув улаахан сарнай цэцэг цомирлогоо дэлгэж, аагим халуун өдөр ч гоёмсог цасан ширхэг гялалзан гялтганан агаарт бүжиглэнхэн харагднам. Чамайгаа харах бүрийд сэтгэл зүрх минь баяраар  гийж, орчлон ертөнцийн бүх л зүйлс гайхамшигтай сайхан, үлгэрийн мэт санагдаж, өмнө нь хэзээ ч ажиглаж, мэдэрч байгаагүй бүхэн нүдний өмнө тодрон, бид өөрсдөө үлгэрийн үзэсгэлэнт гүнж, гайхамшигт хан хүү мэт болно. Чамайгаа, бас орчлон ертөнцийг зөвхөн би ингэж гайхамшигтайгаар мэдрэх нь агуу ХАЙРЫН ид шид буюу.
Хүндэтгэл гэдэг эрхэм зүйл
…       Олон олон гоёмсог цэцэгсийн дундаас гайхамшигт сайхан цэцгийг ялган олж харахдаа түүний нэг л эрхэмсэг төрх, төд өнгө, бас гоо үзэсгэлэнг бахдан биширнэм. Бусдаас ялган олж харж буй сэтгэл, зүрхэнд минь мэдрэгдэж буй тэр л эрхэм зүйлс миний сэтгэлд хүндэтгэл бишрэлийг төрүүлнэм. Чамайгаа би өөрийн нүдээр харж, өөрийн сэтгэлээр мэдрэх бүрдээ чамаасаа түмэн гайхамшигийг олж түүгээрээ бахархан, бишрэн хүндэтгэнэ. Өөр хэнд ч биш зөвхөн би л мэдэрч байдаг тэрхүү гайхамшигууд чинь намайг баярлуулж, хайрлах сэтгэлийг минь цаг ямагт хөглөн эгшиглүүлнэ. Гоо сайхан гэдэг зөвхөн гаднаасаа биш  дотроосоо л гэрэлтэж байдаг. Чинийхээ ухаалаг, алив зүйлд хүлээц тэвчээртэй ханддаг, бас намайг ойлгож хайрладаг, бусдын өмнө сайхан харагдуулахыг хүсдэг хүсэл чинь намайг бишрүүлж, үүний төлөө би чамайгаа бишрэн шүтэж, хайрлан хүндэтгэнэм. Тиймээ! ХҮНДЭТГЭЛ гэдэг эрхэм зүйл чи минь өөрөөсөө олон сайхан гэгээ цацруулж тэрхэн цацрагууд дор би ертөнцийн бүх л зүйлсийг өөдрөг сайханаар харна.

 

  • Итгэл гэдэг бат бөхийн бэлэгдэл.

Сонгож авсан цэцгээ анх харсан шигээ анхилуун, гоёмсог, үзэсгэлэнтэй, эрхэмсэг хэвээр байлгахын тулд, цаг ямагт хайр сэтгэлийн илчээрээ гийгүүлж, хүндэтгэл бишрэлийн гайхамшигт үгсээр услах болдог. Энэ тансаг, булбарайхан цэцэг минь өөр хэнийх ч биш зөвхөн минийх байлгахыг хүсэхдээ өөр хэн ч биш зөвхөн би л арчилж тордох ёстой. Бид хоёр бие биедээ цаг ямагт баяр баясгалан, хайр энхрийлэл, аз жаргал бэлэгдэж байхын үндэс ньитгэл юм. Гоёмсог цэцгийг сайхан хэвээр ургуулахын тулд угаадас мэт бохир усаар бус, шим тэжээлт цэвэр усаар ундаалж байх лугаа адил чамайгаа өөрийн байлгахын тулд хараал зүхлийн, хар хорын үгээр бус хайр энхрийлэл дүүрэн халуун дотно үгсээр тэтгэж байх учиртай. Хорвоод зөвхөн чи минь минийх, би  чинийх байна гэдэг итгэл л бидэн хоёрын хайр сэтгэлийн бат бөхийн бэлэгдэл болном. Утга учиргүй хардлага, хар хорын сэтгэл, сайхан цэцгийг угаадсаар усалж байгаатай  ялгаа юун.  Тийм ээ! Бидэн хоёрын аз жаргалын, эх булаг дундаршгүй хайрын ундарга нь ИТГЭЛ билээ. Итгэл нь сэтгэл өөдрөг, тайван амьдралын баталгаа, бат бөх хайр сэтгэлийн бэлэгдэл билээ.   …Олон жилийн өмнө би Улаанбаатараас баруун аймагруу нойтон цас хаялсан, жихүүн үдэш явж байхдаа Архангайн Тариатын нутагт байдаг Суман голын нэгэн харзанд ганц хун шувуу өвөлжиж байхтай таарч, удтал харж зогссон юм. Хайр сэтгэлийн бэлэг тэмдэг, гоо үзэсгэлэн, эрхэмсэг төрхийн манлай, хун шувууны ганцаардал, гуниглал яагaад ч юм сэтгэлд минь нэг л гуниг төрүүлж хүн гэдэг бодгал төдийгүй хун шувуу, бусад амьтан, ургамал цэцэгс хүртэл хосоороо байхдаа ямар их гэрэл гэгээ цацруулж, баяр баясгалан мэдрүүлж байдгийг ойлгосон юм. Бид хүний ертөнцөд хайр сэтгэлийн тухай өгүүлж, магтан дуулахдаа зөвхөн “хайр”-ыг нь салган алдаршуулдаг хирнээ нөгөө 2 чухал тулгуур “хүндэтгэл”, “итгэл”-ийг нь мартаж орхидог.

Хайр-Хүндэтгэл-Итгэл энэ 3-ыг хэзээ ч салгаж болшгүй цул нягт байж л хайр сэтгэл, бат бөх гэр бүлийн амьдралыг бий болгодог юм шүү дээ. Зөвхөн хайрлаж дурлаад, хүндэтгэдэггүй бас итгэдэггүй бол, эсвэл хүндэтгэдэг мөртлөө нэг их хайрлаж чадахгүй бол, хайрлаж хүндэтгэдэг атлаа итгэж чаддаггүй бол ер нь аль нэг нь дутаж орхивол амьдрал хэврэг болж орхидог. Бид 2 бие биедээ хайртай мөртлөө яагаад аз жаргалтай амьдарч чадахгүй байна вэ?! эсвэл яагаад салж орхивоо?! гэж олон хосууд гайхацгаадаг. Хайртай мөртлөө бүдүүлэг үг хэлээр харааж загнаад байдаг, эсвэл бусадтай хардаад байдаг бол таны амьдрал тэгш сайхан болж чадахгүйд хүрнэ. Аргагүй шүү дээ! Ганц болоод 2 бөөрөнхий чулуун дээр тогоо тавиад цай чанаж болдоггүй, заавал 3 чулуу тулж байж гал түлж тогоо тавин цай чанадагтай адил хайр-хүндэтгэл-итгэл хэмээх гурван тулгуурын аль нэг нь дутахад амьдрал болж чаддаггүй. Тиймээ! Та хоёр бие биедээ маш их хайртай, өдөр бүр бие биедээ байгаа сайхан чанарыг олж харан баярлаж, бахархдаг, хэзээ ч бие биедээ худлаа хэлэхгүй, бас хуурахгүй гэж итгэдэг бол амьдрал чинь цаг ямагт гэрэл гэгээтэй байхын зэрэгцээ, цай чинь үргэлж буцалж, халуунаараа байж, тогоотой цай чинь aсгарахгүй болно. Тогоотой цайгаа асгахгүйн тулд хамтдаа 3 чулуугаа тулж, үргэлж тэгшилж бат бэх суурилуулж байх хэрэгтэй. Хэрэв аль нэгэн чулуу дутагдвал, та 2 хамтдаа тэр чулууг олж бий болгож байж тогоотой цайгаа асгахгүй байж чадна. Энгийн мөртлөө энэ үнэнийг л мэдэрдэггүйгээс болж, олон гэр бүл салж, олон хүүхдүүд өнчирдөг. Эцэс сүүлд нь “яагаад”, “юунаас болчиховоо?” гэж бодсоор хариуг нь эс олж чадна. Зарим нь бүх насаараа л “үнэн”-ий эрэлд хатна.

Залуусаа! Бие биеэ чин сэтгэлсээсээ хайрлаж, бие биеэ шагшин магтаж, бахархаж, бие биедээ итгэгтүн! Аль нэг нь байхгүй бол хоёул тэврэлдэж суугаад ярилцаж зөвлөлдөж үүнийг бий болгогтун!  Бие биеэ хайрладаг атлаа хэрэггүй муу үгээр бүү гомдоогтун! Монголчууд 3-ын тоог бэлэгддэг. Хүний амьдралын хайр сэтгэлийн нандин гурван тулгуур, Хайр-Хүндэтгэл-Итгэл гурвыг бүү салгагтун! Гэгээн хайрын энэ өдөр хайртай хосууд та нар хамтдаа үүнийг уншаарай бас ярилцаарай! Та хоёр насан туршдаа бие биедээ хязгааргүй хайртай байж, бие биеэ хүндлэн дээдэлж, халуун итгэлийн илчинд омог бардам байг.

 

Харнууд овогт Гомбосүрэнгийн Галбадрах

2-р сарын 12, 2008

Feb 05

Орон бүхэнд байгаа монголчууд яаж нэгдэх вэ?

By gala-admin | УХААРАЛ

“Орлоо.ком”, “Даяар Монгол” вэбсайтyyд дээр нийтэлсэн “Орон Бүхний Монголчууд Нэгдэгтүн” нийтлэлийг минь уншаад, сэтгэгдэл болон миний e-майлд хандсан олон санал бодлыг уншаад үүнийг бичихээр шийдлээ. Надад хандаж, бичсэн нийтлэлийг минь дэмжиж, надад урам хайрлаж, олон асуудал, санал дэвшүүлсэн Америк, Англи, Япон, Өмнөд Солонгос, Швед, Герман, Австралид сурч, ажиллаж, амьдарч байгаа өөдрөг үзэлтэй Монголчууддаа тун их баярлaлаа.

“Ажил хийвэл дуустал, давс хийвэл уустал” гэдэгчлэн нэгэнт асуудал хөндөж тавиад орхих минь чамлалттай санагдаж “хэрхэн нэгдэх вэ?” гэсэн асуултанд тань хариу болгож, өөрийн бодол санаагаа задлан дэлгэрүүлж, санал, төсөл хэлбэрээр бичлээ. Энэ маань зөвхөн миний хувийн санал бодол болохоор эндүү ташаа бас дутуу дулимаг зүйл байж болох хэдий ч бас байж болох нэгэн хувилбар гэж бодож байна. Харин өөдрөг үзэлтэй олон Монголчууд үүн дээр минь тулгуурлан, олон шинэ санал санаагаар баяжуулан, ажил хэрэг болгохоор идэвхийлэн оролцоосой гэж хүсч байна. “Xийвэл бүү ай, айвал бүү хий!” гэдэг билээ. Овоог би босгов. Олон олон шаазгай цуглан сууж, “эвт шаазгай буга барих”-ын үлгэрийг үзүүлнэ буй за. Гадаадад байгаа Монголчууд нэгдэцгээж, өөрийн Монгол орноо хөгжүүлэгтүн!

zohion-baiguulalt.jpg

Орон бүхний хот болгонд байгаа Монголчууд цуглан ярилцацгааж, өөрсдийн Монголчуудын Холбоог байгуулж, ажиллах зарчим, дүрэм журмаа боловсруулж, удридлагаа сонгож, тэднийг дэмжиж ажиллах нь энэхүү ажлын эхлэл юм. Мэдээж оршин буй орныхоо хууль эрхийн актыг нь судалж, албан ёсны байгууллага болгон бүртгүүлэх нь хэрэгтэй байх. Дээрхи схем дээр ерөнхий чиглэл, байж болох загварыг дүрслэв. Ийм байгуулга Америкт байгаа Монголчуудын дунд буй. Зөвхөн Вашингтон хотод “Монголчуудын Холбоо”, Саруул-Эрдэнийн байгуулсан “Монгол Соёлын Төв”, хуульч Ганзоригын байгуулсан “Хууль зүйн Товчоо”, Тайван Ариунаа нарын байгуулсан “Орлоо.ком”, Батбаяp, Ганчимэг нарын байгуулсан “15 минут” телестуди гээд тус тусдаа үйл ажиллагаа явуулдаг. Эдгээр санаачлагууд нь хоорондоо нэгдэхгүй тус тусдаа үйл ажиллагаа явуулдаг учраас тэдний ажлыг бусад Монголчууд төдийлөн мэддэггүй. Тэгэхээр нэгдэл маань эндээс л эхлэх учиртай байх. Бусад орон, хотуудад салангид үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа иймэрхүү төвүүдийн үүсгэн байгуулагчид уулзан ярилцаж, бие биедээ байгаа боломжуудаа илэн далангүй ярилцаж, нэгдмэл үйл ажиллагаанд оролцох нь НЭГДЛИЙН үндэс суурь болно гэдэгт итгэж байна. Эсвэл ярилцаад цоо шинээр ч байгуулж болох юм. Гэхдээ Монголчууд бид цөөхүүлээ гэдэгээ л мартаж болохгүй. “100 ямаанд 60 ухна” гэдэгчлэн олон хүч тарамдсан байгууллага хэрэгтэй юу гэдэгийг бас санууштай.

1. Соёлын Төв.
Одоогоор Америк, Германд ийм байгууллага байгаа бололтой. Тухайн оронд байгаа Монголчууддаа зориулж, үндэсний 2 их баяр болох төрийн наадам, цагаан сарын арга хэмжээнээс гадна урлагийн төрөл бүрийн тоглолт, спортын тэмцээнүүд зохион байгуулж болох юм,.Түүнчлэн тухайн орны түүх соёлтой танилцуулах, Монгол орноо сурталчлах олон арга хэмжээ зохион байгуулах боломжтой.

2. Мэдээллийн Төв.

Тухайн оронд байгаа Монголчуудаа мэдээллээр хангах, Монголчуудын Холбооныхоо үйл ажиллагааг сурталчлах, иргэдийг хооронд нь холбох, бие биедээ дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор вэбсайтууд нээж, сонин гаргаж, теле нэвтрүүлэг хийж, зар сурталчилгаагаар хангах боломжтой.

3. Хууль зүйн Төв.

Тухайн оронд байгаа хууль зүйн өндөр мэдлэг, боловсролтой хуульчдаа түшиглэж Монголчууддаа хууль зүйн зөвлөлгөө өгөх, мэдээллээр хангах, эрх зүйн тусламж үзүүлэх ажлуудыг хийж болох юм. Энэ бол тун чухал ажил. үүнийг заавал хийх хэрэгтэй.

4. Бодлогын Төв.
Тухайн оронд сургууль төгсөж, боловсрол мэргэжил эзэмшсэн, тухайн мэргэжлээр Монголд ажиллаж байсан болон гадаадад ажиллаж байгаа, түүнчлэн сонирхогч хэн болов оролцон, аль ч салбарын талаар бодлого боловсруулж төсөл хийх боломжтой. Энэ бол ирээдүй рүү чиглэсэн алхам. Төслийг Монголд зориулж хийн, өөрсдөө баг болон нэгдэж, Монголд хэрэгжүүлэх боломжоо эрж хайж олно гэсэн үг. Үүний тулд уг төсөлдөө тухайн орны ижил төст байгууллагуудын дэмжлэг авах, олон улсын байгууллагуудад хандах, ердийн дэмжигч санхүүжүүлэгч олох, Монголын Засгийн газрын анхаарлыг татах олон арга замууд бий. Энэ бол ирээдүйн Монголыг хөгжүүлэх, өөрсдөө хэрэгжүүлэгч болоход чиглэсэн үйл ажиллагаа юм.

5. Төслийн Төв.
Энэ нь Монголдоо болон тухайн орондоо Монголчууд хэсэг, бүлгээрээ хамтран жижиг бизнес эрхлэx боломжийг хангах, дэмжих зорилготой. Үүний тулд сонирхож, хүссэн иргэдэд мэдээлэл, зөвлөлгөө өгөх, өөрсдийнх нь санал хүсэлтэд тулгуурлан төсөл хийж өгөх, мөн бусад сониpхогчидтой холбон зуучлaх зэрэг ажлуудыг хийж болох юм. Энэ бас л их чухал. Ийм байгууллага бүх оронд бий. Үүнийг яагаад Монголчууд хийж чадахгүй гэж!

Хоёр. Санхүүжилт

“Хэлэхэд амархан хийхэд хэцүү” гэгчээр хамгийн гол асуудал нь санхүүжилт. Одоогоор дээрхи үйл ажиллагааг зав чөлөөгөөрөө, бусдын тусламж, хандивт дулдуйдан нэг ёсондоо “бор зүрхээрээ” хийж үзэж байгаа хэдий ч төдийлөн амжилтанд хүрэхгүй байгаа нь нууц биш. Америкт олон олон аятайхан эхлэл үйл ажиллагаа, санал санаачлагyyд санхүүжилтийн дэмжлэг муугаас зогсч, зохион байгуулагчдын урам нь хугарч байгааг би лав мэдэрч байсан. Энэ тохиолдолд дагалдаж гардаг хийж буй ажлыг нь гутаах, луйвар хийлээ гэж “хардах” илэрхий доромжлох нь олон хүний “урмыг ууцтай нь” хугалж орхидог.  Гэсэн хирнээ бие биенээ өмөөрч урам өгч чадаагүй “дуугай байх” нь нөгөө бүдүүлэг, соёлгүй, атаархуу нэг хэсэг хүмүүсийг өөгшиж даврах, бусдыг бүдүүлэг байдлаар дарамтлах боломжийг олгож, өөрсдөө сэтгэл дотроо л гутрахаас илүү гардаггүй. Шуудхан хэлэхэд бидний хамгийн том саад, тээг бол энэ юм. Үүнийг л эрс таслан зогсоох хэрэгтэй. Бүх вэбсайтуудад, сонин мэдээллийн хэрэгслэлүүд”п-да, хулгайч, луйварчин, новш” гэх мэт бүдүүлэг үг хэллэг оролцсон сэтгэгдлүүдийг нийтлэхгүй, оруулахгүйгээр “блоск” хийх хэрэгтэйгээр барахгүй шаардлагатай. Та өөрийгөө болон бусдыг бүдүүлэгээр доромжлуулах гэж энэ вэбсайт бүтээж сонинг гаргаагүй биз дээ?! Асуудлыг нөгөө талаас нь авч үзье. Америкт байгаа хэн ч (даатгалгүй бол) шүд өвдөхөд Солонгос эмчид очоод үзүүлэхэд 150$, захын хуульчаас зөвлөлгөө авахаар очиход 100-200 $ төлөхдөө харамсдаггүй мөртлөө Монгол эмч шүдийг нь 50$ үзээд өгөх, Монгол хуульч 100$-аар зөвлөлгөө өгөхөд, Монгол хамтлаг дуучид урьж шинэ жил тэмдэглээд 80$ авахад л очоод үзэх мөртлөө “луйварчин”-гаар нь хараан зүхэж, элдвээр сурталчилж, бусдыг үзэн ядах сэтгэлгээнд уриалан дуудна. Хүний хийж буй зүйлд алдаа байж, таны сэтгэлд таaлагдаагүй байж болно. Үүний төлөө гадаадынханы хийсэн зүйлс “бизнес” монголчуудынх болохоор “луйвар” гэж бусдад үнэмшүүлэхийг оролдох хэрэг байна уу? Хэн ч тодорхой ашгийн төлөө энэ бүхнийг хийсэн байгаа нь ойлгомжтой шүү дээ! Нэг удаа муу хийгээд 2,3 дахь удаа муу хийвэл тэнд хэн ч очихгүй, дампуурах нь биднээс шалтгаалдаггүй бизнесийн хууль. Харин алдаагаа засаад, улам сайжруулаад хүмүүс илүү их очиж үйлчлүүлээд мөнгөө төлж, тэд ч их ашиг олох нь биднээс шалтгаалахгүйгээр урган гардаг бизнесийн хууль бас л мөн. Үүний төлөө бусдыг харааж зүхэх, доромжлох, бусдыг үзэн ядалтад уриалан дуудах нь үнэхээр тэнэг хэрэг. Энэ бол үеэ өнгөрөөн мөхөж байгаа “социалист үзэл санаа”. Үүнийг бид ялгаж салгаж, ойлгож мэдэрч, хэрэгжүүлэх нь бидний цаашдын эв нэгдэлийн баталгаа болно.

Бидний санал болгож буй “төв”-үүд яаж санхүүжиж болох вэ?!

1. Соёлын Төв.
Зохиож байгаа олон арга хэмжээнүүдэд аль болох олон хүн мөнгөө төлж оролцох нь санхүүжилтийн эх үүсвэр болно. Харин зохион байгуулагчид нь үнээ бодитой тогтоож, хүмүүст зөвөөр ойлгуулж байх хэрэгтэй. Энд нэг л зарчим байдаг. Хүн төлсөн мөнгөндөө тохирсон үйлчилгээ авч хаа хаанаа сэтгэл хангалуун байх нь цаашдын үйл ажиллагааны урьдчилгаа болдог гэдгийг л мартаж болохгүй.

2. Мэдээллийн Төв.
Мэдээж үүний гол орлого нь реклам, зар, сурталчилгаа. Хүмүүст хүсч байгаа мэдээлэл, нийтлэл, гэрэл гэгээ, урам зориг өгсөн материалуудаар л өөртөө татна. Хэдий чинээ уншигчид, үзэгчидтэй болох тyтам хүмүүс зар, сурталчилгаа, рекламаа ихээр тавих нь бас л бизнесийн хууль. Харин энд хэвлэл мэдээллийн ёс зүй гэж заавал байж таарна.

3. Хууль зүйн Төв.
Өөртөө олон Монгол үйлчлүүлэгчидтэй байхын тулд үнээ уян хатан байлгаж, итгэлийг нь олох нь чухал. Мэдээж гадаадад байгаа хүн бүрт л ямар нэгэн асуудал, хэлний  бэрхшээл тулгардаг. Энэ боломжийг зөв ашиглан, шударга үнэнч, зөв сэтгэл, итгэлээр ажиллавал энд хангалттай санхүүжилт олдоно.

4. Бодлогын Төв.
Энэ бол цэвэр эх орон ч сэтгэлээс үүдэлтэй болохоор эхний удаад өөрсдийн боломжийг ашиглах хэрэгтэй байх. Харин бодлого, төслөө боловсруулсаны дараа дэмжлэг авах, “мөнгө босгох “ажлууд нь таны овсгоо самбаанаас хамаарна. Харин ирээдүйд их ашиг олох, та дуртай ажлаа хүссэнээрээ хийх нь таны болон танай багийн мэдлэг боловсрол, уйгагүй хөдөлмөр, их тэвчээрээс хамаарна.

5. Төслийн Төв.
Энд харин мэргэжлийн эдийн засагчид, програмчид мэргэжилтэнүүд шаардагдана. Гадаадын ийм олон компаниуд байдаг. Үүний жишгээр ажиллахад л хангалттай. Мэдээжээр жаахан мөнгө цуглуулчихсан, Монголдоо очоод яаж амьдрах вэ? гэж эргэлзэж тээнгэлзсэн олон Монголчууддаа туслах юм шүү дээ. Монголдоо хэд хэдээрээ нийлээд бэлэн төслөөрөө бизнес хийхээр очих, эсвэл очоод учраа олохгүй байж байтал хамаг мөнгө нь “урсаж” дуусаад дахиад хаа нэгтээ одохоор “виз” хөөцөлдөх зовлонт ажлын аль нэгийг сонгоход л туслах юм шүү дээ… Мөнгөө хэмнэх үүднээс, та энд хандаж, мөнгө төлж зөвлөлгөө, эсвэл төсөл аваад явах нь ашигтай байх болов уу.

Монголчууд бид ямар нэгэн зүйлийг хийхээр эхлэхдээ л шууд “хадив” буюу “гуйлга гуйдаг” муу зуршилтай. Хийх зүйлээ сайтар төлөвлөж, бэлтгэж бас сурталчилж, ойлгуулж байгаад хийвэл, нэг хийсэн ажлаа дахин дахин сайжруулж хүмүүсийн талархлыг хүлээж чадвал та санхүүгийн хувьд хөл дээрээ босно гэсэн үг. Харин хэн нэгний хийх гэж байгаа ажлыг дэмжиж өөрсдөө болон найз нөхөдөө дагуулан очиж мөнгөө төлж оролцох нь, түүнчлэн сэтгэлд хүрээгүй зүйл болон алдаа оноог нь чин  сэтгэлээсээ хэлж зөвлөх нь бие биендээ үзүүлж буй том дэмжлэг.

“Хөдөлвөл хөлс, зогсвол зоос” гэдэг үгээр хийх гэж буй бүхнийг нь дэмжээд үзэхэд бидэнд алдах юм ер үгүй. Та бас ч юу ч үгүй бус, ажил хийж мөнгө олж байгаа болохоор өчүүхэн жааханыг ч атугай шинэ зүйл хийх гэж буй Монголчууддаа сэтгэл гарган зориулбал, эргээд танд тус болж, хожим таны ээлж ч болж болох шүү дээ. Бие Биеэ Дэмжигтүн Монголчуудаа!

Харин энэ 5 төвүүд санхүүжилтийн хувьд ийм хэлбэрээр бие даан ашигтай ажиллаад ирэхээр Монголчуудын Холбоо буюу Нэгдсэн Төв, төв бүрийн ашигт тодорхой хувиар татвар буюу санхүүжилт авах боломж бүрдэнэ гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл Монголчуудын Холбоо буюу Нэгдсэн Төв, энэ төвүүдийн үйл ажиллагааг нэгтгэн удирдаж, бүх боломжийг олгож, үүний хариуд иргэдээс бус төвүүдээсээ санхүүждэг байх нь илүү үр дүнд хүрэх боломжтой. Үүнээс илүү их боломжууд байж болохыг та бүхний оуюн ухаан мэднэ.

Гурав. Хэн яаж ажиллах вэ?

Одоогоор Америкт байгаа Монголчуудын Холбоо болон төвүүд, сонин болон вэбсайтууд ажил хийж, мөнгө олохын хажуугаар, чөлөөт цаг гарган сонирхолын журмаар хийгдэж байна. Яг орон тооны болгоод, бие даалган, хүн авч цалинжуулж ажиллуулна гэхээр дэмжлэг авч чадвал бие даан ажиллах боломжтой. Харин Соёлын Төв, Монголчуудын Холбоо Нэгдсэн Төв нь 1-2 орон тоотой, зохион байгуулагчид  байнга ажиллаж, мэдээллийг нэтгтэж бусдыг мэдээллээр хангах, хийгдэх ажлын бичиг баримтууд боловсруулж, бэлтгэл хангах, олон нийттэй харилцах зэрэг ажлуудыг хийж болох юм. Харин бодлогын Төв нь сайн дурын нэгдэл болж, цугларч ажилладаг нэг өдөртэй, түүнчлэн салбар тус бүр өөрийн вэбсайттай байж болох ч талтай. Эдгээр нь зөвхөн эхлэл. Цаашид үйл ажиллагаа нь жигдэрч, эмх цэгцээ олоод ирэхийн цагт өөрийн санхүүжилт, ашиг орлогодоо тулгуурлан хэдэн ч орон тоотой, бие даасан байгууллага байж болно. Гагцхүү энд монголчууд бидний бие биеэ дэмжих дэмжлэг л чухал нөлөө үзүүлнэ.

Эдгээрийн удирдлага, албанд ажиллах хүмүүс мэдлэг боловсрол өндөртэй, зөв чигч санаа бодолтой, харилцааны өндөр соёлтой, ирээдүйдээ болон өөртөө итгэлтэй, шударга, сайн зохион байгуулагч, аль ч насны хүмүүс байж болно. Аливаа ажил хэрэгт ойворгон, хувийн амбиц ихтэй, “од” болон алдарших хүсэлтэй, бусдын санаа бодлыг хүндэтгэгдээгүй хүмүүс оролцоод ирмэгц, хүмүүсийн итгэл алдарч, оролцох дэмжлэг оролцоо нь суларч аажмаар холдож эхэлдэг.

Дөрөв. Бидэнд ямар ирээдүй байна вэ?

Гадаадад ажиллаж, амьдарч, суралцаж байгаа Монголчууд нь өөрсийн зардлаар өөрсдийгөө хөгжүүлж байгаа “үнэт капитал”-ууд. Тэд Монголдоо байгаа Монголчуудаас юугаар илүү болох тухай, бид нэгдэн нийлж, бие биеэ дэмжиж зохион байгуулалтад орох нь Монгол орны ирээдүйн хөгжилд тун чухал болохыг миний бие өмнөх нийтлэлдээ тодорхой дурьдсан билээ. 2008 онд Монголд улс төрийн сонгууль болох гэж байна. Эндээс үнэнийг хэлэхэд би ямар ч үр дүн, сайн сайхан зүйл хүлээхгүй байна. Бага зэрэг нааштай ур дүн гарч болох хэдий ч , талцсан, хэсэг бүлэг хүмүүсийн эрх ашиг сонирхолд тулгуурласан улс төр, бидний хүсэн хүлээсэн өөрчлөлтийг авч ирэхгүй, чадах ч үгүй. Харин 2008-2012 он хүртэл хугацаанд гадаадад байгаа Монголчууд эвлэлдэн нэгдэж сайтар зохион байгуулалтанд орж, зөв, бодлоготой үйл ажиллагаа явуулж чадвал хүссэн ч эс хүссэн ч 2012 оны сонгуульд бид маш хүчтэй нөлөөлж чадах болно. Монголд цэргийн эргэлт биш, Гадаадад байгаа Монголчуудын эв нэгдэл л бүхний хүссэн өөрчлөлтийг авч ирнэ. Монгол оронд Монголчууд бүтэн 18 жил хийрхэж, ардчилал, хүний эрх чөлөө, чөлөөтэй тайван амьдрах боломжийг минь “ардчиллын” нэрээр хэрхэн  дэвсэлт хаяхыг нүдээр харцгаалаа. Одоо бид, өөрсдийн боломж, нөхцөл байдлаа зөв үнэлж, гар гараасаа хөтлөлцөн итгэлтэйгээр урагш алхах хэрэгтэй байна.

2008-2012 оны хооронд Гадаадад байгаа Монголчуудын Нэгдсэн Төв байгуулагдаж, Гадаадад байгаа Монголчуудаа дэмжих, тэдэнд бизнес эрхлэх, сургалтын төлбөр зээл олгодог байх, олон чадварлаг, эх орон ч залуучууд Монголыг хөгжүүлэх төсөл боловсруулцгааж, олон сайхан залуучууд дэлхийн “чанарын тэмдэг”-тэй боловсон хүчин болон бэлтгэгдэж, Гадаадын нэр хүнд бүхий олон байгууллагууд  Монголын хөгжлийг дэмжихэд бэлэн болно гэж итгэж байна. Чухам үүний дараа бидний нэг хэсэг нь Монголдоо очицгоож, өөрчлөлтөд оролцoх болно. Хожим хойно бидний үр хүүхдүүд минь гадaадад ажиллаж мөнгө олох гэж биш, суралцаж, аялаж жуулчилж, нүд тайлах гэж ирцгээх болно. Та үүнийг хүсэхгүй байна гэж үү?! Үүнийг эвлэлдэн нэгдэж хийх нь, харь оронд хүний ааш аяг царайчлан хар ажил хийхээс хэцүү гэж үү?! “Үнэт капитал” та бологтун, ухаарагтун!

Тав. Төгсгөл

Үүнийг бичигч би вээр ердийн л багш мэргэжилтэй, сурган хүмүүжүүлэгч хүн. Боловсролын салбарт 20 жил , бизнесийн салбарт 6 жил ажиллаж, Америкт ирээд 2 жил гаран болж байна. Монгол орондоо хайртай болохоор, Монгол орны хөгжлийн төлөө, Монгол хүний өдрөөс өдөрт алдагдаж буй үнэт чанаруудын төлөө сэтгэлдээ харуусч, шаналал маань миний зүрх сэтгэлийг амраадаггүй болохороо үзэг цаас нийлүүлж, цаасан дээр буулгадаг юм. Би зохиолч бас улс төрч бүр биш. Тийм болохоор бичсэн зүйл маань хүн бүрт таалагдах албагүй. Харин үүнийг миний зүрх сэтгэлийн “шаналал” гэж ойлгож, өөрийн “шаналалаа” хуваалцах, хамтран ажиллах хүсэлтэй хэнийг ч дэмжнээ. Чин хүсэл минь хоёрхон сая гаран хүнтэй асар уудам нутагтай. аугаа хаадын өлгий нутаг Монгол орон минь өнөөдөр “үнгэгдсэн цаас” шиг болж, хэдхэн луйварчид, бүлэглэлүүд төрөөр эгээ л “казино” шиг тоглож байгааг өөрчлөх явдал юм. Үүнийг бид хамтдаа хийж чадна. Өөрсдийн үр хүүхэд, хойч үеийнхнийхээ сайн сайхны төлөө юм шүү!
Монгол төрийн сүлд, аугаа өвөг дээдсийн минь сүнс та биднийг ивээг.

Харнууд овогт Гомбосүрэнгийн Галбадрах
2-р сарын 5, 2008

Jan 30

“МОНГОЛ УРТЫН ДУУ БА СОЛОНГОС БҮСГҮЙ”

By gala-admin | ТЭМДЭГЛЭЛ

Энэ сарын 26-ны өдөр Монгол Соёлын Төвөөс зохион байгуулж буй ээлжит цуврал лекцээр урлаг судлаач Солонгос бүсгүй Сун Мин “Монгол Уртын Дууны Тухай” илтгэл тавилаа. Бэсрэг зааланд лекц сонсохоор ирсэн Америк Монгол бараг тэнцүү тооны хүмүүс илтгэлийг талархан сонсч, бас халуун дулаан яриа өрнүүллээ. Монголын ард түмний эрхэм нандин өмч болох уртын дууг хаа холын Солонгос бүсгүй  судалж алс холын Америкт лекц уншиж байгаа нь надад сонин санагдав.

Сун Мин уртын дууг судлахаар Төв, Сүхбаатар, Дундговь аймгуудаар явж бас ч чамгүй хөдөлмөр зарцуулж, багагүй материал цуглуулжээ. Урлагийн онолын гэхээс бараг аян замын дурсамж гэхээр уг илтгэл, ярилцлагыг сонсч суухдаа манай ардын урлагийг гадны хүмүүс өөрсдийн нүдээр харж, өөрсдийн үнэлэмжээр үнэлж, дүгнэж  байгаа нь гадны хүмүүст илүү ойлгомжтой байгаа юм болов уу? гэж бодогдсоныг нуух юун.

Харин хорвоогоос тасарч, наранд хүртэл эгшиглэдэг, зөвхөн монгол тамгатай уртын дуугаа манай Монголын урлаг судлаач, эрдэмтэн шинжээчид, сэтгэл зүрхээрээ аялан дуулж, судалж, дэлхийн чихийг дэлдийтэл лекц уншиж гайхуулж яагаад чадахгүй байгаа юм бол?! Хар бага наснаасаа л найр, нааадам бүрт гайхамшигт аялгууг нь сонсож, сэтгэл зүрхэндээ уярч, омогшиж өссөн Монголчуудаас илүү хэн үүнийг хийж чадах билээ гэсэн “хармын” сэтгэл төрж л суулаа. Монголчууд бидний хийж, сэтгэж чадаагүйг сэтгэн хийж байгаа гадныханыг хараад  бид ч бас нэгийг бодох хэрэгтэй байгааг анзаарч л суулаа. Энэчлэн Америкт амьдарч буй  Монголчуудынхаа оюун санаанд бага ч атугай шим тэжээл өгчих гэж мэрийж зүтгэж байгаа Монгол Соёлын Төвийнхөндөө баярлaлаа.  Та бүхнийг сэтгэл зүрхээрээ дэмжнээ. Үйлс тань өөдрөг байг.

 

Харнууд овогт Гомбосүрэнгийн Галбадрах 1-р сарын 29 2008 он.

Jan 28

Орон бүхэнд байгаа монголчууд нэгдэгтүн

By gala-admin | УХААРАЛ

1990-ээд оноос Монголчууд гадаадад гарч эхэлсэн гэхээр лавтайяа түрүүч нь “эрийн цээнд” хүрчээ. Анхандаа Солонгосруу их явдаг байсан бол одоо хүрээгээ тэлэн, Европын орнууд, Солонгос, Япон, Канад, Америкт төвлөрөл үүсчээ. Гадаадад гарч ажиллаж, сурч, амьдарч байгаа Монголчуудын талаар сайн муу олон янзаар л ярьцгаана. Хүн бүрийн бодол өөртөө зөв хэдий ч нөхцөл байдлыг илүү бодитойгоор харах гээд үзэцгээе л дээ.

Нэг. Гадаадад Монголчууд юу хийцгээж байна вэ?

Хүн бүр янз бүрийн арга замаар гадаадад гарцгаадаг. Мэдээж суралцах, ажиллах, амьрах гурван чиглэлтэй. Эцсийн зорилго нь мөнгө олох, тайван амьдрах, өндөр боловсрол эзэмших гэсэн гурвалсан хэлбэртэй.

Зөвхөн Монголдоо болон ОХУ, цаашлаад социалист лагерийн гэгддэг байсан тоотой хэдэн оронд суралцаж мэргэжил эзэмшдэг байсан Монголчууд өдгөө дэлхийн боловсролын цөм болсон өндөр хөгжилтэй орнууд (Англи, Америк, Канад, Герман, Япон, Солонгос, Хятад)-д суралцаж мэргэжил эзэмшиж байна. Мэдээж засгийн газар хоорондын гэрээгээр буюу “улсын зардалаар” суралцаж байгаа нэгэн байхад, бор зүрхээрээрээ буюу суралцахын хажуугаар ажил хийж, тэтгэлэг олж, өөрийн зардлаа төлж байгаа нэгэн, эцэг эх нь ажиллаж хүүхдээ суралцаж, мэргэжил эзэмшүүлэх боломжийг нь хангаж байгаа нэгэн байна. Дэлхий дахины Боловсролын зах зээл дээр Монгол, ОХУ-ын дээд боловсролын диплом “үнэгүй” байгаа энэ үед дээрхи суралцаж байгаа хэлбэрүүд бүгд л том “амжилт”-ын хэлбэр. Гагцхүү дэлхийн түвшинд хүлээн зөвшөөрсөн “үнэ цэнэ”-тэй дипломын эздийн боловсрол мэргэжлийг Монголын төр ашиглаж чадах уу?!, тийм хүсэл байна уу?! гэдэг бас л эргэлзээтэй асуудал. Наад зах нь тэдний мэдлэг чадварт тохирсон өндөр цалинг, ажиллах нөхцлийг нь хангаж байж Монголд ажиллуулна уу гэхээс бус “энхрий хайрт эх орон, нам засаг, ач буян” гэж хошгируулаад “үнэгүй шахам” ажилла гэвэл тэнэг хүн ч зөвшөөрөхгүй! Мэдээж чанартай юм өндөр үнэтэй байдаг бичигдээгүй хууль бий.

– Гадаадад “хараар” ажиллаж буй лавтайяа 300,000 орчим Монголчууд бий гэж ярилцах нэг хэсэг нь тухайн орныхоо “хар хүнд” тооцогдох боловч Монголын нөхцөлтэй харьцуулбал бас ч гэж “боломжийн” орчинд ажиллана. Хамгийн гол нь ажил хөдөлмөрийн үнэ цэнэ, утга учир, технологи аргачлалд суралцаж, мөнгө олж байгаа тэд, өнөөгийн Монголд хамгийн их “хөрөнгө оруулалт” буюу “валютын нөөцийг бүрдүүлж” байгаа. Тэдний явуулсан мөнгөөр олон орон сууцнууд сүндэрлэж, автомашины зах зээл цэцэглэж, олон олон хүүхэд залуучууд улсын болон хувийн сургуулиудад төлбөр төлөн суралцацгааж, олон баар ресторанууд ашигтай ажиллаж, олон авлгачид, хүнд сурталтнууд “баяжицгааж” байна. Харин энэ мөнгөөр ямар нэгэн үйлдвэр, үйлчилгээний газрууд байгуулагдахгүй атал, Монголоор дүүрэн Хятад, Солонгосчууд өөрсийн мөнгөөр үйлдвэр үйлчилгээний газар нээн мөнгө олж, бас “хордуулж”, “хохируулж” чадаж байна. Харин гадаадад олон жил болсон зарим Монголчууд тухайн оронд өөрсдийн бизнесийг эрхэлж эхэллээ. Миний мэдэхийн Америкт үл хөдлөх хөрөнгийн, авто засвар, тээвэр, чулууны болон цэвэрлэгээний бизнес эрхэлцгээж Монгол сургуулиуд байгуулагдаж, сонин гаргацгааж вэбсайт бүтээж, Монгол телевизүүдийн нэвтрүүлгийг гадаад оронд нэвтрүүлж эхэллээ. Энэ бол хоёр дахь алхам. Ирээдүйд Монголд “хөрөнгө оруулах” чадалтай гадаадын бус зөвхөн “монгол иргэн” эндээс төрнө. Тэд хэнээс ч юу ч гуйж, хүсэн хүлээлгүй энэ бүхнийг тухайн орны хууль журам, бизнесийн орчинд нь зохицуулан хийж чадаж байгаа нь амжилт биш гэж үү?!

– Гадаадад суралцаж төгссөн Монгол залуучуудын түрүүч нь янз бүрийн оронд мэргэжлээрээ ажиллацгааж эхэллээ. Тэд хаа ч гологдохгүй бас өөрсдийн овсгоо самбаа, шургуу хөдөлмөрөөрөө шат шатаар ахицгааж байна. Тэд Америкт лав нилээд нэртэй томоохон компаниудад, улсын байгууллагуудад, банкинд, загварын агентлагуудад, эмнэлэгүүдэд ажиллацгааж байна. Эд бол дэлхий дахинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн “чанарын тэмдэгтэй” боловсон хүчнүүд. Монголын ирээдүйн хөгжлийн тулгуурууд шүү дээ.Монголын төр юу бодож байгаа юм бол?! ярьж байгааг нь сонсохоор нүүр бүү хэл ” бөгс улаймаар” их хурлын гишүүд, үйлдлийг нь, харилцааг нь харахаар хөдөө сумын “атмаанууд” шиг л харагдах сайдууд, муу муухайгаа дуудалцаж байгаа нь юуг ч юм булаацалдаад хэрэлдэж байгаа “ховч” авгай нар шиг улс төрчид юу бодоцгоож байгаа бол?! Тэд өөрсдийн амьдралаараа “тоглоцгоож” болох боловч бүхэл бүтэн “Монгол” улсаар тоглож боломгүй. Гэвч бид “тоглуулаад” л байгаа юм даа! Эгээ л “казино” шиг…

– “Хувиа бодсон”, “урвагч”, “эх орондоо хайргүй” гэхчлэн олон л Монголчууд гадаадад амьдарч байна. Миний мэдэх Америкт Монголчуудын бүхэл бүтэн үе бий болж байна. Гэр бүлээрээ амьдарч байгаа нэг хэсэг нь үр хүүхдийнхээ ирээдүйн төлөө, тэднийгээ сайн болорвсрол эзэмшиж, өөрийн оюун ухаан, хүч чадлаараа сайхан амьдраасай гэсэндээ хоёул “хар ажил” хийж, олсон мөнгөөрөө хүүхдийнхээ сургалтын төлбөрийг төлцгөөж байна. Эд бол Монголын их дээд сургуулийн жилийн дундаж төлбөр болох $500 бус сард үүнээс ч их мөнгийг хүүхдийнхээ боловсролд төлж байгаа. Үр хүүхдэдээ мөнгө, эд хөрөнгө бус зөвхөн чанартай, баталгаатай боловсрол эзэмшүүлэх гэсэн эдний тэмүүллийг хэн буруутгаж зүрхлэх юм бэ? Тухайн амьдарч байгаа орондоо албан ёсоор амьдрах эрхийн бичиг (ногоон кард) авч, хууль ёсоор амьдарч, ажиллаж байгаа Монголчууд болон гадаадын иргэдтэй гэр бүл болж, үр хүүхдийг нь төрүүлж, халамжлан амьдарч байгаа Монгол бүсгүйчүүд бүгд л даралт шахалт, айдасгүй “тайван амьдрах” цорын ганц хүслээр л энэ замыг сонгоцгоосон. Монгол эх оронд минь ийм боломж байсан бол эд үүнийг сонгоцгоох байсан гэж үү?! Гэхдээ л тэдний сэтгэл зүрхэнд нь эх орон, ээж аав, элгэн садан, анд нөхөд нь байж л байгаа.Үр хүүхдийнхээ ирээдүй, өөрсдийнхөө “тайван амьдрал”-ын төлөө, санан дурсах сэтгэлийн шаналгаа, сэтгэлд хургах гунигийн жавраа үргээн үргээн алд биенийхээ алжаалыг умартан хөдөлмөрлөж байгаа тэд буруутай гэж үү?! Тэд олсон жаахан мөнгөнийхөө “боол нь” болсонгүй, зөвхөн ирээдүйнхээ төлөө л зүтгэцгээж явна.

Хоёр. Гадаадад ажиллаж амьдарч буй Монголчуудын давуу тал

“Явсан нохой яс зууна”, “Суусан цэцнээс явсан тэнэг дээр”, “Аавын бийд хүнтэй танилцаж, Агтны бийд газар үз!”, “Жор мэдэхгүй ламаас зовлон үзсэн чавганц дээр” гэж Монголчууд алсад одож, амьрал үзэж, ухаан суухыг чухалчлан өгүүлдэг байжээ. “Яс зуусан нохой, явсан тэнэг, зовлон үзсэн чавганц” гэгдэх харьд ажиллаж амьдарч байгаа Монголчууд, харь газраас юуг олж, юуг мэдэрч, юг ухаандаа шингээвээ?

1. Тэд зорин очсон орныхоо ярьдаг хэлийг илүү нь төгс, дутуу нь ойлгож ярьдаг болцгоож байна. ЕБС-д 7 жил заалгаад орос хэл сураагүй тэд, ердөө л нэг жилийн дотор л ярьж, ойлгож, ойлголцож, сурцгааж байна. Хагас дутуу орос хэлтэй байсан Монголчууд англи, хятад, герман, япон, солонгос хэлээр чөлөөтэй ярьж ажил, амьдралаа залгуулж явна. Энэ бага зүйл биш.

2. Тэд ажил хийж сурцгааж байна. “Хүн ажлыг голох бус, ажил хүнийг голдог” гэдгийг биеэр мэдэрч, ажил хийх нь төлөвлөгөө биелүүлэх, “оромдох” цаг нөгцөөх зүйл биш огт өөр зүйл юм гэдгийг ойлгоцгоолоо. Хоол зөөж буй “багш”, чулуу өнгөлж буй “эмч”, гахай маллаж байгаа “инженер”, өндөр настанг асарч буй “зохиолч”, байшин засч буй “эдийн засагч”, шал цэвэрлэж байгаа “цагдаа” хэн ч бай ажлын цаг, чанар, хөдөлмөрийн бүтээмж гэж юу байдгийг яс махандаа хүртэл мэдэрч, хөдөлмөрлөснийхөө хирээр “хөлсөө” авч, мөнгөний үнэр, үнэ цэнийг ойлгож байна. Монголд байдаг шигээ, ажлын цагтаа сонин уншиж, тамхи татаж, бас удирдлагаа өөчилж, шүүмжилж, бусдыг матаж, магтаж суугаад “цалин” авдаггүй юм гэдгийг бүгдээрээ л ойлгохын дээдээр ойлгоцгоосон. Тэд цагийн үнэ цэнэ гэж юу болохыг, ажлаа таслах бүү хэл хожимдох, тэр ч бүү хэл өвчлөх ч эрхгүйг биеэр ойлгож байна. Хүн, байгууллага болон улс эх орон нам засгийн төлөө бус, зөвхөн өөрийнхөө төлөө хөдөлмөрлөх учиртай, ингэснээр байгууллага болон улс эх орон нь хөгжиж байдаг гэдгийг мэддэг боллоо.

3. Тэд өөрсдөө хөгжиж байна. Тэд чөлөөт цагаараа архи пиво ууж бус, интернет ашиглан, мэдээлэл авч, бусадтай харилцаж сурч байна. Авсан цалингаа зөв тооцоолж, өөрийгөө төдийгүй, өрөөл бусдынхаа төлөө зохистой зарцуулж чадаж байна. Өөртөө арчаатай бас эрүүл байж, “их мөнгө” олох боломжийг нээж, үүнийхээ төлөө санаа тавьж байна. Өөрийгөө өрөөл бусадтай харьцуулж, илүү их боломжоо олж харан биеэ дайчилж, олон давуутай сайн талаа хөгжүүлж байна.

4. Тэд нүд тайлж олон зүйлийг харьцуулж ойлгодог болсон. Тухайн орныхоо хөгжил, соёл, хууль журам, ёс заншилыг дагаж мөрдөхдөө ч Монгол орныхоо нөхцөлтэй харьцуулан дүгнэж цэгнэж, “усыг нь дагавал ёсыг нь дагаж” явна. Тэд ажлынхаа зав чөлөөгөөр олдсон бяцхан завшааныг ашиглан, тухайн оронд буй түүхэн болон байгалийн, хүн төрөлхтөний бүтээсэн гайхамшигуудыг үзэж, аялан сэтгэлийн таашаалыг эдлэн баярлаж, бас бахархацгаана. Бусдын амьдралын хэв маягийг нүдээр харцгааж, амьдрах орчин, амьдралын утга учир, тав тух, сэтгэл зүйн таатай мэдрэмжүүдийг ч мэдэрдэг болж байна. Юуны төлөө хөдөлмөрлөж, яаж амьдрах учиртайг тэд бусдаас илүү ойлгоцгоож байна.

-Ингээд бодохоор гадаадад ажиллаж, амьдрач байгаа Монголчууд өөрсдийнхөө зардлаар өөрсийгөө хөгжүүлж байгаа “үнэт капитал”-ууд. Тэд Монгол орны хөгжлийг гаднаас нь ажиглан, юу нь болж, юу нь болохгүй байгааг илүү мэдэрч, бас яавал илүү дээрийг ч харьцуулж бодож чадах хүмүүс. Гагцхүү тэдний энэ боломж, хүсэл, мэдрэмжийг ашиглах нөхцөл боломж одоохондоо алга байгаа нь юу юунаас илүү харамсалтай бас гунигтай. Мэдээж энэхүү “үнэт капитал”-ууд нь Монгол орны хөгжилд тодорхой хэмжээгээр хувь нэмэр оруулах боломжтойгоор барахгүй зайлшгүй шаардлагатай гэдэгтэй та бүхэн санал нийлэх байх.

Гурав. Гадаадад ажиллаж, амьдарч байгаа Монголчууд яагаад эх орондоо очихыг тэгтлээ хүсэхгүй байна вэ?

Мэдээж, эх оронд минь бүх юм сайн сайхан байгаад, Монголчууд минь нутагаа орхин, гадагшаа гарч, өөрт байгаа бүхнээ золиослон, хийж сураагүй ажлаа хийж, хүсээгүй амьралаар амьдарч яваа биш гэдэг нь ойлгомжтой. Түрүүчийн “түүчээ”-нүүд нь зорьсон зорилгондоо хүрч байгаа хэдий ч “хаврын шувууд” шиг Монгол нутагтаа очиж “цэнгэн жаргах”-ыг төдийлөн яарахгүй байх шиг. “Нуур нь амгалан бол шувууд нь амгалан” болж өгөхгүй болохоор шувууд нь очиж жаргаж чадахгүй л байгаа юм даа. Өдрөөс өдөрт өөрчлөгдөн хөгжиж байгаа хэдий ч бас л олон зүйл өөрчлөгдөхийг гадаадад байгаа Монголчууд хүлээж байна.

1. Улс төрчдийн талцсан тоглоом цөөхөн хүн амтай Монгол оронд минь улс төрийн хичнээн ч нам оршин тогтнохдоо: ард иргэдийг нь хуваан өмчилж, талцан “байлдуулна”. Итгэл үнэмшилээр биш, зөвхөн албадлага, хийрхэл, туйлширлаар явагдаж буй энэ талцаа нь хүмүүсийн сэтгэл зүйгээр тоглож, ард нь цөөхөн хэдэн хүн, хожсон хожигдсон ч “мөрийгөө авч байна”.

Эцэс сүүлдээ “хувьсалт нам” болон “ардчилсан нам” гэсэн талцаанд хожсон талын “бялуу хуваалт”-ын үр дүнд, ажилд дэвшин орж буй, ажлаас халагдаж буй хүмүүст зөрчилдөөн нь, эцэc төгсгөлгүй будлианы уур уурхай болно. Чухам энэхүү эцэс төгсгөлгүй үргэжлэх “будлиан” нь Монгол орны ард иргэдийг туйлдуулж, өөртөө итгэх илтэл, хөгжин дэвших хүсэл мөрөөдлийг устгаж, унтрааж байна. Чадалтай, авьяаслаг, өөртөө итгэлтэй удирдагчдын оронд өөрийн бодолгүй, зусар зулгуй, ёс суртахуунгүй, дээдэст зусар, доодост түрэмгий хүн ороод ирэхийн цагт хэн ч өөдрөг сэтгэлээр ажиллаж чадах билээ?!

2. Бизнесийн талцсан орчин.

Монголд шинээр бизнес эхлэх хэцүү гэж хүн бүр зөвшөөрдөг. Учир нь бизнесийн чиглэл бүрийг тодорхой бүлэглэлүүд хуваагаад авчихсан. Хэрэв та ажигласан бол “барилгын”, “шатах тослох матералын”, “шатхууны”, “уул уурхай”, “хэвлэлийн”, “эм хамгамжийн”, “тоног төхөөрөмжийн”, “архи спиртын”, “эрчим хүчний” гэхчлэн чиглэл бүр, тодорохой бүлэглэлүүдийн гарт байгаа. Тэд бизнес хийж олсон эхний ашгаасаа л авилгал, хүнд суртал, “даралт шахалтын”, “аалзны тор” шиг сүлжээг бий болгож орхисон. Хамгийн арчаагүй нь тэд, шинэ техник, технологийг ч үл хайхран, ямар ч бохир бүдүүлэг аргаар ч хамаагүй “монополь” байдлаа хадгалж үлдэхийг хичээнэ. Жижигхэн зах зээлтэй Монгол оронд энэ бүхнийг давж, шинэ бизнес эрхэлнэ гэдэг их л “хатуу самар”. Энэ ч хирээрээ тэд Монгол орны хөгжлийг хойш нь чангааж байна.

3. Амьдралын дарамттай орчин. Дээрхи талцаануудын уршгаар ард түмний амьдрал ядуурч, хүмүүсийн бухимдал дээд цэгтээ хүрч байна. Шударга бус, даралт шахалттай орчноос илэрч буй хүмүүсийн бухимдал улам ч хэрцгий, бүдүүлэг, харгис байдлаар илэрч байгаа нь ч нууц биш.

Таныг гудамжинд явж байхад согтуу жолоочийн жолоодсон машин ирээд дайрахгүй гэх, гудамжинд хэн нэгэнд үг хэлсний төлөө тархиа хага цохиулчихгүй гэх, бааранд ууж суутал, хэн нэгэн солиотой архичин ирээд хутгалчихгүй гэх, аль нэгэн газар идсэн хоолондоо “хoрдчихгүй” гэх баталгаа үнэхээр алга байна. Үүнийг гаргуулахгүй байхын төлөө татвар төлөгчийн мөнгөөр цалинжиж буй төрийн албан хаагчид нь хийх ёстой ажлаа хийж чадахгүй, ажлаа хийж чадахгүй байгаагынх нь төлөө хариуцлага тооцдог механизм ч бас алга болчихсон нэг ёсондоо Монголын төр “эзгүйрчихсэн” учраас хүмүүс “айж” түгшээд байна. Хүмүүс бүгд л жаргалтай эс гэхэд “тайван” амьдрахыг хүсч байна шүү дээ.

Чухам ийм л шалтгаанаар гадаадад байгаа Монголчууд эх орондоо очихоос зүрхшээгээд байгаа юм даа. Хичнээн хэцүү байлаа ч хүний газар ажиллаж, ажилласныхаа хэрээр мөнгө олж, олсон мөнгөнийхөө хэрээр “тайван” амьдрахыг илүүд үзэж байгаа хэрэг шүү дээ. Үүний балгаар хичнээн гэр бүл салж, хичнээн хүүхдүүд аав ээжгүй өсч, хичнээн хөгшчүүл үр хүүхдээ зүүдэндээ харуулдаж, “нөгөө ертөнцөд” очсоор байгааг бид мэдэж байгаа хирнээ “дуугаа хураацгаасаар”. Цаг хугацаа улиран улирч, юу ч өөрчлөгдөхгүй 10 магадгүй 20 жил өнгөрвөл юу болохыг бид төсөөлөхгүй байна гэж үү. Энэ үед очиж тарвалзах “эх орон” үнсүүлэх ээж аавгүй хайрлаж нялхрах үр хүүхэдгүй болчихвол буруугаа бид хэнээс хайх вэ?

Дөрөв. Гадаадад байгаа Монголчууд нэгдэцгээх цаг болжээ.

Та ч би ч бид цөмөөрөө л эх орондоо очиж, хийж чадах ажлаа хийж, сэтгэл тайван, бас эх орныхоо “эзэн нь” юм шиг бардам амьдрахыг хүсч байгаа. “Хүний эрхэнд жаргахаар өөрийн эрхээр зов” гэж хэлэлцдэг монголчууд, “хар гэртээ хаан бор гэртээ бoгд” шиг байж, “сиймхий ч гэртээ, сэгсгэрч ээждээ” очихыг хүсч л байгаа. Дээр бичсэнчлэн нөхцөл байдлаас болж, сэтгэлдээ гуниг тээж, итгэл найдвар муутайхан гадаадад ажиллаж, амьдaрч байгаа Монголчууд минь цаг хугацааг элээн элээн амьдрасаар байх гэж үү?! Гайгүй юм хийх гэж байгаа нэгнээ элдвээр гоочлох, гадаадын хүмүүсийн хийж байгаа нь “бизнес”, монголчуудын хийж байгаа нь “луйвар” гэсэн ядмагхан сэтгэлээр, “тамын тогооны үлгэр” хэмээх “хар домогтоо” итгэн итгэсээр цаг хугацааг өнгөрөөх гэж үү?! Өнөөгийн Монголын төр засаг, бидний төлөө юу ч хийхгүй, бидэнд аятай боломж гаргахгүй байгааг харсаар “санаа алдан” эсвэл “гайхан шогширч” суух гэж үү?! Цаг алдалгүй нэгдэцгээх болжээ ГАДААДАД СУУГАА МОНГОЛЧУУДАА!

1. Бидэнд ямар боломж байна вэ?

Монголчууд амьдарч байгаа орон бүхний хот болгонд “Монголчуудын Холбоо” байгуулж нэгдсэн зохион байгуулалтанд оръё. Энэхүү холбоо нь тухайн хотод оршин суугаа Монголчуудаа нэгтгэн мэдээлэл солилцох, төрөл бүрийн арга хэмжээ зохион байгуулж, бас тэдэнд шаардлагатай тусламж дэмжлэг үзүүлэх, мэдээллээр хангах, бие биедээ (баярт үйл явдалд нь болон уй гашуу тохиолдсон үед нь) тусалж, дэмжих, боломжийг олгох гэхчлэн олон ажлыг хийж болно. Холбооны удирдлагад боловсролтой, удирдан зохион байгуулах авьяас чадвартай, бусдын төлөө чин сэтгэл гаргаж чадах, харилцааны эв дүйтэй хүмүүсийг сонгон шалгаруулан сонгож, итгэл үзүүлье. Шаардалагатай бол татвар, хандив, сан байгуулж, явагдаж буй үйл ажиллагааг нь дэмжиж, санхүүжүүлэх олон арга хэлбэр байж л байна.

2. Орон, хот бүрийн Монголчуудын Холбоод хоорондоо байнга холбогдож санал бодол, туршлага, мэдээлэл солилцох нэгдсэн сүлжээтэй болж, хамтран ажиллах боломжтой. Интернет хөгжсөн энэ цаг үед үүнд саад тотгор үгүй. Интернет уулзалт, ярилцлага хийх мөн нэгдсэн вэбсайт хийж бүх мэдээллийг тавих, нэгдсэн сонин, мэдээллийн хэрэгсэл бий болгох гээд олон ажил буй.

3. Тодорхой ашиг сонирхолоор хүмүүс нэгдэж, баг болон төсөл хийж хамтран хэрэгжүүлэх. Энэ нь тухайн орондоо ч эсвэл Монголдоо хэрэгжүүлэх төслүүд байж болно. Жичээлбэл: миний бие “Монголын Боловсролын Шинэчлэл” төсөл хийж, хүмүүстэй баг болон ажиллах хэрэгтэй байгаа. Үүндээ Монголын боловсролын өнөөгийн байдал бусад орны боловсролын тогтолцоог харилцан судалж, энэ дундаас дэлхийн жишигт нийцсэн, Монголын онцлогыг харгалзсан өвөрмөц тогтолцоог бий болгосон төсөл хийж, Монголд хэрэгжүүлэх арга замыг олох зорилготой. Үүний тулд баг болон хамтран ажиллах хүмүүс, хамт олон бүрдүүлэх жишээтэй.

4. Мөн тодорхой үйлдвэр, үйлчилгээний газруудад ажиллаж, техник технологийн мэдлэг, чадвартай болсон хүмүүс нэгдэж, тухайн орондоо буюу Монголдоо уг үйлдвэр үйлчилгээг хамтран байгуулж хоршиж ажиллах.Жишээлбэл: Японд гахайн аж ахуй дээр ажиллаж, туршлага суусан 3 хүн мөнгө хөрөнгөө нэгтгэж, Монголдоо уг аж ахуйг байгуулан ажиллаж болно шүү дээ. Үүний тулд Японд байхдаа хямд техник, төхөөрөмж авах боломжоо судлан, барилга байгууламжийн зураг төслийг нь олж, тооцоогоо хийж, санхүүжилтээ олж болно шүү дээ. Үүнчлэн олон олон үйлдвэр, үйлчилгээний газрууд Монголд байгуулан ажиллах боломж буй. Монгол бол зах зээл бага хэдий ч хоёр талд маань Хятад, Орос хэмээх агуу том зах зээл бийг бас бодолцож болно.

5. Одоо ч үйл ажиллагаагаа явуулж, туршлагажиж буй олон байгууллага, төв, сургуулиуд, урлагийн хамтлаг, бие даасан уран бүтээлийн тайлан тоглолтууд, спортын тэмцээнүүдээ аль болохоор дэмжин тэтгэж, үүгээр дамжуулан бие биедээ тусалж хамтдаа хөгжих боломж байна. Миний мэдэхийн Америкт үйл ажиллагаа явуулж буй Вашингтон хот орчмын, Чикаго, Денвер, Лос-Анжелос хотуудын Монголчуудын Холбоо, Вашингтон, Денвер, Лос-Анжелосийн Монгол сургуулиуд, Монголын Соёлын Төв, “Даяар Монгол” сонин, “Орлоо ком”, “Хамаг Монгол”, “Замдаан” зэрэг вэбсайтууд, Америкийн Монголчуудын дунд явагддаг Сагсан бөмбөг, Хөл бөмбөг, Волейболын тэмцээнүүд, бусад урлагийн тоглолтууд эдгээр нь бүхний эхлэл бас үлгэр жишээ. Үүнийгээ дэмжиж, улам боловсронгуй, утга төгөлдөр болгож улмаар эв нэгдэлтэйг нь, бие биенээ дэмждэг чанарыг нь гайхаад байдаг Хятад, Япон, Солонгосчууд шиг болох боломж урд минь байж л байна.

Хэдийгээр сайн юманд саад мундахгүй гэгчээр үүнийг эсэргүүцэгч, үл тоомсорлогч бас басамжлагч цөөнх байгаа ч ирээдүйдээ итгэлтэй, бас сайхан руу тэмүүлэгч олонхи байгаа болохоор бид алхам алхмаар урагшилж сайн сайханд хүрэх нигууртай. “Цувж явсан бараас, цуглаж суусан шаазгай дээр”, “Эвт шаазгай буга барина” гэж хэлэлцдэг монголчууд, “эвтай байхдаа хүчтэй” байж тэртээ нэгэн цагт дэлхийн талыг эзэлж, ноёрхлоо тогтоон, соёл иргэншлийг нь хөгжүүлж байсан билээ.

Төгсгөл.

Жалгын нэг нутаглаж хэнээс ч хараат бус бүх зүйлээ өөрөө бие даан шийдэж, омог бардам амьдарч явсан нүүдэлчин Монголчууд, дэлхийн даяарчлалын энэ эрин зуунд суурьшмал амьдралд шилжиж, хүссэн ч эс хүссэн ч бие биенээсээ хамааралтай болж байгаа нь үнэн билээ. Омог бардам, хувиа хичээсэн зангаа дарж, бие биеэ сонсч, бас хүндэтгэж, бие биеэ дэмжиж, эвлэлдэн нэгдэж амьдрах нь, өнөө цагт бидэнд саараас илүү сайныг авч ирэх нь үнэн. Уншигч та шүүмжлэхээ, бусдыг муулах, доромжлохоо түр азнан, энэ бүхнийг эргэзүүлэн нэг бодоод үзээрэй! Та бид нэг эх оронтой, Монгол хэмээх нэгэн үндэстэн билээ. Та бид хоёр садан төрөл, найз нөхөд биш ч дэлхийн дайнуудад алдраа дуурсгасан агуу “Чингис” хааны үр удам билээ. Эх ороноосоо алсад яваа танд миний, надад таны тус дэмжлэг, бидний нэгдмэл санаа эх оронд минь хэрэгтэй. Юу үнэн гэвэл ЭНЭ ҮНЭН.

ГАДААД ОРОНД АЖИЛЛАЖ, АМЬДАРЧ БАЙГАА БҮХ МОНГОЛЧУУД НЭГДЭГТҮН!

Харнууд овогт Гомбосүрэнгийн Галбадрах

1-р сарын 28, 2008

Jan 17

Архины ертөнц

By gala-admin | УХААРАЛ

Ойрын үеийн хамгийн том сенсаци “АРХИ” болон түүнтэй хийх “ТЭМЦЭЛ” болжээ. “Ниргэсэн хойно нь хашгирав” гэгчээр ердийн үед архинаас үүдэлтэй автын осол, хүчирхийлэл, осгож болон хөлдсөн, бусад олон олон гунигт тохиoлдлуудаар амь насаа алдагсaдыг “байдаг л зүйл” мэтээр хүлээн авдаг нийгмийн гажиг сэтгэхүйн нэгэн дор архины хордлогоос 14 хүн амь насаа алдсан үйлдэл цочоож, хүн бүр л “юу болоод өнгөрчихөв өө” гэж дуу алдацгаав.

Архидалт нь Монгол оронд үндэс угсаа, нас хүйс, боловсрол мэдлэг, албан тушаал, шашин шүтлэг харгалзахгүйгээр эрх тэгш үйлчилж буй цорын ганц үйлчилгээ. Социализмын үед ч ардчилалын үед ч төрөөс архитай тэмцэх “олон арга хэлбэрийг” ашиглан тэмцэх гэж оролдсон боловч үр дүнд хүрээгүйг нийтээр мэднэ, мэдээд ч зогсохгүй “гунигт хувь заяатайгаа эвлэрэхэд ” хүрч байгаа нь мөн л “Гунигт Түүх”. Үр дүнд хүрээгүй хуурай хууль болгоны төгсгөлд, “Монголын Хууль Гурав Хоног” гэдэг алдарт хэллэг, эзэн нь олддоггүй, үйлдэл нь ойлгогддоггүй “Буруутанг” орлон үлдэнэ. Одоо ч шинэ Засгын газар мөн л архитай тэмцэхээр “Зориг Шулуудав” бололтой.

Үр дүнд хүрдэггүй оролдлого бүрийн үндэс нь юунд байгааг бид мэдэхийн дээдээр мэдэж байгаа хирнээ “Мэдэн Будилцгаана”. Уг үндэсээ олоогүй “Хэлбэр Төдий Тэмцэл” хийх нь бүх л зүйлийг “Гацааж” орхидог.

  • Нэг дэх гацаа буюу “Баярын” хобби-той Монгол орон.

Монголд хамгийн түгээмэл үйл ажиллагаа нь “Баяр Тэмдэглэх” хамгийн ашигтай бизнес буюу борлуулалт нь “Согтууруулах Ундаа”. Ямар сайндаа жил бүрийн шилдэг аж ахуйн нэгжээр шалгарч “Гран При” хүртээд байдаг нь “АПУ” гээд бодохоор ард олон, төр засаг нь “Үнэлээд”, бас “Дэмжээд” байгаа бус уу?! Одоо захиралд нь “Гавьяат” цол өгч, үйлдвэрийг нь “Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугын Одон”-гоор шагнах л үлдээд байгаа бололтой.

Баярын хувьд үнэхээр баримжаагаа алдсан. “Социализмын материал техникийн бааз байгуулаад дуусчихсан” гэж эндүүрээд байгаа ч юм уу “Энэрэнгүй ардчилсан нийгэмд” ороод жаргаад байна гэж будлиад байгаа ч юм уу хүн бүр л ямар нэгэн баяр тэмдэглэх хобби-той. Христийн шашины “Христ мэндэлсэний өдөр”-ийг, Буддын шашины “Шинэ жилтэй” нь эмэгтэйчүүдийн баярыг (жилд 2 удаа), эрэгтэйчүүдийн баяртай нь, бас болоогүй “Гэгээн Валентины” өдөртэй нь, Майн болон Октябрийн баяраа ч мартаж чадахгүй, инээдмийн өдөр, сансарт ниссэн өдөр (Гагарин, Гүррагчаа хоёуланг нь), Улс Tунхагласан, Үндсэн Хуулийн, Aрдчилалын болон МАХН-ын өдрүүд гэхчлэн улс төрийн агуулгатай баярууд, тэгээд үндэсний хэмээх Цагаан сар, Наадам, үүн дээр салбаруудын өдөрүүд (багш нарын, эмч нарын бас сувилагчид нь ч тусдаа, ня-бо нарын, няналтынхны, татварынхны гээд явж өгнө) дахиад төрсөн өдрүүдээ нэмээд, хурим найр, нас барагсдын цагаалга бас нэмээд нэгэн тэмдэглэлт өдөр “Баасан Ахын Төрсөн Өдөр”-ийн баяр ( Баасан гариг бүрт) гээд бодохоор үнэхээр “Муурч Унамаар” бас яаж “Амьд Яваагаа” гайхахаар ч болж байгаа биз? Зөвхөн Улаанбаатарт 1 сая 300,000 орчим хүн “Төрсөн Өдөр”-өө тэмдэглэнэ гээд боддоо?! Төрсөн өдрийг зөвхөн гэр бүлийн хүрээнд тэмдэглэдэг бол яая гэхэв. Цэцэрлэгийн болон дунд сургууль, их дээд сургуулийнхан ангийн хамт олонтойгоо, алба хашиж буй хүмүүс ажлынхантайгаа, “Наран Туул” зах дээр арилжаа хийдэг хүмүүс ядаж л ойр орчны “лангууныхантайгаа” үгүйдээ л хамаатан садан найз нөхөдтэйгөө тэмдэглэж “бэлэг сэлт авч”, ерөөл сонсож “Идээний Дээж”-ийг амтлахгүй бол “Урт Наслахгүй” янзтай.

Төрсөн Өдөрт ирж бэлэг өгч, ерөөл айлдсан бүх хүний төрсөн өдөрт очиж Хариу барихгүй бол “найз нөхөдгүй”, “нарийндаа xатсан” цол авах нигууртай. Чухам энэхүү төрсөн өдөр болон анги хамт олоноороо тэмдэглэдэг баяр ёслолын ажиллагаа нь бидний үр хүүхэд, залуучуудыг жинхэнэ “Ялзралд” оруулж байна гэхэд хэлсдэхгүй.

Хүн баярлаж цэнгэлгүй л яахав. Жаахан утга учиртай, хүндэтгэлтэй, соёлтой тэмдэглэж сурвал бидэнд өөрсдөд минь хэрэгтэй биш гэж үү?!

  • Хоёрдох гацаа буюу “Архиар бие биенээ шахахаа боль”.

Ёс юм шиг бүх л баярыг заавал архи согтууруулах ундаатай тэмдэглэнэ. Чанартай чанаргүй, хортой, хоргүй, шилэнд буй согтууруулах ундаагаа ширээнийхээ хойморт “Бурхан Багш” шиг хүндэтгэлтэйгээр залчихаад “Идээний Дээж” гээд ӨХӨӨРДӨН нэрэлчихнэ. Эхэндээ ёс журамтай эхэлсэн Арга Хэмжээ дунд үедээ ирсэн зочдыг “aрхиар шахах” үйл ажиллагааныхаа явцад архины градусаар халж өрнөнө. “Үгүй ээ! Би ууж чаддаггүй юмаа, Би уумааргүй байна” гэж мянга учирлаад ч нэмэргүй. Чи хэн байхаас хамаарахгүй “Үндсэн Хуулийн” заалтын тэгш эрхийн дагуу, маш авьяаслаг, шаргуу “мэргэшсэн cөнч”-ийн ур чадвараар ууж л таарна. Огиж, гахаж цацан, нулимс шүлсэндээ хутгалдан байж архийг балгаснаар та найрын эзэнд “Хүндэтгэлтэй” хандаж байгаагаа илэрхийлнэ. Нэг л мэдэхэд таны эргэн тойронд байгаа хүмүүс ч, та ч өөрөө халж “бие болон санаа сэтгэл чинь тавирч” шахсан шахаагүй ууж, найрын зохион байгуулагчдын “сүр жавхлант”, “баярлаж бахадсан”, “улаа бутарсан царайг” талимааран ширтэнэ.

Найрын дараа та харьж, огиж бөөлжсөнөөсөө бяцхан ичингүйрэвч, “бүгд л адилхан байсан шүү дээ” гэдэг бодлоор өөрийгөө аргадан тайтгаруулна. Хэд хэдэн арга хэмжээний дараа, та дажгүй ууж “найрын гурван дугараа”-тай “Ориг Монгол Хүн” болохоо мэдэрч эхэлнэ. Ингээд зогсчихдог бол яая гэхэв. Манай олон чадварлаг, мэргэшсэн “сөнч” ийн нөр их зүтгэлийн үр шимээр олон олон сайхан эрчүүд, эмэгтэйчүүд өнөөг хүртэл “Амьдарлаа, Ажлаа, Аз Жаргал”-тайгаа УУСААР л байна.

Та ууж чаддаг байж болно. Харин та бусдыг БҮҮ шах. Ялангуяа эмэгтэйчүүдийг “холын бодол, тавиу тооцоотойгоор” бүү шах.

Tаны баярыг хуваалцахаар ирсэн гийчидээ та “согтууруулах ундаа уух гэж ирсэн” гэж бүү эндүүр. Тэр хүн таны баярыг хуваалцахдаа ундаа, жүүс, цэвэр ус ууж байгаад ч болов танд цоо эрүүл, чин сэтгэлээсээ сайхан үг хэлж болно шүү дээ! Заавал согтож байж, таны хацрыг зусар зулгуй үгтэйгээ хамт шүлсдэж байх ёстой гэж үү?!

  • Гуравдах гацаа буюу “Согтуучуудыг БҮҮ Өрөвд”.

Монголчууд нийтээрээ ууцгаадаг болохоор согтуу хүний ЗОВЛОНГ ойлгож өрөвддөг. Тэр ч бүү хэл ” Согтуу хүн сохор ухаантай” гэж өхөөрдөн эрхлүүлнэ. Ууж байгаа нөгөө хүн нь ч архинаас гарч чадахгүй байгаа буруугаа өөрөөсөө бус бусдаас хайна. Амьдралаа авч явж чадахгүй байж “Хань ижлээ зовоож байна” ажлаа хийж чадахгүй байж “намайг дарамталж байна”, хүнтэй нөхөрлөж чадахгүй байж “би ганцаардсан зовлонт амьтан”, өөрийгөө авч явж чадахгүй байж “амьдрал утгагүй байна” гэж агсамнан уйлж тунина. Өөрийнхөө төлөө амьдрах ёстой энэ хорвоод ХҮН болж төрчихөөд “бусдын төлөө зовж амьдарч яваа юм шиг” л гомдоллон гуншиганаж аав ээжээ, амраг хань, үр хүүхэд, найз нөхөд, хамтрагчаа зовооно. Тэднийг зөнгөөр нь орхи! Бүү Өрөвд! Тэнэг хүн жаргал даадаггүйн дээр хүн өрөвдөх тусам тэд даварцгаана! Тэднийг өрөвдөж, ухааруулж, тусалсанаар ҮР ДҮНД хүрсэн хүмүүс олон бий билүү?!

Харин ч тэдний балгаар сүйдсэн амь, цөхөрсөн сэтгэл, зэрэмдлэгдсэн амьдрал, алдарсан итгэл, хүлээлт, хайрыг хэн бидэнд төлж өгөх вэ?!

Та ч гэсэн энэ ертөнцөд жаргалтай, эс гэхэд ТАЙВАН амьдрах эрхтэй биз дээ?!

Харин төр хуулиараа, хуулийг хэрэгжүүлэгч байгууллагаараа тэдэнд “Төрийн Төмөр Нүүр”-ийг үзүүлэх цаг болсон! Ингэж гэмээ нь бид хойч үеэ аврахгүй бол тэд хэн болох вэ?! Бид ч яахав дүүрч гэж бодоход Миний хүүхдүүд хожим хойно архичин хүний дарамтан дор, согтуу нийгмийн дотор айн чичирч, бас зэрэмдэг амьдрахыг би л лав хүсэхгүй байна. Та ч бас хүсэхгүй байх.

Төгсгөл.

Тэмцлийг архитай, архичинтай нь олон янзаар хийж үзсэн манай төр одоо нэгийг бодох биз. Архийг нь хориглоод, спиртийн үйлдвэрүүдэд хяналт тавиад энэ бүхнийг хийж чадна гэж үү?! Архичдыг нь “Шоронд хийж”, “Шонд дүүжлээд” үүнийг шийдэж чадна гэж үү?! Үгүй ээ!Архины болоод архичдын зовлонгоос залхсан Монголчууд ӨӨРСДӨӨСӨӨ л эхлэх ёстой.

1. Ядаж л баяр бүрийг заавал тэмдэглэдэгээ болиод, нэг хэсгийг нь ч болтугай өөр хэлбэрээр тэмдэглээд сурчихвал зүгээр. Ядаж л тэмдэглэх баярынхаа утга учир бэлэгдлийг нь бодолцоод, өнөө үед сонгох хичнээн олон хэлбэр бидэнд байж л байна.

2. Та уудаг байж болно. Ядаж хэмжээгээ тааруулаад хэрэглэхийг хичээх хэрэгтэй. Заавал тасартлаа уух албагүй шүү дээ! Таныг хэн ч албадаагүй байхад та өөртөө өөрөө л тохируулах болoмжтой.

3. Бусдыг уриалж, шахаж БҮҮ уулга. Ялангуяа эмэгтэйчүүдийг. Тэд чинь Монгол угсааг тээж яваа ЭХ хүмүүс. Цэвэр ариун байг л дээ. Та пиво ууж байхад найз чинь жүүс юмуу цэвэр ус ууж болно шүү дээ. Заавал мансуурах албатай биш!

4. Архи уудаг нэгэндээ үнэхээр л тусалж чадахгүй бол та өөрөө ХОЛД. Тэднийг ганцаардуул! Эрхлүүлээд, аяыг нь дагаад байвал тэд юу ч ойлгохгүй, ойлгохыг ч хүсэхгүй! Тэд зовж зүдэрч байж ойлгохгүй л бол бүх насаараа ойлгохгүй!

5. Өөрийн хамгийн дотно хүмүүстэйгээ илэн далангүй ярилц! Ойлгоц! Бас тохиролц! Таны хамаатан садан, найз нөхөд чинь архины хэрэглээгээ багасгаад бие биеэ хүндэтгэж байвал ядаж л таны эргэн тойронд “Эрүүл cаруул oрчин” бүрдэх эхлэл тавигдана. Энэ их энгийн юм шиг мөртлөө мaш чухал. Энэхүү хүрээлэл чинь та бидний үр хүүхдийн амьдрах орчин гэдгийг л бодолцох хэрэгтэй шүү дээ!

Нуулгүй хэлхэд би ч бас хааяа уудаг. Ууж байхад аятайхан санагддаг хэдий ч дараах сэтгэлийн шаналал нь бүр илүү байдаг юм даа. Тэгээд ч бид дээр дооргүй залхацгааж байгаа нь л үнэн.

Төр засаг нь “Хортой Архи, Хүнсний Аюулгүй” байдалтайгаа тэмцэг. Харин бид өөртэйгөө болоод өөрсөдтэйгөө л тэмцэх цаг иржээ. Би ч гэсэн гадаадад зовж зовж эх орондоо очоод хортой архины балгаар нөгөө ертөнцөд “Морилчихмооргүй” л байна шүү! Ядаж хүүхдүүд минь өсөцгөөж байна.

“Хүн бүр дор бүрнээ хичээвэл бүтэхгүй, болохгүй зүйл гэж огт үгүй болж цэнгэлийн манлайд хүрч болохыг дан ганц бидний сэтгэлийн чин зориг мэднэ”

Та биднийг cэтгэлийн тэнхээ ивээг.

 

Харнууд овгийн Гомбосүрэнгийн Галбадрах

1/17/2008

Jan 05

Хүмүүс ээ, бие биеэ амьдад нь хайрла, бас урам хайрла

By gala-admin | УХААРАЛ

Шинэ он гарчихлаа. Ирж буй шинэ он бүхэн, өнгөрч байгаа хуучин оноосоо ямагт илүү байж, амжилт, урам зориг, өөдрөг сэтгэл, бас илүү мөнгөтэй болж амьдрал минь сайжрах болтугай гэж хүн бүр сэтгэлдээ шивнэдэг. Хүсэл мөрөөдөл болгон ямагт өөдлөн дэгжихийн бэлэгдэл болно. Хүн бүр өөр өөрийнхөөрөө мөрөөддөг. Зарим нь мөнгө, эд хөрөнгө, зарим нь хайр сэтгэл, зарим нь албан тушаал эрх мэдэл, зарим нь амар амгалан амьдрал…
Хүний хүсэл мөрөөдөл бүхэн яагаад биелдэггүй вэ? Бүх зүйл зөвхөн чамаас хамаардаг бол мөрөөдөл бүхэн биелэх боломжтой. Үгүй ээ!
Энэ ертөнцөд бид олуулаа болохоор бүх зүйл бие биенээсээ хамааралтай болж орхидог. Мөнгө олох нь биснесийн түншээсээ, хайр сэтгэл эсрэг хүйстнээсээ, албан тушаал эрх мэдэл нь хамтран ажиллагсад, үзэл бодол нэгтнүүдээсээ, амар амгалан амьдрал нь ах дүү хамаатан садан, найз нөхдөөс нь ямар нэгэн байдлаар хамаарна. Тэгэхээр та бусадтай яаж харьцах, бусдад өөрийгөө яаж ойлгуулахаас таны мөрөөдөл бодитой эсвэл хийсвэр болох нь тодорхой болно гэсэн үг. Тиймээ! Бид ердийн энгийн мөртлөө өдөр бүхэн бидэнд тохиолддог тэр үнэнийг анзаардаггүй. О.дашбалбар агсны ”Амьддаа бие биеэ хайрла”, Т.Очирхүүгийн ”Надад урам хайрла” шүлгүүдийг хаа нэгтээ уулзалт, нийллэг, баяр цэнгэл дээр уран сайхан уншиж, үүнийх нь төлөө алга ташиж, хундага тулгацгаах атлаа чухамхүү таны амьдралд алт шиг үнэн өгүүлэмжийг нь мартаж орхидог. Тэгээд л хаа нэгтээгээс сэтгэлдээ хайр урмыг хайж эхэлнэ.

Ганц сайхан үгээр дутаж яваа хүнд
Гарцаагүй түүнийг нь олж хэл
Гадаа нартай ч гэрт хүйтэн өдөр
Газар дээр нэг бус удаа тохионо

Та бид, шүлгийг тайзан дээрээс сэтгэл хөдөлтөл уянгатайгаар уншихад зориулагдсан зүйл гэж боддог юм биш байгаа.
Нэгэн зүйл: Өнгөрсөн онд УИХ-ын гишүүн асан Ж. Наранцацралт, ”Монгол ньюс”-ийн эзэн Ц. Балдорж нар таалал төгсч, эдэнд зориулсан харуусал эмгэнэл дурсамж, хэвлэл дүүрэн нийтлэгдэв. Хэдийгээр дотно бус ч би энэ хүмүүсийг таньдаг, хийсэн бүтээсэн, бас бусдад үнэлэгдсэн нэр төрийг нь хүндэтгэдэг байсан Надад харамсалтай байсан хэдий ч хүмүүсийн бичсэн зүйлийг уншаад сэтгэлд бүр ч илүү гуниг төрлөө. Тэднийг ямар ч өө сэвгүй, бурханлиг, бас агуу хүн байсан гэж үгээ олохгүй магтах хүмүүс, энэ үгээ амьдад нь хэлж байхгүй яасан юм бол гэж бодогдном. Амьдад нь ”луйварчин”, ”урвагч”, ”тэнэг мулгуу”-гаар цоллон зөндөө бичихэд эд яагаад өмөөрөөгүй юм бэ?
Хүн амьд байхдаа ”адгийн”, нас барсан хойноо ”агуу” байж болохгүй биз дээ.
…Амьддаа бие биеэ хайрла хүмүүс ээ!
Алив сайхнаа бусдаас бүү харамла
Хэрэггүй үгийн зэвээр зүрхийг нь бүү шархлуул
Хэн нэгнийг харанхуй нүх рүү бүү түлх

Нэгэн зүйл:
Монголчууд бид хаа сайгүй нэгнээ муулцгаадаг. Өөрөөсөө илүү яваа нэгэндээ атаархана, өмссөн зүүснийг нь сонжино, амьдралыг нь сонирхоно, ажлыг нь судална. Сайн сайхан яваа нэгнийгээ ”Бидний нэг маань сайн яваа овоо доо” гэж бодохын оронд ”Тэр муу юу болчихоов, хэн л байлаа” гэж үглэх. Сүүлдээ энэ байдалдаа дасчихаад нийтээрээ ”хов ярих”, ”хүн муулах”-ын донд автаж, сэтгэлийн таашаал эдэлнэ.
…Бидний амьдрал ав адилхан,
Бидний хоолой дээр үг хүртэл нэг янзаар зангирч
Бидний хацар дээр нулимс хүртэл нэг янзаар бөмбөрч
Бидний зам дээр ав адилхан учрал тохиолддог!

…Өнөөдөр чи инээж, нөгөөдөх уйлдаг ч
Өөр нэг өдөр чи гуньж, цаадахь чинь дуулна.
Өлгий, авс хоёрыг хүн бүхэн дамждаг болохоор
Өөр юу ч хэрэггүй, бие биеэ л хайрла!
Өргөн хорвоод хүн хайраар л дутаж болохгүй! (О.Дашбалбар )

Нэгэн зүйл:

Сүүлийн үед олон олон вэбсайтүүдын нийтлэл, мэдээлэлүүдийн доор бичсэн сэтгэгдэлүүдийг уншаад ой гутах боллоо. Бичсэн зүйлийг нь гутаах, ёс юм шиг хийсэн ажлыг нь муулахын тулд хичнээн бүдүүлэг үг хэллэгээр доромжилно вэ?
Хүн бусдад өөрийн бодол санаагаа хуваалцахын тулд сэтгэл оюунаа чилээж, цаг заваа зарцуулдаг. Ямар нэгэн арга хэмжээг (наадам, шинэ жил, тэмдэглэлт өдрийг) зохион байгуулахын тулд, хүмүүстэй уулзаж, гэрээ хэлцэл хийж, урьдчилгаа төлж, найруулга зохиож, хүмүүсийг бэлддэг. Энд мөнгө, цаг хугацаа, бас их хөдөлмөр ордог. Мэдээж бичлэг, арга хэмжээ хүн бүрт таалагдахгүй байж болох ч доромжлуулах шалтаг бас биш байлтай.
…Анхны цалингаа аваад баярлаж байгаа хөвгүүнд
Аавын хүү эр хүн болж гэж шан хайрла
Амьдралд нэг эндээд гэмшиж суугаа хүнд
Ахиад алдахгүй ээ хө гэнэдэж гэж ухаан хайрла
Өдий жил хол байна даа гэж хүлээж суугаа амрагт
Өө юухан байхав гэж итгэл хайрла
Өндөр нас дарлаа гэж гунисхийн суугаа бууралд
Өвөө та ануухан байна гэж урам хайрла
Хүмүүсээ! Бие биедээ уарам хайрла
Хүч тэнхэл өгөх бүлээн дулаан сэтгэл хайрла (Т. Очирхүү)

Төгсгөл:
Шинэ он бүхэн өөдрөг сэтгэл, хөгжиж дэвшихийн эхлэл. та мөрөөдлөө биелүүлэхийн тулд, сэтгэлийн амар амгаланг эдлэхийн тулд, бусдыг хайрла, бусдад урам хайрла, хариуд нь та бусдын хайрыг амсч, урмын үг сонсч амьдрал тань баяр баясгалангаар дүүрэх болтугай!
Аав ээж, амраг хань, алаг үрс, анд нөхөд,таньдаг бүх л хүндээ сайн сайхныг ерөөж сур. Хар хороо, атаа жөтөөгөө дарж байгаад ч болов бусдыг хүндэлж, бас хайрла. Гэхдээ бүү долигно. Зөөлөнд нь зөөлөн, хатууд нь хатуу байж, зөвхөн чин сэтгэлээсээ бие биедээ урам хайрлаж байж л сайхан амьдарцгаана.

…Аз жаргалыг би, хүний сэтгэлийн галаар төсөөлдөг болохоор
Алтан нар гэрлээ бидэнд ав адилхан хайрладаг болохоор
Амьд явахыг би бусдад хайраа түгээхийн нэр гэж бодном.
Аз жаргалыг би бусдаас хайр хүлээхийн нэр гэж ойлгоном!

Амьддаа бие биеэ хайрла, хүмүүсээ
Алив сайхан бүхнээ бусдаас битгий харамла! (О.Дашбалбар )

Энэ нийтлэлийг уншаад уншигч та ч гэсэн эргэцүүлж нэг бодоорой.. Эргэн тойронд байгаа хүмүүсээ нэг хараарай. Энэ хоёр шүлгийг чанга дуугаар уншаарай. Таны амьдралын баяр баясгалан танаас бас хамааралтай. Өнөөдрөөс та олон зүйлийг өөрчлөх гээд үз. Бусдыг ойлгож, бусдыг хүндэлж хайрлаж, бас урамшуул!
2008 он танд баяр баясгалан, сэтгэлийн амгалан, урам зориг бас их мөрөөдөл авч ирэг ээ!

Харнууд овогтой Гомбосүрэнгийн Галбадрах

01.05.08

Dec 30

Монголчууд залхуу юу?

By gala-admin | УХААРАЛ

Дунд сургууль, дээд сургууль төгсч, төрийн албан хаагчид болдогоо бид. Хийх ажил тодорхой, цалин тогтмол. Олонтаа зохион байгуулж байсан улс төрийн сонсгол, лекц зэрэг дээр байнга ”бид социализмын материал техникийн бааз байгуулж байгаа” 2000 оны орчимд коммунизмд шилжин орж, ажил хийхгүй, дэлгүүрээс бүх л зүйлээ хэрэгцээнийхээ хирээр авдаг болох тухай, бид зөвхөн улс эх орныхоо төлөө, хөдөлмөрлөх учиртай нам засаг маань биднийг халамжлан өсгөж байгаа учраас нам засгийн ачийг хариулах ёстой, үүний тулд нэг их баян биш, нэг их ядуу биш амьдрах учиртайг улиг болтлоо сонсч ”тархиа угаалгана”. Гадаад ертөнцийн тухай бүр ч саналтгүй. Энэ дэлхий дээр Орос шиг агуу, мундаг сайн гүрэн байхгүй.

Тэдэнтэй ах дүү болж өмөг түшгэнд нь багтсандаа ”магнайгаа хагартал баярлаж явах учиртай”, Америк гээд үргэлж дайн хийж байдаг империалист нэртэй, гудамжинд нь хүмүүс гуйлга гуйж, бас өлбөрч үхэж, гудамжны буудалцаанд өртөөгүй нэг хэсэг нь цонхоо хааж, үүдээ түгжээд чичирч суудаг тухай ч бас чамгүй сонсч ”өөрийн азтай хувь заяандаа” битүүхэндээ баярлаж явдаг болно. Би ажлаа сайн ч хийсэн, муу ч хийсэн цалингаа л авна. Муу ажилласаны төлөө цалингаа хасуулахгүй, харин ажлаа таслах, эсвэл архи уух, удирдлагатай муудалцсан, эсвэл тэдэнд ”таалагдаагүй”-н төлөө эхлээд хатуу сануулга авч, дараа нь донгодуулж, эцэст нь цалингийн тодорхой хувиар торгуулна. Энэ хүртэл зай ч бий лай ч бий болохоор цалинд санаа зоволтгүй. Хамт ажилладаг Болдоо биднээс сайн ажиллавал цалингаа нэмүүлэхгүй, харин ”баярын бичиг” хэмээх хавтгай цаас, заримдаа халуун сав, үнэртэй ус гэх мэтийн нэмэртэй шагнал авна. Эдгээр нь мөнгө биш учраас Болдоо бид 2 адилхан цалингаа авч харин Болдоогийнх ханандаа ”баярын бичиг”-тэй, ширээн дээрээ халуун савтайгаараа л илүү.

Гэхдээ би үүнд нэг их атаархахгүй. Яагаад гэвэл би Болдоо шиг өөрийгөө зовоохгүй хирнээ, Болдоогоос муу амьдрахгүй л байна. Би Болдоогийнхоос илүү гарч  амьдралаа өөд татахын тулд ”наймаа” хийж болохгүй. Тэгвэл бурхан минь ”алуулж дуусна”, аягүй бол шоронд орж ч мэднэ. Тэгэхээр би нэг их сайн ажиллах ч, муу ажиллах ч хэрэггүй. Биеэ зовоохгүй, хийх юмаа хийчихээд л бусадтай адилхан амьдарч болж байна. Яагаад гэвэл би өөрийнхөө төлөө биш улсын төлөө ажиллаж байгаа. Үүний хариуд улс намайг баян ч биш ядуу ч биш амьдруулж байгаа. Хамгийн гол нь би биеэ зовоох шаардлагагүй. Монголчууд залхуу байсан.
1990-ээд онд Ардчилсан хувьсгал ялж, Монголчууд бид хөмөрсөн тогооноосоо гарч гадаад паспорт өвөрлөцгөөн гадаад ертөнцтэй танилцаж эхэллээ. 2000 он гарч, бидний мөрөөдсөн коммунизм ч ”байхгүй”, хүссэн юмаа үнэгүй авах нь байтугай мөнгө төлөөд авч ч дийлэхгүй болохоор мөнгө олохын тулд ”буудуулж” алуулахаасаа ч айлгүй аз туршин Солонгос, Америк руу гарч одоцгоолоо. Орос ах нартай ”водка” хувааж ууж маргааш нь ”шараа” тайлж хамаг мөнгөө барчихсан болохоор өөр бусад ”аймшигтай” гүрнүүд рүү ”аз туршсан” хэрэг л дээ. Тэнгэр заяатай Монголчуудыг аз түшиж, тэднийг капиталистууд, мафиуд буудаж алсангүйгээр барахгүй тэд ажилд орцгоож,аяга таваг угааж, шал цэвэрлэж, улмаар хими цэвэрлэгээ, янз бүрийн үйлдвэрүүдэд ажиллаж хүссэн мөнгөө олж эхэллээ. Хамгийн гайхалтай нь гуанзанд аяга таваг угаагаад, Монголд сайдын авдаг цалинг сард аваад ирэхээр хөдөлмөрийн жинхэнэ үнэ цэнийг мэдэрч, ”чи ажлыг голох биш, ажил чамайг голдог” гэсэн үгийн үнэнийг биеэр мэдэрч эхэллээ. Монголчууд энэ газар цагаар цалинжаад ирэхээр цагийн үнэ цэнийг давхар мэдэрч ажил таслах бүү хэл өвдөх эрхгүйг ч ойлгоно.

Хэрэв чи илүү цагаар ажиллавал энэ нь ”коммунист субботник” биш ”мөнгө” болох учраас эрүүл байж ажлын ачааллыг даах хэрэгтэй болно. Чи энэ орны, эсвэл төрийн эрх барьж байгаа намын төлөө бус зөвхөн өөрийнхөө төлөө ажиллаж байгаа учраас л ажлаа муу хийх эрхгүйг хатуу ойлгоно. Чи ажлаа муу хийвэл эсвэл тасалвал чамайг сануулж, донгодохгүйгээр шууд л ажлаас халж орхино. Мөнгөгүй, ажилгүй бол чи хэн ч биш. Чамайг хэн ч өрөвдөхгүй. Учир нь чи өөрөө л өөрийнхөө төлөө амьдрах хөдөлмөрлөх  учиртай. Хөгжсөн орны хатуу сүүлийн дор Монголчууд өсч өндийж, хөгжиж, жинхэнэ хөдөлмөрийн үнэ цэнэ, хуулийг мэдэрч байна. Гадаадад Монголчууд эхэндээ зөвхөн бусдын үйлдвэр үйлчилгээнд ажиллаж байсан бол одоо өөрсдөө үйлдвэр үйлчилгээний газрууд байгуулан бусдыг ажиллуулж эхэллээ. Монголчууд залхуу бишээ.

Эцэст нь хэлэхэд:
Ажилсаг  Монголчуудыг Социалист Монгол залхуу болгосон. Өөрсдийгөө өөгшүүлж, тэнэг байдалд оруулан ярьдаг нэгэн онигоог санаж байна уу?
Гаднаас ирсэн нэгэн зочныг дагуулан, МАХН-ын ТХ-ны нэг эрхэм бахархалтайгаар хотоо танилцуулан тайлбарлаж байна гэнэ. Энэ хорооллыг оросууд барьж өгсөн юм, энэ нэхий дээлний үйлдвэрийг Болгарууд, энэ махны үйлдвэрийг Германууд, энэ биокомбинатыг Унгарууд байгуулж барьж өгсөн юм гэж гэнэ. Зочин гайхсанаа: Та нар өөрсдөө юу барьж байгуулсан юм бэ? гэж асуусанд нөгөө эрхэм гайхангуйгаар ”Бид социалист материал техникийн бааз байгуулж байгаа” гэсэн гэнэ. Онигоо мөртлөө үнэн байдал энэ. Одоо ч гэсэн Монголд байгаа Монголчуудаа залхуу арчаагүйгээр нь дуудаад байх юм. Тийм ээ!!! Ард иргэдээ социализмын мансуурсан сэтгэлгээнээс салгаж, эрхэлж нялууруулахгүйгээр хатуу гарын дор, тэгэхдээ хөдөлгөх зөв хөшүүргэтэйгээр ажилд сургах нь төр засгийн хийх ажил.

Наад зах нь:
1. Бүх ажлын хөлсийг зөвхөн цагаар тооцдог болгох
2. Ажлын норм нормчлол, үнэлгээгээ иж бүрнээр нь өөрчлөх
3. Ажилд орсон хүн байгууллагын дотоод ажлыг сонирхоод шүүмжлээд байхгүйгээр зөвхөн өөрийнхөө төлөө сайн ажилладаг болгоход хууль дүрмээ сайжруулах хэрэгтэй. Чи энэ ажлыг хийж чадахгүй бол ”Хаалгаа гаднаас нь хаагаад яв даа” гэж хэлж чаддаг байх.
4. Ажлын байр гаргаж, үүнийгээ зарлан сурталчилж, ажиллах нөхцлөө сайжруулах шаардлагатай. Түүнчлэн гадаад оронд ажиллаж амьдарч байгаа Монголчуудаа эх орон руу нь татах, тэднийг сурч, мэргэжиж дадсан ажил хөдөлмөрөө Монголдоо эрхлээд хангалуун амьдрах боломжийг ч олгох арга замыг эрж олох хэрэгтэй.Тэд бүгд эх орон, ээж аав, амраг хань, элгэн саднаа санаж бэтгэрч яваа хүмүүс. Боломж л олдвол Монголдоо очихыг хүсч байгаа. Төрөөс бус өөрсдийн зардлаар хийж сурсан ажил, ойлгож авсан ухаарал нь одоо ч Монголын хөгжилд хэрэгтэй биш гэж үү. Тэд гадаадад анхалж чадсан бол одоо Монголын хөгжилд анхалж бас чадах хүмүүсээ. Тэд бол залхуу биш ажилсаг Монголчууд. Иргэн баян бол улс баян гэдэгчлэн иргэд нь өөрсдийн төлөө сайн ажиллаж, их цалин авч улсад татвараа төлөөд сайхан амьдардаг, улс нь татвараараа иргэдийнхээ нийгмийн халамж, хөдөлмөрлөх сайхан нөхцлийн төлөө үйлчилдэг тийм цаг хурдан ирэх болтугай.

Гомбосүрэнгийн Галбадрах

Dec 24

Үнэгүйдсэн шагнал

By gala-admin | УХААРАЛ

Шагналын гажуудал
Улс төр судлаач Баярхүү саяхан бичсэн нэгэн нийтлэлдээ, шагнал авсан нэгэн нулимс дуслуулан ”Амьд явсаны минь хэрэг бүтлээ” гэж өгүүлсэн тухай ёгтлон бичсэн байсан.  Шагнал алдар нэр, амьдралынх нь утга учир, зорилго болтлоо ”тархиа угаалгасан’ ард түмэнтэй улс Орос, Монгол хоёроос өөр бий билүү…
Нууцгүй хэлэхэд алив шагнал бүхэн нь араасаа заавал атаа жөтөө, хар хор, барьцах сэтгэлгээ дагуулдаг. Өөрт нь ”гавьяат’ цолыг цагт өгөөгүй учраас гутирч гуниж архинд орж, амьдралаа үрсэн хэн нэгний тухай, өөрсдөөс нь ур чадвар муутай мөртлөө өөртэй нь адилхан ”Соёлын тэргүүний ажилтан’ цол хүртсэн хамтлагтай нэгэн тайзан дээр дуулахгүй гэх аль нэгэн хамтлагын мэдэгдэл, өөрөөс нь хэдэн хувь дутуу мөртлөө цол хүртсэн жүжигчний авсан шагналаас өөрөө сайн дураар татгалзах тухай хэн нэгний ярилцлага гэх мэтийг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээрх дүүрэн жишээг дурьдаад яахав. Өнөөгийн шагналын систем энэ цаг үед тохирохоо больж, утга учраа алдаж, хүмүүсийн сэтгэл зүйд маш муугаар нөлөөлж байгааг бид хөндөхгүй бол болохгүй нээ. Сүүлдээ туйлшрал туйлдаа хүрч, норь уяж үзээгүй мөртөө өөрийнхөө нэр дээр морь уралдуулаад ”Манлай уяач’ цол авах, бөхийн цол өгсөнгүй гэж төр засагтаа гоморхох, аль нэгэн дуучин ”гавьяат” цолыг 30 сая төгрөгөөр авч байна гэх мэдээллүүд алдар нэрийн төлөөх хийрхлийн дээд цэг биш үү.
Дуучин хүн ”гавьяат дуучин’ бус тэс өөр ”гавьяат жүжигчин” цол хүртчихээд би дуулахдаа сайн жүжиглэдэг учраас энэ цолыг хүртсэн юм гэж тайлбарлах уу?

Эхлэл…

Ямар нэгэн тэмдэглэлт өдөр, баяр ёслол болохоор Монгол Улсын ерөнхийлөгчийн зарлиг гарч, хэсэг хүмүүсийг алдар цол, одон медалиар шагнадаг. Одон медаль хүртсэн хүмүүсийн, цэцгийн баглаа тэвэрч, баярлаж хөөрсөн царай, ”Төрдөө баярлалаа”, ”Энэ шагнал намайг биш хамт олныг минь давхар шагнаж байна гэж ойлгож байна”, ”Амьд явсаны минь хэрэг бүтлээ”, ”Аав ээж, ард түмэндээ баярлаж байна” гэх талархлын үгстэй хослон, ТВ-ийн экран дүүрнэ. Өчнөөн олон жил бид үүнийг үзэж дасчээ.

”Хөдөлмөрийн баатар’, ”Ардын’, ”гавьяат’ цолууд, Сүхбаатарын одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны одон, Байлдааны  гавьяаны одон, Алтан гадас одон, Хөдөлмөрийн хүндэт медаль гэдэг төрийн шагналууд энэ л эрэмбээр шатлан олгогдох учиртай. Аль нэг нь бие биейин урдуур дараалал дайрах эрхгүйгээс гадна, хоёр шагналын хооронд давтамжийн хугацаа нь 3-аас доошгүй жил байх хязгаарлалттай. Та ажиглаад үзээрэй. Энэнхүү шагналын давтамж, шатлал нь хүний амьдралын давтамж шатлалтай мөн л адилхан байгаа биз. Өөрөөр хэлбэл, хүний амьдралын зорилго нь энэхүү гавьяа шагналыг шатлан хүртсээр оргилд нь хүрэх, насан хутаг болох үедээ хүндэтгэлтэйгээр ”Алтан өлгий”-д морилох болж хувирчээ гэхэд хилсдэхгүй байх. Монгол орон, социализмын материал техникийн бааз барьж байгуулах , улмаар ”коммунизм’-д шилжин орохоор итгэл төгс хөдөлмөрлөхөд зориулагдсан энэхүү шагналын систем, ардчилал ялаад 17 жил болж бүх зүйл үндсээрээ өөрчлөгдөж байхад, ”дархлагдан” үлдсэн цорын ганц систем.

МАХН ч, АН ч, Их эвслийн засгийн газар, Монголын төрийг барьж байхад ч энэхүү шагнал өөрчлөгдөөгүй нь хүмүүсийн алдар нэр, гавьяа шагналд ямар их дуртайн илрэл биш гэж үү. ”Байж байсаар бүх дэлхийг бүрхэж, зөвхөн нарыг л хэвээр үлдээх ОКТЯБР” гэдэг лоозонгийн үгийг ”Байн байсаар бүх Монголыг бүрхэж, гагцхүү шагналыг хэвээр үлдээх АРДЧИЛАЛ гэж хөрвүүлсэн юм биш байгаа манай төрийн жолоодогчид.

Хүн яагаад шагнагдах ёстой вэ?

Хүн бүр л өөрийн авьяас сонирхол, чадамжаараа хөдөлмөр эрхэлдэг. Бусдаас илүү сайн ажилласан хэн нэгнийг ”төрийн төлөөлөгчийн” тодорхойлсоноор төр сонгож авч шагнадаг. Хийх ёстой ажлаа сайн хийх нь хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүн бүрийн үүрэг. Тэр хүн төрийн төлөө бус өөрийнхөө төлөө хөдөлмөрлөж байгаа учраас сайн ажиллах үүрэгтэй. Хэрэв муу ажиллах юм бол та бага цалин авч, амьдралд тань хүрэхгүйгээс гадна, ажилдаа тэнцэхгүй болж ажлаас халагдана. Энэ бол өнөөгийн нийгмийн бичигдээгүй хууль. Та сайн ажиллаж байж л өндөр цалин авч, амьдралаа авч явна. Та бусдаас илүү ажиллаж чадвал илүү л цалин авна. Гэхдээ энэ бол гавьяа биш. Сайхан амьдралын төлөөх таны тэмцэл.
Социализмын үед улсыг хөгжүүлэх тав таван жилийн төлөвлөгөө байх, таван жилийн эцэст замбараагүй их шагналын хур бууна. VI таван жилд дунд сургуулийн багш байсан миний бие хичээлээ л хуваарын ёсоор заасаар атал, чухал яагаад  ”VI таван жилийн гавшгайч” тэмдгээр шагнагдсанаа, хэвлэл мэдээллээр уншиж сонссоноор хэн нэгэн ажилчин 5 жилд 8, тэр ч бүү хэл 10, 15 жилийн ажлыг яаж хийгээд шагнагдаж байсныг ч өнөө хир ойлгоогүй юм.

Мэдээж тэр хүн, үйлдвэртээ бусадтай адил цагаар адил нормативаар ажиллаж байсан байж таарна. Бусад нь арай гэж 5 жилийн төлөвлөгөөгөө биелүүлж байхад адилхан нөхцөлд, 2-3 дахин илүү бүтээл гаргаж байсан нь ”ид шидтэйнх’-үү эсвэл хөнгөвчлөгдсөн нормативийнх үү гэдгийг чөтгөр л мэдэх байх. Сайн хөдөлмөрлөж байсан хүмүүсийг муучлах гэсэнгүй. Энд системийн асар том гажуудал байсан гэдгийг л хэлэх гэсэн юм. Сайн ажиллаж байсан хүмүүсийг  ”муу ажиллах’-ыг зөвшөөрч байсан гэсэн үг. Яг л дунд сургуульд ”онц сурлагатан”, ”муу сурлагатан” гэж ялгаварлан нэг нь нөгөөгөө сэтгэл зүйгээр нь дарамталж, урмыг нь хугалдагтай адилаар барах уу үргэлжлэл нь болж байсан хэрэг.
Хүн өөрийнхөө сайхан амьдралын төлөө сайн ажиллаж, их цалин авах ёстой, харин заавал шагнал авах албагүй, сайхан амьдрах албатай.     

Шагналын гажуудал
Улс төр судлаач Баярхүү саяхан бичсэн нэгэн нийтлэлдээ, шагнал авсан нэгэн нулимс дуслуулан ”Амьд явсаны минь хэрэг бүтлээ” гэж өгүүлсэн тухай ёгтлон бичсэн байсан.  Шагнал алдар нэр, амьдралынх нь утга учир, зорилго болтлоо ”тархиа угаалгасан’ ард түмэнтэй улс Орос, Монгол хоёроос өөр бий билүү…
Нууцгүй хэлэхэд алив шагнал бүхэн нь араасаа заавал атаа жөтөө, хар хор, барьцах сэтгэлгээ дагуулдаг. Өөрт нь ”гавьяат’ цолыг цагт өгөөгүй учраас гутирч гуниж архинд орж, амьдралаа үрсэн хэн нэгний тухай, өөрсдөөс нь ур чадвар муутай мөртлөө өөртэй нь адилхан ”Соёлын тэргүүний ажилтан’ цол хүртсэн хамтлагтай нэгэн тайзан дээр дуулахгүй гэх аль нэгэн хамтлагын мэдэгдэл, өөрөөс нь хэдэн хувь дутуу мөртлөө цол хүртсэн жүжигчний авсан шагналаас өөрөө сайн дураар татгалзах тухай хэн нэгний ярилцлага гэх мэтийг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээрх дүүрэн жишээг дурьдаад яахав. Өнөөгийн шагналын систем энэ цаг үед тохирохоо больж, утга учраа алдаж, хүмүүсийн сэтгэл зүйд маш муугаар нөлөөлж байгааг бид хөндөхгүй бол болохгүй нээ. Сүүлдээ туйлшрал туйлдаа хүрч, норь уяж үзээгүй мөртөө өөрийнхөө нэр дээр морь уралдуулаад ”Манлай уяач’ цол авах, бөхийн цол өгсөнгүй гэж төр засагтаа гоморхох, аль нэгэн дуучин ”гавьяат” цолыг 30 сая төгрөгөөр авч байна гэх мэдээллүүд алдар нэрийн төлөөх хийрхлийн дээд цэг биш үү.

Дуучин хүн ”гавьяат дуучин’ бус тэс өөр ”гавьяат жүжигчин” цол хүртчихээд би дуулахдаа сайн жүжиглэдэг учраас энэ цолыг хүртсэн юм гэж тайлбарлах уу?
Одоо сүүлдээ төр шагналыг ард иргэддээ өгөхгүй гомдоодог учраас нэгэн төрийн бус байгууллага ”ард түмний гавьяат” цолыг бий болгож, нөхөн олгож, ард түмний гомдлыг тайлж, талархлыг хүлээж байна гэж сурталчлах боллоо. Бид ингэтлээ оюуны хоосролд орж, доог тохууны бай болох гэж. Хүний амьдралын эрхэм зорилго нь гавьяа шагнал, одон медаль бус, өөрийн дуртай ажил, мэргэжил, авьяас чадлаараа хүмүүсийн сайн сайхан аз жаргалтай амьдралд  хувь нэмрээ оруулах явдал юм.

Шагналын дарамт
Одоо Монголын хүн амын бараг дөрөвний нэг нь ямар нэгэн гавьяа шагнал, одон медаль, цол хэргэмтэн гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Тэгсэн атлаа улс орон маань хөгждөггүй, хүмүүсийн амьдрал дээшилдэггүй. Улсын наадмаар, цагаан сараар баахан л төмөр тэмдэг энгэртээ зүүчихээд нэг хэсэг нь халгиж цалгисан баян, нөгөө хэсэг нь хүргэж ядсан ядруухан хүмүүсийг хараад шударга ёс нь хаана байна гэж асуумаар. Гавьяа байгуулж, төрд үнэлүүлж шагнагдсан л юм бол яагаад бүгдээрээ баян байж болдоггүй юм бэ? Төр та авьяас, хөдөлмөр, ухааныг нь үнэлсэн юм бол яагаад тэдгээр хүмүүсэээ ивээлдээ авахгүй зөвхөн тэмдгээр хуурч байгаа юм бэ? Үнэхээр гавьяатай юм бол тэд бусдаас илүү хангалуун амьдрах ёстой биш гэж үү?

НАДАД САНАЛ БАЙНА

Одоогийн мөрдөж байгаа шагналын энэ бүх системээ хүчингүй болгоё. Төр хамгийн муу менежмент. Төр алив зүйлд хутгалдахаар л хамаг юм нь утга учраа алдчихдаг гэж агуу сэтгэгч Баабар нэгэнтээ бичсэнтэй санал нэг байна. Улсын баяр наадмаар бөх, харваач, уяачийн цолыг ерөнхийлөгч олгодогоо ч больё. Харин төр шагналын хувьд 2 л хувилбарыг сонгож авах нь зүйд нийцнэ.
Нэг: ”Чингис хааны шагнал”
-Алтан гэрэгэ
-Мөнгөн гэрэгэ
Монгол орны хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан хүнд л олгох шагнал.
-Алтан гэрэгэ хүртсэн хүн бүх насаараа төрийн ивээлд байж, гадаад орнуудад зорчихдоо л дипломат хүндэтгэлд хамрагддаг байх.
-Мөнгөн гэрэгэ хүртсэн хүн бүх насаараа төрийн ивээлд байж, Монгол орон дотроо хаа ч зорчихдоо төрийн түшээдийн хэмжээнд хүндлүүлдэг байх.
Шалгуурыг нь маш тодорхой болгож, хатуу дагаж мөрдөхгүй дахиад л туйлширвал ачааллыг нь Монгол улс даахгүй болох биз ээ.

Хоёр: Монгол улсын хөгжилд нөлөөлөх аль ч салбарын оюуны бүтээлийг төр худалдан авч батламжилдаг байх. Мэдээж хөгжлийн төлөөх оюуны бүтээлийн үнэ цэнэ үр ашгаасаа, нөлөөллөөсөө хамаарч 1 сая доллароос дээш байх нь ойлгомжтой. Энэ хүндэтгэлийг хүртсэн хүн хөдөлмөрийнхөө үр дүнд сайхан амьдрах, цаашид илүү их зүйл хийх санхүүгийн боломжтой болно гэсэн үг. Тэгэхээр төрд гоморхоод байх шалтаг үгүй.
Энэ хоёроос бусад ямар ч шагнал, цол хэргэмд төр оролцох шаардлагагүй. Мэдээж урлагийнхан нэгдээд дотроо өөрсдийнхөө ”Оскар’ болох шагналаа, Спортынхон нэгдээд өөрсдийн шагналаа, Улсын баяр наадмын комисс нь бөх, харваач, уяачийн шагнал цол хэргэмээ, зохиолчид яруу найрагчид нэгдээд ”Болор цом”-оо ч олгодог болж л таарна. Мэдээж эхэндээ хэрүүл маргаан, элдэв бэрхшээл гарах л биз. Жилээс жилд сайжирсаар аяндаа хүлээн зөвшөөрөгдсөн ”одууд” тодорч л таараа. Төр оролцож, будлиан хутгачихгүй л бол хүссэн ч эс хүссэн ч бүх л салбарууд өөрсдийн ”од”-оо тодруулж гялалзуулж  чаддаг болно. Тэр цагт атаа жөтөөгөө цээжиндээ нууж биш, чин сэтгэлээсээ баярлаж, цэцэг барин хүндэтгэдэг болноо. Тодорч гарсан од нь ч од шиг байж нэр төрөө авч явж, сайхан амьдарч, шагналынхаа үнэлэмжээр илүү ихийг бүтээж, насан туршдаа л гялалзах болно. Тэд өөрсдөөрөө бахархаж, илүү их хөдөлмөрлөж, бусдад илүү ихээр туслах болно. Тэр цагт Монголчуудын ”тамын тогооны” үлгэр төгсгөл болж, хүн бүхэн өөдрөг сайхан руу тэмүүлж, гар гараа атгалцан бие биеэ дэмжиж сайхан амьдарцгаах болно. Алдар нэр шагналын төлөөх энэ солиорсон мэт хийрхлээсээ салах цаг болжээ.

Харнууд овогтой Гомбосүрэнгийн Галбадрах

12/24/07